장음표시 사용
71쪽
ιι COMMENT. DE IURE REGNI NEAP.
consideremus iratum publicum , & rum unanimis consensus non semper honestatem, quam praeseserre debent firmum argumentum praebet , cum
moniales, quod sane omnium civium soleant saepissime uni ab aliis axio. interest, apparebit utique justissima. mata, & regulas transcribere absque Et propterea necessarium non erit ullo examine, vel delectu, legesque ad argumenta recurrere longe petita, citare a m posito alienas . Quod patet prout facere solent Doctores nostri , in praesenti specie, cuius explicandae M praesertim de Franchis decis gratia paulo altius res repetenda est. qui pro desensione cin pragmat. VI. Cum in usu olim Romandi utitur vulgari axiomate desumto ex fuisset, qui & aliis Naticinibus com- quis sepulchrum ret. D. de re. munis erat , sepulchra Extra urbem
Iigiosis re fumtibus funerum illis habere , idque R XII. tabulis , &verbis: Fia quemadmodum monast Imperatorum legibus confirmatum Trum pro domo sua ex ruenda , -I fuit, uid. Dq. 3. j. Divus D. des
amplianda potes compellere iacinum, pulchro violata o facile evenire pote- ut proprias ades ipsa vendant , iνa rat, ut qui sibi, familiaque suae t debet posse cogere υicinum cn. Haec cum pro sepulchro ruri comparasset, regula in foro nostro ex communi viam ad illud amitteret , siquidem sententia habetur pro iure certissimo, ad sepulchrum raro itur, &aliquan-adeout secundum eam non semel do per multos annos nulla sese prae- decisum fuerit, ac iudicatum ; unde bet occaso . Huic incommodo pro- exempla passim oecurrunt apud eun- videre Imperatores voluerunt in dissidem de Franchis, apud GiΣgarellum Ieg. si quis sepulabrum, ubi sic scri- deci . 37. aliosque & nihilominus hit Ulpianus: Sa quis. fpulchrum M.
nullibi apparet ejus vestigium in beat, viam auiam ad sepulchrum non universa legum compositione , tum k ibeat, ct a vieino ire prohibeatur:
Tomana, tum nostra. Nolim autem Amperator Antoninus cum patre suo
quemquam existimare, me hic dispu- rescripsit . iter ad sepulchrum peritando velle ecclesiarum , aut mona- precario, et ' concedi fuere k ut quo-
serium privilegia infirmare; etenim riet debetur , impetrisur ab eo, propositum mihi tantum est patefacere, qui fundum adjunctum habeat . Ex ex mala interpretationς pragmaticos his verbis perspicue apparet , impe- non semel nova jura conficere, licet riale rescriptum loqui tantum de ca- in rebus gravissimis, prout est casus su merae necessitatis, quando scilicet, quando quis cogi debet etiam invi . non existente via, sive amissa ob nontus ad alienandas suas aedes, aliquan- usus, ut diximus, sive ablata numido sibi apprime commodas , & sua nis vi , ut Accursius interpretatur , vel majorum industria, ac diligentia sepulchrum omnino redderetur, inuti extructas. Fateor Religionis causam te . Praeterea non de jure ordinario praecipuam esse debere in omni Re- hie agitur, sed extraordinario ; hoe publica, & praesertim inter Christia. est. non impetrata via a vicino actio nos: sed quoties aliquid statuendum nulla competit ; cum nemo cogatur est in praejudicium alterius, expressa rem suam vendere ς sed Magistratus requiritur auctoritas legum , nec adiri debet, qui ex aequitate id em susticit privatorum interpretatio , & ciet absque ullo vicini dispendio , .Fraesertim forensium seriptorum, quo- prout nos docet Iurisconsultus rescriptum
72쪽
PAR T. I. Lptum interpretando illis' verbis: Non tamen hoc rescriptum , quod imp tranti dat facultatem , etiam actionem civilem inducit sed ut extraordinem interpelletur . Praeses etiam
compellere debet , justo pretis iter ei praestari; ita tamen, ut judex etiam de opportunitne loci prospiciar , ne
vicinus minuum patiatur detrimen- tkm . Conseramus quaeso haec verba, summa aequitate asperia cum opinione Pragmaticorum , qui sic ajunt: Receptissima est opinio a que ulla contrουersia sic loquitur auctor citatae dec δ. 37. in pro conseruenda vel amplianda ecclesia posse compelli vicinum ad vendendum domus suas , vel locum ecclesse cohaerentem, sum tu ex decisione , ratione textus in
L s quis Iepulchrum D. de religio.s, sumtibus funerum G c. Quis non videt quam salsum sit hoc argumentandi genus P Si ageretur devia jam amissa , qua itur in ecclesiam , illatio esset justa , utpote in
specie simili: in utrasve enim qu e stio laret demera necessitate, in utraque de causa religiCnis, in utraque de utilitate publica. At Dcdores arLumen tantur a casu necessitatis ad casum meliorationis , a via jam deperdita , unde res religiosa redditur inutilis , ad ecclesiam construendam , vel ampliandam : quod utique non est absolutae necessitatis; cum inveniri possit locus alibi commodior absque detrimento alieno pro i lius aedificatio. ne , v pso ampli dii forma. i 44 lis si superior opinio consisteret intra limites aequitatis , & cognitionis extraordinariae , aliquo modo toleranda foret , nam permittent Magistratus tantum in certis casibus ampliatio. nem ecclesiae, veluti si merit illa Parochialis , & numerus christiani rumeo modo auctus, ut Sacramentorum m. I.
