장음표시 사용
151쪽
cit, &illa Deo placere putat, aut mendiciali quitur, &testem Dei invocat, temereno .men Dei seri, Deuinque vult sacere,&luntum in se est, ficit mali consertem, & testiam ii falsi seu mendacii approbatorem. cocifer. Lev. i 3: a i. Non provirata nomen Dei tui. Lev. I9:ia. non In uis in nomine meos se. Ego i ova. s. r. Additam habet hoc verbum comminationem seu paeliae denunciati opem. Nam . non dimittet Ieho impututum. γ poenam non estis uni, qui nomen Dei in vanum serunt. Ut .vitem transgressio hi ' praeceptiliaut manet punio, ita nec ali uri, non tantum, in uno endit, omnium urem ob. 2:io. sed quia, quoniam iuri justitia divina tam poenam peccati exegit, de impossibile erat ut peccatum condonaretur cuni satisfactionem, i Laeti. amnum decet, ut Deus omnitempore os dat, quod non est Dem qui delictatur improbitare : s .& quodHuum filii illiinperverse agunt,illatria. exu,& igat, quamvηπια--xSam. 7: quis igitur secure pectat co, quod gratiae lior est, nam & illi, si isaut nomen Des in va inum,non dimit Rurimpu0ς; nuo persaepe ne Iudicrum incipit a zomo Dei, ade que ab ira i Pct. :r 7. Si Mum abs tu, m m ἀλγ H I hs Locis a , quid. evadent dis, qui inobedientes sunt Gangetio ' ibid. qui nominantes nomen Dei tamendo, i ab injustitia a Tin z: i 'amo illud remit Ap .3:8 debla hemat op .a '. ccm r. .s 2: s. Agiser nomen meum Lia Dematuris contumesia a itur. . i 3 . Vcrbum quartuna. I semento dirim: Moo παυοως, cessationis, ius. - . meum Ex j.2o: 8. Atimento. Earum proprie loquendo mea utimus rerum, quae jM , . t coeperunt esse: ut enim praesentia videmin , A sutura spera iaci o. ROm. S: 2 . 21. ita meminimi praeteritorum. Institutio ergo Sabbati latione Deces . prior est: &jam antequam Decalogum acciperem, Sabbatum observare in peram, nina Iumi latione Mannae Exod. 21. 26. 29. o. hinc D t. s: I 2. additur,quemininina τDiessa, Mi acepit tibi Dominus Deus tum. Memmiodui Sabbati. Dies cujus meminisse debet Craul, ni ortale septimaua: scptimus cshVocatur autem Sabbatiran, hoc est, 1 m. r. Q .
ii iiiii illodie cessabati Mero α. Quia Israel illo die alabore Oinaiid ebaicessare. 3. Gllatio illius dies umbra suit, vetae & spiritualis Gilationis sive quietis. Ergo . di Adlancti- septimus evia umbra Col. cap. 2: voc i7. nomen serit veritam ct imaginis rerum πή- Hebr. cap. 1ς: veri i. Memento dici Sabbati ad sanZtificandum eum. Vox sam Uni prodiversi NHhj Mium, de Fibus praedicatur, diversimode venit: nam de in Sacris dictuit Amisicari Etas: versi 6. Hebri ic: 29. & homo Exod. 3 u 13 i Corin: i x. imo de tempus, de diei ut hic: de hoc posteriori nunc tantum mus. Alia tem ratione&alio sensi sanctificat Deus diem, esto homo. Homo, cum diem. in laictitate de exercitiis piciatis transigit: ita oportet, tu lioino diem sanctificare volet u ipse ad onviein pictatem & cultum Avinum componat: non igitur dies ullus sui hista nabli tuine potest, in ipse se in illo&ad illainstaurificet. Deiu , cum diem.&t pus cultuidivino deputat: illumque in celebratione nominis divisi dc gratiarunt Maoncidi unotum Mneficiorum conamemoratione consumi vult: quanquam alio etiam sta sit, de quo paxilo post. Igitur Deus jubeiis Israclem diem Aptimum socii ara, viat, ut Ildiel illum diem iii sectatione omnis boni, re pietatis ac vi inuis exercitio , & in Onaniquod laudem meretur, &in coiisessione divinae gratiae, & in glorificatione divina
xisa, malinatis transigat&consimiat.
152쪽
ex Sina Iromulgato. CAP. VII. Lib. 2. I t
omia . de viae ad parandum victim&amichiun re truntur, sex diebus Deus Vult curari; s mo autem quovis die nullum opus fieti. Sed septimo die Sabbarom est Domino Deo tuo Ex .ao: io. Non sine emphas vocatur ille dies Milybium Domini Dei. Nam r. c mandato Dei, a. ad exemplum Dei, ad cog ostendum , quia i ova est ani pa Hem Exod. 3 i: i 3. agebatis. Non facies ullum opin Exoaetorio. IJ-xur illo die nec cibos coquere Exod. nec arare aut metere Exod. 34:2 r. nec ligna colligere liccbat. Severa intransgressbres enatatuta erat Exod. 3 i: I . omnis qui facitum in Libbaro serte cietur. Et omnis transtre*3 ta inobedientiar, sν μώλωπδρα ν Hebri ara. Exemplum habemus in viro illo, qui ob ligna collemi se Sabbati, e mandato Dei lapidibus obruebatur Num. Is: 32 -3λ navis autem in sabbato quies est et ab omni opere, tamen non erat quies a s fictis: nam praeter μοι - ψm ve o Mamen 6- , onerendum erat holocaustum Sabbati in Sabbato, hoc est,
continuis sabbatis Num. 28: λ. Io..
