장음표시 사용
61쪽
vos nostris manibus exercendo . . . Ideo, licet ab utroque abstinendum sit, magis ι
men ab iniquis operibus quam a corporalibus laboribus . Ex hoc sequitur quod quidis dominica adulteratur , aut occidit , vel inebriatur , magis peccat quam si aliis diebus idem ageret : quia sic transgressor est duplicis praecepti , scilicet , Non oecides , aut cuiuslibet alterius; is huius , scilicet quia non observat diem domu
X. Alexander Alensis III. Parti quaest. XXXI. memb. V. artic. a. cui fornicatuν die dominico , peceat duobus peccstis , secundum quod peccatum numeraιur ra
XI. Concilia quoque non pauca hanc eamdem veritatem apertissime edocent Concilium Lingonense haec statuit . Hominer utriusque sexus in festis debent plurimum esse intenti divinis , puta orando , ecclesiastico officia, is divina , ae sermo nes verbi Dei audiendo, de Deo, is Sanctis loquendo. Et, ut bis rebus melius posisnt intendere , debent abstinere ab omni opere servili, is potissime a peccato a quia gravius peccat qui peccat in feso , p ta fursitur , fornicatur , quam qui in aliis diebus boe facit . Concilium Eboracense anno I 76. Cessare vero oportet christianum in die festo maxime a vitiis, is peccatis : quoniam servire debet Deo, cui di plicet omne peccatum. Antonius Corduba laudat etiam Concilium Coloniense anno I 36. celebratum. Audiamus Patres Salmanticenses tract. XXIII. cap. I. punctis δΙ. g. 2. num. 228. his verbis r Ad id quod additur ex Conein Cosim respondetur ,
non esse generale , sed provinciale . Nae egregia responsio ' Conventus Episcoporum, & Pastorum non est infallibilis. Pauci vero Casuistae , non simul congregati , sed dispersi , sunt ne infallibiles δῆ Concilium provinciale , licet non sit oec menicum, mea sententia, praevalet mille Casu istis. At de hoc alias . XII. Hanc sententiam , praeter recensitos Doctores, & Concilia, docent D. Boianaventura in III. dist. xxxv II. F. 6. & 7. A forriori opera carnalia, is ebνietas , t tes, is iurgia, quae maxime repugnant spiritus libertati, ne homo Deo vaeet, dia
euntur , suntque opera servilia ἱ θ' in hoc praecepto sum probibita , potius quam
opera mechanica , is quam negotia terrena , qua animum distrabunt , ne homo diavinis intendat, secundum Augustinum de decem ebordis. His omnibus accedunt B. Albertus Magnus in III. dist. κxκvII. Ioannes Gerson Alphab. xxx I. Nicolaus Lyranus in Exod. xx. θ' in Mattb.κra. Scotus in III. dis. κκxvii. Gabriel in IV. distoxv II. quaest. I. conclus. q. Hadrianus in IV. de Cons. qu . Iv. is in quodlib. vii roart. I. Angest in Morali eap. v m. Medina de Cons. quo. x. Ioannes Nyder in Iopraecep. cap. I. O' IX. Summa Angelica rito Confess. I. g. 22. tis. Feriae s. 36. Summa Ros tito Confess. 2. g. 7. Ambrosius Catharinus contra Caietanum Lib. R. desacr. Cons. Maior in IV. dii xv II. quaest. Iv. Natalis Alexander Theo . Dum. LiλIV. reg. v. Franciscus Genetius tractat. IV. de 3. praecepi. qu . II. Hemicus a S Igna-
62쪽
I natio in Ethica Amoris Tom. II. pari. m. cap. ID. Ioannes Pontas huic ad hae fet opinioni cum aliqua tamen limitatione in suo Diction. Casuum cons. verbo , Dies domin. Prae omnibus autem hanc Propugnat sententiam P. Antonius Cordu-hensis Auctor satis gravis : eamque non modo omni argumentorum genere munit , sed defendit quoque ab adversariorum obiectis in suo uuaest. Theolog. Lib.
