장음표시 사용
101쪽
. L'Idum eius, ψ est esse consequentiam, sed nequaquam quidem cause est alterum alteri ut sit, &ea quae ex eodem genere & diuerso diuiduntur abinuicem,S simpliciter limul sunt, quo
rum generatio in codem tempore est.
IN hoe tertio rapitulo tradit duos modos princ palles simultatis seisieet teporis& naturae. sed si bdiuiso seeundo modo in duci membra, tres modi essiciuntur
omnes. Primus est eorum , quae sunt simul tempore. haee autem deserabit esse quorum generatio est in eo dem tempore. quod dupliciter exponi potest . pri ointelligendo per generationem etiam conseruationem, ita quod illa dieantur simul tempore, quorum genera Do bc eonseruatio sunt in eodem tempore daequale,rehaee voeantur eos qusua, ut subiectum re propria eius aecidentia quarto modo, dc sie verba sequentia, scilicet neutrum enim ei prius neque posterius absolute susei pienda sunt ut declarantia praedictum sensum . Secuti do intellige do per generationem . ipsam rei lactionem. ita ut adeale simul tempore , sumerat eodem tempore incspisse. nee requirat v, eodem tepore uitiamur,&sie illa verba, neutrum enim est prius,neque pollerius glolanda sunt, dest neutrum est antiquius,aut manu stanti quum altero. α hoe modo dicimus gemellos elle eius dematatis& neutrum altero antiquiorem, utram ex positio bona est. Ocbe et prima Alberio placeat, secun dam tamen usus ccinfirmat, hie praecipue ubi timosus sermo habetur. Seeundus modus simultatis est, quo ii la, quae conuertuntur secundum essendie sequentiam re neutrum est alteri causa essendi, i4mul natura die uti tur ut correlativa. Et aduerte, v Nuelligitur dictima hoc exeludendo causalitatem se eundum Omne genus causa, re non tantum efficientis aut matericilis, propter quod modus ille in solis relativis inueturi videtur re r. Dus modus eit,quo illa, qua ex eodem genere e diueraso diuiduntur admuleem lii Milesie dicuntur decla
rans quid sit quod dieit subdit,e diuerso autem alter u trum diuidi die untur illa,quae secundum eandena sunt diuisionem idest opposta membra eiusdem diuisonis, ut volatile & aquatile resne tu animalis, oc pennatum Ocnon pennatum respectu volatilis oce. Adverte Q, quia simultas natura duo exigit stilacet coexistentiam necessariam, re neutrius ab altero praesuppostione primum horum stat eum prioritate naturae, ut patet de subiecto oc proprio 5e in item sedere ,α veritate Oratio
nis,per seeundum lior una, sei licet per negationem prae supposJtio is viritim completur ratio simultatis natura Iis. Et quoniam in ratione superioris conueniunt omnia inseriora ideo te mi modus simultatis naturae eonti net istas duas e ditiones, ita in quovis modo dicamus aliquaesti stinui natura , a stir maimis ea se in uiceni eo matur 4negamus alterum ab altero praesupponnoc de primo quidem modo patet,de seeundo a uis ira ex eo manifestum esse potest , impossibile est gemis diuidi per
alterum memhrum tantum, re constat neutrum altero prius di indere ipsi ira, quia esset tune: altero tantum di uisum: duos tali en modos sinultatis naturalis dixit
Aristoteles, quia differunt in hoe in primus est isne di
sparitate naturalis nobilitatis, seeundus autem est cum disparitate naturalis nobilitatis,quoniam neutrum relaturorum est altero nobilaus, re diuidentium idem misnus alterum se habet ut habitus oc alterum ut priuatio,
, t dieitur. io. metaphylaeae propter quod modus iste aliquid habet ad stum p toritatis naturalis, s prius no hesitate naturae . prius natura voeandum est, re hoe est verum loquendo de rebus, ius Suidunt,propter quod diximus in solis relativis N multatem naturae saluari,sedeonsiderando membra diuisionis inquantum diuiden
: ita e diuerso unum 5ce. simultas naturae omnino de pure saluatur,re se intelligendus est textus praesens,cae te xa ex se elara sunt oce.
Motus autem species sunt sex: generatio,
corruptio, augmentum,diminutio rite ratio, secundum locum inrutatio. Alii itaq; mo
tus palam est, quod alii abinuicem sunt. non
enim est generatio corruptio, nem augmen tum diminutio,nec alteratio secundum locum
mutatio, similiter autem 5 alij. In alteratione vero habet quandam dubitationem: ne serte necellarium sit id quod alteratur per aliquam
reliquarum motionum alterari. Hoc aute non est verum .nam pene secundum omnes passiones, aut plures alterari nos accidit, nulla alia
rum motionum communicante. nam ness a
geri necessarium est quod per passionem mo
uetur, neque minui . similiter autem in alijs. Ideoq; erit alia praeter illos motus alteratio.
nam sil eadem eri oporteret id quod alteratur, mox vel augeri vel minui, vel sequi quandam aliarum motionum, sed non est necesse. sim,
liter aute&quod augetur, aut alia aliqua mutatione mouetur, alterari oporteret. sed suntq;edam crescentia, qtis non alterantur ut quadragulum circumposito gnomone creuit qui
dem , alteratum vero nihil factum est. sic re in alijs huiusmodi. quare alij sunt motus ab inui cem. Est autem simpliciter qui de motui quies contrarium, his autem quae per singula lunt. generationi quidem corruptio, augmentatio m quidem diminutio, secundum locum vero mutationi secundum locum quies. maxime autem videtur opposita esse ad contrarium locum mutatio. Vt ei quae est inferius ei, quae est superius,& ea,quae est superius et,quae est inferius .Reliquo vero assignatorum motuum, no
facile est assignare quid est contrarium. Vide tur autem nihil ei esse contrarium: nisi quis ocin hoc secundum qualitatem quietem oppo
nat,aut in contrarium qualitatis mutationem: sicut re in mutatione secundum locum, quietem secundum locum, aut in contrarium I cum mutationem. est enim alteratio secudum qualitatem mutatio. Qitapropter opponitur
motui secundum qualitatem quies secundum
qualitatem, aut in contrarium mutatio quali
tatis . Ut album fieri ad id quod est nigrum si
ri,alteratur enim in contraria qualis mutau ne facita.
N hoe quarto capitulo de motu tria dicit, primo nu/I nrerum specierit,dicens eas esse sex,quaru in duae pri mae sunt mutationes secundum substantiam quae sequetes seeundum quantitatem. quinta seeundum quesita tem, ultima secundum locum, has enim tantum species
generales lama distinxit propter earum manatist ira in spectionem. diuersitate secundo praedictarum speciem tradit
102쪽
tradit dicens, alios motus. i.motus quos alios diximus speeissea alietate, pala esse alii secundu veritate sunt, licet de alteratione dubitari possit ex eo ci, aliquis erederet alterationem no separari ab alias mutationibus. Sed hoc non inducat quaestionem, quia falsum est ipsam noinueniri sine aliis motibus, ut patet de eo qui nigrescit in solis aspeetu quiestens secundum locum re alios mo tus, est ergo alteratio alius motus ab aliis, Oc stat ratioiti hoe, s alteratio esset idem motus eum aliis non moset separari ab eis, sed potest separara ergo Se. Et quoamam ex separabilitate eonelusit distinctionem alterationis ab alijs,ne aliquis ex inseparabilitate augmetationis ab alteratione concluderet augmentationem non esse diuersam in alteratione, sed potius speciem vel mo dura eius. Addidit sumile esse de augmentatione, scilis cetu, potest separari ab alteratiotie, oc dat exemplum in mathematicis de augmento quadrati cireum post gnomone vocatur autem gnomon quadratum super diametrum constiens eum duobus supplementis. hoe enim apposito quadrato manifeste quadratum maius constituitur,ut in hac figura patet.
uadrati augmentum Gnomone circumposito. Aduerte hie,4 quia ut pluries dustum est seeundum
simam loquitur Arist. seeundum quam augmentatio extenditur ad omnem quantitatas additionem qua res maior dicitur: ideo augmentationem absis alteratione fieri dixit,& eaute dedit exemplum in mathematicis ut vel se eognosteretur,4 secundum vulgus loquitur. si enim subtiliter de augmentatione dicedum euet, ipsam inseparabilem eoncederet oc modum arguendi praediis Rutia sophisti eum feeundia fallaciam consequentas ape
Iiret. tertio contrarietatem in motu inventam aperit,
extendens contrarietatem ad oppositionem quo pri uatiuam,quae illius est radix. α motui in comuni quie tem contrariam ponit, singulis vero motibus singulos motus re quietes, ut clare patet in textu, in quo Omnia, quae dicuntur, licet dubitatiue dieantur,quia adhuc nGprobata, itant tamen Vera,vt in quinto physicorum p tet e c.