f. s. Sabbatiam pridie indicabatur indinionibus G irinonis nil nisum voce baLev.23:2.3ridie qui Sabbatum antecedebat,dicebatur Dic.23:s .f. 6. Clausula autemIujus de Sabbato ptiecepti diligenter examinanda estinam sex di burfecit Dominus carum, terram, matre se quae in eukes quievit dissiptimo: niminima aerumnovarum productione. confer Exod. 3i: r . pyiia r ocillat M s. ιάνλωπι--θω. quia phis quam satis videbatutcrealle, destitit plura creare, tanquam jam hastatiHὶ LLcirca benedixit Dominus Dies Sabbati, o sensificavit eum ExoLao: ri. confer Genesa: r. 3. Et quievit dis septimo ab omni opere quod fecerat. Et benedixit Deuid intimo, G svicti arist Etam: nam in illa quievit ab omni opere. f. I. Exhis verbis multi putant sequi, Sabbatum seu cessitionem septimae inde a primi hominis condimcoepisse.Sed cogitare debemus i. dici quidem Et benedixit disint mo , cs sanctificavit eum, non autem, &benedixit Deus cuique diei septimo, ordine rodeunti, ut de Sabbato quarti praecepti dicitur. Sex Hebus operaberis ; sed dies si imus Sia harum quasi dicat, omnes sex dies vacabunt operi; sitim quilibet Sabbato ibi cellatio vi. 2. non in atridie tam Adamo, quod nunc Israeli die L. Memento duiseptimi: non facies usium opus : omnis faciens opus monum: quale quid de arbore cogivnonis boni de mali, ut ne de illo institet, illi ditam legimus Genes. χ: i 6. I . nam quo opera Adamopi binaus prohibita, qui quidem in horto Eden erat collocatus au colendum sitam & OR
vandum Genesa: iue . quod ad dele ionem&utilem corporis exercitationem facie bat depars erat naturalis illius, in qua conditus erat felicitatis; non autem ad continuos sta tim labores condemnatus erat, quod post lapsum demum Debun ; in sudore vultus tui e medes panem tuum Genes3:i9. Et quaeratio movisscimum ad interdicendum Adamo
operibus sua & integris, qualia omnia Achami opera, si in integritate perstitiisset, sui Lsent ὶ ab operibi enim bonis de integris ullo die cessire non potest esse justum Denique si Sabbatim periodicum Adamo in statu integritatis injunctum est, tu fit, . quod posti
fiam ejus continuata noninansit oes atio, & in libra primo Mosis ne uno quidem verbo enuo fit observati Sabbati ab Adamo post lapsum, aut ab ejus posteris ante diluvium: ut neca Noacho, Abrahamo deci legitur observarum postdii uiri, de Israeli demum ut nova plane & hac iis inustata res notificatum Exod. i ς: 1 3. Et dixit Moses ia iuris Hoc est, quia locutui est Dominus, Cessario, Sabbatum sandium Domino cras: quale a rea non fuit, nunc inter vos erit. Aut sors ui praeceptum de quiete Septimae Adamo injunctum, si mino tale illi iiij ctuni suisse dicendunt est, stat ejusdem generis & indoli A
nes sancti. Clausula Praecepti de Sabb
153쪽
cujus siti praecerium de non gustanti arbore cogni ius bom& di,quod si s litati bitrarium &d aucum, & non ultra lapsim valuit. An inum f. o. sunt quiverba Genes Et bmedint 21-Πφαιοὶ volunt a Mose positaperpres hi leuanticipauonem, 'vehistoricis , in rimis Mosi, non instequens est, qua ea quae a versi stat tenipolis, Asiccessive longo sepe interjacente intervallo, sunt , jungi enarrari iolent ; tamque Moscii dicendo, Et sanct alii diem septimum;
et: s. respicite ad idquia in deserto sectam est, cum Maiura sexto die dupla mensura, se primo autem non plueret: Iidem id quod in quarto praecepto dicitur, idcirco benedixis Deus uiri septimo, ad idem tempus reserunti Hi onmes suo abundent sensi: neque enim hic ulla nos necessitas cogit :& satis duriter hoc certia in loco prolepsis statui viti
Bised;- Α9. Attendamus potiusta vel ipsa. Esquisiit Dem dissiprimo, detineo bene es die iseptimo, cisincti icavit illum. Duo dicuntur, i. benes t. 1. fini rint. Mura dicit Deus ves verbo , cum gratiam & beneficia promittit; ita est Genae ia: 3. benedicit mbeneicentim te, liboc est, illis statui beneficia mea conferre: vel vere , cunii gratias&beneficia confert;ita h. i: 3. braedi mira, .rmi Hs benedixit omni ben dictione 1 rismili, hoc est , notiun Oitualium participes nos fecit. Quiescendo die septimo , benedixit Deus illidici, non mirri everbo, sed ritu, rei , vere i , desti Minum in illum contulit beneficium:fecit enim illum test persecti operis, constannuis universi, gloriaeque plenissime demonstratae;&illum quasi conlecia fit, tuta exordium commutucationis bonitatis suae homini. quem ad imaginem sitam condiderat :quia quisvit in illo die, ly idcirco ianitatastilli; quies enim divitia evideras argumentum & sanetisse cumentum est collata: in timum diem benedictionis. Deinde quiescendo sinciti aestr ae diem istinuim, illiun sibivindicans ut in illo coleretur& quaererenu & glorificaretur ab homine, adsimilitudin Des ficto. At Getifica illa non peri et ad diem septi uinc iniamin, neque intra breves uniusillaudio cancellos litin mirrhoiam eram prinitis, in , mici serra, i ire debebatino creatori h icto corde&tota anima, non unotan .
