장음표시 사용
171쪽
'ag. 4. de composit. qumcumque in eo crimine vetatur compositio . Quemadmodum in criminibus enormissimis, ut in basphemia execranda, cujus species numerantur in pragmaticis Lub
falsificatione monetae , aut ejus extractione , sive auri, argentive extra Regnum , prag. II. de monetis. Denique quaedam compositiones ἔ etsi jure ordinario permissae, tamen justis de causis prohibentur, veluti, si unus idemque reus bis ad compostionem fuit admissus , non admittetur tertio sine Pi incipis venia : cum videatur ille perditi consilii esse , totidem delinquendo , 8c eodem tempore abuti indulgentia legum ς vid. not ad praFm. a. de compost. Iudex M. C. , cui sp
II. C A P. XIV. I uesci aliter ad facinorosos inquirendos ,& puniendos , Campana Provincia commissa est , vulgo Commissarius Cainoaneae : licet possit suo jure in
casibus permissis , compositionibus ,& transactionibus uti; tamen in prag. r. β. a1. de .c. Iud. generat. σα praescribitur, id eum facere non posse , nisi antea certior reddatur Consiliarius , quem dicimus Campaneae Superintendentem, ab eoque in scri. ptis habeatur mandatum . IX. Quas hactenus exposuimus ci ca ius compositioniam leges, etsi genera lex sint , 8c propterea omnium Iudicum communes tamen , ne nimis longa hujus capitis evadat oratio , in sequenti videbimus , an iis
comprehendantur etiam Barones, eorumque , quos dicunt , Ossiciales.
Explicantur, oe' a Guygari errore mindicantur quaedam Regis Roberti Consitutiones . quas Pragmatici quatuor Litteras Arbitrarias adpellant.
rum regulae, Sc axiomata, Jadicem legibus, non arbitrio suo judicare debere, eum ministrum esse legum , non arbitrum; nec si quid
videatur minus consonum, immutare posse , DD. in I. I 3. C. de sentent. T interi. nuth. jubemus C. de Iudi cris, can. 3. dist. q. cam 4. 3. quaesi.
. Sed quam male haec observentur, & quotidiano usui aptentur , ignorant ii tantum, qui vel a foro vel a libris Pragmaticorum Regni nostri sunt alieni. Et ne qua pravae consuetudini ac inscitiae suboriatur nota ad ipsarum legum auctoritatem recurritur. Regibus ipsis,inquiunt, necessarium aliquando visum fuit, arbitrio Judaeum
permittere poenas immutare; & inde apud nos Arbitrariae Litterae quatuor Regis Roberti sunt celeberrimae; δέ praesertim circumferuntur ubi de Ba
ronum jurisdictione , Sc imperio sermo est: quin Sc ipse Romanae Leges nonne actiones quasdam arbitramrias dixerunt, in quibus permittunt Iudici liberum arbitrium judicandi
Sed antequam ad eas sive constitutiones, sive Litteras explicandas accedamus, breviter videndum, quid haedere statuerint Romani iuris A uctores. II. Quamvis melioris notae Interpretes satis, superque monstraverint,
quid stricti juris, quid bonae fidei , quid
172쪽
166 COMMENT. DE JURE REGNI NE A P.
quid denique arbitrariae actum es signi- batur. quod non aliter convenissent. ficent tamen eorum industriae ali. Sit exempli loco stipulatio: qui inter- quid addendum superest, saltem ut rogat, obligat sibi tantum promisso- explicatius, quae ipsi excogitarunt , rem in eo quod expressit, , sibi de. proponantur. In quibusdam negotiis het imputare, quod voluntatem suam placuit veteribus Prudentibus, non ulterius non manifestavit : idque frutam considerandum Iudici esse quid stra petet a Judice: huc faciunt ver- expressissent, quam quid inteflexissent ba l. I. D. de negor. ges1.: In bona contrahentes, Sc quid utrorumque fider judiciis ostium iudicis tantun- pariter interesset idque nos docere dem volet, quantum in stipulatione voluit Caius, dum in Av. I. a. de nominorim ejus rei ficta interrogatio. action re oblisat. scribit: Item sis Ex his apparet , eruditissimos viros contractibus f loquitur de emtione , locatione , societate, mandato ὶ alter alti ri obligatur de eo, quod alterum alteri ex bono, aequo praestare oportet. In iisdem igitur negotiis , cum actiones proponebantur, Iudex ex bono & aequo. scilicet ut prudens, & diligens paterfamilias, rem totam examinabat , S quid contractui
pro utilitate utriusque conveniret , sententia sua exprimebat; ac proinde id genus actiones bonust fidei dicebantur . quasi quod agebatur non tam ex verbis quam ex fide bona.