HAbere autem multis modis dicitur. Aut
enim tanquam habitum,& effectum,aut aliam quamlibet qualitatem. dicimur enim di sciplinam habere, atque virtutem. Aut quan titatem, quae contingit ei qui habet magnitu dinem. dicimur enim habere tricubitam ma gnitudinem , vel quadricubitam. Aut ut ea,
quae circa corpus sunt. ut vestimentum, vel tunicam. Aut in membro, Ut in manu annuis lum . Aut membrum ut manum vel pedem.
Aut in vase,ut in modio grana tritici,aut in I gena vinum. Vinum enim habere lagena dici tur,re modius grana tritici. haec ergo omnia habere dicuntur ut in vase. Aut Ut postes sionem.
habere enim domum,aut agrum dicimur,aut etiam vir Uxorem habere, aut uxor Uirum.Sed
videtur alienissimus qui nunc dictus est mo dus esse eius quod est habere . nihil enim aliud uxorem habere significamus, nisi quia cohabitant. Forte tamen re alii quidem apparebunt modi eius quod est habere: sed qui consueue
runt dici pene omnes numerati sunt.
IN hoe ultimo capitulo enumerat quot modis dira mus aliquid habere re aliquam, Ac ua sermo suus est sumetenter ex se manifestus seeundum praesentem in/tentionem. in quinto nant metaphyses subtilius haeedis tienda relinquuntur, ideo nihil addendum reor, distinclitonem tamen inter habere Postpraedieamentu, oc habitum praediramentum,& habitum primam spe i ciem qualitatis postam superius in praedieamento qua' litatis diligens Lector poterit nouit is repetere. Et se tandem finitur praesens opus Die nona Ianuarii. Anno ehristianae salutis millesimo quadringentesmo nona ges moremuo. in conuentu sancti Apollinaris in sub urbiis Papis. Quieouid igitur veritati contrarium,aut minus consonum in his commentarus alleui videbitur,
quoniam mallem vivens aut reuocare, aut consonum
ostendere quam postmodum temere despici aut impognari, Rogo dubitantes aut detrahentes, ut vivo tam
in his si eaeteris scriptis re seribendis congredi velint ob
veritatis exaltationem , gloriam primae summini veritatis. Ad euius participationem media diui Thomae doctrina trahere studiosos oes viri, totis nitimur oce.
commentariorum Thomae de Vio caret an super
103쪽
P ERIPATETICORUM PRINCIPIS Pos TERIORUM ANALYTICORUM LIBER PRIMUS. Cum
acutissimis annotatIongus. De Necessitate Demonstrari s. cap. Ii Mnis doctrina: 5c omnis disci l plin intellectiva, ex preexistet te fit cognitione. Manifestumi est autem hoc specillatibus in t oibus. Mathematice enim scietiarum per hunc modum filii, i oc aliarum unaquςm artiis. Si militer aute & circa orationes di quae per syllo
gismos & qus per inductione.Utrsi enim per
prius nota faciunt doctrinam. illa: quidem accipientes tanq; a notis , ille vero demonstrantes
uniuersale per id quod manifestu est singulare.
Similiter aut & Rhetorics psuadent.aul. n. per exempla,quod est inductio aut st enthymema, i. ectesus.. qd est syllogismus. Dupliciter at neceisariue prscognoscere.alia nanq3Φ sunt prius opinari ineceste elit . alia vero quid eli quodUci Lintellis
qd est aut affirmare,aut negare veru est, ua est: triangulu autem Q hoc significat. sed unitatem
utraq;.5 quid significat, dc q, est.non enim si
militer hom vnuquodq; manifestu nobis est.
, inius, Est Rut cognoscere alia ude prius cognoscen
tem,quorudam aut simul accipere notitiam.Vt
quscuq; contingui esse sub uniuersialibus,quo
rum habet cognitionem .Quod. n.ois Irianguis
Ius habet tres angulos equales duobus rediis psciuit, ' vero luc,qui est in semicirculo triaqu- Ius sit simul inducens cognouit. Quorunda .n. hoc modo disciplina est ec no per mediu extremum cognoscitur. quscum iam lingularia con coclusic tinguicile,cti no de subieeto aliquo. Ante alit sit inducere aut accipere syllogismu quodamodo quide fortasse dicendum est scire,modo aut alio non. quod.ri. nesciuit si est simpliciter, hoc 'uo sciuit,ut quod duos redios habet sim
pliciter sed manifestu est Q sic quide scit, sim
pliciter aut no scit. Si vero n5, Menonis ambiguitas accidet.aut. n. nihil addiscet,aut que nouit.Nonarit sicut quida nitunἱ soluere,diceduest. nunquid sciuisti oem binarium qui par est, aut non dicenti aut,attuleriat quenda binariti, quem non opinatus est esse. Soluul.n.nsi dic
tes cognoscere oena binarium esse parem, sed que scivi,q, binarius sit. Et et sciui quide cuius
vere demonstratione hiat,& cuius acceperui, acceperui aut no de Oi cuius utiq; sciui Q trianis gulus, aut numerus sit, sed simpliciter de omni numero & triangulo: nulla. n.propositio acci
pitur huiusnodi quod quem tu nosti numeru, aut quam nosti lineam recta, sed de omni simpliciter.Sed nihil ut opinor prohibet quoniaest quod addiscit scire,est aut sic ignorare: inco Icniens.n.no est si scit quodamodo quod addiscit,sed si hoc modo,ut inquatu addiscit,& scit.
ua ex praeexistente fit cognitione. pro batur inditi liuem Oibus modis scien di. l. syllogismo, emtiyn emate, indu
et ione re exemplo Min omni genere - discipimp tam specu uiuae. praeties: re tam scientificae u opinata uae. Praeeognitio est duplex scilicet quid: re quia. proba tur a priorHquia praecognita sunt tria. s. principia:subioctum: oc passio.principia,quia sunt,subi editam quia est, ctc. quid est, passio quid est. probatur a Priori. quia non similiter unumquodΦ horum est nobis eognoscibile ad
Principia uniuersalia prius tempore cognosciitur c5esusione:principia vero singularia notarin ipsa subsum ptione sub uniuersalibus ellie,simul tempore cu conclusionibus cognoscuntur,prius tamen natur a. probatur RPriori,quia quorundam hoc modo disciplina est. Ipsa concluso antequam syllogizetur est eo ita Friquid:ignota autem si inpliciter:probatur deducendo ad impossibile:quia aliter redit ambiguitas Alemnonis. aut nihil distere,aut ea quae nou mus. Solutio. n. dicen tium non cognosci omnia si nautaria cognoscendo uni uersale, sed quae nota sunt elle singularia illius falsaest. quia uniuersale eo modo scitur,quo in demonstrationς assumitur, assumitur autem omne' simpliciter: α non omne quod nosti,vel nou .
v Series autem haec est. TRadiatus de demonstratione Aristoteles, quoni
am demostratio quatuor quaestiones habet seuere quodlibet scibile.Lan est quid,quia est,et Propter ud est,nee persecta notitia rei sine his haberi poteli in hoc primo capitulo an sit demonstratio, in sequentibus voro vis ad sextum decimum capitulum exclusiue, perti nentia ad quaestionem quid est demonstratio. Inde a tem usque ad finem primi libri pertinentia ad quaestio nem quia essti. quasi passiones demoni trationis,puta si H nitatem,perse monem,unitatem,eertitudinem, diuersitatem Se. In seeundo demum libro de pertinentibus ad quςstionem propter quid. i.de causas demonstrationis. idest de medio, usui ad ultimum rapitulum exclusurire de dignitatibus in ultimo rapitulo determinat, se ut Alexander dixit)demonstrando doeet demonstriore. Quia vero idem est quaerere re determinare in stibilatibus an aliquid sit,& an neeesse si illud esse: quia nihil
tale super suum,aut per accidens contingit esse, sed aut non eue,aut neeessario esse,quia per accidens esse repti latur non esse in huiusmodi,ideo voles determinare do
monstrationem esse in hoe capitulo intendit ostendere necessitatem syllogismi demonstratiui:euius neeessitas quia instrumentum est ex eius fine, qui nihil aliud est, scientiae generatio sumenda est. Et vult deelarare scietiam gener'i de nouo in nobis ex prs existente in nobis notitia. 5e eosequenter non esse nobis inditam, sed aliti de
104쪽
de insulam ut scierates re Plato ditierunt, sed demon
strativo discursu ex noto ad ignotuna acquis tanta oc c sequenter ad scientiae generationem necessiarium nobis
este dem strativum syllogismum,de quo praesens liber tractat. Vnde ab ipso sine inchoans proponit diseiplina
intellectualena ex preexistente an nobis cognitione ge nerari. Deinde ad intentum descendens ostendit qus et ouotu plex si ista praeexistens cognitio. Et quae Oc quot sint illa quae primo oscuntur ante demonstrati nem. in secunda conelutione Inde quomodo in ipso exerei tio demonstrationis principia,de quihus oportet prscognoscere, quia sunt praecognoscuntur diuersimode. .in tertia eones usone. Demum quomodo ipsa conelusio Prs cognita st,ati te demonstretur. quasta conelusio ne insinuat:& respondet ambiguitati platonicae,excluis dens simul falsam quorundam responsionem. Et se ni, titia c5elusionis generat us ex praeexistente cognitione mineipiorum subiecti,passionis, re ipsus eo ne lusonis secundum quid, prae exii tete dico ordine temporis, quo Bad prineipia virauersaliatordine autem natura tau quoad principia sngularia. CIRCA primam eon elusionem aduertendum est lv. ex praeexistenti cognitrone, 'ostum in prima coclusione non oportet glolari. s. nutiva, sed indefiniterelinquendum est. Et ex metanda est expostio Aristotelis, quam subiungit in sequentibus eones usonibus'. Quod enim ab ipso expositum est. nostram non: exposcit glom
m. Fuit autem adeo solicitus circa exponendam illam partieulam resoluendo usque ad primas e nitionis ra eaeest,s ut cum hie proponat quid 5c quia praecognosci, in seeundo libro diligenter inuestiget quomodo aptum quid eo nostitur re consumet praesens opus declarado, quomodo ipsum quia fit nobis notum. Quot nam praeeognitiones & praeeognita sint:&quibus
praecognitionibus praxognitorum quodlibet ante scientiam praecognosci oporteat.