tum die, sed onusibus diebus vitae suae, M oinnes dies sulcbMare Deo aequaliter; uinus madmodum quod benedixit Deus diei septi D, etiam ad octa 'im, nonin a& sinu mentes di pertinet, quippe omnes illiparticipes facti be dictionis divinae , testes resti tenuit perse orum orietum divinorum, & enarrant gloriam Dei, de inscivire debebunt manifestandae ac communitandae botestin Dei in &tanacia innotanti diei ait ibinui. quamvis ad illum istunt non patineat ;quin ianitrum primus ille est in ordine, qui bene δε-sionem cruor iamra reportavit. lia quod sanctificavit diem septiminia, non ad illum solum, sed & ad omites scipientes penino : quia tamen dies s timus in ordine exstitit primus,
queminusta Eficavit, & sibi vindicivit, igitur de illo imprimis dictum est, Et si id
cauu Dem diem septinurm. Id quidam exinde etiam, quod non invenitur diei iiii de dies nim , matre, Ufuit vesper dies istimau, quod de unoquoque praecedentium sex dierum dictam est, obari putant; indeque concludunt, ut quod die factum est se; L no, benedictionem, ninalium & sanctificationem, non ad selum diem intimum, sed 4 Momnes sub uentes, pertinere, neque adeo intra terminos unius illius dici consisto. , c madmodum quodlibet eorum, quaeso praecedentibus diebus saeta sint, intria linum dies sui consilliti' ueo. Videtur autem non incommode pluasis hae etiam hae ratione explicati posse:
nihil timen desinimus, icitamini piorum subjicimus. Sanctificavit Deus diem Blia
154쪽
ex Sina promulgato. CAP. VII. Lib. 2. Ma
, hiNO,suinitatem & gloriam suam pleniori& excellentiori ratione in illo die dea
mons ivst: enim demonstravit gloriam sanctissimae αὐλοίM. Cum plura condere ponitisset, reluruum enim ei erat Spiritus Mila: i s. eis contentiis, quae scie di bus fecerat, septimo nil novi addidit, suo hominem exemplo docens, ὀν ιι ἐδεμαι Phil sit . uno& gloriam taurissimae ac silentis ae ordinationis: omnia alia i citante hominem ,post nominem creavit nihil amplius, ut docerenu homo, propter hominem omniasam, hominem autem propter Deum solum factum eta Denique gloriam sinctissimae volantius, qua in homine Omosus manifestiri, &ab homine glorinia v luit. f. si . Mi autem, curid quod in initio mundisichim est, in fine quam praecepti r petat Deus, in propanilo est. Voluit Eraelem populum situm memoriam tanti operis imio servare;&quies dodies immo, exemplum quasi Dei siti imitari & ante oculos habere, in fimis verb ad benedictionem&s uictificationem divinam, quae septimi diei ab ecordio rerum creatarum beneficium fuit &praerogativa, hominis integri bonum & felici ira, sancta fide &spe adspirare. sa. Cur autem & quem in finem Deus Isiaeli quietem ab omni labore, quovis die septimo, injunxerit, illius rei ratio ex parte haec est, nimirum ut illi in memoriam reum caret servitutem yptiacam&liberationem ex illa Delit. 1:is. Reconlabem, quodsi mu fuisti in ta eduxit inde te Deus. Idcirco praecepit ubi Je ova D- tuin facere Hem Santari. g. 13. Sed agamus pauid pressius de Sabbato quarti praecep lus Apostolus docet
sabbata suilla σκιά, των μελοντων umbram futurorum Cob 2: Is. nemo vos judicet in parte Sabbatorum. De Sabbatu loquitur numero plurali, imitatus stilum Dei Exod. 3i: i 3. ara mea observabitis. Confer Levit. is: so. quia enim Sabbatum singulis recurrebat septimanis, Sabbatum quasi multiplicabatur, & observabantur Sabbatia ebr. : 9. loquiatur idem Apostolus de αβεα - - Sabbatismo, -ipvula Deire ruitur: cujus Sabo
risini Upus sine dubio suit Sabbatum Uaelis Exa 3 i: is. Ipse Dei appellat Sabbata siri
mum disiinum sunt inter meu vos, ad cognoscendum, quod ego I ova sane tia co vos. consis Ezech. ao: 11. Igitur Sabbatum Israeli quarto praecepto iniunctita fuiti. Dium, quod Deus Isiaciem sanctificat. a. umbra vene ac biritualis quietis. f. 1 . Sanctificatio illa, cujus Sabbatum signum, non tantum includit Istaclis assin monem in populum, ejusque separationem ab omnibus gentibus, Se conversionem ejus per spiritum sanctum qui omnis boni in electis causa de autor est; sed complectitur in se omnia illa maxima beneficia, quae etiam parata fuerunt & seposita populo Dei, ut Christias Dominus illain temporis plenitudine adduceret ; qualia sunt actualis de plenissima redemptio, quae non tantum λύ ωας, άπιλύπωρος cicitaui, conscientia φείωm consium1 iis ; ψαθεα ac Dationis peremissionem Spiritus filiationis in corda filiorum donario ; comosis circumcisio, tu ab omni obirographo, de confessione debiti mesina, qualis illa erat, quae quotannis &cottidie per sacrificia fiebat, liberatum Hismo Dei in si,d effundat, Rom. s: s. Haec omnia includit illa in Prophetiis toties promisti μ&siis. Et ab illis Christus Dominus, qui maxima hax beneficia confert ο ἁγιάζων sincti sicans, & fideles, quibus illa conseruntur, vocantur οἱ ἁγα μενοι, qui sincti Scantur Hebria: II. ill que sanctificatio exegit mi, neοσφου, actualem oblationem corporis Iesiι, qua consiu-ν pit in praetuum τους ἁγαζομέν- Hos qui sincti cantur Hebri io: io. i . Liquet inem nas,sanctificationem, cujus signum sabbatum dicitur,fuiae & non mille illis
in die septimodcomentio ficta.