De notat enim in usu latini sermonis bona fides, cum id quod dictum, ac Promissum est, bene, ac fideliter adimpletur line dolo, & ver tutia. Non sunt ab hoc sensu aliena imp. Augusti
verba apud Suet. in ejus vita c 42.
Eidem populo promissum quidem congiarium reposcenti, bonae fidei se esse respondit. At ubi disssimilis erat con.
trahentium ratio, neque pariter utriusque intererat, quia melior unius erat, quam alterius conditio, tunc diligenter inspiciebatur , quid verbis expressum fuerat, ne ab iis magnopere discederetur; unde actiones, quae oriebantur, stricti iuris die ae sunt, hoc est strictae . sue adstristae potestatis
Iudicis ipsis verbis contrahentium pnec si quid omissum erat Judex supplebat: contrahentibus enim tribue- Fbiletum in sim fori Rom. , S O-nium de Iudic. Rommn. eosque novitas me sequutum Heineccium antiq. Roman. lib. tit. o. effectum proponere pro causa, dum actiones scribunt
eas futile bonae fidei , in quibus a
Praetore addebatur in formula ex f- de bona οῦ etenim haec verba non pro voluntate exprimebantur, sed quia sic aequum videbatur in eo negotio. prout jam explicavimus. Iudicia bonae fidei adpellabantur etiam aliquando Arbitria, & Iudices Arbitri, non quia pro libitu judicarent, sed quia arbitrabantur quid aequum bonum expostularet intelligi, & sub
audiri in tali negotio . nec eorum judicium formula a Praetore perscripta concludebatur , ut in actione stricti juris. Quod sane exprimere UO-
tin Iiberum arbiIrium habet, nec siti bformula, sed ex aequo, O' bono judicat. Ferenda autem hic non est quorundam oscitantia, qui hos Arbitros confundunt cum iis, qui ab ipsis litigantibus eliguntur, quique Compromissarii appellantur. Quem errorem evitat Accurs qui ad illa verba Pa.
pin. in I. Lucius 24. D. d posti : est quidem constitutum in bonae fidei judsciis, ur tantundem possit offitium Arbitri, quantum stipulatio, notat ,
173쪽
Ρ ART. I. LIB. II. C A P XU. 16 III. Uerum haec facultas, sive a hitrium concessum Iudici, non perintinebat ad jus, sed potius ad factum,
hoc est non iudicabat arbitratu suo nec contra Verba, aut mentem legis quidquam statuebat , sed tantum expriamebat sententia, quod non express rant contrahentes. R id quod eorum intererat, licet incertum. sententia faciebat certum . se contractu Iocati nis ait t. Praeses I . C. de Deus re rend. et Praesitim provinciae non ignorare, cum sit bonae fidei, unuras post moram deberi. Quae verba indicant, omnino Pr.rsidem debere in
usuras conde innar reum, licet non
fit expressum in contractu. cum judicium bonae fidei id exigat, ut suo tempore praestetur quod convenit , aliter lex jubet, mora facta , usuras solvi. Non poterit igitur Judex alia ratione sententiam proserre: in facto autem versabitur ejus: ossicium . &tanquam vir bonus statuet quod umritas exigit inquiret scilicet ille ,
an revera sit commissa mora , quae nam fit usurarum quantitas, sive ex usu ipsorum contrahentium . sive regioniς. Anposite ad rem Raevardus
in L 22. geeter aliter D. de reuesen cum dicimus. Iudicem tanquam bonum virum judicare debere in Iudiciis bonae fidei, non eodem sensit accipiendum ac vir bonus nominatura Philosophis : hi enim intelligunt Uirum extra omnem labis. & malitiae
su icionem positum , qui prodest
quibus potest, nocet nemini, gustem, ut ait Ausoni . viae reneris ulmm, militibus e cunctit : at Iurisconsultiqvir bonuς est . qui censetur peritus ejus rei . cujus arbitrium suscepit , sue fiat i, & neeotii, quo de agitur demum consuetudinis , usus recepti, morum Civitatis &c. Hoc Iuculenter ostendit L eontinuas I 37. q. a. D. de υerb. ObΓσ cIj is verba , cum maxime ad rem faci int. hic adscribere
autem accipr debeat querιtur . Et magis ess , ut tota is rem ad Iudicem , ideH virum bovum remittσmus,
qui aestimet quanto rempore diligent paterfamilias eouficere possit quod