CIrea seeundam eonclusionem. Ad euidentiam prae, Ceognitionum de numeri earum. Aduerte et eum in emnitio non dicatur in prompto quaelibet eognitio altiteram praecedens,sed ea tantum ex qua distursus disci ptinalis fit:oportet praecognitioiaemon ne primae , vel secundae operationis intellectus opus esse: eum autem obiectum primae operationis intellestus stineomple
xum non dicens esse vel non esse, quod sufficienter diuiditur per quid rei,de quid nominis, re obiectum feeum di si complexum verbaliter,in quo dicitur esse vel noesse, quod suffieienter diuiditur per complexum silmmeans etsi verum, re significans esse reale:euncta e m plexus mira breuitate Aristoteles praecognitiones omnes reduxi t ad duas. s. quid re ua,sub quid quid rei oc quid B, b ua,& cra est,et quia verum est analogiee comprehendes. Rursus quia non quodlibet quid nec quod ἡ1 et quia distursum quemlibet Leit, sed limes aliquis eorum est,ex ipsa quae disturrendo inuessigatur cones usone,sumere oportet,cuius quid N euius quia, praeco D gnosti necesse lat. Conclusonem autem quia conclusio est ex aliquibus principiis inserri nectiti estoc duos terminos in se habere. s. subiectum re prindieatum: quoruconiun tio vel diuiso inseratur. Horum igitur trium praeeognitiones illas oportet esse non uniformiteriquia i sormia non sunt, nee sm se, nee vi cognita. Qitiae go principia,ex quibus concluso inserenda est complexa sunt,quae vi se non habent nis esse verum, ideo praee gno enda sunt Latum quia sunt,id est quia vera sunt. subieetum autem quia ineomplexum est: ξc vini pudhabet re eomplexionem lacit eum suo esse re indem detis est tam siti essentiam q; sm esse a sua passione quae praedicatur in eo iacius one,praeeognosti oportet dupli ei ter. s. quid est,& ua est. Praeditatu autem quod passio vel per modum passionis se habens est,incomplexum qdem ens est,& virun quid:oc esse proprium eum quo De prInei- piorum pret
eomplexionem iacit habetised quoniam eius es equae itur, re eius quid rei ante eius esse cognosci non potest solum quo ad quid nominis eognosci oportet. CIRCA eandem secundam coelusionem, quo ad id quod ibi dicitur,de praecognitim principiorum, aduerte quosdam minus bene intelligentes dido a s. Tho. in expositione textus insciari eius rationem,quam reddit de hoe in de princi phs non praeeognoscitur ciuid. Ratios quidem eius est,quia complexorum non est diffinitio: prinei pia autem e mplexa sunt. Aiunt isti Q assignanites hane rationem a veritate deuiant,quia in aequivoca tione laborant. Complexorum enim non est diffinitio quid rei. Philosophus autem loquitur hie de diffinitio ne quid nominis quae etiam complexis conuenit. Sed arguentes hoe modo, Aristotelis textum minus perspiseaeiter sunt intuiti. Falsum est squidem in Aristoteles hie eoartet se ad diffinitionem quid nominas lieet de illa etiam loquatur . Vnde textus ait, Alia nanci quid est quod dicitur intelligere oportet: vhi expreste apparet prosunde speetilantibus Q, diffinitionem quid rei no ex
elusit dieendo ud est quod de. Quauis. n. cognoscere Adde sit solii cognoscere ad nois, cognostere ira quid est id
ad e, non est praecise eo oscere quid nominis,sed ce prehendit in se et quid rei. nee obstat expositio. N. Tho. interpraetantis , quid est quod dicitur. i. quid fgnificat nomen,qm sermo Aristotelis praegnans est:& utroque modo exponi potest.Et exponitur a S. Tho.hie et alibi: volete ex hoe textu inde subledio praesupponitur quid rei. si enim uniuerialiter intelligatur quid nominis, ex ponendum est: s autem in demonstratione smpliciter, quid rei tam subiecta lipassionis uiiqivi infra ostendetur. Vnde Aristo. de quid in eommuni loquitur, eum duas praecognitiones statuit. s. quid ,α quia: se ut etiam loquitur de quia incommuni: Vt extendit se ad esse ve rum re ad esse limpliciter. Quia igitur de quid in eon mutii sermo est,&smpliciter loquendo, principia,quia complexa sunt,non habent quid quia solute loquen do, non habent diffinitionem. Ideo Sanetus Thonias smplieiter dixit, quod de principiis non praecognoscMtur quid:quia eomplexa sunt re indisinth lia. Amplius quia complexa , vise , quid nominis proprie non ha bent, cit suit diuo Thome de e plexis vi se loquenti declarare,q, quid rei no habent. hoc. n.declarato nullia re manebit quid principiorum praecognostendum. Quod nautem complexa ut se proprie non habeam quid noIs. patet. tum ex Boetii verbis hie dicetis quod quid signi nea non in propositioni hux totis accipitur, sed in rei minis tra. tum ex ratione,quam ibi innuit s. proposse
ito sgnifieat inesse aliud alia magis fgniscat aliquid. tum ex aduersatus dicetibus i et complexa habent quid
nois dupliciter, vel vis ancant noIe ncomplexo, ut historia Troiana dr Ilias,vel rone terminorum suorum. liquet enim Q neutro istorum modorum ipss eomple
xis.ut se quid assignaturi sed ratione alleuius ineomplexi. Amplius eum ex eadem radice complexis inst care te, quid rei ec quid nominis,ex hoe. sq, complexa sunt ut ex dilatis patet. Assumens S.Tho. cp complexorti est diffinitio Oc ideo de prineipias non praecognoscitur quid virum quid sufficienter exclusit.
r. Num subiectum praecognosci oporteat quoad quid nominis, vel quid rei. Num subiectum precognostatur quo ad esse in retra natura,ves obiectauum. . Num pamo pia cognoscitur quo ad quid rei vel ad noli 4. Num quaelibet seientia supponat suum subiectum este.
C Irea eandem secundam cones usone dubitatur qua T. s. druplieiter. Primo :an eum dicitur. de subiecto praeeognostitur quid itelligatur quid rei, an quid nominis. Qtitio enim intelligedum n5 si quid rei ex ipsus Aris. itotelis
105쪽
stotelis obseruatione videtur.In scietia enim de anima, cuius subiectum est anima,inuestigat quid est anima, et non praesupponit. Nec potest dici Q, hoc suit: no inquis tum tradens sesetiam de anima, sed indutus alterum ha bitum. Primo, quia eum diffinire anima si plutosophinat uralis, quia non abstrahit a materia sensabili, no erat facile fingere, ad qua pariem naturalis philosophiae hoe pertinet,si non ad scientiam de anima. se do,quia ad mista hae fietione quid dieetur ad id quod superius t ctum est, a sin hoc opere,euius subiectum est syllogis mus demostrativus, Aristoteles inquirit quid sit demostratios Praeterea, Si ante demonstrationem Oportet
seire quid rei ips' obteisti:oporteret dicere o habemus quod quid est euiusp rei,de qua stimus aliquid demon
strative. hoe autem experimur falsum esse: multa enim
de Luna, sole, re Deo scimus, quorum quod quid est
ignoramus. In oppositum est hie auctoritas Porphyrii, Alberti,& sancti Thomae. Seeundo dubitatur,an eum dieitur de subiecto prae/cognostitur quia est,intelligatur deesse in rerum natu ra actualiter. videtur enim o se,per rationem , qua ad
hoe innuit Porphyrius. illud esse subiecti praesupponi tur,quo substat passioni. sed subiectum non substat mosoni nisi fim suum este reale in rerum natura, supponendo in passio si accidens ut communis via tenet,) ergo subiectum elle in rerum natura supponitur. Maior est euidens: ex eo Q, tota ratio quare de subiecto praesuppo nitur esse,est quia substat passioni. In oppositum ala tem est primo in seientia abstrahit ab esae actualis exissentiae. nam abstratin a eontingenter aceidenti, quale est esse actuale. Seeundo quoniam contingeret in scien tia supponeret salsum. quoniam corruptis ros s ille qui iam aequi sta seientia de rosis utitur, ii supponit rosam esse supponit salsum, quoniam rosa tune secundum voritatem non est.
