장음표시 사용
91쪽
rem totum obtineat. Clarum vero est ca, conuenientiaens ponit, licui ct vn utra elle cc consequenter Q quanto aliqua oppositio minus conuenientiae habet, tanto ma gis abente recedit:ac per hoc contradietio ultim uentiuinter oppositiones erit, re aliae praecedent ipsam fim re cessim minore a conuenientia,qui supra declaratus est.
Si eredimus ergo Aristotelem oppositiones voluisse ordinare in genere Oppositionis a minus oppolitis ascen
disse semper dicamus. Si autem opinamur ipsum ordi nasse opposita oties inter entia:dicamus a perseetiori in
choasse 5 ad minus persecta inde sesse properasse Occ.
Quaecun* igitur ut relativa opponunturca ipsa, quae sunt, oppositorum dicuntur, aut uomodolibet aliter ad ea, ut duplum dimi
in , ipsum quod est alterius dicitur : alicuius enim duplum dicitur , 5 scientia scibili tan
qua relative opposita est. dicitur scietia hoe
ipsum quod est scibilis: sed scibile hoc ipsum quod est ad oppositum dicitur, id est ad icien
tiam scibile enim aliquo dicitur scibile taen via. Quaecunq; ergo opposita sunt tanquam ad aliquid ipsa quidem quod sunt aliorum dicuntur, aut quomodocunq; ad se inuicem.
Haee est secunda pars principalis huius capituli: in qua intendens determinare sigillatim de sngulis oppo inionibus quatuor saeit iuxta numeria oppostionum, quae suis locis patebunt. Primo ergo breuiter determi nans de relativa oppositione describit relataue opposta se. Quaecumν ut relativa opponiatur, ea ipsa,quae sunt, oppositorum die untur: aut quomodolibet aliter ad earet declarat exemplariter ponens duo exempla. primum deserviens primae particuli, re seeundum secundae,ut ex his,qus diista sunt in eapitulo relationis patet. Notandum est hie attente, in m duplicem viam exponen da relativam oppostionem, dupliciter exponitur dicta descriptio. Quidam enim putant relative opposta ex hoe habere oppositionem relativam. quia non compa tiuntur se inulee in eodem secti dum idem, similiter Ne.
respectiu eiusdem tim possibile est liquidem aliquem esse patrem re filium eiusdem,aut duplum, ec dimidiu Oce. ει seeundum istos, haee deseriptio non declarat in quo consuit relative opponi, sed est potius regula quaedam ad cognoscendum relative opposita: qm hine distimus Q relative opposta semper sunt eorrelativa ad inui m. talia enim sunt quae non se eompatiuntur respestu Eusedem Bce. ita seeundum hane viam deseriptio ista ma/gis est ad deelarandum quae fiat relative opposita, cis quid sese licet habeatur ex ea via ad eognoscendii quid lint, ilicet qus non eompatiuntur se &e. Alii autem dicunt relativam oppositionem in hoe eonsuere foram aliter quod ad inuicem relativa sunt,seu dicuntur: ita quod ex hoe pater re filius opponuntur relative: quia pater eontra talium ponitur,re e conuerso per hoc quod
pater filij est pater, & filius patris est filius & simile est
in alijs relative oppositis:& seeundum hane viam de scriptio illa optime declarat quid stit relativa opposta vitie: quoniam explicite dicit in quo constat eorum relativa oppositio:Oilieet in hoc o ad se inuleem reseri,
tur. Et quoniam hae via veritatem tradit, ideo ad eius euidentiam& prioris manifestationem in quo de seiat notandum est: i, quia relativa oppostio ultimum anter oppositiones locum tenet,& consequenter cotra
distoriam participat quae prima est Oppositio. ideo du plieiter possunt eonsiderari relative opposta. Primo in uantum opponuntur eontradissitione participata, secuo inquantum sunt opposta relative. Si considerentur inquantum relative opposta,se apud sanctu Thomam inquassione septima de potentia dei, articulo Oetauo
E ad quartum,duabus singularibus digereths separantur
ab alns oppositis. Prima est,.esterorum oppostorum semper alterum,ideo opposita rationem habet,quia alterius negatio est: vel negationem secum ducit. Contradis 'torie enim re priuatiue oppostorum alterum negatio est eontrariorum vero alterum vi prauatio est, vi diei εdecimo metaphysice. relative autem oppostorum vise,neutrum alterius destruetio est:sed ex hoe quod opoponuntur mutuo se ponunt. non enim pater opponitur