quaest. vi. & eoncludit, hanc solam sententiam omnibus antiquis Doctoribus, pluribusque recentioribus probatam , amplectendam esse ἱ contrariam vero, a paucis tantum neotericis invectam , reiiciendam. XIII. Rationum quoque momentis satis validis evincitur sententia haec. Primo, quod omnis irreverentia, dc iniuria sive loco, sive tempori sacro impacta , praeter propriam desormitatem , sacrilegii malitiam induit . Sane furtum in tem plo commissum malitiam circumstantiae mortalem adserre , communior est Doctorum, qui adversiae etiam opinioni patrocinantur, consensus . At non minus diei festi tempus quam Iocus Deo dicatus sacrum est. Eadem itaque utriusque ratio Quod enim templum benedictione sit consecratum , secus tempus festum , nullam prodit discriminis rationem : cum reipsi ambo Deo sint consecrata I atque proinde sancte tractanda . Secundo omne peccatum mortale externum s de interno enim haud est sermo J magis quam quodvis opus mechanicum opponitur divino cultui r quem cultum Deo debitum potissimum hoc praecepto iuberi , testatur Catechismus Tridentinus loco laudato num. I. his verbis : Hoc legis praecepto extemnus illa cultus qui Deo a nobis debetur , recte , atque ordine praescribitur . Quare male illud apponitur , quod finis legis non cadit sub lege : quoniam verum hahet de fine externo operantis , secus de fine ipsius operis . Neque negari potest , cultum externum hoc praecepto praescribi. Et, quod fortius rem confirmat, est , quod, licet cultus hic directe a lege praescriptus non essiet; id tamen aperte pr hibetur quod eidem cultui maximo est impedimento . Quis porro inficias iverit , peccatum mortale magis hominem essicere ineptum ad hunc cultum Deo ro pendendum quam opera mechanica servilia Servile alioquin opus est ipsum
etiam peccatum . Et, quamquam servitutem dumtaxat exprimat metaphoricam ; parit tamen effectus illius verae servitutis quae a divino cultu homines a Vocat . Magis ergo quam cetera opera servilia vetitum pst die festo . Plures alias rationes missas facio. XIV. Contrariam sententiam recens invectam eo , ingenue fatetur Doctor eximius P. Suarea , cui tamen ipse subscribit Tom. I. de Relig. Lib. II. cap. xv m. num. 3. his verbis. is Secunda Opinio assierit , Opus peccati ex eo tantum quod si peccatum sit, non contineri in materia huius praecepti , nec ex vi illius prohi- ,, beri dic. mee opinio non habet Auctores multum antiquos , ut vere notavit Co duba ; habet tamen plures, graTes, Lamdem Opinionem docuit Caietanus
63쪽
a. a. ques. cxx D. art. Φ, & in Sum. Terb. Fest. Solus in IV. dig. xv Ii I. quaest. itari. 4. Almayn in m dist. xv II. quo. I. Sylvester verb. Domin. Armil. verb. Fer. uum. Ia. Navarrus cap. confideret. Trullench Itb. m. in Decal. cap. I. dub. 6. ctum. II. PaIans Tom. II. trin. IX. disp. unic. puact. s. Bonacina in Decal. cf. v. quaest. I. punct. 2.is. 3. num. δ. Leander de Paenit. ι S. v. dis V m. s. 8. quae s. o. Dicastillus tractat. v DI. de Poenit. dis Ix. dubit. 8. n m. 722. Salmanticenses tractat. XXIII. punct. II. F. 2. aliique recentiores Calaistae .XU. Istorum Scriptorum nemo quidquam praesidii pro hac opinione affert aut ex Patribus, aut ex sacris Canonibus. Salmanticenses dumtaxat loco Iaudato opponunt D. Thomae auctoritatem eX M. Sentent. dis. XκκM. art. v. quaest. M. ubi
ait et Ad secundam quaestionem Eicendum , quod petere debitum in die festivo nonost circumstantia trabens ad aliam speciem peccati. Unde non potes in infinitum aggravari. Et ideo non peccat mortaliter uxor, vel vis, fi io die festivo debitum perat. is Ergo inserunt laudati Patres circumstantia temporis sesti non mutat speciem peccati; nec est in consessione aperienda. Mirum sane est potvisse Auctores istos talem obtrudere auctoritatem . Sermo nunc est, an peccatum mortale, non autem an opus bonum, aut indifferens, sit contra praeceptum de sanctificandis sestis . Petere debitum opus est coniugale, a quo, ut fideles abstineant die festo, Patres hortantur, ut expeditius Deo vacare possimi . Si tamen Petant etiam die sesto, Angelicus asserit, eos non peccare mortaliter, sed venialiter. Si autem iuxta Patres, .& Angelicum praeceptum colendi festa onus imponit, ut ex decentia, di reverentia coniugati abstineant ab inu matrimoniali ἱ quisque elicere hinc potest , quanto magis vi talis Praecepti a peccatis omnes abstinere debeant. Ceterum, ne de mente D. Thomae ullus dubitandi locus remaneat, praeiater auctoritatem ex Summa supra depromptam , aliam isthuc transcribo eκ υώ- seu . VII. in 3. praecepi. Decalogi et Memento ut diem sabbati sanctifices : ubi post enumerationem operum servilium quae evitari debent die sesto , haec subdit .