Cui Israeli omni inter disectum sito te sabbatem
155쪽
temporibus , quemadmodum & Spiritus sanctus dicitii fuisse de no fuisse Phari. τ 3
Actor. i 9: 2. hiit inchoate, non fuit consummate: habebatur& tamen expectabatur: ad rat initium, aberat plenitudo. sim, s s. Quandoquidem autem omnia signa aliquam similitudinem habent cum rebus wn ς' signatis, alias enim syra non essent, oportet, ut&similitudo quaedam sit inter Sabbatum eum inti, se ficationis uni,&smc sationem ipsam. Istur i. Sabbatum septimatissime: id Gagendum notavit salictificationem plenariam inimi esse temporis. a. In Sabbato pasiis issa. Manna, sanctificat symbolo, pridie n. duplum colligebant. Ubi est
baro. τελειω ς consis alio τῶν ἀγαζομένων eorum, qui ultificantur, etiam Christiis O
consummatara est perpones, paratus cibus, e caussalutis aeterea omni Mobea --ri . Hebr. 2: Io. s: 9. 3. In Sabbato ptecipuus labor erat decantatio divinarum lauduni meditatio divinorum beneficiorum, contemplatio coelestium donorum, quod ut sine sin ctificatione, sine qua nemo Deum videre , nec gratias ejus potest gustare Hebr. ia: i . non poterat fieri, ita optime adumbravit id tempus, ubi opus sanctificationis abs tutum est, ct gloria dicitur Deo in excelsis Luci 1:i . & Etaminari dantur oculi ad cognoscendum, qua sit spei caelestu vocationis, qua dimitia gloriosae hareditaris in sanctis, α quanam em ibus nuPitudo potentia Dei in credentes Eph. I: 18.19. Quies f. 16. Iriterea quin septimi diei umbra sitit naeliotis illius quietis, in quamJesuas, ille populum κατέπιυ ν requiescere fecit, introducere non potuit: qine est m oti, κατο παυ ς θω requies Dei, in quam qui intravit requiescit ab operibus suis, quem mori io - dum a suis Deus hicta. : 8. s. io. quam quietem Christus promittit, iuvenistis quietem animabud vestris Mattia. O :a8. 29. cujus quietis diem desinit Deus, pas.lotum tempus , quod antecesses at&inluxerat, in Dacitae dicens, hiate si vocem ejus audiveritis, ne obturate corda vestra, de , sistratant in requiem meam Plesia'. 9Π. 7. 8. O. II. U. 28: Ii .i2' Quae requies populum Dei ab omni siti futurorum bonorum, ab omni j o & commemoratione peccati, imo ab omni terrore & metu, denique ab omni inimiciua, qualis olim suit inter Isael de gentes Ephes r: is. liberat;&pacem a tac tranquillationem, reconciliationem cum Deo, illorum, quae sunt in celis, α quae siuat in terra; & indulsitatam haereditatem silutis, cujus HS Aptinui est Spiritui promisionis sandi , quo oblisiari sumus Ephes r: ic. 13. i . Unde apparet, seietem hane in hac vita, quae sub Novo&meliori vitur Testumento, plenius incipere; in futura autem vita, q- aratur in caelis, plenissime consul ninni. 9M Y- 17- si inem di imium, hujus quietis umbra, Subarum, quiei Caim, cannun him hi incini Venicillius ipsum illud tempus, quo populus Dei excellentissima hac quiete Hestur sabba- & uda, nomen hoc meretur. Hinc Propheis omne tempus Novi Testamenti, quoa - meliores habet promissiones, quar Mima&p cipua est illa de ανα-υσi nomine Sabiari definituit. Ei s' L. Marus qui servas Sabbatum . ne profanet sis c Com serp. q.&6. Es 18: is. Si reduces a Sabbato pedem tuum, ne facias des lationem tua uindissandra meo, s vocatis Marum destinas. EL. 66: Σ3. Et erit de Sabbazo in Sau Grum veniet omnis caro ad adorandum coram me, dicit Dominus. Non enim in his dictis ouatam agi desistat udaico, ita clarum est, ut probatione haut indigeat. iii citra' Quandoquidon autem Sabbatum tantarum rerum fuit signum& umbra, facile obi rellis est desinire, quianam in Isracle sucrint mihi infami es is , Memento Sabhari , ut rei sit eunt sans Vra :ninvrino qui externe quiestabant, secundum litam implebant verbum id,
& inura es crant a puem, quae violatoribus Sabbati crat denunciata. At qui in quiete illa
156쪽
exterris contemplabantur meliorem illam quietem, quae casti silia est & progenies, Scintincti spe ac exspotatione anhelabant ad meliora illa, quae in citeriora tempora
ἐπι πῖς οἰχ I Petri i: ia. erant reservata, & ita se stiperextendebant in sanctis desideriissuper seipies, studentes opus sanctificationis perficere in se ipsis, in quantum tunc divina Iubebatur gratia, illi demum vere implebant, quod in quarto prae pio mandatur &injungitur.