Tertio dubitatur,an eum dieitur, inde passione prae/eognoscitur quid ,intelligatur quid nominis, aut ad rei. Videtur squidem quid rei praecor nostendum sit,ua medium oportet esse praecognitum,sed medium est uir quid est passionis ut dieitur an secundo huius. ergo. In oppositum sunt verba Aristotelis in hoe loco di, Centis,q, de passione praecognoscitur quid significat. αS.Tho. illa exponentis. Quarto dubitatur,an omnis scientia supponat suum subiectum elle: aliqua tantum.
Ad euidentiam horum. Primo deelarandi sunt termini in dubiis affumpti stilicet quid rei oc quid nominis. seeundo si illatim respondendum est. Quid nominis: ut alibi diximus: nihil aliud est j quid ditas nominis: s/e ut quid rei est ipsa rei quidditas. Nominis autem eum ad aliquid sit Ocelsentialiter alterius signum tune prae cognoscitur quidditas quando eius seniseatio innote seit. Rei autem quid ditas, non nisi per essentialia omnia patefit. Vnde & proprium interrogatiuum quid nominis est quid significat. proprium vero interrogatiuum
quid ret,in quid est. Dissere ergo quid nominis a quid
rei,quia cognoscere quid nominis,est cognostere quid signifieat nomen. Cognoscere autem quid rea est cognostere quid est res significata per nomen. Et quia rei quid duas essentia est,quam entia tantum habent, & res non cognostitur quidditatiue nis per suam diffinitionem ex
Placantem eam a prima potentia usa ad ultimum actu,
ideo quid rei entium tantum est,re unico modo cognosti potest. Quia vero ad quid nomen reseraturivet lignit ad signiticu unae in non oportet, se per communia ocaccidentali re nutus, oc signa, declarari potest,ideoqd nominis non etitis esse potest. R incertos habet modos suae manifestationis.
Ad primum ergo dubium dieitur , in demonstratio, ut infra dicetur,est duplex. quaedam a priori, re quaedaa posteriori. Siloquamur de scientia a priori,sic oportet cognoscere quid rei ipsus subiecti, quia quod quid est
subiecta,esi causa passioius,ad quam oportet ultimore soluere demonstrationem propter quid, ut in seeundo huius dieitur. de hoe expresse ponunt hie Porphyrius, Albertus,&s. Thomas. Si vero loquamur de seientia a posteriora , tune sufficit quid nominis praeeognostere de subiecto.utimur siquidem in talibus demonstrationibus essectu loeo diis niticiis ipsius subiecti ut medio ter mino&causa in cognoscendo. Ad obiecta autem in Oppositum dicitur, v cum in qualibet seientia speciali ultra principia communia complexa ct incomplexa, stsupponuntur in metaphyllea, sint principia propria illi
scientiae, oportet scientiam secari in duas partes. in qua tum prima iactantur positiones complexae ct in complexs, in secunda vero in uestigantur passiones virtute illi prinei pio .euius signiae uidenter apparet in princispio Euclidis. Et quia limoi posticies si sunt ineoplex
cognoscunt prima opatione intellectus, s coplexae sunt per se notae, ideo oportet diuidere opus scienti se iam in
intellectum,cuius est cognoscere,quod quid est, oc per se nota,ut in secundo huius dr,α seientia proprie dicta, quae processu demonstrativo acquirit,oc se cu unu prD piorum propriorum sit quod quid est subiecti, ante seientia generetur quidditas subiecti cognita est, perhoe patet inso ad ut ii ii obiectorii re smilia. Dieo sude in mos est Aristotelis positiones neere in libris suis,
vi patet in praedi ementis re principio Perihermenias, ct Primo Priorum,oc Primo Physicorum. S loeis asductis. postiones aut tales sunt ante selam, re non pars
seientiae,sed scientiae propria principia. Et ideo simplies ter concedendum est o Aristoteles regulam hane obseruauit. Nee obstat Q in praedictis locis demoti strativo distursu distonem materialem per finalem inuestiget, aut concludat,qm hoe est per aeeidens. Sicut enim primae Operationi intellectus per aceidens miscetur feetida, dudistinitio e5 nedo partes eius cognoscit, ita et ei de immiscetur tertia dum dis nitio applicatur syllogismo disetitsuo ipsi diffinito. requia in his quae sunt per aeei dens eontingit falli sapientes ut in elenchis dr. ideo ha hi tus in praedictis locis aequis tus putatur seienti seus:
sed re vera non est,quia per accidens est per demonstrationem aequisitus. Ad ultimam vero obiectione de,u, de Sole, e Luna re tritiusmodi non habemus scientia a priori simpliciter,& ideo non est opus prscognoscere
Ad seeudum dubium dr, oportet praecognoscere subiectum esse in rerum natura actualiter: temporibus in suis si si testu indiuidua noc5tinua, sed strameeeDsonem habet, re hoe in seientiis realibus. in rcinalibus enim suis citu, subieetum stin esse obieetiuo,re familia ter in non entibus. Causa autem huius est ro lactici dubi tando quae confirmatur se,illud esse praesupponitur de subie sto quod de ipso in illa scientia non posse probari
dieitur:sed tale est esse actualiter in rerum natura di ergo.
Μaior patet ex eo in ideo dicitur non posse probari, ualite ab Aristotele dr psupponi. Alinor aut nee a Mieruia negari potest Ex ipso enim disputationis exereitio conuinci possunt. Cum . n. Comentator in tot locis ait, nul lam seientiam probare subiectum suum esset nec a prio m nee a posteriori quia praesupponit illud esse, Harii estu, loquitur de esse actuali adlualiter in rerum natura uade substantiarii separatarum esse loquitur, qu probatur flauo Physicorum de illis. Quando ergo vertitur in dubium Commentatoris di tum,quod ex ista A ristotelis propositione Commentator acceptum asserit contra Auleentiam, de esse subiecto actualiter in rerum natura
locutio est. si dieatur in se eus est de substantes separatis de de aliis, quia illae perpet uae sunt,oc in perpetuis non dissert esse remit ut dieitur in Tertio Phylacorum. αeonsequenter praesupponere de eis posse existere perin de est ae psupponere existere: hoe nihil obstat. Primo,
106쪽
quoniam formaliter disserunt etiam in perpetu in esse reposse, laeet non duratione , eonsequenter quoque di
catur praesupponitur esse & non dicitur praesi pponitur poste esse oportet formaliter loquendo ut Aristote les consueuit de ipso polle ut induit ipsum et se loqui, ecnon eeonuerso. Secundo quoniam lie et particularia ho rum in seriorum corrumpantur Oc intelligentiarum perpetuentur,uniuersalia tamen utro tim,de quibus tantu
per se sunt seientiae oc demonstrationes re diffinitiones, perpetua sunt,& non dissert in eis esse oc posse, quoniailla propositio an perpetuis cte eum ex perpetuatatis formaliter necessaria sit,i omnibus perpetuis tenet,quo fit vi proposto illa magis laueat proposito ur aduersae opinioni. Vnde propriam vocem ignorant oc negant udicunt, desultaristo non prasupponitur esse in rerum natur re Commentatori nihilominus exprae se contra dicunt in diistis Ioeis, Ac hie dicenti, de subicillo Q praecognoscitur psa res stinuenta , Clara enim luee patet recra. assuetis indoctrinamus, , rem inuentam est e apud ipm
nihil aliud in cis rem esse. Amplius cli esse Quinto Me taphystiae sit duplex. Laismalis existetiae, Oc quod seniseat veritatem propositionis aut ista eoncluso. de sul, recto praesupponitur quia est, intelligitur de esse actua lis existentiae infitialiter re habetur intentum, aut pol Daliter,ut sit sensus. de subiecto praesupponitur quia esti. quia potest esse seu non repugnat esse, quod idem est: Ma noli repugnantia potentia logi ea in re hoc non primo,quia1ic polliat dici et de passione praesupponitur mest. I. quia potest esse, tia 1iba non repugnat esse. Quis. n. Deiens demonstrationem demonstrat de aliquo passionem quam non supponat possibilem Ut site Nesius si quidem conatur ad eo ostendum esse, quod impossi hile putat esse. secundo quia glosa haec destruit teritum.