facturum se promisit , ur qui Ephesi
daturum se spoponderit , neque diplomate s idest accelerata itineris
confectione , quod eveniebat diplo. mate, sive testera accepta a Principe, qua agnita, PC Psecti adcomm .ibant equos publicos ad cursum , quod Rhodie apud nos in usu est, vide Budae. in an. po H. ad Raud. in diebus , aenoctibu , Ο omui tempestate contemta
iter coutinuare cogatur ' neque tam
delicate progredi debet, ut repreMusione dignus adpareat ; sed babita ratione temporiς , aetatis , sexus , valetudinis cme. Non dissimile est
monitum in Leto.* I. D. de opem liber t. vid. t. Ia. Ο'I' D. jud. fuυ. I. 2I.ε. D. de operi novi uunt. Hoc genus
loquendi arbitrio boui υiri, D. υiri
arbitratu non tantum apud nostros ,
sed & apud alios latinos Scriptores Invenitur ad significandum hominem in re aliqua peritum , & idoneum , Cato de re rust. c. I 8. loquens de vino reposito in doleis: Quod neque amat, neque mutent , id dabitur in triduo proximo , boni υiri arbitratisdem fato. Quamviς autem arbitrium Iudicis sit in facto . ut diximu& , tamen adhuc leges servandae sunt :& propterea si morem regionis inquirenς in statuendo modo usurarum , eas inveniet ultra legitimam quantitatem , adhuc pronunciabit secundum leges . scilicet damnabitreum in legitimaet usuras. Hoc sane docere nos volunt Papiniani verba
174쪽
x68 COMMENT. DE IURE REGNI NEAR
in L I. D. de usuri : Cum judicio ut varie aestimaret Iudex ex qualitate bonae fidei disceptatur, arbitrio fudi- loci, ubi erat res praestanda , & ubicis Drarum modus ex more regionis, facienda petitio, & condemnatio. In-
ωbi conrractum est, constituitur ; ira super pecuniae varia est ex diverss loramen , ut legi non ossendo. cis aestimatio, quemadmodum, R id IV. Haec eadem dicemus in actim quod interest contrahentium οῦ quaenibus , quae in jure Romano adpellan- omnia necessario requirunt albi trium tur arbitrariae; nam licet inter eas, boni viri, hoc est probi, & periti:& bonae fidei discrimina quaedam ac ideo , ait l. 3. D. eod. tit. νn arbi-sgnentur, ut videre est apud Hoto- trium fudicis refertur haec actio, quia manum praeterea sistit. de adt., tamen in hoc conveniunt, quod aliquando ipsius facti incerta ratio exigit, ut boni viri arbitrici justum explicetur, cum alias quae tamque legis provisio foret inutilis. Demus exemplum in obligatione de eo, quod certo loco praestari oportet , ex qua satis constat, arbitrariam actionem nasci I. a. h. l. o l. s. D. de eo quod certo Ioco: Fingamus, debit rem in loco statuto nec inveniri, nec bona habe r , numquid obligatio erit inutili; λnequaquam, nemini enim malitia sua lucrosa esse debet t. s. D. de dol. mat. ἐ& propterea actionem in hac specie accommodarunt leges, utilem quidem, quia ex verbis stipulationis , vel testamenti non descendit, sed ex aequitate; quod sic exprimit, I. r. Dcir.riri de eo quod certo loco : inio toro , quam in
quem dari quisque stipulatus est, non
videbatur agendi facultas competere :sed quia iniquum erat si promissior ad
eum locum , in quem daturum Ie promi et, nunquam accederet quod vel data opera faceret , vel aliis locis
necessario distringeretur ) που post
stipulatorem ad suum pervenire ; ideo visum est, utilem a Itonem in eam
rem comparare. Sapienter autem Consulti utilem eam actionem voluerunt esse arbitrariam . non quia eos pi*ebat justum definire, unde posset Iudex sententiam proferre, sed quia ipsius
negotii incerta ratio omnino exigebat, scimus quam varia δεν pretia rerum per singulns ei uitates, r*ionesque,
maxime mini, olei,frumenti, pectinim rum quoque, licet videatur una, σeadem potestas ubique esse, tam n aliis
locis facilius , levibus usuris iuveniuntur , aliis di ilius, σ graυrbus
uris. U. Sunt & aliae actiones arbitrariete,
quae numerantur in d. praeterea .