uuinto debemus cavere culpam . merem. xv II. Custodite animas vestras, & nolite portare pondera in die sabbati . Onus autem animx , vel pondus malum , esspeccatum . Psalm. Axxv M. Sicut onus grave gravatae sunt super me. Peccatum
clutem opus servile es : quia, ut dicitur Ioannis v m. qui facit peccatum , servus est peccati . Unde eum dicitur , Omne opus servile non facietis in eo, potes intelligi de peceato . Et ideo contra prsceptum hoc facit quis , quando in sabbato peccat z quia operando , is peccando Deus offenditur . Ubique ergo sibi constat Angelicus in asserendo peccatum , non secus ae aliud opus servile , praecepto
sanctificandi sesta adVersari. . .
XVI. Obiiciunt a. Praeceptum sabbati non obligat per se ad non peccandum ssed solum iubet nos Deum externo cultu colere , & abstinere a servili opere . Cui in
64쪽
Cultus autem iste in Missae auditione consistit. Nee plus praeceptum Ecelesiae imponit. Porro peccatum minime impedit Sacrum audire. Non ergo peccatum duvini cultus praecepto opponitur . Resp. Peccatum mortale prohibitum esse hoe praecepto e quia sancte sancta tractanda sunt I & gravem irreverentiam irrogat tempori saero . Utique peccatum non impedit Missae auditionem . At numquid non profanat tempus sacrum s Numquid non constituit hominem ineptum ad vaeandum Deo Non est autem quod obtundant aures , snem praecepti non tomprehendi sub praecepto et iam etenim dictum est, id non semper verum esse , potissimum si sermo sit de fine operis, de speciali, ac praecipuo , proximeque intento ; ut apertissime docet Suareae Tom. III. de Rela. dis . lxx. sin. 2. pag. 8sq.eοI. I. sub initiam. Et quamvis praeceptum non semper iubeat finis assecutionem , vetati tamen ne quid contrarium isti fini agatur. XVII. Obiiciunt 3. Praeceptum sanctificandi festa arctius non ligat In novo quam in veteri scedere . At in lege scripta peccata vi praecepti de sabbato e stodiendo haud erant prohibita. Ergo neque in lege gratiae . Tandem concludunt Patres Salmanticenses num his verbis. A Ultimo , quia e contra hoe praeceptum de sestis sanctificandis potius esset in ruinam quam in aedificationem animarum I cum communiter peccata diebus sessis committantur. Nonne validum est hoc ultimum argumentum , quod frequentissime usurpare solen verentiores Theologi , ut legem Dei humanae fragilitati accommodent st Ex pee. candi universali consuetudine inserunt saepissime, legem non extare quae pe cata tam frequentia prohibeat . Quod quam sit ineptum argumentandi genus , alibi ostensum est. Ad priorem vero obiectionis partem respondetur , minorem propositionem falsam esse ; ut ex iis quae dicta sunt, constat, & clarius iam iam fiet.
XVIII. Ex dictis hactenus duo colligas velim , quae nulli sunt dubitationi o
vovia. Primum est, Theologos communiter adfirmare , meratum die festo perpetratum novam contrahere malitiam s solumque inter ipsos diffsum esse, an mortalis sit, aut venialis malitia isthaee , ut iam indicatum est . Secundum est , Doctores antiquos , & ex reeentioribus gravissimos Theologos propugnare primam sententiam Hetae concludit Antonius Cordubensis his Verbis Ioco laudato . vi mare haec secunda iuxta nos prima opinio, utpote communis omnibus Do-- cioribus antiquis , pluribusque modernis , utique verior amplectenda ea . Prima vero I idest secunda utpote nonnisi paucis neotericis probata , sed neque satis
is tuta, resutanda videtur. - - .