B. I. C A P. X. 5s administratio , & divini Uerbi prae . dicatio omnino peragi non postent . Verum illi simpliciter , atque indefinite asserunt, posse cogi vicinum ad domum suam Uendendum . Imo ulcerius progrediuntur , regulnia extendendo ad atria e esae, necoon ad monasteria amplianda . Quo nescio an
quidquam dici possit ablurdius , & achar; late christiana alienius idque optare nec iplis monachis credae parest unquam in mentem venisse, cum eorum institutum praecipue versetur circa evangelicam perfectionem . Et quis unquam vel primis rudimentis religionis nostrae imbutus. ignorat ,
Evangelii principia convelli , dum
volumus propriis commodis studere cum alieno damno , atque incommodo P Nec releri', quod aliquando ,
crescente numero monachorum, mo
nasteria fines inveniantur angusti : nam primo Doctores in suo axiomate non loquuntur de hoc speciali casu , sed simpliciter pro alii pliando monasterio: deinde aequius erit dici , & s cilius fieri poterit , ut monachi in duomo. nasteria dispertiantur, quam ut illi e propriis domibus vicinos expellant. VII. Quae huc usque dicta ' sunt
pertinent tantum ad Pragmaticorum malam disputandi, Sc causas decidendi methodum ostendendam . Ceterum temporibus nostris huiusmodi quaestionibus amplius non est locus; cum aliquot abhinc annis per regalia diplomata , ecclesiarum , & monasterio. rum, quae Ha hac civitate praesertim ad immensum numerum per Venetructi, ampliationes omnino prohibitae sint. Unde supremi Magistratus, ad quos ea cura pertinet , non tantum luperiora incommoda , ex legibus male intellectis provenientia, avertere stu dent ; sed etiam cavere , ne domus noviter a Regularibus acquisitae mo-
73쪽
s COMMENT. DE IURE REGNI NEAP.
nasteriiς adjiciantur, sed ut locentur de perona ad Iersonam laecularibus . Quod & ipsis piis religiosis probatur, cum satis perspiciant,
tum ex numero , tum ex amplissimis spatiis monasteriorum, majorem Partem urbis decupari, & v. immeas ae civium multitudini ad habitandum
locum superesse. UIlI. Quoniam in explicatione si perioris pragmaticae interpretes non contenti propria, dc speciali ratione, quae ibi exprimitur pro monialibus, recurrunt ad generalem, ut diximus, nempe ad lavorem ecclesiarum , &monasteriorum ; ideo eam porrigere
suden d ad monasteria quoque mon, chorum . Quod sane est contra men.