relative filio ex hoe quod idem non potest esse pater ocflitis eiusdem, sed ex hoe quod eontra ponitur filio, vidictum est,ex hoe autem ponit filium :oc e conuerso. Ocsmile est in aliis relative oppositis: semper nanin inuenitur hoe,u, ex hoe Q, relatiuum ad suum correlatiuum dicitur, ponit ipsum de non negat. ex hoe autem oppontatur: ut in textu dicitur, i, hoe ipsum q, sunt aliora sunt. ergo occ. secunda est esterorum oppostorum alteruse habet ut imperfectum respectu alterius , ut patet di/s scurrendo per singula: relative autem oppositoria ut se, neutrum altero persectius esse oportet i qm ut scit in quantum Oppotita, hoe ipsum quod sunt ad aliud sunt: inquantum aute res aliqua ad aliud est,nee persecti, nec imperfecti rationem habet. Si autem considerentur relative opposita vi opponuntur eontradistione partieipa ta, se ab sui dubio verum est, a, alterum alterius negatiomem claudit,respe tu eiusde Me.& hoe modo intellige di sunt expostores illi, qui dicunt relative opposta op/poni ex eo Q non post uni esse in eodem respectu eiulae, re non est aeeipiendum de relative oppositis ut si e praeo
ei se: qm vi ex duabus conditionibus eorum inductis apynret, . relativa oppostio sormaliter re praecise sunt. pia non eonsistit in negatione re imperia. itione, sed po/stione abstrahendo a peria tione de imperiectione. Et quoniam sermo Aristotelis formalis est, ideo veram rolatiue oppositorum descriptionem assignauit dicens, relative opposta esse illa,quae ea ipsa, quae sunt opposito C rum sunt Sc.
Illa vero quae sunt ut contraria ipsa quidem quae sunt nullo modo ad inuicem dicun turico traria vero sibi inuicem dicti tur. neq; enim bognum mali dicitur bonum, sed contrarium, nec album nigri album, sed contrarium: quare dis serunt a se inuicem hae oppositiones.
Hie se eundo determinans de oppositione contraria duo facit. primo quasi describendC contrarie opposita, dicit Issa vero Me. Vbi tria notanda sunt. Primum estu, sin triplicem contrarie oppositorum conditionem, tria Amistoteles tangit. sunt enim contrarie op sitaemia, ct in hoc conuenium cum relative oppositis ad
sein uice non respectiva. α in hoc di iterunt a relative oppositis re denominata sibi inuleem edtraria. reperhoe differunt a disperatis: puta albedine & dulcedine. H Primam conditionem innuit dicens,ipsa quidem,quae sunt idest secundum suas proprias essentias. Secundam
subdens, nullo modo ad se inuicem die tantur. Tertiam adiungens,contraria vero sibi inuleem dicunturia se eundum est,u, opposta cotrarie,ut in textu patet,oportet sm ea quae sunt, non se inuicem respiceret S aliquomodo . s. ut contraria. se inuicem respicere: dc conse quenter no esse relati ua re esse relativa. Non propterea oporteat contraria non esse relativa sm esse: oc esse relativa sin diei qm album re nigrum: dulee dc amarum re alia huiusmodi neutro modo sunt relati . sed pri
Pterea. quia oportet contrarie opposta non esse eo trelai tua per se: Nesse eorrelativa per accidens.) Vocantur autem relativa per se,quae sm seipsa seu propriis nomi nibus resertitur: ut pater re Ditis,duplsi de dimidinrelativa autem secundum accidens,quae secundum ali quid sibi additum seu denominatiuis nominibus res e
92쪽
rruntur. ut sortes est relatiuum secudum accidentem sibi paterim ueni:& patris nomen indutus, Platonis filij di. citur pater: necelle quippe est quod contrarie opposita fin ea,quae sunt, sub propriis nominibus relata ua ad se
Inuicem non sint: ut album non dicitur nigra album: nec econuerso .cte quod denominentur contraria,ac per hoe secundum additam contrarietatas relationem, relatauedicantur induta contrari; vocabulum. dicitur enim ni
grum dc ii non albi nagrum,albi tamen contrarium oceconuerso. album dicitur nigri contrarium, re se oporat et contrarie oppolita non esse correlativa ta esse corre Iactua. Neetia hoc suisicit ad dilcernedum contrarie opis positased oportet specificare quali relativa dei omina tione oportet ea esse correlativa:& hoc secit Arintoteles cum ducit ea oportere a contrarietaris relaticte denominata, sibi inuicem conicaria dici. in Terraum n, quia Aristoteles superficiet enus , t logicum decet res subinten tionibus considerantem opposta contrarie manifesta Dit per disserentiam a relata uis 5c disperatismee aperuit Bquid contraria oppositio st,sed quae eontrarie opposta dicuntur, non vera descriptione,sed aliquali maiore ex ptieatione , si contrariorum nomen stulet. ideo non est mirandum is contrarie opposta declara uiti per diei sibi
inuicem contraria. Ex dieiis namp tam patet, . adiun citae huie particulae duae aliae, tres contrariorum condiationes ostendunt: tuas contrariorum,aut contrarie oaepositorum nomen non explicat S c.