Cum enim ac inposito ex aliquo termino,de erus com dicione diminuente,non liceat insore illum terminum
simplieiter, ex hoc quod di eo . quia potest ellia, leu non repugnat esse, non lieebit inferre quia est,quia potentiaca. s. est eonditio dii nuens,ut Commentator dicat Quarto Metaphysicae eommetito. u.Eteonsequenter ex veri tate illius glosae non sequetur veritas textus daeentis, si, potiet de si laedio praecognoscere quia est. Aut ergo plosa non re ta est,aut Aristoteles maledixit, aut inrebi igitur de esse quod inniseat veritatem propositionis,
et hoe in idem tedit eum prioribus,quia tandamentum
veritatis est esse rei .Quod s fingas Q, de subiecto psup ponitur quia est, id est quia est tale, de quo aliud possit
demonstrara,eisdem rationibus refellitur:hoe enam modo proportionaliter loquendo,& de passione pri supponitur quia in quia dena onstrator supponit eam esse t lem,quae possit de aliquo demonstrari. aliter non assii meret ipsam ut extremum demonstrabile, re eondicio minuens non eripitur per l, . Ad ponam obiecta nem autem in oppostum dicitur , .seientia aba trahit ab esse actuali existentiae in parrieulara re non ab existet is in communi,nee a suppostione existentiarum. Duesquidem quastiones de rerum existentiis qusrunturis an est,re quia est Et certum est , quaestiones sunt mi Tex eo. i. les numero lus quae vere scimus, ut in secundo dieitur. Quomodo autem esse contingenter de quomodo non contingenter adsit rebus, in principio seeundi deelarabi
. tur.Non acceptetur autem interim, esse ita contingeniter adiacere rebus,q, scientiam subterfugiat. Ad secudam vero dieitur secus est in aequistione seientiae rein usu eius: in aequistione enim oportet subie stum esse in rerum natura,vt petieret sui seientiam in nobis, quo niam nihil agit nisi sit, in usu autem aequisita scientiae cessat his eatis sed remanet alia quae communi et est aequisitioni oc usui. c. Oportet subiectum entis ratione
habere, nullus enim quaerit noentis passiones, entas auitem ratio non aliter habetur ab aliquo Φ per esse, qui, tuam emesae signifieat ut in seeundo dicet Aristoteles
capitulo sexto. 5e ideo oportet supponere subiectum esse. Nee est salsum subiectum esse propter hoc . actu
liter non est, quoniam non supponitur ipsum esse nune
vel tune sed esse temporibus suis, sevire coneltisones
demonstrationis perpetuas, hoe modo die emus infra. Nee obstat si reeurratur ad Destruat deus ecc. quonia hue vere supponeretur subiectum esse,eo in supponeret ut esse tempore suo , subtra stis talis easus imagnarii impedimemis. unde ex dictis iam patere potest in nihil
aliud intendit Aristoteles per hoe quod dixit, de sub tecto prs supponitur quia est, nisi quod oportet subieet
in demonstratione uti,supposto in st,seu ae si esset. eu ius signum est, et squisquaerat centauri serentiam cum inuenerat ipsum non eise, desistet. ει si vellet vltra progredi ad inuestigandas proprietates signifieati per eem tauri nomen uteretur centauro ae si esset, re se ad vite mora procederet supponendo subie stum esse. Ad Tettium dubium dieitur praenotando duo. Pri .rnum est, a, licet quid rei oc ud nominis formaliter sumpta plurimum differant ut supra ostensum est materialiter tamen coincidere possunt,ut patet eum ad quid n minis respondetur per essentialia propria unde oc eon
tingit quando p qapsa diis initio quodammodo quidditatiua non habet rationem quid rei, sed quid nominis. quod se manifestatur,seut res se habet ad esse.ita se ha het ad cognosci ex seeundo Metaphystere. Divinitio autem quid rei non est nis eorum quae sunt, quia entiurealiutinent igitur diis nitio alleuius nAeognostit sub ratione quid rei,nis cognoseatur illud ege. Et ideo s aliqua res sit ignota quo ad suu esse. 5c haberetur eius divinitio qualis tune potest haberi,diit nitio illa habet rationem quid nominis Ac no quid rei. Vndere quaesticianea praeeedit quaestionem quid est. Seeundum notam dum est, a, demonstratio in proposito est duplex. quae dam terminans quaestionem quia est Ac quaedam terminans quaestionem propter quid tantii, ut infra dicetur. Differunt autem in proposito hae demonstrationes: saper primam scitur passionem inesse subieeto,in seeundaver praeeognoscitur passionem inesse subie stor quia Ostio quia est praecedit quaestionem propter quid , α se
tur per eam causa , propter quam inest talis passio, ut patet in investigatione causae eclipss, quam Lunaei
His praesuppostis dieitur ad dubium eum distinctione q, in demonstratione terminante quastionem, quia
est passionis de suo proprio subiectiora impossibile est cognosti quid rei passionis sormaliter loquendo, id est sub ratione quid reti quia eum passionis esse sit subiecto inesse,& ante demonstrationem ignoretur ipsam inesse ignorabitur ipsam esse, re eonsequenter eius quid rei, quod emis tantum est. Potest tamen praecognosti ali. quo modo eius ad rei materialiter sub ratione quid ni
manis,quod assumetur ut medium in demonstratione. In demonstratione autem terminante quaesta onem propter quid tantum nihil prohibet praecognosti, quid rei ipsius passionis. iura ipsius este praecognatum fuit. Et similiter in demonstratione terminante quia de non proprio subiecto sed parte subieeti quoniam iam ipsum inesse praeeo tum est,ec quid est. Ad obiecta ergo dicitur,u, dimnita passionis, quam contingit esse mediuin demonstratione re oportet esse praecognitam, est diffinitio quid nominis formaliter, quae tamen aliquo mo do materialiter est quid rei.Et ideo Lotanter s. Tho.di
eens hie q, ante si seiatur de aliquo an si non potest stiri proprie de eo quid est apposuit illud verbum proprier de hoe loquendo de demonstratione terminante quae stionem qui aestiquia vidi stum est ira, qus terminat Gnem propter quid,medium est distbitio quid rei in laus passionis,ut in se eudo huius dieitur. Et hane distinctionem dilige ter notato. Si vis intestigere diuersa At stotelis oc Saneta Tho.dicta. Quartum
107쪽
dubio. a. x. Dubiu. τα primo 2. Dub. sol
Quartum dubium quia exigit discussionem qua monis an est, in principio secundi libri Deo fauente sobi. Cur de pallione non praecognoscitiir quia a. Cur de passione non pr Gognoscitur quid rei.
CIrea dicta S.Tho. inexpi tione eiusdem seeundae eone lusonis, duplex dubium occurrit. Primum est ei rea causam assignatam quare de passione non praee gnostitur quia. Dicit enim hoe ee pr pterea, quoniam este ipsius passionis per demonstrationem quaeriturivi detur entiri Q hoe quod assi iratur pro causa non sit uniuersaliter verum: quoniam experimur nos cognosce passionem esse, re quaerimus per demonstrationem antalis passio insit tala subiecto. Constat autem in tune noquaeritur esse ipsius passi olim sed tantii inesse eius hui non ergo alicovenit praecognoscere pasilonem esse: nee est eausa quod de passione no praecognoscitur quia est quoniam esse ipsius concluditur. Allumptum quo ad primam partem declaratur, squoniam quo ad reliqua elarum est quando quod imus an terra sit riuuda, an intum sit sphrraeum. Iam nouimus. rotunditatem essem rerum natura,re nihil aliud inquirimus nisi an rotundi ias insit terrae, sphaeraeitas coelo oce. Secitdum dubium est ei rea causam assignatam: qua re de passione non praecognoscitur quid rei. dicit eminhoe esse,quoniam passionis esse est inesse re ante dem stratione ignorat ipsam inesse.&coseque ter ipsam esse,
re cosequeter ud est,qm quaestio su est psupponit quaestione an est. Aceldit. n. hie dubiu. Tu quia vi deductilest non sequitur, noti praecognoscitur passione inelJe tali subie sto, ergo non praecognoscitur ipsam esse. Tum quia alia quaestio est quaestio an est , Salia quia est, ut patet in principio secuda. Et propterea dicet quispiam, Q de passione quaeritur quia est, oc praecognoscitur an est. Et eonsequenter quid est,& fie ratio. S. Tia iras non
Ad primum horum dieitur. q, de passione eontingit loqui duplieiter. Vno ni do materialiter . . pro re illa, quae est passio probada de test subiecto. Alio modo foro maliter t. pro re ut est passio. Primo modo non ineo, remi passionem prς cognita ira esse ν sidi sed nihil obstat dicitis s. Tho. eo ιν de passione formaliter loquebatur. Secundo autem modo sumpta passio ut passio subiectu
Mon quodcu*.sed proprium respieit re aliud esset ut se non hahet nisi inesse proprio subi sto:& impossibile est
ipsam praecognoscere esse ante demonstrationem terminantem qu sitionem quia est: ut dictum eth quoniam tale inestequsratur. Et quia X. Tho. iuxta eo suetudinem sua forni aliter loquebatur: ideo dixit. . quia elle ipsius passionis uia fritur non prscognostitur. Neeudo dicitur Q S.I ho. attendens his, quae per se eoneurrunt ad insecognitionem Ob ea quae per accidens immiscentur a re clitudine reguis uniuersalis credere noluit. Constatemo demonstrationi non eoi ingenter euenit . praecognostatur de subiecto:quid A quia: 5 de passione quid: Zede principiis quia quoniam ex his procedit demonstra tio neeenario. Accidit autem demonstrationi: passionem precognoscas esse. non. n. vis demonstrationis hoe exigit, sed potius oppositum: quoniam hoe est proprie peream iussium. quoniam igitur per se loquendo de monstrataci passionis esse qusin:α per accidens praesupponit ipsam essetideo de ea non praesupponit quia est. Ad secundum dieitur: a, ad habedum quid rei passionis:non susticit qualitere univ cognoscere ipsam vile sed oportet cognoscere passione inelle primo subie sto: quoniam ex Principsis primi subiecti eausatur re diffinitur. de ideo valet in proposito, non eognostitur ipsam inesse primo subiecto et ergo nee ipsam ei letita suis caeter quod
possit haberi quid rei. Ad id vero quod additur de qusitionibus an eii ct quia est: dicitur, laeet distin iis sint: dato etiam 4 uus uio an est etiam quirat de passione nis hil aliud sequitur Qi eontingit praecognoscere passi Mnem esse: non tamen taliter: r, suimeiat ad disinita onem quid rei. Quod autem S.I homas idem videatur intelligere hie per qu sitionem an est passionis: Oc quia eli: ni his obstat:quoniam verum est de passione ut passio est. Sed de his in principio seeunditierit amplior sermo. Nuc sat sit lixe dixisse.
