M.T. Ciceronis Tusculanarum quaestionum ad Marcum Brutum liber primus

181쪽

Zib. IIII. De perturbationib. anim I. I t

teri, aut illa vitiosa aemulatione, quae riualitatii similis est,aemulari, quid habet utilitatis,cusit aemulantis, angi alieno bono, quod ipse non habeat: obtrectantis autem alieno bono, quod

id etiam alius habeat quis id approbare possit, aegritudinem suscipere ς pro experientia ,si 2 et quid habere velis λ nam solum habere velle , D a summa de me utia est.' Mediocritates autem malorum quis laudare rccte possit)quis enim μpotest, in quo libidia, cupiditasve sit, non libi- m dinotus eia cupidus esse λ in quo ira, non iracudus p in quo angor, nos, anxius 3 in quo timor non timidus p libidinosum igitur,& cupidum, .& iracundum . & anxium , di timidum cense- , mus esse sapientem P de cuius excellentia a

inulta quidem dici quam ut Stase, lateque b l, al. νοί possint: sed breuissime illo modo , SAPIE seisit.

TIAM esse rerum diuinarum, & humanarum scienti am, cognitionemque, quae causa cuiusque rei sit . ex quo essicitur , ut diuina imitetur , humana Onantia inscriora virtute ducat. Un hune tu igitur, tanquam in mare , quod sest ventis subiectum , perturbationem cade Abanc.

re tibi dixisti videri λ quid est, miod tantam

graui xatem, contrantiamque perturbet e an

improuisum aliquid, atque repentinum λ quid potest accidere tale ei, cui hihil subitum est, quod homini euenire possit λ Nam quod aiunt nimia resecari mportere , naturalia relinquit quid tandem potest esse naturale, quod idem simium esse possit λ sunt eni in omnia illa ex ςrrorum orta radicibus. Quae euellenda , M

182쪽

extrahenda penitus, non circumcidenda, nee iam putanda sunt.' Sed quoniam suspi hori non tam de sapiente , quam de te ipso quaerere illum enim putas omni perturbatione esse Iiberum. te vis videamuς, quanta sint, quae a Philosophia remedia morbis animorum ad hi beantur. est enim quaedam medicina corte meeta in suit hominum generi insensa, atque in i '. i mica natura, ut corporibus tot res salut areis, animis nullam inuenerit. De quibus est nozetiam merita melius, quod corpCrum adiumeta adhibentur extrinsecus, animorum salus inclusa in his ipsis est . Sed quo maior est in eis.1 althene praestantia,& dininior, eo maiore indigent di Abibaiari ligen iwI6. Itaqued bene adhibita ratiochenit, quid optimum sit: neglecta, multis impli. ' catur errorrbus. ' Ad te igitur mihi i am con Isuertenda omnis oratio est: simulas enim, quaere te te de sapiente: quaeris aute Drtasse de te. Earum igitur perturbationum, quas exposui νvariae sunt curatrones. nam neque omni S aegri . tudo una ratione sedatur. alia est enim Iugem

e fort.m miseranti, alia inuidenti adhibεda mesertuli- diei na. s est enim in omnibus quatuor Pertur-f ο- V. C. bationibus illa distinctio, virlim ad ad uniue Vi etiam tam perturbatione, quae e st aspernatio rati i ib- nis, aut appetitus vehemetiore an ad si regulas,

beatur oratio et S , virum illud non videatur gre fere dum,ex quo suscepta sit aegritudo, IT' dn omnia rer m tolleda omnino qgritud', Ve

ri quis x gre ferat, se paupero esse, idne da*u-

183쪽

IIII. de perturbationibus animi. t et

tae paupertate malum non esse et an hominem, aegre ferre nihil oportere. nimirum hoc me

lius: ne, si sorec de paupertate non persua*ris, sit aegritudin rcone edendum: aegritudine autet sublata, propriis rationibus, quibus heri . usi sumus , qu am modo etiam pausertatis εο malum tollitian. ' Sed omnis eiusmodi perturbatio, animi placatione abluatur; illa quide, eum doceas,nec bonum illud esse,ex quo laetitia,aut libido oriatur et nec malu , ex quo aut metuS,aut τgritudor veru tame haec est certa

&propria cinario, si doceas , ipsas perturbationes per se esse vitiosas , nec habere quid. quam aut naturas aut necessarium, ut ipsam gritudine leniri videmus, cu g obi icimus m g U.c.οι rentibus. imbecillitatem animi effae minati , ei M.