Quaecunq; Uero contrariorum talia sunt,ut
in quibus nata sunt heri,& de quibus praedica tur necellarium sit alterum ipsorum inesse, nihil horum est medium. quorum Uero non ne cessarium est alterum inesse, horum omnium aliquid est medium omnino.ut aegritudo, 8c sanitas in corpore animalis nata sunt fieri .ec ne cessarium est alterum inesse animalis corpori, cvel aegritudine,vel finitatem. Et par& impar de numero prodicantur 5c nece issarium est alterum in numero esse,Vel impar, vel par, ec nullum est medium eorum,neq; aegritudinis,dc ianitatis, neque imparis, atque paris. Quorum vero no est necessarium alterum inesse eorum est aliquid medium ut nigrum album in corrore animalis nata sunt neri,& non est necessarium alterum corum esse in corpore. no enim omne corpus aut album, aut nigrum est. Sed
prauum oc studiosum pr dicantur quidem de homine, ec de alius multis: sed non est necessa
rium alterum eorum inesse illis,de quibus prae
dicantur . non enim omnia vel praua vel stu
diola sunt,sed est horum medium. Albi quide Dre nigri, sustum ec pallidum, oc quicunq; alii
sunt colores: praui vero ec studiosi quod nemPrauum,neq; studiosum est. In aliquibus ita nomina posita his, quae media sunt, ut albi &nigri fuscum 8c pallidum: in aliquibus autem
nomina quidem medio assignare idoneum no
est,sed a utriusq; extremorti negatione quod
medium est determinatur Ut neq; bonis, nem alum, neq; iustum, neq; iniustum.
Deinde diuidendo contraria per mediata oc imme/diata,magis eorum natura aperit,iali ordine. Primo ponit diuisionem bimembrem eum membrorum de se, Ptionibus dicens, contrariorum q uaedam esse, quorum
nihil est medium. . immediata: re ista sunt quscunq; ta-
lia sunt: ut in Q hus nata sunt fieri,& de quibus prsdieantur: necesse est alterum ipsorum inesse: quaedam vero, quorum est aliquod medium, id est mediata re ista sunt qu.ecunqi talia sunt,ut non sit necesse alterum ipsorum inesse ei,in quo nata sunt fieri. Secundo declarat excplariter utrunqi membrum: re quo ad primum adducit in exemplum languorem re sanitatem in naturalibus recin mathematicis parem re imparem declarans in eis sis uari deseriptionem primi membri rec ex deseriptione deseriptum. Quo ad secudum autem adducit album ocnigrum in eoi pore: de prauum ec studiosum in anima dctimiliter procedit a descriptione seeundi membri ad deseriptu,ut clare patet in textu. Tertio distinguit quoad nos sim membrum) eontraria. s. mediatae dicens in aliquibus eontrariis mediatis impositum esse nomen es quod est medium, ut sustum pallidum,croceum &e.nomina sunt mediorum inter ali,si re nigrum: n aliquibus vero nomen proprium media no habemus,sed negatio ne utriusqi extremi cireuloquimur vi patet de medio inter prauum re studiosum)quod diei mus, nee prauia, nee studiosum,& se de alijs. Aduertenda sunt ad in tellectum huius literae duo. Primo, , medium est diplex. s. per participationem re per abnegationem. Μ dium per partieipationem dicitur, quod ita ab utro ii extremo dissert, quod est vimus ii naturam partiei patrvi pallidum ita nee album, nee nigrum est:vt in albi nigri naturam sapiat. Medium vero per abnegationem dieatur.quod viri usui edit remi negationem omnino ha
bet : vel simpliciter, ut lapis nee prauus,nee studiosus: vel sm tempus,vi homo in insantia nee prauus,nee stidiosus:vel sin partem,ut homostra corpus, nec prauus, nee studiosus. In hoc ergo loeo non est sermo de medici
per abnegationem:qm inter omnia eontraria inuenitur