Conclusio quomodo ante demonstrationem sit pracognata.
CItea quartam eonelusonem Bc eius probatione ad
uerte 4 Aristoteles tangit duas extremas opini nes circa prs cognitionem eo ne lusionis qua qus ramus: re ponit se medium. Prima fuit Soetatis oc platonis doeentium:conclusones simpliciter prseognosci, Secumda fuit quorunda quorum nomina non inueni, dicentium concita sones nullatenus inscognosti. Aledia auteest Aristotelis dicentis:conelus onem virtualiter quidem ognosci, actualiter vero seu simpliciter ignorari. Primam opinionem tetigit Alenonis ambieuitate monet secundam responsionem quorundam scillam a diseciet mediam vero subruxit. Et nota Q litet prima opi mo pranens: nos aut nihil discere:aut ea quς nouimus:
multis fulta strat italius quas habes in Alberto ab Aristotele tantum una adducta est quia illam comici neg es)ὶest dissolliere.& in eius salsa 1 oliaticine alteram eoi tat opinionem: θc illius solutio vera, sua direete opinio est; oc satisfacit directe alteri tosti eo tandamento illius opinionis,quod est tale. Huso, quam qua rimus: aut est nobis notaraut non: s nota, ergo distimus ea, qus nouimus,s ignota. go eum inuenerimus eam nesciemus nox scire illam, eo insequenter non sciemus.& s si ergo nihil distimus. Consequentia patet exemplariter de
quaerente seruum tugitiuum: si enim illum non nouit, cum inuenerat nesciet se inuenisse. Hae inquam mnia
soluuntur dicendo uode Auso se quidem prseognoscitur id est seeundum quid smplieiter autem no . Nec G intellanas per hane solutione:quod eoi elusio praecognostiturun potentia de nescitur in ac tu. hie. n. non est intellectus Aristotelis quoniam secundum hunc sensunt: no deiiciuntur aduersariorum rationes no enim suffieit ad moratiam serui fuimus Ac sῖ milium, cognostere ea in poterit quia hoc nihil aliud estu posse illa cognoscere, ut patet. Et similiter secunda opinio, quam impugnate presse hie Aristotelis non dicebat coetusonem ita ignotam c. non poss)t eognosci quia ponebat e uelusionem illam ora nano imprs ognitam postmodum eognos sed in telligendum est per hane solutionem 4 eonclusio est praecognita virtualiterion autem ennita simplici. ter. Cognosti enim virtualiter plus est si cognosci pote tialiter, sevi esse hominem plus est v este animal. Dici
tur autem cognata virtualiter, quia est cognitam eius Principῆs,in quibus virtualiter continetur concluso:scut ui suis causis. Et tanto periecstius virtualiter coam,
scitur , quanto principia propinquiora sunt coelutioni. si Quod autem hic si verus sensus:patet ex omnibus antiquis expositori biis. Et ex hoe in se omnibus praedictis satisfeeit Aristoteles. Suffieit enim ad notitia conelusonis principia eius complexa re ineoplex de quibus diis ximus in oportet praesupponere quid,& Quia cognoscere,quod seeunda opinio non aduertit,oc se ad eius notitiam simpliciter procedere. CIRCA quartam conclusionem dubitatur se. Concluso est aliquo modo cognita ante demonstrationem: ergo peognita non sunt tria tantum: sed quatuor. s. principiadlabiectu,pes o,re e cluso, Oc consequenter sufficienter determinatum est de prseognitis: Anteeedens est ipsa quarta eoncluso.Consequetia autem valde eu dens est ex eo quod conclusio,nein principium, neqi su hie, tum, ne is passio est, s enim nihil horum est,repraecognoscitur,quartum prscognitu esse oportet. Ad eui
dentiam huius dubitationis sciendum est, quod ad hoe quod
108쪽
quod aliquid absolute loquendo possit diei eognitum,
exigitur . ipsum e nitionem terminet primo vel seeudario,id est sit primo terminans aestum e gnostedi, vel sit conterminans illum,ueut speeulum est primum ter minans actum videnda. speetes autem in eo est eotermia, nans eadem vivisionem.vnde si aliquid in seipso eognoscatur e gnitum ab ute dicendum est,s autem cognoseatur in alio absolute)nec cognatum, nee ine gnatum dicendum est. Sed videndum est quomodo in alio eo piroseatur. Si enim alio cognoscitur,ita quod eum illo terminet etiam ipsum cognitionem illam, tunc absoluinte dieendum est illud e nitum essea et secundario. Si autem in alio cognoscitur,ita quod illud, in quo cognoscitur e mei cognitionem re ipsum non contermisnet illam,tune absolute latendum no est,id quod in alio cognitum dicitur,cognitum esse sed eum additione di minuente eognitum Hae quodammodo, vel fim quid, vel virtualiter vel aliqua liuiusmodi conditione. His praelibatis dicitur ad dubium,u, quia prae gnatu oportet ei te cognitum Et coneluso dicitur praecognosti ali quomodo , quia principia sua cognoscuntur , oc non ideo,quia aJtum praecognitionis eonterminet in principns,q uia se esset eo nita smpliciter re meellentissimo modo,consequens est-eoncluso non si dieenda sine additione aliqua praecognit sed eum conditione diminuta diei debet praecognita aliquo modo,seu fim quid. Ad sormam rationis negatur eonsequentia. Committitur squidem in illo proeessu sallacia a siti quid, ad sin,
Pliciter. praecognita enim enumerata sunt praecognita solute,idest absin additione aliqua. Concluso autem vi ex dictas)patet non est praecognita absolute, δέ ideo eorum numerum non ingredatur, nee in suffieientem arguit.
De dissemone demonstrarionis. Cap. 2.
S Cire autem opinamur Unumquodq; sim pliciter,& non sophistico modo,qui est sm
accidens, cum causam arbitramur cognoscere
Propter quam res et, quod illius caula est, &non contingere hoc aliter se habere.Manis estu
igitur Q tale aliquid scire est,nal est non scientes 5c scientes hi quidem opinantur sic se habe
re, scientes autem & habent causam. Quare cuius simpliciter est scientia hoc impossibile est aliter se habere . Siquidem igitur & alius est sciendi modus dicendum posterius. Dicimus autem scire re per demonstrationem intelligore.demonstrationem autem dico syllogismum apodytico.i. facientem scire, sed apodyticsi di co secundum quem in habedo ipsum scimus. Si ergo est scire ut posuimus necesse est demostrativam scientiam esse ex veris,& primis, &immediatis,& notioribus,& prioribus, re causis conclusionis. sic enim erunt propria principia eius quod demonstratur, syllogismus qui dem erit & sine his, demonstratio autem non erit:non enim faciet scientiam. verum quidem igitur oportet esse . quoniam rio est scire quod non est, Ut quod diameter commensurabilis. Ex primis autem indemonstrabilibus est eo quod non sciet non habens demonstrationem ipsorum.Scire enim est quorum demonstratio est,ec non secundum accidens habere demon strationem.Causas quoque Zc notiora oportet
A esse,& priora causas quidem, quoniam tuc scimus cum causas cognoscimus:& priora, si vere cauta sint, re notiora non solum altero mo
do intelligendo, sed & in sciendo quod sunt.