tem legis, imo & verba ipsa , nam loquitur. speciali ter de monialibus ;idque vel solus titulus satis super
que ostendit, qui cum de monialibus sit inscriptRs, ipso vocabulo excludit nannachos . Auctores Romani juris impro rium , & incoveniens existima. hant , ut sub voce Deminas significante intelligeretur malculus . Unde in t. si ita in s. D. de texat. 2. st ruitur , non pertinere ad filios lega. tum filiabus relictum, ubi notatu digna sunt illa verba r Exemplo enim
pessimum es , foeminino vacabulo
etiam masculos contineri. Idem confirmatur in t. servis S I. D. die legar. 3. Sed Doctores nostros haec parum ,
aut nihil movent; imo & obliti simi Igarium regularum , quas ipsi in aliis factorum speciebus ubique jactitant : in legibus sperialibus non es facie isda extenso de caVu ad casum ,
AE pris legio non sunt a Dranda ultra verba comoedentis σα vide L quod vero I
D. de legibus , oe capit. Due s. de privileg. Conatur Scipio Rouitus deis cis ρα multis hinc inde conquisitis
rationibus vulgarem opinionem conis
firmare . Universa taemen ejus disputatio refertur ad honestatem re igiosarum domuum, quae eodem, inquit, modo considerari debet in monialibus , ac in monachis . Sed abutitur vocabulorum significatrone. Honesta de qua pragmatica loquitur, non est intelligenda in genere, quae non s lis religiosis sed cuicumque christia. no imo euicumque probo civi convenit, unde hoc sensu Xenocrates olim dicebat . honestatem requirere , ut
ned manum, nec oculos in alienum
immittamus : sed intelligenda est in specie , nempe de ea , quae propria est monialium: siquidem inhonestum est illas aspicere in suis habitationibus , & non semper propriis , atque
omnibus vestibus indutas. Imo earum vitae institutum omnino exigit , ut
ruoad fieri possit, sint remotae a conriortio , atque aspectu extraneorum ,
quo fit, ut nec Pnestras habere possint ad vias publicas. Quae omnia secus se habent in monachis, qui licite cum omnibus alloquuntur , ubique extra monasteria conversantur ,
ad quascunque do nos accedunt , esuis fenestris transeuntes prospiciunt; Sc propterea eorum honestati detrimentum nullum assertur sio domibus vicinorum aspiciantur .
74쪽
' PARTIS P R s M MCOMMENTARIORUM
De legibus, earumque promulgarion .
Regni statuuntur circa lacra , hoc est ea , quae pertinent ad statum religionis confirmandum: acis cedamus modo ad reliquas iuris publici partes . nempe ad Magistratus, sequuti orlinem. ab Ulpi O propositum in I i. a. D. 4ri . Sed quoniam Magistratuum.munim in eo consistit , ut di ges didexequutionem perducm; ideo pauca idam his annotanda duxi . de itas legibus. Mint enim illi earum vitae voces , I. 8. est. 10. Et ad . rem sic ait prudenter C plus I. And aueg. sis n primo suorum capitulorum :eum nihil prosint constetistiEnes,, σβatura edira nis debita. exequutio jubsequatur. Unge passim legum au
ctores earum curam inculcant, vid. cap. itena statuimus 138. , cap. com
i sitseliones 3 a. , cap. item Fod prindim 258. , cap. 44 inter priυilegia Friderici Arnamensis . Non autem necessarium eriti exponere quae ad legum vim, atque auctoritatem, earumque interpretationem spectant; . squidem generalibus regulis ea continentur tum philosophorum , tum jurisconsultorum ; cumque his vi peculiare cie legibus Regni dici possit,
quod cum aliis. non si mi fixa te , ideo .ad eos inittimus juris studi Mos ne videamur inutiliter 'empus tereri;& ne hos commentarios .rzbus 't iisdem repetitis frustra oneremuS, prO- ut so ni qui suo , Ic aliorum otio abuteives, dum transcribunt aliena.im denter lobisti volunt pro. noUO-rum operum composithribus. I l. Igitur circa leges in Remo
notabilis ςst constitutio Guliel in I. quae legitur sis titulo de praestandos cramento . oec. ubi cum Rex jussi se set ante ossicii susceptionem iuramentum praulanatim esse a Bajulis & Camerariis, addit, eosdem judica. re debere primo secundum constitutiones , hoc est leges Principum Normannorum . deinde secundum consuetudines approbatas demum secvn. dum jura communia, scilicet Longo-ha a, 8c Romana. Etenim ea aetate utetimque jus obtinebat in Regno pro diversitate locorum in quibus. dam enim Romapum , in quibusdam utrumque servabatur , ut notat Andreas de isernia . Quod statuit Rex non Omni.ex parte temporibus hisce I x Obti.