. cum qu C eorum grauitatem , Constantiamque. laufiamus, qui no turbulente humana patian. . tu r,quod quidem solet eis etiam accidere . qui illa mala esse censent ferenda tame aequo . . animo arbitrantur. putat ali ciuis voluptate es se bonum : alius aute pecuniam: tamen & ille ab intemperantia, & hic ab avaritia auocari potest. illa autem altera ratio, & oratio, quae

sirmi l & opinionem falsam tollit &aegritudi- ne detrahit, ethea quide utilior, sed raro prinficit, si neque ad vulgus adhibe la.' Quaedam aute sunt aegritudineri quasileuare illa medi- ho.6 .cina nuIlo modo possie x ut si quis aegre ferari neque Hrnihil in se esse virtutis,nihil animi, nihil cssi ad vulguaecii, nihiΙ honestatis. propter mala is quide an adhib. de satur, sed alia quaedam ad eum iit admoue da ita L

184쪽

euratio, & talis quidem,quae possit esse omniuetiam de ceteris rebus discrepantium Philo.

sophorum. inter omne is enim conuenire oportet, commotiones animorum, a recta ratione. r Miam auersas, esse Viviosas, 18 Vt,s etiam sit nec malac: viata 'illa,quae metu, aegritudinemve, neC hona, illa quae cupiditatem,laetitiamve moueant, tamen i'. thii sit vitiosa ipsa commotio.constantem enim voL, fagi. lumus quendam, sedatum, grauem, Isthum a

nemve ra Da. Omnia premenvem illum esse , quem ma- ' gnanimum,& sortem virum dicimus. talis au

tem nec moerenS, nec timens , nec cupiens ,αI .lium nes; gest ei esse quisquam potest. eoru enim si misia haec iunx, in euentus humanos, superiores,

Ga quam suos animos esse ducunt. quare omis si

. . A orum Philosophorum, Ut ante dixi, una ratio est mellendi,ut nihil uale sit illud, quod per ..in e b, turbet animum , sed de ipsa sit perturbatione iis dicendum . itaque primum in ipsa cupiditate, .iAiai in cum id solum agitur , Ut ea tollatur. , non est ' quaerendum, bonum illud, necne sit, quod Iibidinem moueat: sed libido ipsa tollenda est: vet siue, quod honestum est, id sit summum bonum , liue voluptas, siue horum utrumque . coniunctum, siue illa tria genera bonorum, tamen , etiam si virtutis ipsius vehementior appetitus sit, eadem sit omnibus ad deterrenis i .P dum adhibenda oratio . continet autem sedationem animi, humana in conspectu posita naz tura et quae quo facilius expressa cernatur,eX. x plicanda est oratione communis condicio, T. Iexque vitae . t Itaque non sine causa ceu

185쪽

Orestem sabulam doceret Euripides t primostreis versus reuocasse dicitur Socrates: ,, Neque ιaraa termisitir vlia sando oratio e I , , , ao Neqne sors , neque ira caluum inuectam malum, . . . D Vuod non naιnrahumana patiendo serat. iEst autem utilis ad persuadendum ea,quae ac ciderunt, ferri & posse,& oportere, enumera. tio eorum, qui tulerunt. etsi aegritudinis se- datio & hesterna di sputatione explicata e si , .&. in Consolationis libro , quem in medio non enim sapientes eramus ) moerore, &ι .h dolore conscripsimus : quodque vetat Chry- 'iippus, ad recenteis quasi tumores animi, remedium adhibere, id nos fecimus, naturaeque vim attulimus, ut magnitudini medicinae do. loris magnitudo concederet. ' Sed egritudini, de qua satis est disputatum , finitimus e stmetus . De quo pauca dicenda sunt. Est enim metus, ut aegritudo, praesentis : sic ille,suturi mali .i Itaque nonnulli aegritudinis partem quandam , metum eue dicebant. alis autem metum, praemolestiam appellabant, quod est . quasi duκ consequentis molestiae . Quibus igitur rationibus instantia feruntur,eisdem con- . temnuntur sequentia. nam videndum est in utrisque, ne quid humile, summissum, molle , e framinatum , fractum , abiectum que faciamus . Sed quamquam de ipsius metus inconstantia, imbecillitatς,leuitate dicendum e stet o v. c. conramen multum prodest, ea , quae,metuuntur tempnere

M siue

186쪽

eis de rebus,quae maxime metuuntur, de mos te,& de dolore,primo , & proximo die disputatum est. Quae si probata sunt, metu mλgna ex parte liberati sumus. Ac de malorum opinione hactenus . t videamus nune de bono- strum , id est, de laetitia, &de cupiditate. Mih

quidem in tota ratione ea , quae pertinet ad animi perturbationem , unales videtur cauis a continere , omne is eas esse in nostratap σωυῖ' potestate . omneis, iudicio susceptas , Oma ειν - nei volunt rias. Hic igitur error est eripien-6 dus, Et haec detrahenda opinio: atque ut in amatis opinatis, tolerabiliora et sic in bonis ,redatiora sana: essicienda ea, quae magna, de laet. tabilia dicuntur. Atque hoc quidem commune malorum , & bonorum et ut, si iam dissicile , sit persuadere, nihil earum rerum, quae perturbent animum , aut in malis , aut in Eonis esse habendum, tamen alia ad alium motum cuis 1 V ς- raho sit adhibensta, aliaque ratione q malevo μοι βρ Ius alia amator, alia rursus anxiuri alia timidus, corrigendus. atque erat facile, sequen- rem eam inionem, quae maXime probatur de honis, & mal is, negare Vnquam laetitia a me posse in si mentem,quod nihil unquam haberethoni. Sea loquimur nunc more Comum .i Sine sane ista bona , quae putan vur, honores,diui tiae , voluptates, ceteraque: tamen in eis ipsis potiundis exsultan ., gestiensque Iaetitia. turpis est: v si xilere concessum fit,vi rupere rix tamin cachinnam . Osa cnim vitio est . c in effusiis