Priora autem di notiora dupliciter sunt. non Distinctio. enim idem est prius natura & ad nos, ne notius natura et nobis notius. co autem ad nos priora Sc notiora proxima sensui: simpliciter aute priora notiora quae longius sunt. Sunt autem longiora quidem uniuersalia maxime, proxima autem singularia. & opponiitur hse adinvicem. Ex primis autem est quod ex pro
priis principiis:idem enim dico primu& prin
cipium, est autem principium demostrationis . propositio immediata. Immediata autem est qua non est altera prior. Propositio autem est enunciationis altera pars unum de Uno. Dia lectica similiter est accipiens utramuis. D Sstrativa autem determinate alterum,quoniam verum est Enunciatio autem est contradictio nis Ut rauis particula. Contradietio autem est
oppositio cuius non est medium secundum se. Pars autem contradictionis que quidem aliud de aliquo cst, ammatio, quae vero est aliquid ab aliquo,negatio.immediati autem Principii Diuisio.
syllogistici positionem quidem dico, quam no
est mostrare,nec necesse est habere aliquem docendum,quam Uero necesse est habere quemlibet docendum dignitatem vel maximam D C positionem. Sunt enim quaedam huiusmocii, hoc enim maxime in huiuscemodi consueui mus nomen dicere.Positionis autem quae qui subdiuisi. dem est quamlibet partem enunciationis accipiens, i dico aut quidem esse aliquid, aut non
esse, suppositio est, quae vero sine hoc distini tio est.dimnitio enim positio quidem est: p nit enim arithmeticus unitatem hoc indiuitibile esse secundum qualitatem: suppositiu enim non est. nam quid est unitas& este unitate Gidem est. Quoniam autem oportet scire & cre Conclusio.
dererem in huiusmodi habendo syllogismum,
quem vocamus demonstrationem : est autem
hoc ea scire,ex quibus est syllogismus: necesse D est non solum praecognoscere prima, aut Om
nia,aut quaedam,sed etia magis. Semper enim Sego mei
propter quod est unuquod , illud magis est. Vt propter quod amamus illud amicum magis est.Quare siquidem scimus per prima Ac aedi
mus,illa scimus magis re credimus, quoniam propter illa Zc posteriora. non autem potest credere magis quae scit quae non contingunt, neque sciens, neque melius dispositus si scies. Accidit autem hoc nisi aliquis praecognouerit per demonstrationem credentium. Magis eninecessse est credere principiis aut omnibus, aut quibusdam quam conclusioni. Magis autem debentem habere scientiam per demostratio
109쪽
nem, nil solum oportet principia magis cognoscere& magis credere ipsis Q ci quod demon stratur, sed neque aliquid ipso credibilius ei Ie: neque notius oppositis principiis, ex quibus erit syllogismus contrariae deceptionis. si qui dem oportet scientem non incredibilem et te.
Summa huues capituli haec est.
SCire simplieiter arbitramur, rem per causam cognt stere,propter quam res est,re quoniam illius est causa de non est contingere aliter se hoc habere. Declarat a signo quia omnes se ipsius scire nomine utuntur. simplieiter stibile est Deeellarium. Seire voeamus,intelligere per demonstrationem. Dentonstrationem vocamus syllogismum apodytaeon, id est laetentem scire. Demonstrativa seientia est ex veris,oc primis. re immediatis, R notioribus, & prioribus, ct eausis eonclusesonis. probatur a priora. Ex supradiista damnitione, uaaliter non saceret scire oce. Ex veris batur a priori,quia qd no est.no est scire θω. Ex primis re immediatis. probatur a priori, quia non
sei et&c. Ex cautis. probatur a priori, quoniam tune scimus cum ea uias 5ce. Ex prioribus. probatur a priori,quia ex causis. Ex notioribus, vir in modo. s. quo ad quid, re quia .a,hatur a priori,quia ex ratiss. Priora de notiora duplieiter sim naturam, ut remota a sensibus uniuersalia. s. re quoad nos, vi proxima sen/sui,singularia. s. Prinei pium demoti strationis est propolin mediata. Immediata est, qua non est altera prior. Propositio est unu de uno,enunciationis altera pars. Diale et ea similiter est aceipiens qualibet partem. Demonstrativa determinat alterum,qm Verum est. Enune latio est eontradictionis quaelibet pars. Contradictio est oppositio eurus non est medium feeu dum se. Pars eontradictionis est duplex .at irmatio re negatio.
Immediati principia, aliud e positio, aliud dignitas.&assignat dria inter ista a posteriori,quia quelibet docen. dii neeesse est habere dignitatem, non positionem. Positi is alia est suppostio alia dissa nitio. Et assignatur disterentia inter ista a priori: quia non est idem uni ras,re vi matem esse. Principia demonstrationis oportet non solum prae cognita esse,sed magis eognita nobis si coctuso sola de monstratione nota. prohatur dupliciter. Primo ostentibiae a priori, quia propter quod unumquod m&c. Secundo deducendo ad impossibile,quia necvsciens, ne iis me
litis dispositus u seiens cxc.
Opposta principiis demonstrationis oportet esse notissima re eertissima nobis in falsitate. probatur a prti, ri, quia oportet scientem non ineredibilem esse.
INTEND Ns in hoe rapitulo diffinire demonstra tionem tria Leit. Primo praemittit tres dissa nitiones ud nominis duas ipsus se ire quod est nominis demonstrationis, de vitam ipsius demonstrationis dissaniendo, inprimis tribus propostionibus,ut in his quid sit demonstratio coniicere queat. Secundo ipsam demostrationis
diffinitionem, ex praemissis concludit,sex partieulas itieius diffinitione ponendo de singulas ex diistis hene ap. postas probat. Et quoniam ultimo loeo probauit quartam particulam. s. ex notioribus,quia est ex causis, quae non videntur esse notiores , sed oce ultiores essectabus,
ideo subiunxit distinctionem prioris renotioris, inten dens o demostratio est ex notioribus. Oc prioribus simplieiter. Tertio probatarum partieulam tres declarat.Lex pomis,immediati et notioribus.et primo illas duas
smul distas , o principium demonstrationis quod est idem in primum, est propositio inimediata:et subdit udst immediata,& quid propositio , Seon sequenter ad dit disserentiam inter dialetaeam 5c demon aliuam ppolitionem,enunciationem,ut declaret quomodo pro positio demonstrativa est enunciationis altera pars. Occcnsequenter, quia contradietione declarando ista usus
fuerat, dissinit eam cum suis partibus:& se notisseato p inei pio immediato dissinitiue,declarat illud diuisue, Non solum eius diuisonem, sed subdiuisone apponens. Ultimo ly ex notioribus, declarat in duabus vltimis conclusonibus addendo quod intelligitur ex notior,hus non solum simpliciter, sed etiam nobis, non solum quo ad sui veritatem , sed etiam quoad oppositorum talitatem CIRCA probationem illius partieuls,ex veris. No. N5 eratino illa propositio assumpta. s. quod non est, non est sei re, potest habere duplicim sensum. Primus est quod n5 tςi, g test. i. id de quo non vere praedicatur est seeundum adia cens, non est seire . . de eo non est seientia. θc hoe nee est in mentem Aristotelis,quia intendit probare complo Na principia esse Vera, de quibus non vere dicitur in se cundum adlaeens. 5e quia exemplum ad duetum ab ip se. sq, diameter sit commensurabilis extraneum est ab hoe sensu, nec est veru quia must de quibus non prae dieatur vere est secundum adiacens seiutur, ut patet de coniunctonibus re litibus re aspectibus este itium cor porum,S multis inferiorum,quando non sunt. Secumdus sensus est quod non est, id est quod alie ui non inest, non est seire. fillud ei inesse re hie sensus est verus,re ad propositum. Verus siquidem,quia aliter stare esset talarum.Ad propolitum autem, quia ex hoe viii uersaliter probatur in seientia sit verorum, siue snt propositiones de secundo adiacente, sue de tertio. De nullo enim eontingit se ire Q, iit, aut q, si tale, nisi esset, aut ee tale illi insto quia ex hoe directe concluditur in principia con plexa ex quibus est seientia, sunt vera. aliquid enim in esse alicui est iundamentum veritatis ipsus enunciationis si fieantis hoe inesse illi. Et quia exemplum Ari stotelis hoe praeseseri,ut patet. Et quia iuxta hune semsum a priori probatur demonstrationem esse ex Veris, quoniam Vt in praedieamentas dieitur,abeo ιν res significata per orationem est vel non est oratio dieitur vera
vel talia. Et vi in postpraedieainentiu dieitur lieet se esse , ut per orationem signifieatur, re ipsam elati veram sinteonuertibilia,tame se esse . nihil aliud est, u quod ii
loco voeamus quod est. causa est, , oratio illud sanis. eans si vera, se ut per oppostum .se non esse ut per orationem significatur, quod hic voeamus, quod non est,
causa est v, radio si salsa. Ex his patet u supersua sit solacitudo e rum, qui ex hac propositione cierasonem sit muni disputandi an de his quae non habent existentiam in rerum natura sit seientia oc huiusmodi. Num demonstratio simplieiter procedat ex eausis in
esse talo. quae vere eausa sunt, auex causis in ellendo virtualiter.