Verum , licet nomen habeant diversa sign ificatione, quia scilicet in iis, anteis quam procedatur ad lententiam diffinitivam , Iudex tanquam Arbiter honorarius interloquitur , jubens . reum aliquid facere convenienter naturae actionis institutae; tamen id circa factum quoque versatur. Utuntur enim Leges ministerio Iudicis ex quadam clementia, & benignitate, ut ait Hotomanus, ante prolationem se tentiae . Hinc rectissime Antonius Faber de errori pret, decad. I 8. err. q. inter errores Pragmaticorum numerat quod ipsi ajunt . in arbitrariis actionibus duplicem sententiam , duplicem condemnationem fieri ; ablurdum enim est, post litem finitam per sententiam , eundem Judicem adhuc explicare auctoritatem suam in eadem causa, contra I. Iudex s s. D. de re jud. Ambitrium autem Iudicis, sequitur Faber, nou sic accipiendum est . quas mini pro arbitrio hoc, aus illud jubere, sed
cogitur arbitrari, rem remtus debere , quoniam alius vir bonus quit Disitigod by Corale
175쪽
be se arbitraretur. Denique nullum in his actionibus arbitrium fuditis versatur quoad inflige udam contamna. tionem , sed tantum ad litem in eum satum deducendam, ut se non par
bitur , sequi post condemnatio. Quod
autem idem auffor acutissimus , nimium indulgens ingenio. adstruere coenatur in c. seq. ex l. 63. D. de rei vind. , sublatas esse actioneς arbitrarias , inter ipsius errores referri potest :vides; Hilliger. Donet. enucl. lib. 2o. e. s. tit. G. Rectius dixisset, sublatas esse speciales ex iure Romano acti innex arbitrarias, quia ex imperitia. Scdolo prava consuetudo inducta est , omnes actiones fieri arbitrarias, non ut factum reduceretur ad arbitrium honi viri, sed ut omnia pro voluntate statuerentur, unde leges inertes sae se
sunt , & otiolae. Sed e diverticulo in
l Ul. Si in causis pecuniariis arbitrium Iudicis circa famim tantum versatur, ex iis, quae diximus, multo magis eadem obtinent, ubi de admis. so crimine est statuendum ; nam si absurdum videtur, hominum arbitrio permitti , justum pronunciari de rebus nostris, quanto erit absurdius cum delibertate, de fama, de vita ipsa in disceptationem adducimur P Censet quidem loci eis. Hotomanus, actiones quasdam, licet dicantur ex bono& aequo, unde Iudicis arbitrio locus esse possit, tamen , ubi poenae persequutionem continent, talem potesta.
tem Iudici non sacere; & profert
exemplum actionis de sepulcro violato, quae dicitur concepta in bonum,& aequum a Papin in L penult. D. de sepulc. viol. , & addit : Quoniam IC.Dia vindicta eam constitutam dixit, propterea cogendum esse Iudicem, CT
actoris dolori, o publicae disciplime
farisfacere, cum propter exemplum tu
blice intersit, peccata non' esse impunita. Huc pertinet generalis definitio I. I. q. D. ad SC. Turpili Facti
quidem quaestio in arbitrio est Iudia
cantis p poenae vero persequutio nouejus υοIuntati mandutur, sed legis
VII. Ex iis , quae hactenus propo fuimus satis patet , quam male injure Romano, & in regulis justae interpretationis versati sint , qui in jure reddendo , & p esertim in poenis delictorum statuendis , ad ambitrium. Iudicantis recurrunt. Quod idem est ac excusso sacratissimarum Legum vinculo, privatorum voluntati jus , bonumque remitteres idque, di publicam auctoritatem , &Principis imperium convellit ; nam invalidum fit legum auxilium , ubi arbitria dominantur ; & iners redditur, atque otiosa suprema potestas , quae per leges exeritur , ubi subjectorum voluntati vis illarum committitur. Ad haec ignoratio, & contemtus legum statim obrepit, nam utilius censetur , rationem quaerere mentis Iudicantium ad sui commodum componendae, quam legis explicandae , aut Legislatoris voluntatis inquirendae. Quod utinam experien
tia non confirmaret: quotus enim
quisque est qui cum animo suo non reputet , inutilia ferme reddi quaecumque legibus comprehenduntur, modo alieni favoris , & gratiae captandae ars ignoretur PUIII. Sed jam e forensi turba videtur aliquis mihi aurem vellere , &admonere his verbis: in Academiis haee disputanda relinquantur , nam ubi in forum pervenitur, statim apparet quam distent veterum regulae a methodo judicandi ,& caulas agendi ; in criminibus praesertim punie