XIX. Tempus iam est ut hae de re nostrum feramus iudicIum , illudque est antiquorum sententiae standum esse . Et quia lis tota est, num malitia mortalisse, an venialis , cuius decisio difficillima est ; lubet ad Scripturarum tribunal iIC i iij Iam
65쪽
Iam revocare. Nec enim aliunde melius quana ex Scriptura, quaenam culpa le-tμlis, quaenam venialis sit, colligi potest . Porro tum ex Scriptura inserimus, legis transgressionem esse mortalem , cum Deus transgressores poenis addicit aeter, nis. Tremenda autem sunt supplicia illa quae in sestorum violatores Deus minatur . Antequam vero eiusmodi recenseamus , praecepti divini verba expendamus oportet . Memento ut diem sabbati sanctifices . Quod ergo primum praescribit , est sanctificatio temporis sacri . Deinde cessationem ab operibus imperat . Audiamus Angelicum a. a. quaest. cxx II. art. q. ad 3. In observatione sabbati duo
sunt consideranda . Quorum unum es Ruti finis ; boc es ut homo vacet rebus divinis : quod significatur in hoe quod dicit, Memento isc. Illa enim dicuntur san--ctificari in lege quae divino euisui applicantur . Aliud est cessatio operum . Quibus positis , iram , furoremque divinum adversus sabbati violatores describamus. Qua es baec res mala quam aeos Deitis , is profanatis diem sabbati e Esdrae II. cap. x III. NNomeniam , is sabbatum, is fesivitates alias non feram . Iniqui sunt ei
tus Sestri. Calendas vestras, or folemnitates vesras odivit anima mea r facta sunt mihi molesa r laboravi sustinens . Isaiae cap. I. vers. II. Dispergam super vultum vestrum sereus olemnitatum vestrarum . Malachiae cap. II. Vers. 3. Unde, quaeso , tantum odii, molestiae, & abominationis P Unde tanta suppliciorum severitas 'Forsitan quod Iudaei operibus manuariis sesta profanaverint ' At neminem fugit, Iudaeos' summa religione, ne dicam superstitione, ut etiamnum videre licet , abstinuisse semper diebus festis a manuum labore . Sua ergo festa Kriminum re Petratione Violabant , profanabantque . Porro , si profanatio ista sestorum levis fuisset'; anne Deus tantum irae, ac iuroris ostendisset , tantaque poenarum sevexitate se puniturum festorum profangiores minatus fuisset y Neque reponat quis . Deum in Iudaeos non animadvertisse ob scelera tantum in festis commissa : quo niam Scriptura aperte testatur, Iudaeos supplicia luisse ob sabbata violata, ob festa profanata, non manuum labore, sed criminum, delictorumque perpetrationo . Utique crimina quocumque tempore commissa divinam provocant vindictam rquia semper peccata Dei laedunt maiestatem. At hinc legitime insertur s peccata, diebus cultui divino consacratis perpetrata , graviorem multo & magis en inmem induere malitiam. Quandoquidem tanta abominatione festa peccatis poli ta Deus detestatur, tantoque adversus profanatores furore percitum se se prodit . ac si peccata profestis diebus commissa , in conspectu scelerum temporis sacri, peccata non essent. Ut quid, amabo, tam frequenter inclamasset Deus, se Iudaeorum calendas odisse, sibi molesta esse, & perosa, seque super vultum eorum dispersurum stercus illarum temnitatum H Ut quid, inquam, tantum minarum& suppliciorum, si levis dumtaxat eκtitisset iniuria festis diebus irrogata e Gr vis ergo fuit sestorum apud Iudaeos profanatio: non quod Opera mechanica exer-
66쪽
cuerint, ut certissimum est; sed ob crimina iisdem diebus perpetrata. Quare cuique serio perpendenti tum Scripturae sanctae phrases , . quibus violati sabbati profanatio exprimitur , tum antiquiorum Doctorum hac de re doctrinam , comperiatum erit atque exploratum , malitiam ' circumstantiae diei sesti , non venialem , sed mortalem esse. XX. Nihilo tamen minus, ut praecepti severitatem , quoad fieri potest , deliniam, animadverto non omnia peccata , etiam mortalia , tempus sestum , sicuti nec locum sacrum , graviter profanare . Excludimus namque omnia peccata interna, & plura etiam externa.. Neque enim qui festo die mentitur, in communi existimatione censetur tempori sacro gravem impingere iniuriam . Crimina, pr ut ex Patribus colligere fas est, diebus sestis quam maxime contraria , sunt ebrietates, rixae, choreae impudicitiae, sornicationes, adulteria, idque genus similia. Et