75쪽
68Obtinet, narn jus Romanum paulatim majores vitas acquirendo, Longobar. duq omnino extinxit ' nisi quadam
exceperis , quae translata in constitutiones . aut usu confirmata , adhuc
vi milegis habent. Quod autem dicitur de coruuetudipe approbata , ut servari debeat id defectu constitutio. num, Verum non est , nam in hac civitate, ubi prGpriae . Sc peculiares conluetudines pro legibus observabantur, eaedem vim tuam habent etiam contrὸ constitutiones Regni ; eodem modo ac Barenses consuetudines, quibus non dissimilis a uctori tas i m pamtita est. Qu e omnia suis locis clarius apparebunt . Et propterea hac lin. re talis definitio vera erit : Prol gibus in Regno habentur primo connietudin L l seciales locorum ., ii do sint legitimae, hoc est vel ex. presta Regia auctoritate confirmatae, vel tacita per longaevum ulum; nam
viri docti si statuunt , in te quos wesse imbecius in nraiit. Dra de le , non posse pppulimi Principi
subiectum novam Iςgem inducere perulum . ni si vel expressus intervemat illius consensus, & confirmatio , prO- ut sunt superiore , quas modo notavimus in Regno consuetudin vel saltem tacitus, crin scilicet Prioceps scit novum usum a populo introductum. Sc ei sese non opponit. Secundo pro legibus observantur constitu tiones, ceteraque sanctionum capitula, quae comprehenduntur in libris, de quibus egimus in protegomenis eo tamen modo , ut semper posterioqra satura derogent prioribus. Demum
jus Romanu Inj, quod extat in compilatione Justinianda . ι
IlI. Notatu quoque dignum est in
re , qua de agimus capitulum item praedi Ia- . ubi Carolus I.4- post suarum constitutionum editionem, de earumdem promulgatione sc concIudit-: Item praedicta omnia capitula
in singulis ciυitatibus , terrιs famoss , in ρ libet Iustitiaraatu per singulos Iustitiari's publicentur . Et tam ipsis civitatibus, quam terris famosis , quam aliis ea iris υίllis transcripta reddantur sub sigillo Iu-siliarii regionis . Hoc ipsum ferme
confirmatur in capit. item salvimus I 3 s. Non desunt alia vexempla in legibus nostris . Quae sane non tam clyili ratione . nituntur , quam naturali: nam qui fieri potest, ut populus. obligati0ne legum teneatur, nisi antea quid illis statutum sit, cognoscat λ Id utique fieri nequit, nisi per
promulgationem ; quae apud omnes nationes semper fuit usitata , R adhuc est eaque tam necessaria videtur, ut rectissime dictum sit a Gratiano dist. 4. ρυλ c.m. 3. : leges iu-e tuuntur, cum. promukantur; quasi
quod ante .promulgalionem ne leges
quidem sint, aut dici possint. Forma
promulgandarum legum varia soleteste pro temporii ra, locorumque Nario usu . Antiquitus aeneis tabulis incisae publicis in locis proponebant dr quod & sub Imperatoribuλultirpatum legimuri, vid. l. unic. C. de jur. l. U. b. Coustant 'uopota. . de Dariis
Gothostes uis fieri solebat in legibus, in quibus de urbi dya , & populorum
utilitate agebatur siquidem in ceteris negotiis promulgatio pertinebat
ada Magistratus sive urbanos ueprovinciales, vid. exemplum iu diu. noυeu. 43. ubi Praefecto Praetorio injungitur , ut ea lex solemniter Wr programmata propria misi-
simile est a forma ita tuta in capitulis Regum nostrorum. Hinc paulatim apud Dissiliam by Cooste
76쪽
apud nos industum fuit , ut leges , ceteraque Regia edicta a prae one . specialiter huic muneri destinato. in locis frequentioribus publicentur , &publicationis attestatio apponatur in calce earumdem legum . Quinima varia assiguntur publice exemplaria ,
tuae de plano ab omnibus legi pos. unt idque & in Gallia usiuatum
fuisse refert Cujacius lib. 7. observat. cap. 29. ex sedgmento antiquae legis in aes incisae, in quo h re verba ex
ta ni : Apud forum palam , unde deplano recte legi possit me. Otiamobrem merito reprehensus fuit Caligula apud Suetonium , qui leges pro ponebat minutissimis literis , & a gustissimo loco , ne cui eas legere ,& dεscribere liceret. IV. Publicata jam lege, quaeri solet, a quonam tempore ejus obligatio incipiat. Vulgo creditur: id evenire post duos menses a die publica tionis. Hanc opinionem amplesti tur pia in comm. ad cit. cap. itena sta- ruimus ; unde ex ea insert. liberari eum , qui commisit in legem , quoties id evenerit intra illud soatium temporis . Uerum haec opinio ab omni ratione remota est , quoties probabilis conjectura existit legem aut statim, aut intra paucos dies post publicatio nem ad singulorum notitiam perVenire potuisse ; quod facile erit in