176쪽
a o COMMENT DE IURE REGNI NEAR
methodus judicandi, quoties angu- aut viduam ἰ nam licet hoc casu crisis legum finibus includemur. Quod men si leve, veluti injuria, quae in sane prospiciens Rex Robertus, v. ceteris personis non vindicatur, nisi Pientia , regnanti arte praeclarus, accusatione proposita, in illis tamen, non sine Virorum prudentum consi- utpote speciale Principis praesdium lio quatuor sanctionibus voluit, Ii- requirentibus, semper censeatur fl agi.beram facultatem, & arbitrium poe- tium grave,adeoque ad ossicium iudicis nas commutandi Iudicantibus con- cognitio pertineat.Quod autem in sine cedere, unde , prout iis videretur constitutionis cavetur de homicidiis melius, sontes plecterentur; 3c pro- clandestinis ut in iis quoque ex ossicio Pterea sanctiones illae Arbitratis Lit- procedi possit . iustam dubitationem
μυτ a nostris appellatitur, & in re habet; nam quid opus erat tale cri- criminali non levis momenti ; ad men exprimere, cum in eo superi compofitionem delictorum censentur. res poenae locum obtineant, unde ge IX. Uerum ut appareat quam haec nerali definitione comprehendebam sint futilia , & quam male nostri tur Z Trustra hac de re vulgares com- Doctores versantur, ne dicam in in- mentarios consulere studebis , nam
terpretatione jurix Romani , sed & Doctoribus nostris accomodari possunt in ipsis Legibus Regni explicandis, quae olim de Bartolinis dicebat C N ad usum aptandis , age videamus i c. in I. I . n de injusis rupto :sensum quatuor harum Constituti m vim , Ο potestarem hujus D-num. Prima quae vulgo proponitur ris non bene Percistiunt Isterpretes, Arbitratis Littera initium habet Ne inani sermone, imprudestia utu Trur,
ruorum Z in qua nihil prorsus uideo fune υrrbosi; σ prolixa more suo, quod ad Iudicis arbitrium pertineat; uν sileni in re facili esse mutti . in imo libera nimis cujuscunque gene, diffisiti muti , in augusta diffusi .ris delictis cognoscendis restringitur. Utamur igitur in re obscura conje- Invaluerat ea aetate abusus, ut accu- cturis: In Iudiciis fortasse Robe itisatore licet non existente , in qui- aetate pro regula habebatur , inqui buscumque vel levioribus delictis, stionem sieri debere solummodo super Iudices ex ossicio procederent; quod viis, de quibus clamores aliqui prα-ca verba constit. Ostendunt: Ne tu eesserunt, ut sunt verba Innoc. m.
rvm, in ipso quo fungeris Praesi- in c. inquisitionis a I. de armor. . ubi datus incis , Praedecessorum reproba Pontifex ea regula utitur. QuRpro sequendo vesigia, processus tuos δε- pter cum Regi videretur ablurdum,pex excessibus, absque diuorentra pro- Iudices ad inquisitionem non deveni-rrahas ad incit potesatem me. Ut re ex homicidio commisis, ub3 nia igitur hac in re certa regula uteren- Ius appareret accusator his verbilltur Judices . voluit Rex , ut in iis idem Rex interpretatur homicidium tantum criminibus ex ossicio proce- clandestinum j vel nulla esset contradi possit , probationibus rite factis , aliquem vulgata fama ; ideo voluit, ubi poena imponitur mortis civilis , ad Iudicantium curam pertinere , vel naturalis: vel membri abscissio 8 pro tanto stetere vindicando, omnes aut ubi flagitium est contra peri, inquirendae veritatis vias percurrere, Rani Ecclesiasticam , aut pupillum , omnes aditus investigare, ne reus celare
177쪽
laretur, etiamsi contra aliquem specialis facienda esset inquisito. Et
quidem jure Romano nemo poterat fieri reus sine accusatore. Hinc verba Imp. Marci ex Gallicano apud
Cujac. 1. obfem. 33. Non possumus reum facere quem nullus actusat. vid.
l. o. ' ,s quis D. de muner. ρο h nor. nisi ubi agebatur de publicis la. tronibus . contra quos fiebant inqui. stiones per Irenarchas , ad quos spectabat eos apprehendere , & ad Magistratus mittere I. 6. 3. D. decust. reor. Fiebant quoque inquistiones ab ipsis Praesdibus Provincia
rum contra sacrilegos. latroneς, plagiarios. fures I. I 3. D. de Q. Praef.