sane, si res ipsa uxoria , vix tempore sacro culpae expers est 2 quid de fornicationibus, dc adulteriis dicendum P .. XXL Neque vexandi sunt fideles ut incidenter adversariorum Iemures dispellamus quod in praeteritis consessionibus hanc temporis faeri circumstantiam omiserint : quoniam in iis sumus in quibus ignorantia excusare valet . Propterea sollicitandi minime sunt , ut totam vitam revolvant, ut examen generale instituant , quo valeant has circumstantias deprehendere : siquidem onus nimium grave foret , & plerumque spiritualem prosectum impediret . Satis enim mihi esse videtur, si , dum alia confitentur peceata , simul exponant , se elapso tempore frequenter diebus sacris peccasse ἱ nec debitum talem eo fitendi circumstantiam hanc eognovisse : quapropter nunc se de omnibu co fiteri , Ac de omnibus Peccatis , diebus sestis perpetratis , se summopere dori ere . Ut autem imposterum has omnes evitent angustias , assuescant expoianere statum propriae conscientiae , quomodo festa sanctificaverint , quem cultum Deo obtulerint , quaeve crimina commiserint . Quod si haec paenitentes ignorant , Conlassariorum est eosdem imbuere . Saepe enim diminuta poeniten tium consessio ex sacrorum ministrorum aut negligentia , aut ignorantia Pr
67쪽
I. π ' E opere servili erimino , m die sesto eomniisso, superiore capite actum L est : in praesentia vero de opere servili mechanico sermo erit . Plures
sunt artes mechanicae, quae hoc versu continentur. Ruν, n mus, arma, rates, vulnera, una, fater. Rus agriculturam prodit, 'Remus venatoriam, di piscatoriam, Arma militarem , navalem , Vulnera chirurgicam , rana textrinam, & satoriam , pluresque alias id genus , Faber argentariam , serrariam , carpentariam , ceterasque sum
les. Hae omnes artes , si presse loqui velimus , mechanicae sunt, & serviles ;quamvis aliquae , ut militaris, ct navalis , maiorem quamdam praeserant dignitatem . Omnia opera vere servilia Chrissianis prohibita esse festis diebus certum est; sicuti certum est plura opera eorporalia externa permissa esse in novo scedere quae in veteri prohibita Iudaeis erant. Plura tamen sub praefatis mitibus eontinentur , de quibus , an servilia opera sint , di die festo vetita, non levis est inter Theologos dissieultas . Nos brevitati studentes sequentibus qaaestiunculis omnia paueis ita expediemus , ut nihil quod discussione dignum B, Omi
II. Quaest. I. An pingero fit opus serotis die fiso prohibitum , sia Beri , fistiseνeationis, foe addDendi grana μνῆ Res Negant Lopea I. Pari - νωα eap. ira. Medina Lib. L eap. x Iri Dyman lib. IV tradi. vlt. eap. 1 t. num. aliique noω pauci Casu istae, hae ratione nixi , quod pingere opus servile non se ; eum pingere idem se ae serihere . Quare , sicuti scriptura , ita neque pictura diebus sestis vetita direnda erit. Communior tamen Theologorum , immo & Casuimis rumi, sententia , mihi unice vera , docet, pingere, sive pretii , sive recreationis , sive discendi gratia , esse opus servile die festo prohibitum . Quoniam ars pingendi mechanica est , ut etiam adversarii satentur . Ergo eius actus serviles sunt. Nam opus servile illud est quod arte mechanica dirigitur, 3c circa eκteris nam materiam occupatur , ct per servos exerceri solet . Nae ratione sculpere imaginem , vel statuam est opus servile , scuti & pingere aeu . Quod enim peianicillo, vel scalpro, aut acu eiusmodi artificialia essiciantur, nullum ingerit discrimen . Quod pariter pictura exerceatur vel pretii , vel voluptatis , aut addiscendi gratia, rationem operis servilis haudquaquam immutat. Quapropter quocumque fine agatur, semper die sesto per se vetitum opus est. Hanc sententiam
68쪽
i. disp. xv. qao.. . Salmanticense. tμα κXIII. I. punct. o. F. 3. pluresque alii. Ad rationem contrariae opinionis respondetur , latissimum esse discrimen piacturam inter & stripturam. Nam . scribere omnino a mente procedit , iurisius conceptus exprimat i eoque smptet n4tura tendit, ut mentem instruat. Picturavearo a mente solum procedit, quemadmodum navis, vel domui constructio, dc e o tera mechataica artificialia. Contingen4 Rutem est, dc acςidentale is quod memoriae eκercitatio aliquando interveniat et , - .