i. 19. Quod autem in illo prax epto vetatur Ist aes tam stricte & determinate secere ultilum opus, id rigoris&lo eritatis cuiusdam est, &exprobratio impuritatis, qua in illis, & tuetit in opcribus illoriun erat ; adeonisi Deus glorificari deberet ab illis, illi ab opei ibus suis abitinere necessinia haberent. Igitur inoblavatione hujus oraecepti edebatur publica coim flecte sessio impuritatis& peccati, quod omnibus incumbit,& lir sius Sponi br omni tempore uidem in se suscepit, in plenitudine autem temporis, per fusiotrem sanguinis sui pretiosi demum abolevit S expiavit. Talis autem confessio inii uritatis juste exigitur, &non nisi injuste denegatur ipsa lege naturali flagitante, ne injuriis injustiti suas cela aut defendatio se fateatur reum, & obnoxium juvicio. f. 6o. Videndum etiam est , an praeceptum hoc quartum ejusdem prorsus sit naturae ne nitura ct indolis cum tribus praecedentibus & sex sequentibus. Eaech. ro: 9. Io. videriir diste- ec indullarentia quaedamsubiimui. Primo dicit Deus, se Iliaeli deducto in desertum votificasse S me bii
dedissest arma, facit, vivum , . deinde addit, Et etiam Sabbata mea dedi sim inrateri praecepta, quae qui iam vivit in illis, accepit etiam Israel praeceptum de sabbato: de quo non videtur abs tute dici polle, quod de aliis dicitur, mi fecerat illa, vivit in iciis. Accedit, quod Sabbatum Israelitis datum est in generationes illorem Exod. 3 i: i 3. quemadmodum&praeceptum de circumcisione Genes. II: ii. ia. 13. & de P sdiate Exod. ir: i . Igitur ut ad tempus tantum Israel debuit circumcidi, & P. Acha edere, nimirum quamdiu cilciit generatio ab omnibus aliis gentibus separatia, populus suis vivens legibus, & tua stans religione ; ita etiam ad idem usque tempus Israel huic verbo tantum ob ligatus & subjectiis mansit, septima non facies ullum opus. S. 6 i. Illud sanentenduin est, omnia alia Decalogi verba ejus esse conditionis, ut heri, hodie dein seculum maneant, neque jota ullum, nec apex ullus in illis mutari potuit vel sunt unquam auri viterit. At illud de qhorto hoc verbo absolute dici haut potest; qiuppe quod
scriptura ipsa dicit ex parte abolera Hos 2: io. Et abolebo omnem hilaritatem Uus, fe- bilia. medius, calendaπ vus, ta Sabbatum ejus. imo in cupis patre a nemine debemus judi- '' cari, Ne cluis vos judicet in cibo is potu, aut in pane festi, aut calendarum, aut Sabba- bum torum COI 2:I6.i7. Igitur e quarto praecepto aliquid ad tempus Veteris ceconomiae debuit tantum manere ; aliquid autem seniper manet, &est perpetuae veritatis&obserVm- pii imitae. Illud abrogatum est, hoc abroniti nunquam potest. Nimirum: Celabis die septima, tv N inti, non faciei ultam opus, sub poena praesei uis hinae motus, id est quod durare tan im debuit usque diuo generationes manerent Maeliorum, de quod abrogari potuit& abrogatum est,& nunc non valet amplius. f. , r. At quod vi quarti praecepti manet in perperuum & non παλαQ antiquatur, hoc est. i. Cultum divinum & exercitia pietatis sedulo de indesinenter, tum pub ice tum privatim, ad communem aedificaticinem, &ciuaritatis incentivum, declaranda&agendacita Bonis terrestribus, de vitae hujus sollicitudinibus non nimis incumbendum, ibi Deum 'quaerendum Mate omnia & in omnibus fit namnos& patvos ; & servos de ii ros liac
157쪽
1 6 De Decalogo ex Sina promulgato. CAp. VII. Lib. 2.