Ceterum in aliis criminibus, nisi ex accusatione , iudicium non solebat institui; nec propterea delinquentes
celabantur, nam praeter eos . quorum intererat , publici accusitores ubique praesto erant , unde a Dimadvertebatur in facinorosos . hi R beriti aetate cum publici accusatores deississent . imo nec admittebantur ex consuetudine recepta , quae deinde a
Compositoribus firmata suit in vis.19 I. M. C., & aliquando nulli essent privati accusatores , propterea ne clandestina homicidia impunita forent, censuit Rex inquirendi curam Iudicibus mandare. X. Igitur pro comperto habendum, ex superiori constitutione nullum
permitti arbitrium in iudicando. Et
communi sensu carere videtur , qui affirmare voluerit , arbitrariam eam
constitution 'dici posse quia datur facultas procedendi ex officio in quihusdam causis; siquidem hoc non est arbitrium . sed mandatum Principis, sed jussum, prout omnes sanctiones
sunt, contra quas committunt qui secus agunt. Insunt quidem Principum legibus , si non expresse , sal- II. C P. XU. I item tacite verba Imp. An f. in I. a.
D. de his qui funx fui erc. sui si
meae constitutioni fraudem feceris , sciat me admirum severius exequuturum. Arbitrium utique dici posset,
si permissum fuisset Iudicantibus inquirere in superioribus criminibus tunc solum , cum eis videretur ;quod sane a regulis serendarum legum alienum est, nec cadere potuisset in mentem sapientissimi Regis . Quin s vera esset superior ratio, non Video, cur potius haec constitutio diu cenda st Littera Arbitratis , quam cap. ut delatas , e. se temporum , ejusdem Principis , ubi idem statuitur circa causas , in quibus
inquisitio pertinet ad officium I u.
dicis XI. Secunda , quae inter Litteras Arbitrales numeratur constitutio ejusdem Regis, initium habet furis censura , eaque pertinet ad facinorosos coercendos, consuetis Iudiciorum solemnibus omissis . Et sane cum ea temnestate Neapoli praesertim, & Puteolis, latrones,& grassatures viarum, incendiarii , & violenti raptores publicam quietem horrendum in modum perturbarent , Voluit prudentissmus Princeps tantis sceleribus occurrere & propterea cavit . ut Procederent Iudices contra eos ordine juris praetermisso, tum ut rei sentirent
satim reatus poenam , tum ut ceteri ad eadem facinora proni, magis, magisque terrerentur. Huc aptari pintest elegans Imperatoris Marci sententia ex L 7. D. de tu integrum
rest. : Etsi nihil facite mutandum es ex solemnibus p tamen ubi midens aequitas exposcit , subveniendum est. AEquitatem hic intelligere debemus,
non ut vulgus Interpretum . benignitatem , & rigoris remissionem , sed potius severitatem , quae respicio Y a bo-
178쪽
honum publicum , & publicam uti- sanctio, ubi verba illa , quae legun-litatem , haec enim fons dici potest tur circa finem arbitrio m , transveta universi juris, & aequitatis. Ad rem sos agunt Doctores ἰ asserunt enim doctiss. - Grotius in lib. de aequitate ibi expresse arbitrii mentionem fieri animadvertit, ad aequitatem spectare, unde dubitandum non sit , legibus quoties Legum supplicia augentur ob nostris poenas criminum aliquando circumstantias delictorum gravantes, permitti Iudicum arbitrio, & volun- aut ubi delictis grassantibus, severi tati . Sed diversa omnino est legis
Ti exemplo opus est. Quae ratio mul- sententia ; imo contra , arbitrium to magis impellere potuit Regem Ro- ibi conceditur tantum ad severitatembertum ad solemnitates abolendas , inducendam in quorundam criminum quae non pertinent ad necessariam cognitione, praetermissa quae in ante-
cognitionem facti. Sed quid hoc ad rioribus legibus inducebatur benigni- arbitrium judicis p Non utique statui- tatis obtervantia. Tulerat quidem Catur , ut in superioribus criminibus rotus Secundus Andegavensis Pater Vindicandis , qui ius reddunt modo Robet ii de quaestionibus habendis
utantur solemnitatibus , modo eas quasdam leges , ut cap. tormeuta , praetermittant, sed omnino id obsem edi cap. tormentis, ex quibus ess ie-Vare tenentur , ne fraudem laciant batur , ut ad tormenta inserenda ,
Principis voluntati . At , quod cem inspicienda esset & fama praecedens , te dolendum est , eaedem solemnita. & legitima indicta , & reus in sta. tes, eaedem strophae sorenses, vel in granti crimine deprehensus & qua. criminibus atrocissimis nunc usurpan- litas personae , & tormentorum detur, quae non semel poenas legitimas nique ut crimen esset enormi ssimum, effugiunt ob solemnitatem praetermise veluti laesae Majestatis, latrocinii &c. lam , uiplurimum nullius significatio. Unde non semel eveniebat , ut rei nis , & qnar ad scribarum consuetu- tormentis subducerentur, & per condinem tantum pertinent . Nec dixe- sequens poenae . cum facillime aliquid ris recte, Iudices haec scrupulose ob. deficeret ex iis , uae in citatis legi- servare . ut cautius procedant; nam bus exprimuntur . Tulerat insuper id admiserim libenter, si de velitate idem Princeps Sc aliam legem cap.