bibis 3 Resp. ora praefatas artes esse mechanicasti earumque opera Forsus servudia, dc propterea per se diebus sinis esse prohibita, dubitare arbitror neminem . Ratio sane ex se evidens est. Nam Pisc tio, Venatio , δέ aucupium opera sunt corporalia, dc ad corporis utilitatem diriguntur ἐ atque hominibus. dc bestiis eom munia. Quod confirmatur ex cap. Licet ἐς fer. ubi Alexander III. inquit F DduAteius ut liceat paroebianis vestris, diebus dominicis, ἐν aliis festis. , fi Meetae terrae se inclinaverint, earum captioni , ingruente necessitate , intendere. Pontifex hic obsolam ingruentem necessitatem piscandi eκercitium impertitur. Sublata igitur necessitate, illieitum est. Excipit quoque Pontisen a privilegio dispensationis maiora solemma sesta. Neque absolute dispensat; sed cum onere, quod post factam capturam Ecclesiis circumpositis, Θ Cbristi pauperibus congruam faciant portionem. Si autem aIicubi consuetudo obtineat piscandi in fluminibus recreandi animi caussa, aliquo exiguo temporis intervallo, non est improbanda . Communiter Doctores asi. serunt, consuetudinem piscandi in mare cum retibus, & navigiis haud esse legitimam; &, nisi necessitas excuset, consuetudinem hanc corruptelam esse culpabi lem. Haec quoque sententia communior est, δέ probabilior, mihique vera . Quae
adversus eam opponuntur, responsione non egent, , - .
IV. Quaest. III. Lieitum ne est Iesis diebus itςν arriperet Resp. Sanctus Antoninus II. F. tit. IX. cap. VI I. g. s. inquit et Item abstinendum est ab itinere distario , nisi necessitas cogat , vel aliud pium Uui indueat, ut videlicet vfitatio alicuius Ecclesiae, vetconfreutio industentiae, vel reformatio paris, seu amotio scas si, is huiusmodi . Caaietanus a. a. quos. cxx II. art. q. dc Sotus de iust. iuri Lib. II. quaest. Iv. g. Tertium genvi, docent, iter opus esse suapte natura servile, solumque ratione consuetudinis licitum esse. Et certe dissicile videtur ab specie servilis operis excipi pos. se laborem illum quo servus pedibus integrum diem iter ageret. Consulendi itaque sunt fideles ne sine rationabili caussa iter suscipiant : quoniam certum est , illud
69쪽
illud a cultu divino animum abstrahere. Ceterum damnandi non sunt Ietalis eulapae, etiamsi absque causia illud arripiant z quoniam consuetudo universalis obtinet, possie Christianos festis diebus absque culpa, saltem gravi, iter agere; ut communiter Theologi sentiunt : quamvis alii assierant , Iicitum id eme , propterea quod opus servile non sit; alii ob invectam consuetudinem , quae a culpa excu
. U. Quaest. IV. Lieitum ne est aga sibus, is mumnibus bestias onusas diebus festis eonducere e Resp. Primo communiter Theologi docent , licitum eme iter inceptum persequi. Adfirmant quoque, illicitum haud esse ducere mulos sine oneribus
de uno ad alium locum : quia hoc est solum iter agere. Inchoare vero iter cum bestiis onustis, tamquam abusum non tolerandum, reprobant Caietanus , SuareΣ , Navarrus locis saepius citatis . Id quoque afferunt Layman Lib. IV. tract. v M. cap. a1. num. s. lonacina dis v. maxime quando muliones saepius levare , aut impo nere onera debent. Quoniam tunc magna diei pars in operibus servilibus consu meretur. Quae omnia vera sunt, quoties absque iusta causis , & necessitate haee fiant. Et quia in praxi vix fiunt absque necessiitate vel privata , vel communi ;idcirco absque peccato, saltem gravi, exercentur. Sic concludit D. Antoninus II. P. tit. IX. cap.vo. Item ad opus servile spectat eum equis , asinis, UeI bobus deferrebia , veI ligna, vel vina, UeI mercimonia, nisi hecessitas urgeat . . . . Item vectores mercium, aut alimentorum, aut personarum ad loca remota, cum alias non possent mne gravi incommodo vitam transigere, creduntu excusari , s differre non possunt . VI. Quaest. U. An sieitum sit agasonibus omittere Missam, ut bestias suas