187쪽

effusio animi in Iaeritia, quo, in dolore, con :t tractis: eademque leuitate cupiditas est in ap petendo, qua Lethia in fruendo: de vi nimis,fflicti molestia, r sic anima elati laetitia, iurαν v. c. sic iudicantur leves.& cum Inuidere gritudinis niviis elasit: a malis aurem alienis voluptatem Capere, ii. Iaetitiae:Vtrumque immanitate,&seri Cate quasdam proponend a, e a sti gari solet Atque ut co- ς' sidere decet,limere non decet sic gaudere de Icet, laetari non decet: quoniam docendi causa a gaudio laetitiam distinguimus.' illud ianset soli Ar, supra diximus ,serr contractionem animi re' sidere . 7 cte nunquam poliis, elatione posset aliter enim i ' ' Naeuianus ille gaudet Hector,

i, Lana u delinita argento nutu obseruabit mru, epist. s. αλιι velim quid Hudeam:adueniens distio im v al tae te

tans meum s

is Mihi se deris: . Quam haec pulchra putet, ipse iam dicet,

188쪽

ter attendentem penitus videre. Et Nuturpes oriunt,qui efferunt se laetitia tum,cum fruuntur j . Venereis volin ptatibus: sic flagitiosi, qui eas idiflammato animo concupiscunt. Totus vero . . 'iste,qui Vulgo appellatur amor, nec, herculci inuenio , quo nomine alio possit appellari reantae leuitatis est, ut nihil videam, quod pu- H l rem conserendum . Quem Caeciliu , - . . ,

s et 'o praeclaram emendatricem vitae, Poeticam; Θ. . quae amorem , flagiti j, & Ieuitatis auctorem, .c . in concilio deorum c.llocandum putet. De s. eomoedia loquor et quae, si baec flagitia non prabare inus, nulla esset omnino . Quid autem ex tragoedia princeps ille Argonautarum λ

189쪽

s, ritum, Mnor q rem dederaι , qui plor polles,pa-- tilari 2 ei patre. ' Sed Poetas ludere sinamus, quorum fabulis ' in hoc flagitio versari ipsum videmus Iouem. Ad magistros virtutis, Philosophos,eniamus: qui amorem negant stupri esse . & in eo liti-νgant cum Epicuro,no multum, ut opinio mea eri,mentiente.quis est enim amor iste amiςi--tiae λ cur neque deformem adolescentem qui se quam amat , neque formosum senem p mihi. F ' quidem haec in Graecorur gymnasiis nata consuetudo videtur e tu quibus iiii, liberi,&conis celsi sunt amores . Bene igitur Ennius. A ,

,, Flagiιῆ principium est nudare inter b ciueis

corpora. b v.

Qui ut sint, si eut fieri posse video, pudici, sol,

liciti tamen , & anxij lunt:eoque magis,quod se ipsi continent,& coercenins Atque, rem 'liebreis amores omittam,quibus maiorem licentiam natura concessit: quis aut de Ganymedis raptu dubitat,quid Poetae velinir aut non intelligit, quid apud Euripidem &lotsuatur,&cupiat Laius quid denique homlhes doctissi.. mi, de summi Poetae de*eipsis, & earminibus edant,&icantibus ibriis vir in sua rep. cogniatus , quae de iuuenum amore seripsit Alcaeus nam Anacreotis quidem tota poesis s est amatoria . Maxime vero omnium flagrasse amore

Rhegimim Ibicu paret ex scriptis. Atque

190쪽

borum omnium libidinotos esse amores video mus. Philosophi sumus exorti,& auctore qui-e py'Π dem e nostro Platone, quem non iniuria Di-ς-puiu ' eaearchus accusat,qui amori auctoritarem tri 'n'I 'a ης bueremus.' Stoici vero & sapientem amatu- 73n νος γ' tum esse dicunt & amorem apsum, conatum ς Πὰς amicitiae faci undar ex pulchritudinis specivis gRQ My risiviunt. qui si quis esh in rerum natura sine stilicitudine, sine desiderio,sine cura, sine suo abirio: sit sana. vacat enim omni libidine harexutem de libidine oratio est. ' sin autem est 73. aliquis amor, ut est certε, qui nihil absit, aut non multu ab insania, qualis in Leucadia em ,, Siquidem D quisivam Deus,cui ego sim eurs.

. . : At id erat de s omnibus curandum, quemadmodum hic frueretur voluptate amatoria Dp ,, Heu me infelicem. t Nihil verius. Probe & ille , 'st a, s anusine es, qui temere lamentare δSie insanus suis etiam videtur. At quas tra. goedias effecit λ ,, Te Apollo sancte , fer opem , seque omnipotem