Ch istum Dominum, sit illucere omnibus, mira vera subjechione&gratiarum actione accipiendum, quiete & libertate illa standum, cum spe certa fibre,ut quies haec in glori ad quam a piramus, certissime cons immetur. 63. Haec quatuor praecepta, de quibus hactenus egimus, docuerunt Israelem, qu modo debeat cum Deo suo nunc reliqua sex de quibus jam ducendum, docebunt, quomodo inter se & cum proximo debeant agere.
f. 6 . verbum quintum. Honorato parrem tuum marrem imam Exod. 2z: it. Honor commendatur erga parentes, sive natura sive ollicio. Postquam Deus Israelem coimstituit irata εm ποπις cc οι.νορος sub lusorabus securato ribus Gal. : 2. quos Apostolus videtur notare per Patm cis Hebr. I 2:9. etiam illi vi hujus p cepti honorana, & r verendi fueriant. Annexam habet hoc verbum promissionem: estque adeo hoc primum M ἐπαγγλια cum onrigione Ephes. 6:2. Secundum Praeceptum congii situr inmixtura quasi ine&gratiae. Tertium ha t comminationem. Quintum claram promi sionein, ut prolongentur in rus in terra , quam Dominus Deus tuus Lit tibi. Te
ram Canaan, Patribus promittam, jam jam Israeli semini illorum daturus erat. In illa lony vivere gratia crat & beneficium divinum. Erat enim illa pignus & arrha patriae in lioris: honorantibus Parentes longam vitam in illa promittit Deus: ita &pietin promisit nes habet hujusvita I Tim. :8. Docemur porro illos, qui praeceptis Dei obediunt, bono cum jure beneficia divina, tum corpinalia miri spiritualia sperare&exspecti repolle. Ap stolus hanc promissionem ita enunciat, ut benesis tibi, e sto avus in terra Ephes.s: s. omittit illa verba, quam Dommus dat tibi: qiua fideles hujus temporis ad nullam certam terram ut pignus & symbolum alligati fiant. Sed cur quintum praeceptum habet promissionem, &priora quatuor non, cum tamen haec immediate concernant Deum 3 Deum quaerentibus de obedientibus illi fain απιδί gis mercedis retributorem se exhibere, fidei pro certo habet Hebr. ii: 6. Sed ne&officia, quae parentibus & proximo exhibentur, putentur frustra fieri, & in vanum p ari, nec Deum illa curare, aut rationem illorumnabere, exprella promissione, addita primo praecepto, quod de homine agit, cavere divinas ientia voluit. Verbum sextum. Non occides Exod. io a 3. Injuriis, laesionibus proximi, vii di privatae, fusioni sanguinis imioxii nullus sit locus. f. 66. Verbum septimum. Non moechaberis Exod. χo: i . Omnis scortatio, & ii puritas & - so procul absint, imo ne nominentur Ephes1: s. 67. Verbum octavum. Non furaberis Exod. 2oris. Omnis avaritia, dolus, rapina ,sanctis exulet: furatur, nomen Dei sui attrectat Prov. 3o: 9. S. 68. Verbum nonum. Non dices in proximum tuum falsum testimonium Exod. ao: is. Famae&existimationi proximi, & iustitiae causae ipsius testimonium nostrumne noceat ab c-nnibus obtrectationibu , susurris, S proditioni nus secreti cavendum sedulo. g. 69. Verbivia decimum. Non concupi ces Exod. 2o: I . Coincupissentiam non nos Ilan, nisi lex diceret, cri inquit Paulus Rom. 7:7. Omnis concupiscentiae& animi & oculorum, & gestuum vetatur. Concupisicentia concipiens gi nit peccatum lac. i: rs. Non externis tantum corporis actibus, sed internis etiam melius cogitatis ini verbo lex statuitur. s. o. Et haec sunt decem verba, quae Deus de monte Sina pronunciavit, 3 postmodum duabus tabulis lapideis insculpsit Exod.3 χ:16. Et tabulae facturae Dei erant: e cripta
rasi tura Dei erat,incisa tabulis. conser. God. 2 :ia. Ascende, ct dabo tibi tabulas lapi
158쪽
Dei G farderis per Decalogum ereni. CAP. VII. Lib. 2. TU
ta ligem, se praeceptum, quod scripsi ad docendum in. Deut. 9:1o. dedis mihi
Etscripsit nosti m obuia Verba Foederis, decem ilia verba. & vers 17. Super Aerba haec'pe foeduscum Urari. Ita expreste vocantur 'V foedus Deut. : is . ct indicavit deiis. vobis foedus sera , quia praecepit vobis faciendum, decem Verba. muta s: 2. I ova. Deus noster pepigit nobiscum Drausin Horeb, postea narratur Decalogus. Imo&tabulae,
in quibus decem verba scripta erant, vocantur tabula orderu D t. m. 9. II: Is. dcta Lesesi arionis Exod. 3i: i 8. Ita docemur, Decalogum contii iere&exponere foedus,
quod Deus cum liuile populo suo erexit, ut quo Israesem vivere, & ex quo illum salvari voluitis. 2. Diligenter autem considerandum est, quae natura & indoles hujus sit Foederis. Cum Adamo pepigit Deus in Paradisi foedus operum: hoc est, legem illi proposuit, & desita observationem legis ab illo stipulatus est; de vitam promisit obedientiae mercedem; de
Ortem comminatus est, inobedieritiae stipendium Rom. 6:1 . Sed peccante Adamo Ledus hoc eatenus irritum sectum est, ut nec vita nec salus vi illius conferri pollia; hoe non tantum verum filii in Adamo, sed & in omnibus posteris Adami, quia in illo pe carunt Rom. ueri 2. Postquam semel ruptum est hoc saedus, & infirmatum per carnem, semper manet uo αδυναπον ου- t Vibilitas illius, & ad condemnandum peccatum Rom. 8: 3. & ad justificandum peccatorem, & bonum ac sanritum praeceptum, quod alias est vitam, deprehenditur se ad mortem Rom. 7:io. i 2. Potest quidem hoc