. facti ambigeretur ; at ubi illud com quod Iustitiarii , ut qui pecuniaria
stat , non debent Iudices cautiores poena tenerentur Ob contumaciam ,
esse ipsis regibus , ut ait noet M. 82. non possent in publica vincula duci, Denique non extra rem hic dici po- dummodo idoneam praestitissent cauterit , Litteras arbitrales , quae ubi- tionem de poena solvenda . Verumque nominantur a nostris . etsi ad Iudicantium mnnulli ea lege abuten. sormulas , S solemnitates tollendas tes , reos gravissimorum criminum pertineant, officium situm cum jam post contumaciam fidejussoribus tra- perdiderint, in sermulam transiisse ; debant, quaesito colore, quod essent nulli bi enim Pragmatici agunt de debitores Curiae in pecuniariam poe-Baronum jurisdictione , ' imperio , nam , nulla de crimine ratione has eodem tempore quatuor Litterarum bita . Ad haec sane ex anterioribusarhitrariarum mentionem non faciant. legibus . incommoda repellenda, vo-XII. Ex eadem ratione statilia fuit luit Robertus , ut quoties ageretur
tertia Littera arbitratis praυUa iuris de publicis, di insignibus latronibus,
179쪽
vel aliis reis maiorum scelerum laberet persis , quae statuerat Carolus S cundus, circa modum praecipue quae stilonis habendae. non observarent Iudices , nec circa fideiussionem recipiendam: sed ut eis aequius, meliusque videretur , ad criminum cognitionem pervenirent . Nullum igitur
hic arbitrium datur judici ad poenas
temperandas , imo potius ad severitatem adhibendam ille adigitur . Hanc Regis mentem esse . tum Principium constitutionis declarat , ubi laudatur , & confirmatur ius Romanum , ex quo nec solemni oribus diebus graviorum criminum rei eximuntur tormentis, vid. l. 3. C. de Epist. aud. tum conclusio, quae sic habet: Dignum etenim censetur , re coπ- gruum , ut delinquentibus gravius ,
frequentiusque peccantibus inesset punitionis edictum σ qui te es , ea
rumque sententiam ex quadam assiduitate dilacerant . ipsarum legum eos communia praesidia non defendant. XIll. Sed age veniamus ad postre. mam ex Litteris arbitratibus ex rcere volentes , ex qua maFno consensu
asserunt Pragmatici , liberum arbitrium concedi Iudicantibus circa poenas infligendas unde juris facultatem onerarunt tot , tantisque quaestionibus de poenarum commutatione,
de compositionibus , & transactionibus delictorum . Hinc amplissima colligitur messis tum ad gratiam , tum ad rigorem , tum ad avaritiam;& ex uno , eodemque delicto impune hic cernitur Per vias , & compi. ta ludibundus , & gloriosus incede. re e ille contra luuallore , & m cie obsitus vel carcere , vel compedibus detineri ; quo nihil excogitari potest
absurdius in civili societate . Eat nunc,& sapienter de juris scientia disserat Cicero lib. I. de Orar. illis verbis :B. II. C A P. XV. 373 Sit ergo in jure ciυiti finis hie , t
gitime . atque usitatae in rebus, Dauin
que ciυium aequali tui, concer dati ;nam ubi in forum pervenerit , & in Pragmaticos inciderit , sibilo explodetur . Absit autem ut sapientissimo
Regi haec nota inuratur ', quin ege norum favore ea videtur rogata san- Elio : sic enim praefatur : Exercere volentes heu igne , cum possumus , injuris rigore clementiam , nec minus compati conditionibus egenorum σα
Erant temporibus Roberti sive legibus , sive consuetudine , in quibusdam non magni momenti delictis
cert.e poenae pecuniariae statutae . quas
Justitiarii , non semes nimio rigore utentes , studebant exigere integras , etiam ubi dolo peccatum non erat , sed aut culpa , aut ignorantia ; ideo cum in animum induxtilet Rex benignitatem exercere , jussit , ut qui
praeessent jurisdictioni possent , adhibito Iudicis , sive Assessoris consilio,
vel Actorum Notario , ne qua fraus interveniret . quoties paupertas , Vel alia justa causa existeret, statutas poenas minuere , sive in certa pecunia
multare reos, non exacte ad formam
iuris , sed prout aequiuς , 8c melius
ipsis videretur . Hinc apparet q la In suaves sunt in ea constitutione explicanda tum veteres , tum recentiores Pragmatici, qui indubitanter asserunt, facultatem ex ea Iudicantibus concedi cujuscumque generis poenas, etiam capitales , in pecuniarias commutandi . Quod si verum est , quid sibi
volunt qu ela ea verba constitutionis' ubi preuperim seu mpotentia , SA alia rationabilis causa su serit . Frustra sane allegatur paupertas ubi co
poralis est poena infligenda . Palamieitur est , Restem volu sse , min. ipoenas pecuniarias lege praefinitas , ubi Paupertas , sive impo enua suerit
180쪽
ι COM MYNT. DE IURE REGNI NEAP.