parvis oppidis , aut vicis. Nec mo. Vemur avth. ut factae noCae' visitutiones σχ. , quae est noυ lis 65. , nam licet in specie ejus legis statuantur duo menses; tamen alibi praefiniuntur tres ut ininovell. 58. alibi unus tantum, ut m nowll. II 6. Et propterea
superior quaestio ad arbitrium boni viri redigenda est, quoties tempus a legislatore praefinitum non reperitur. V. Quae generaliter de legum promulgationet in locis , in ,quibus illae B. IL C AἱP. I. 6st
servandae sunt, pro certo statuuntur,& obtinent, in dubium revocarunt nonnulli pontificii juris interpretes , quoties agitur de ecelesiasticis constitutionibus ς nam Ioannes Andreas
censuit, lassicere earum puniicationem in Romana Curia . Sed ejus opinio non probitur Pandrni' ano in cap. cogninccntes de con ituri quem sequuntur doctores, theologi ,& canon istae repugnat enim tum rat oni, scilicet ut teneantur christiani vel in remotissimis regionibus degentes scire , quae Romae pera et sunt et tum ipsis canonicius anelionibus: etenim non semel in legibus ecclesiae, publicationis faciendae per iraelatos sit mentio, ut in cau. 22. Con cit. Lateranen I. unde de sumtum est cap. 13. de paenitent. G remi f. ubi exponens verba Pontificis, Gonga legsic ait in notis: si 'ia lex non obligarante pro=migatiovem . Et in cap. I. de re orna. matrim. Hsf. 24. lic concludjt Tridentina Synodus: Deceruix insuper , ut huiusmodι, decretum in uuaquaene parochia suum robur post triqinta dies hnberi incipiat , a die prinue publicationis in eadem parochia fastae, numerando. Denique repugnatu ui , A consuetudini jam rece 'lae , nam & decretalium compilationes ipsi met Pontifices publicandas curarunt , pnesertim dum celebrioribus academiis explicandas transmiserunt q& quotidie in more habent , ut pu blici ς typis evulgatas constituti bones transmittant Episcopis , ceteriique Praelatis ecclesiasticis , quibus curae est eas in silis dioecesibus patefacere postquam earum exequutio impetrata est a laicis magistratibus , qui summae rerum praesunt . Quod aut citata ti ecclesiasticae praejudicium nullum infert; nam illorum cognitio in facto tantum versatur, non enim in
77쪽
quirunt laici de rebus ad ita tum spiritualani pertinentibus, non de ipsis legibus eeclesiae . sed tantum utrum illa: t.iles sint revera ; ti utrum ex iis publicae res aliquid detrimenti cxpiant : Etenim non semel Superiores absentes ignorant quid publice expediat,i quid secus. Permittit consultissimus Pontifex Alexander lil. in c. p. s. de rescriptis, Episcopis rescri piorum Apostolicae Sed is exequutionem suspendere , ubi rationabilibus causa praetendi r. Igitur quanto magis id permittendum erit supremae Princi-Pum auctoritati, quoties rationabilis
causa existit UI. Sed non est opus , pluribus examinare quod jamdiu obtinuit in omnibus christiani orbis provinciis , prout in hoc Regno , ubi quotidie
Regium exequatur petitur ab ipsis ecclesiasticis cuicumque provisioni, cuicum
que bullae Pontificiae, & pominatim
quoties agitur de collatione beneficii; nam aliquando Pontifex ignorat qualitatem personae, quae utique Regi probanda est. Quo respexit Pontifex Nicolaus IV. dum constitutionem edidit apud Chi occaret. rom. ψ. dcRN. exequ. prohibens, ad ministeria ecclesiastica eos promoveri in Regno
qui Regi essent suspecti. At quomo do id potest cognosci, nisi priusquam
Episcopus suae administrationis regimen nanciscatur, exequutionem impetraverit ab ipso Rege 3 Adhaec privilestium , quo fruimur , novissime
consarmatum in cap. S. Coucord ,
scilicet ut beneficia in Regno no a concedantur , ni si regni colis , non potest servari, nisi provisiones beneficiorum , quae Romae fiunt, examinentur, ne fraus fiat privilegio; dum quis falso asseverare potest Pontifici, se est e regni colam . Sed nihil magis