fictas post lapsim peccatori commemorari; nam lex illius seuperest usta se bona, de
homo ad illam tenetur: neque enim lapsis aut peccatum a debito&ossicio illum exGL vit, ut vita& duae privat; non tamen potest de novo cum homine erigi, ut ab illo exitigatur obedientia, ut causa vitae,&illee propriis fictis vivat: nam id plane impolIibile est,& tenetur homo in perpetuum ad tuendum pro prima primi hominis transgressione, cisus poenam exsiluere&expiare inse&per se nunquam potesti Taceo tale si in sore frustrarita enim corruptus est homo, ut faciat tantum malum omni iuri. g. 7 3 . Post lapsum & ruptum isdus operum aliud cum Adamo & Patribus pepigit Deus statis, quod non exigebat opera & propria facta, sta gratiam promittit & 3uiuuam per
fidem. Ita altassent salvati, qui ex operious non poterant justificari. g. . Cum Abraliamo recisse Deum faedus multis inculcat Scriptura. Geneci :7. t eam foedus meum inter me ci te, ut sim tibi in Deum, id omne gratiae est. Unia etiam docet Scriptura, Abrahamum justificatum. Fides autem gratiam amplaetitur: credit enim in illum, qui justificat impium Rom. : s. & cui fides in Iumtiam reputatur, adeoque merces secumium gratiam, ille est μή non operans, hoc est, tu pr pilis iactis vitam non qu aerit. 71. Uromisit etiam Abrahamo Deus se idem si iis metimim cum taliane sis, hoe est, Israel: Pangam foedus meum inter metate, ta semen tuum post te, in generationes si rum, in foedus seculi, ut sim tibi in Deum IIemim tuo post te Genes. r7:7. Inde &circumcisionem praecepit Abrahamo de omni sciuuat Abrahami, gerendam in carne, ut visitae signum ejusdem ii eris. s. s. Igitur cui Maelis malum prehendi licet Deus, ad introducendum illum in terram promissa , ut promiserat Deus, ita etiam fieri debebat, & kedus illud gratiae, cum Abra nata patre pactum, cum Is cle etiam pangi, & quasi renovari debuit. . In Mara ponitur illi T 1 stat
159쪽
statutum&judicium: &sipulatio fit sanctae obedientiae, & pronussio satiationis&salutis
Exod. i Datur deinde s)mbolum ejus, qui omnis gratiae&saluus M diator&Princgfac cauta est. Utin desertum Sina ingrediuntur, etiam miniim promi L si&χαρἈσρs Delisos seri, Tritu mihipeculium G regnum sacerdotum Exod. 19: At ui montem Sina te descenturum promittit Deus, ad indicandum Israesi fadus suum: .ncmpe id foedus, quod Abrahamo promiserat, secum se incillius pacitarum, in monte
Sina publice&solemnissime psim t. Atqui urdus gratia sepacturum cum semine Abet iami promiserat. Ergo etiam ita diis grati .e eth quod in Sina pepigit & indicavit. i. f. 77. id omnino diligeimissime expetidendum est, Decem verba elli: Se vocari foedis illud, quod Deus quasi in die mitii, toto populo ad audiendum convocato, cuniis raele fecit de pepigit, habendum & obscrvandum in foedus seculi. Neque aliud tunc cum Israel e legitur Deus fecisse foedus, quam id quod in De No contino rur. Quis . ainem dicat, furtu operum quod irritum laetiam est & irritum mana omni carni in perpetuum, quod nil aliud poteth post peccatum, quam condemnare re in ladicere, tanta solemni Ie repetitum esse de Sinai it id quod ruptum est& ruptum amnet, nolori gloria suerit pronunciatum , qt Lura ipsum Cratia fur 4 , ex quo per quod Israci salutem unice exspcitare ut potuit, ita debuit. Foedusne vitae obicis riori & humili oti ratione fuerit propositum , & i us moriis tanta cum pompa deia nificentia 3 Atqui Decalogus est ipsissimum foedus, praeter quod nullum aliud cum Israele pepigit Deus: non igitur possibile es ut siti iactis operum rupti commemoratio de
g. 7 8. Cogitemus quaesis, illum, qui Dccialogum pronunciavit, suisse Angelum si ori
Mediatorem Testamenti, DominumJesiam: put imul ite illum stodiis operum cum populo ilio, quem per gratiam suam tavare de inat, erigere voluisse Z f. 7st. Cum Moses postea librum finieris, in quo fine dubio scripserat Decalogum, ac pilict&lc ilet coram toto populo, suansit sanguinem, & a criit populum, ditans, Hic est Miguu forderis, quod pepigit vobiscum Deus Exod. 2 :7. 8. ita studiis cum racle pactiun ; quod est iii Decalogo, non sine sanguine est iminatum Hebr. 9: is. I . num dimnus foedus operum illo sanguine initianimi esse, cum sanguis ille typus fuerit m horis illius sanguinis, in quo est Novum Testamentum, gratiae foedus 3
g. 8o. Porro inspiseamus & perpendamus Decalogum ipsi , singula illius verba,
singula praecepta, modiun denique anni iactationis : neque ante Dei logum , neque statim post Decalogum, neque in Decalogo audiuntur formulae & sententiae legis des letis operum, tisi feceru illa vivet, in eis; Maledictus qui non manet in omnibus. Sed omnia spirant gratiam, illuc onuua tendunt. Ego inova Deus tuus : non
eris alius tibi De s: faciens gratiam in milienos '. feres nomen meum, sed non in v.