rit in causa . Nec dicat aliquis illa esse solliciti , pia sertim ubi agitur
verba via aliet. rationiabilis ..t Da sua. de proprio lucro , vel ut videantur
ferat , generalia esse . unde aequi nimium i ludere commodis Fisci . Possit, de quibuscumque poenis Pri, quod exyerientia nos docet . Propte-cipem lensisse : nam primo ex vul. rea voluit Rex, ut si tales rationabigata regula , ambigua verba , vel Ies caulae existent , fiat exactio. pe generalia aptanda sunt rei , de qua cuniae , moderatione quadam, Sc be- agitur ex i. 67 de reg. iuri mox au- nignitate adhibita . In eo etiam adtem liquido monstrabimus , species paret Principis clementia , quod cum expressas in constitutione esse de de- jure communi reus poetae pecuniariae, lictis , in quibus pecuniaria poena s inopia laborare dignoscatur , coererat statuta . Secundo , si conceda. ceatur in corpus I. uti. D. de in Ius mus , corporales poenas iis verbis do moc. , Ο I. I. uti. D. de poenis signari, sequitur , inutilem fuisse.& unde eveniebat , ut qui non haberet supervacuam provisonem Roberti ; integram fiammam , adhuc iubessetnam quis unquam dubitavit , corpo- corporali poene : ideo voluit , utralem poenam in aliam commutari exactio fieret arbitrio Iudicantis, pro 'posse , ubi rationabilis causa existit, ut rei conditio expostularet . Et in veluti senectus , valetudo ' Id sane, summa poenas pecuniarias ad mulctaspi aeterquam quod Romano iure aliquo placuit redigere : in quo justum ar- modo est provisum ex I. g. igno. hi trium permisit Iudicantibus . Sciunt Iri xvr D. ad Syllan. , R communi Romani iuris periti differentiam in-DD- calculo confirmatur apud Cam ter mulctam , dc poenam , quod γPZOvium pari. 3. prax. crim. qu. I . alibi adnotavi miis ex I. aliud ia ι. . rationem quoque habet; etenim con. inter D de V. S. : mulcta ex arbitra legis mentem esset, ejus generis trio eius venit , qui eam dicit e. g. em reum assici , ex qua deducetur iubet Magistratus aliquid . steri, vel
in periculum vitae, quam lex voluit non fieri sub poena pecuniaria is ban . conservari, mitiorem poenam statue n. num sequiori aetate apud barbaros do : & prorsus communi sensu care. Scriptores appellatum est, unde banore Videretur qui ammare tentaverit, num mittere . hannum solvere, VIS poenarum commutationem in pecu- exempla apud Cangium in glat. v. niam , permissaria quoque esse a Ro- bannum & quemadmodum consil-berto , ubi crimen meretur poenam tuitur arbitrio , ita 8c arbitrio potet mortis , ut ex subjectis apparebit. Ea minus exigi . At poena non irroga igitur verba vel alia rationabitis cau- tur , nisi quae specialiter huic , vel Ia , pertinent ad delicta in constitu- illi delicto lege est imposta oc pro tione e pressa , quae suerunt oscitan- pterea cum lege est consti tuta certati a imperitia , rusticitate creduli- poena pecuniaria , extra iudicis a b 'tate admissa : nam eis ex his causis trium est . eam vel minuere . Vellegitimae poenae minuantur recte ex augere . Hinc rectissime Paulus m t. t. a. f. φ. π i. q. uis. D. de re se qua paena 24 . eod. xit. ait : Dσmriis. , Videsis Ant. Matth. de erim. poena promorationem non esse, dem I rit. dc poenis c. s. , tamen cum agi- Ela fetus: quia , inquit elegantes Cu-tur de exactione poenae pecuniariae , jac. in d. I3 I. potest quari dam- non solent Iudices hac in re multum natus , Iudicem gramorem aequo mul