confirmat usum apud nos receptum, legitimumque reddit, quam Innocentii l Il. rescriptum in cap. cum Φnter
i 8. de elustione ς ubi postquam canonicis ecolesiae Campanae quid servandum esset circa electionem sui Archiepiscopi Pontifex p scripsisset, demum iis iniungit, ut sacta electione ab eo postulent assensum vice Regia. Quae
verba cum non perciperent antiqui
Canon istae, propter historiae imperitiam, misere halluci nati sunt, undet
metito a Gonga leZ reprehenduntur iqui recte notat , Innocentium III ea aetate Balium egisse hujus Regni; dum Fridericus II. adhuc minor erat & propterea cum Reges solerent a Gsensum prae bere electionibus Episcoporum, voluit sapientissimus Ponti sex tale ius intactum servari, durante sua admina stratione ; unde ipse praebebat assensum vice Regia et satis
superque cognoscens , ea ratione ecclesiasticam auctoritatem non laedi . sed tantum servari usum jam receptum iis Regno. Quod multo magis
asti m in diim est nostra aetate, in qua non Regius assensus in electionibus Praelatorum requiritur , sed tantum
tio ficta creditur , cum primum tran latum fuit Regnum ad Principes Andegivenses Et non leve dilcrimen inter utrumque adeli , nam assensuqtribuit ius electo. I quodam modo confirmit' quod alii ea imperfectum
censebatur, prout apparet in contractibus, qui confirmandi sunt per a D in um Pontificium , aut Regium :At ex Placito Regio, sive exequatur, tantum declaratur voluntas Principis,nem de personam esectam sibi . Regnoque incommodam, aut suspectam non ei se .
78쪽
P A R T. I. LIB. II. C A P. II.
De Magistraribus, eorumque origine , ossicio , ac potestato
INERTEs fiunt leges . Sc otiosae, quoties hominis ministerium deest, unde illae trafferri possint ad usum,
atque accomodari ad incidente controversias. Hinc cum ipsis legibus oritum habuere Magistratus, qui , ius
petentibus reddendo , explicarent Uoluntatem eorum, qui leges tulerunt. Ne autem libera esset Magistratuum iacultas, intra Certas regulas . certosque limites comprehensa fuit. Quod cum publice intersit. ideo munus.&potestas judicantium , qualis esse debeat, ad ius publicum pertinet. Ro. mani equidem mortalium cordatissimi , & de publica utilitate perquam solliciti , Magistratuum creati em ,
& ossicium summae rerum attribumbant; quoniam ex illorum virtute,
R diligentia, leges, & ped cansequens
flatus universalis .conservatur contra , ex viti's, atque oscitantia infirmatur,& dissolvitur. Verum crescente morum intemperie, crescit eodem tem
pore, justi rectique neglectus inter iudicantes; & propterea sequiori aetate plura adhibita fuere remedia ab iisdem legibus, pro illorum auctoritate regenda , prout videre est in constitutionibus imperialibus, tum in Novellis. Quod evidentius apparet posti uteritum Romani I ti perii ad hanc usque aetatem , praecipue in hoc Regno ; nam,.si diligenter nostrarum legum volumina excusseris, infinitae proepemodum cernuntur ea de re saructiones p idque firmissimum arguis
mentum praebet , usum . n expe
rientiam docuilla, eos male ia luci
munet re versatos esse; nam leges novis exorientibus incommodiu,& vitiis , solent. nova remedia praebere. Cum igitur ad D c pertractanda , secundum ordinem propositum, accedere debeamus , breviter danda opera est , ut nostrorum Magistratuum origineς, &progressus, eorumque in novam foris mam mutationes primo inquiramus, quo facilius leges eodem pertinentes percipere possimuς, atque explicare in si quidem ex earum rerum imyrritia, innumerae nai.e funi, & quotidie nascuntur controversae, nam qui ignorat
principium, atque institutionem sui ossicii,facile ab eo auid detrahere .aut ei quid novi addere studet: unde frequentissimae& quotidian e in foro disceptatio. neScirca competentiam, ut a junt, vel incompetentiam judicis . non sine publico damno, dum lites prolatantur; Sc a iure ipso nascuntur iniuriarum occasiones . Hi ς adde, quod Magistratus nostri cum Romanis conferri a quibusdam , 8c confundi solent, iapropterea antiquas leges cum nostri male permiscentur, & utraeque male applicantur negotiis quotidianis, quae ob id saepissime non sine magnis difficultatibus ad exitum perducuntur.