num. Sabbatum datur in signiun vetae actificationis & quietis, quae sinat inter promissi excellentissima totius finieris gratiae, & ejus profunditatis, ut in hac vita extiauriri non possint. Omnia alia praec ta exigunt exercitium charitatis, per quam fides inope, rosa Galati s :6. in suibus ambulare decet, Ephesa: ro. eos, qui a peccato resipiscunt,qilivum est ambulare oram Deo, ta inteiros se exhibere, .d quod Abnitimo dicituri
Genes ir: i. Eadem praecepta&nobis proponuntur observanda&exercendaIaz2:8. I s. Ephec ,:i.2. . Galat. cap. 1:vasi . Omnes liuieti enim iiiiii Dei in infictura, conditi
in Christo Iesu inoperibus bonis Ephec 2:io. Et haec est vera s uictitas, ad quam per Spiri-rum s res meiamar, oma Dcum, cuius amoris modum quatinar prima Decalogi Pr
160쪽
per Decavium erem. CAP. VII. Lib. 2. I '
cepta pnes ibunt de amareproximum, cujus amoris ratio &qualitas sex inimis praec piis continctur. . 8 l. Manet ago, nequeoter per conscientiam nostram judurire possumus, alia esse i x lus, quod Deus cum populo pepigit omnem gr. ixiam promittens , lustitiam rem inita' des stipulans, & ciuiritatem omnem, ut fidei fructum, & sanctificationis incolum commendans, & voluntatem Des, de danda Israeli inlinedium terra Canaan, er ponens seu . subitidicans. f. 8r. Neque hic tacebimus, quod maxime huic sententiae videtur obesse , per Objectio. Mosen datam Joh. i: i . Mosin scribere)uintiam, quaeste Lege Rom. io: sculptum fuit lapissitas Apostolo dura in senum mortis in lum α Cor. 3: mi , et cin vobiscontinen omnelii L stubstantiam, praecepta vit in iliis Ezech. ao: 9. Detaogum igitur ei te νουιον legem Araptam, non autem isoedus gratiae. 83. Ut autem dissicultas haec solvatur, sciendum est, ea verba , quae sunt in Decaltu soluiro. , non esse, ut ita loquar, unius indolis: quaedam enim unice spirant, ut vox aua, Ego: i ova Deo mira , quinqires in Decalogo repcuta faciens gratiun da. Sa ct ica Sabbasum, ut sanctificationis I rum, de quietis tutum uniti am; quad. Mara vero loquiuatur de eo, quod faciendum est, hoc est , de opere, Non erit tibi Dem asus, Non faciei siulptile, Honora parentes, Non furaberis, &c. Haec autem pr. aecepta continent Omnein substantiam legis operiim. Ea enim non alia laquitur, nec alia praecipit aut vetat.
sinitque illa talia, fit de illis dici possit, sim fecerit in vivet in illis. Vitam enim purit&iustitiam perfecta illorum sineomisiccipitatiori Hobaliciatia. Igitursh Decalo ai feras ea, quae iunt gratiae,&reliqua iudias sola, impriniis si addantur sententiae illae legales,
feceru illa, vivet;M, Magedictus qui non .mqt in omni us, habebis expreilam totam legem operum. Inde factum, quod multi ex Israel e , non recte capientes mentem horum verborum , nee animadvertentes Des intentionem , post quam audiverunt ad
pKrcepta Decalogi addi , sim fecerit ea deci miscreaberrarunt, es Uriam is stiam. 'uvere 'uarentes , jus uia Dei non obediverunt Rom. io: I. c navis An si uitani necalogi verba ipsam summam totius Leo in se contineant, iton sint illa Istacti absia repi in si ita ut Lex, . neque illorii in observat via ut causa vitae & incnu ab illas est eram nequcili tui lapsiim tantum exprobrantia fuerunt promulgata , sed enarrata staturata ut 'Arcepta sanctitatis& regulae cliaritatis , qivae per aratiam divinam accenditur iis illli, quorum Ich a Deus est: quemadmodum & nobis in Novo Testanaento,& sib Emim gelio , cadem Praecepta ut sex regia libertatis repetuitetur & comnaen. 'tur saepius. Quia autem illa Decalogi praecepta, quae de s enco 5 non faciendo, hq ς', de oporibus licitis de illicius loquuntiu , non sunt illius inaturae, ciuus sunt praecepta 'c rem isalia, quae placita vocari solent, qua quamvis quis faciat , in illii Mutti men moere potuit, ut ἰοχ tam placitis Mite distinguantur, & non cum illis consui dantur, placuit Deo verum & nativum illorum illis apponere elogium, quod qui fecerit ilia, in iis vivet. a autem Decalogus Lex vocatur in 'ς est, quia omnis substanti legis, in De ogo continetur i adeo ut propositus cum sotinuus legalibus, Lenuinam legis speciem haberat ; & quia ab impinus acci malibus pro nuda liue habitatus est. Pariter quod ministerium conde .uionis in tabulia dec verborum dictitur elle , inde est , quia 'iii ea , qtinae gratiae sunt, in Decalogo non considerant, nec fide sibi applicant, sed Decalogum ruriter de piner intention ni Dci intuen-