CIrea illam particulam ex causs,nota quod etsi eaustret setis snt dupliees, in eo ostendo de essendo sismus,5 cognoscendo tantum . in propostolici est dubiuq, si sermo de ea itas in essendo re cognostendo sinus, quia seir de quo loquimur,est rem cognoscere per causam,Propter quam res est. Sed quia eauti propter qua Causi'
res est,seu in essendo, dicitur dupliciter: quaedam enim lς' qest vere realiter causans stra aliquod genus causalit tis id euius eausa dieitur,quae et distinguitur realiter ab eo,cuius e causa,sicut rationalitas est eausa ris bilitatis quadam autem est, quae non tam est causa eius, cuius causa dieitur, ui ratio in illud inst,re non solum ratio cognostatur inesse. se ut omnimoda immutabilitas in deo est eausa suae sternitatis:& immaterialitas proprie inuenta in anima est eausa suae immortalitatis.
110쪽
Ideo dubium est an demonstratio simpliciter proeedat
ex causis uti 'i m d , an primo tantum. Quod enim demonstratio simpliciter exigat praemissas continentes
caulam primo modo ex apso causs nomine aeeipi potest Caula enim proprie loquendo .ppter quam res est, Portet Q causet vere de proprie illud quodppter ipsam est, aliter caula proprie non est. Haee enim eit differentia inter principium re ea uiam, quia principium alleuius dresse illud,quod eius non est causa ut punctum est prino cipium lines eausa vero proprie sonat id quod vere ea u- - sat. Et confirmatur, quia Aristoteses in textu distin, diis. ruit cautam contra principium, dicens demonstrativa scientiam esse ex primis Bdeaus s. declarando enim se in sum ait, dem dico primum de principium. Co firmatur secundo hoe idem ex illo verbo textus. seire est rem eo gnoscere per caulam propter quam res est. ly nan propter habitudinem cautalitatis notat inter ea ulam S eeret,ut ipsa verba praseserunt. Vbi autem talis raucili ras ea,veram oportet esse ea utim. Quoniam autem susseiat demonstrationem simpliciter procedere ex cauta seeundo modo dista, accipi potest ex demonstrationiabus metaphysicalibus quae cum a priora fiunt ex huiuo moesi causis procedunt, ut patet in exemplo adduisto de sternitate dea ex omnim da immutabilitate. Ad hoe dubium dieitur praeninendo, quod duplex est dem Ostratio simpliciter. Quaedam ex natura rei scibilis, quae dam ratione nostri. Demostratio smpliciter ex natura rei stibilis:est illa, euius eone luso ex natura sua sibi vendieat, nobis non nisi demonstratio distursu simpliei ter nota st. Huiusmodi autem coneluso est sola illa, qex natura sua medium habet, re consequenter eoniun istio suorum terminorum ex se habet quod uo nis i medium illud simplieiter cognoscatur. Demonstrarao aut amplieiter r ne nostri, est illa cuius cocluso merato sua ta nobis simplieiter oc piacts cognosci ex termina licet rone nostri offulcral dc impediti luminis distursum demonstrativum exigat.Talis autem concluso est otii Dis illa , quae ex natura suorum termanorum immediata
est,sed ratione nostra medium habet a priori, quia nos
Non eomprehendimus terminos eius f na eorum conce . . plus completos, sed alterius eorum duo coneeptus no ψt Q. his insunt quorum altero ut medio utimur, ut in sequeti dubitatione declarabitur. His ergo stantibus respodetur in demonstratio simpliciter ex natura rei scibilis
procedit ex eausis in essendo realiter caulam ibus. De monstratio autem simpliciter rati e nostri procedit
eausis inessendo seeundo modo. Vnde s teneas o Arustoteles loquatur hie tantum de demonstratione sinpliviter,ex natura rei stibilis, iam patet quomodo usus si Nomine causae,& isdem sistrationes metaphystales adducste non clauduntur sub demonstratione hie diisnita Quia vero mihi videtur,4 de omni demostratione sitipliciter loquatur ideo dico in per Ouias intellexit caua tam pruno u secundo modo sumptas. Et ad Ohie etionem in oppositum dico Ulicet apud latinos causa proprie non dicatur nisi quae vere causet, graeci tamen Causa nomine utuntur , vhi apud nos principii & non
causae nomen assumitur , ut testator. S. o. m. q. disp. de potentia dei.q. io .ar primo ad odiauum. Vnde cum Aristoteles graeci seripserit idiomate caulam non ita stricte accepit. Ad eonfirmationem dieitur, ν non ea ratione addit causis supra principia in damnatione de monstrationis qu/d per raucis intellexerit caulas. quae
vere caulam, sed principia retulit ad ipias primas propositiones, quas postmodum ibi deviarauit esse immedia tas cte. ulas autem retulit ad ipses propositiones ratione media eontenta an ipsis,quod debet esse rauci in essendo altero dictorum modorum ae s diceret, demonstra tio simpliciter procedit non solum ex propostionibus quae sunt principia immediata in illa scientia, sed etiam ex continentibus cautim res scitae. Et ex hoe patet quia
respondendum sit quaerentibus , eur addidit tu prioris
hus possu dixerat ex primi eum superlativum comparativum includat praesertim sm expositionem. S. Tho. dicentis ' propositiones hie appellantur primae in ordine ad posteriores,quae per eas probantur. Ex eadem si quidem radiee nascitur responso dicens,n, hoe ideo sa cium est, quia supra diuersa eadunt. ly enim pri is vedietum est)eadit supra ipsas propositionibus: ecly primribus, supra medium,quo concluso demonstranda est, ita . vi iterum dieatur,sensus est. Demonstrativa selentia est ex veris propositionibus, quae sunt prineipia imis mediata illius seientiae,& eontinent in se raucis rei sciis priores re notiores ea,sgnum autem n ly prioribus, ratione medsi determinet principia &e.eu,quia Aristoteles propostionem immediatam ditis niuit per negatio mem prioris, absin dubio vi dicetur intendens per pro postionem priorem continentem in se medium a prios N,per quod praedicatum insit subiecto. Sie siquidem immediata, oc priueipia sunt nota no per aliud,quia. s.sunt
nota, non per alium medium terminum , ut instra patet tabit. Ad secundam confirmationem dieitur,olicet D pter,de se non habet , eertam habitudinem importet, quia communius est, i causae nomen .Dicere enim poti sumus o linea est propter punctium, ideo eam habitudinem ponat,quam id supra quod eadit exigit. Vnde in proposto quot modis distinguitur mula, tot modis diastinguendum est ly propter. Posset autem principalidissicultati breuius unico verbo latis fieri dicendo, n, demonstratio simplieiter procedit ex eausis in essendo Hem aliter vel virtualiter. Caussi in essendo aliter est illa quae vere causet tae. usa autem in essendo virtualiter est ipla ratio essendi a priori, quae si illud euius causa dicitur,eausereturi sufficies in suo ordine, eaula illius eset. Sicut in exemplis adductis omnimoda immutabilitas aeternitatis causa est virtualiter: ii 5 q, aeternitas immutabilitate eausetur sed quia si causaretur immuta hilitas esset illius Gula,& smatiter immaterialitas pro prae dacta est caula immortalitatas. non Q illam proprie
causet, sed quia si ea uiaret ur immaterialitatem sortire εsi ratio . Nee parvipendenda est responso ista, quo T.eas. Nam Aristoteles ipse in Seesido de into Oc Mundo te natur sua verba quando': taliter exponenda. Cii enim Probaret dextrum csti ene oriens, quia initi ineipit esse itis motus obheit contra se se, motus esti nuru ines pit in praedeterminationem octaui Phys eorum, ergo es.s. Quietum est, . ab oriente incipit motus estinis. Et re, Te.G.ε. spondet motus esti incipit ab oriente, non Q, inde itis T. . . cs perit sed quia si incspisset,inde incoisset. ae si sui, nostris verbis diceret, q, non incipit inde tarmaliter, sed virtualiter,quia s inciperet,inde inciperet. Est quoque non irrationabilis hie modus loquendi,quoniam ratio nibus iar malibus inititur. Via sermone Drmali loquendo non incompa te dicitur immutabilitatem esse eam samaternitatis, de immaterialitatem immortalitatis,
Cinc A illam partieulam ex notioribus vir umo do aduerte, duplex est modus cognoscendi aliquam oporteat conelusione demonstrative.Vno modo im consequen prcenno. . tiam eius ex pristissis talibus seu tali principio. Alio sei procrin modo stra seipiam eo usonem cosequentem, propter ἀlusisiis timtamen tale pranei pium vel tales praemissas Adeognois titia. stendam aliquam coetusonem primo modo sumet leo gnoscere Media, iam connexionem talis esi lusonis ad
tale medium,ed siue naultae sint conclusiones, siue pauicae,sue una, N ad unum vel plura principia talem habitudinem cognoscatur habere,non refert. Ad eo nosce dum autem cones usonem seeundo modo no susteit eognoscere necessariam eonnexionem e clusionis ad ta/iem medium vel pNncipium, sed hoc exigitur, re ultra hoc requiritur, o cognoscatur euidenter tale principiuesse . Quamvis enim quilibet intestigens animal ratio