Sed iam tempus est' d propositum
II. Dum Regni nostri Provinciae Romano Imperio suberant, eodem tiare utebantur, ac reliquae finibus Italiae circumscriptae. Unde quae civitates municipiorum privilegio gaudebant . renebantur per incuriones qMN n suis
79쪽
a COMMENT. DE IURE REGNI NEAP.
se; iacius ini l. 1 F. D. ad muniri- Romam sirent. bt propterea sue Ropalem. Et quales Romae erant Eonsules, tales in nullaicipiis erant Decuriones. Sive rectuis, coi stituebant Senatum, & erant quodismmodo suarum civitatum Senatores; nam pro
Consulibus habebant Magis rivus, id i
Duumviros, vid. Gothoir. in L sri de exhibendis res s . Hi a item Magistratus municipales moesicam coercitionem habebam quae Potius ad
jurisdictionem pertinet, quam ad imperium sive jus glatii, itaui nec deservis quidem sumere supplicium potuerint. l. magistratibus Ir. D. de Iurisdictione. Ubi notat Goveanus, antequam exteris gentibus Romani jura darent , cuiusque Magistratum animadvertisse' ia facinorosos homines kquando autem extera regere imperia cα-
perunt, jus hoc animadvertendi suum esse voluisse. Et inde in sacris Literis Iudaei Pilato rei ponderunt, sibi non licere interscere quemquam , cum ille justillet , ut secundum leges de Christo
statuerent. Idem dicendum .dei Magistratibus coloniarum, quae suUS quo que creabant Decuriones, qui colonicia Suetonio in nugusto c. p. 46- appellatur; fortastis, ut distinguerentur a Decurionibus municipiorum . Hi quotannis binos e suo corpore eligebant ,
qui dicebantur Duumviri juri dicundo imperium tamen non habebant,
sed simplicem iuri ldietionem, prout & Duum Viri municipiorum , adeo ut nec poenali judicio luam'potuerint jurisdicti ovem defendere, ex sententia Ulpiani in l. i. D. si quis jus diceu-ri S c. Paulatim sub imperatoribus jus municipiorum , & coloniarum imminutum, sensim sublatum fuit; &nominatim ex constitutione Antoninit. 17 de β.rtv hominum , qua effectum , ut qui in orbe Romano es lent ,
idest sub Imperio Romano, cives mae, sive in Italia, sive in Provinciis , inues Romanis Magistratibus iuberant , quibus jus gladii concessum
III. Qui autem ab Imperatoribus
ad Provincias regendas mittebantur Magistratus , non Unius generis erant.
Sub Augulto Plaesides , & Proconsules
Provinciis praeerant. Scribit Dio lib. 53. Augustum Provincias pacificas Populi , dc Senatus curae commisisse, a quibus destinabantur Procon Iules; validas vero Sc periculo propiores libire ter vaste, ii lque resendis Praesides crea. bat, quos propterea, Legatos Caesaris dictos fuisse notat Cujacius in I. Dis. D. de jurisdi tione . Quo nomine
etiam continebatur Corrector Provinci Pl.le .ettus 2o. D.de incio P. usidis. Qui Magistratus post tempora Hadriasti invaluit . In Codice Theodosii nonon semel constitutiones lam titur Correctori uransmissae. Erant & Conlu-ilaics; erant Sc Vicarii ; omnium maximi Pr.ifecti Praetorio, qui tempor: bus Constantini Magni , R deinceps,
non talaum rei militaris curam gerebant, sed etiam inquirebant de administratiane omnium Magistratuum provincialium , vid. Gutherum inlib. de vici dom. August. & Gottiosci innot. dignit. Hi omnes Magi stratus dividebantur in majores, & minores: majoies, veluti Praesecti Pratorio, , Procontules, Vicarii, praeeratat vel uni ex partibus Imperii, ve Gluribus Provinciis. Minores vero erant judices 'rdinarii singulorum Provinciarum, ut Praesii des, Consulares , CorrectO- ires. Unde illorum auctori Vis erat tantum in causis appellationum, vel revisionum; horum vero ordinaria erant judicia , vid. eund. Gothosr. c. cit.