in pratis p eant, is ut sumptus faciendos in diversorio evitent ' Resp. Adfirmae Rodriquea L. P. Sum. cap. cxx m. eoniae'. cui subscribit Trullenchus in exposit. Deea . Lib.DLeap. I. Db. 7. num. 6. & dub. 8. num. 2. si agasones pauperes sint , & maκimi sumptus iaciendi essent in hospitio. His Vocibus paupertatis, & maximi sumptus quas tamen limitationes non imponit Rodriquea sucum faciunt imperitis Casui stae isti. Nam agasones communiter pauperes sunt. Sumptus quoque eorum Conditioni respondent; licet quandoque maiores, quandoque minores sint . Commu niter ergo secundum eiusmodi Theologos agasones, muliones , & vectores ab snere audiendi Mimam liberi erunt i quia communiter pauperes sunt; & sumptus in diversorio faciendi, eorum inspecta conditione , magni semper reputabuntur . Anne dimidia illa hora qua agasones Missiam audirent, fame perirent bestiae , si pascuis privarenture At tempus non est terendum in hac impugnanda opinione , quae sua nimia laxitate ansam ingerit, dc occasionem agasonibus , vectoribus , aliisque similibus Missam negligendi festis diebus. VII. Quaest. VI. An licitum fit typographis ordinare characteres diebus festis P Resp. negative : quoniam eiusmodi characterum ordinatio vere est opus mechanicum.
70쪽
Ac servile r non enim alio tendit, quam ad fabricandas illas quas vocant tabellas, seu formas, quibus impressores utuntur ad cudendas litteras . Hancque sententiam omnes fere graves Theologi defendunt . Quare omnino improbabilem censeo opinionem contrariam , quam cum quibusdam Casuistis defendie Leander tradi. I. dis Iv. quaest. xv III. Impressionem autem librorum omnes docent esse
pus servile, dc prohibitum in die festo.
CAPUT IV.Cboreae , comessationes, ludi scenici, idque genus si ilia diebus festis peragi minime debent.
I. Alatanus in sua Summa docet, choreas ducere suo genere non esse peccautum : quoniam, si suapte natura id agere peccatum esset, semper, inquit ille, sormaliter loquendo, peccatum esset; quod constat esse falsum et nant in nuptiis, dc publicis laetitiis licitae sunt choreae. Addit insuper ex circumstantia temporis, puta diei festi, choream minime fieri mortalem : quoniam non .est pus servile . Ex hac theorica Caietani doctrina, qua statuit, choreas agere absolute non esse peccatum, neque ex circumstantia diei festi letalem culpam evadere, inferunt.non pauci Calaistae, diebus sestis absolute licitum esse choreas duce re. Quod chorearum exercitium sit genere suo, seiunctum a circumstantiis , pe catum nec ne non enim sub hac consideratione praecisa promiscuum saltantium
sexum includit quod itidem sit opus servile, aut secus; parum ad id quod proposuimus, decernendum conducit. inamquam enim rerum absolutae notiones ad metaphysicas conclusiones eliciendas prorsus necessariae sint ; in morum tamen
tractatione , si a circumstantiis praecidantur , maximam sane Ethicae christianae cladem inserunt. 'Missis itaque chorearum genericis notionibus, id discutiendummodo est, an e reae, omnibus circumstantiis inspectis, semper, dc omni tempore, dc personis cuiusque conditionis licitae sint. od enim choreae quandoque in paternis aedibus inter puellas, vel in nuptiis inter eonsanguineos 3 quod etiam
mulierum rusticarum choreae interdum licitae sint, nec ego repugno . Inter personas diversi seκus vix umquam absolute concederem, attentis Periculis quae ab his choreis raro separabilia sunt. are pessime elicitur , choreas agere diebus sestis omnibus indiscriminatim licere. uoniam neque ex generica rerum noti ue, neque ex una, aut altera, sed ex omnibus circumstantiis, dc ex iis quae plerumque eveniunt, morum resolutiones colligamus oportet. Porro quod choreae .
quas iuvenes de puellae, seu viri dc mulieres promiscue ducunt, plerumque avo. cent mentes a divino cultu, sintque occasiones libidinis, riκarum , dc scandalo eum.