Ex his patet, magistratui, & judicis
nomen , quod Olim distinguebadar , . sub
80쪽
PAR T. I. L Isub Imperatoribus idem significasse;
quemadmodum jurisdictio, & imperium amplius non fuerunt distincta; nam titulus, qui extat in Cod. Theodos. σIussin. dejurisdictione, pertinet etiam ad causas criminales . Quod sane hodie in communi usu loquendi apud nos observatur, prout etiam apparet in legibus Regni. IV. Ab his igitur Magistratibus regiones nostrae gubernabantur, usquedum in dominium pervenirent exterarum gentium . Gothi equidem, dum rerum
potiti sunt in Italia usque ad annum 53 3. in provinciis hujus Regni ferme nihil immutarunt tum circa Magistratus, ut in eorum historia apud Grintium videre est , R in libris Cassiodori. Iis quidem exactis , non diuturna suit Graecorum Principum apud nos dominatio, qui sane, ut refert Sigonius lib. I. de Regno Datiae , Πωvam induxerunt Magistratuum sormam , siquidem sublatis Rectoribus provinciarum, in unaquaque civitate Ducem, veluti Gubernatorem constituebant, di judicem, qui in causis, sive civilibus, sive criminalibus jus diceret ab illis tantum ad Ravennae laxarcam qui summum in tota Italia imperium obtinebat, appella tiones, revisionesque porrigebantur. At Longobardi, qui circa annum 57O. Italiam occuparunt, & majori ex parte regiones nostras , simul cum novis legibus novos induxere Magistratus, In singulis serme civitatibus judices constituere solebant, quos inmites appellabant. In legibus etiam Romanis Comitum fit mentio, ut in I. 4.D. de officio assessor. sed erant Assessores, & Consiliarii, quos ex Italia secum Praesides ducebant, ut explicat Cujacius, iisque utebantur in jure dicendo. Sed apud Longobardos Comites erant iudices ordinarii locorum,
codice legum Longobardarum Ii4. u. tit. sa. sic statuitur: Si Comes in Doministerio justitiam non fecerit, FDI Missus nostir de hac ea a fonare hoc est inquirere explicat Lindebrogius)ociate . Usus quoque erat apud Longobardos, ut aliquando prudentes viri, & morum integritate conspicui aliquando mitterentur a Principe per provincias, ut subditorum querelas audirent adversus judices,& dicebantur Μis . Apud nos qui idem mu-
nuq exercebant, dum Regnum erat sub Hispanorum ditione, appellabantur Uisiuatores, de quorum facultate agit de Ponte tit. 3. 7. depotest. 'Prora. Quoties satis amplae civitates erant,
vel ubi Comes pluribus civitatibus
pretierat, tunc et inebantur quidam, qui erant veluti adjutores Comitum , vid. I. 5. eod. lib. 2IN. Longob. xit. do scobinis. Si Comes erat absens , poterat Uicarium eligere, qui tantum in
causis levioribus exercebat jurisdictionem, cit. rit. 32. t. 7. V. Praeter Comiteς erant apud Longobardos Gastaldi. Quod nomen primituet apud eos m litare erat, quemadmodum Dux . Et denotabat centurionem , sue tribunum , vid. l. 3.σ s. tiri r x lib. I. in terib. Lovgob. Postmodum Gastaldi dicebantur custodes, actores, sive procuratores praediis , aut villis regiis impositi , tanquam oeconomi , aut villici , ut ex iisdem legibus notat Cancius, ubi Scexempla occurrunt, ex quibus patet,
paulatim iis adiunctim fuiste jurisdictionem . Non possum autem citato Cancio assentiri . dum scribit , eos halutis , sue bali vis comparari ; hi etenim causas tantum civiles tractant,& criminales leviores , at Gastaldi quaecunqu crimina cognoscebant . etiam publica , secundum Romanas K. Ieses,