tale medium: sed est sermo de medio per partiei patio nem: quoniam ex hoc diuiduntur contraria inter se,in quaedam eorum habent tale medium , θί quaedam non. Diligenter autem attende, et non dixit Arist.aliqua eontraria esse indivisibilia , sed immediata,& ideo non portet ex hoe loco dubium quempiam reddi: quom do inter eontraria immediata possit esse motus: imine diatio siquidem terum non obstat motui, sed indivisibi litas,ut patet de motu qui est inter nimia,& immediatesbi vieinam speciem coloris, puta sustum: unde se postest motus de infirmitate in sanitatem, sevi de susto in nigrum non obstante immediatione: licet inter ea mo tus est e non potietis utrunm eorum in indivis bili eotis steret. Secundo aduertendum est cirea ea quae exem placiter in textu dieuntur, si eis ubiqi exempla exeu. Denda non sint quia exempla ponimus non rasn sed vi addiseentes intelligant. In logica praesertim Aristotelis ponderanda minime sunt: qm aliorum opinionibus frequenter in huiusmodi utitur: ut patet hie eum dicit, prauum 5e studiosum inuenim in aliis ab homine Platonicum enim est,uocari deos omnes honos: demo
num vero quosdam honos re quosdam malost fgnifieado per deos substacias intellectuales supra globum luna
rena,per demones Vero eas,quae sunt infra Θω.
Privatio vero S .habitus dicuntur quidem
circa idem aliquid. vi visio 8c caecitas circa ocu lum .uniuersaliter autem dicere est, in quo motus est habitus fieri,circa hoc dicitur utruq3 eo
Hie tertio determinas de oppositione priuatiua qua/tuor tacit. Primo deserabit quid sine prauatio oc habitus
dicens priuatao oc habitus sunt quae circa idem,i. in eo dem nata sunt fieri ordine,i ordinate. Notanda sunt T. e. r. hic tria. Primum est, . quamuis priuatio Vt in quinto metaph scribitur multis modis dicatur: quos Vide ibis placet:
93쪽
s plaeet: in e5muni tamen usu loquentium duplieiter
sumitum 5c viro modo dieitur priuatio,negatio alicuius fornaae in subiecto apto nato habere illam: oc hoe modo tenebra dicitur priuatio luminis Ac ignorantia priuatio seientiae:& se priuatio ponitur unum principium natu
T.e s. rali um in Primo physicorum. Alio modo ec strictius
dieitur priuatio negatio formae in subiectio apto nato habere u traiam ordine irregressibili: oc hoe modo eaeeitas dicitur prati alio visus S mors priuatio vitae:& se sumitur in hoe loco ab Aristo. priuacio,vt patet ex illa parti cui ordine:& ex eo quod in serius dicet. Q a priuatio ne ad habitum non fit regressias. Secundu est,in qu Dis Aristoteles explieite non dixerit in hae deseriptione priuationem esse negationem, implicite tamen hoe insima auit, quoniam impositaile est duo pure positiva seriei rea idem proximum susceptibile ordine. s. tali,ad que sequatur irregress bilitas: postiua nan w,quae in eodem susteptibili fiunt, contraria sunt: inter quae ut dicetur)Iosia eode trasmutatio mutua est: nisi in aliquo subiectio,cui alterucap. g. met. inesta natura. Tertium est, in Aristo. valde obseure cura text. insinuauit nobis priuationis oc habitus nat uram , con c. I h. io. tentus additioe illius particulae,ordine. Sed diuus Tho.
' an Osinuo metaphysicae,lectione. 4.oc. io . eiusdem. te x ς0 ebone sexta. obscuritatem hane produxit in lucem dia cens,duplex esse priuationum genus. sdam priuatio est,qus ita immediate respicit subiectum, se ut habitus, eui opponitur, sicut tenebra re ignoratia oce. Oc istae nohabent fieri circa idem ordinate: ex eo nan priuatio immediatum ordinem habet ad subie stulti licui habi tus: non est ordo ei rea generationem eorum : quavis stord prauationis inter omnem habitu re eius priuatio nem. Quaedam vero priuatio est, quae non habet immediatum ordinem ad subiecitum, sed respicit illud media te suo lia itu: ut mors non respicit esimune susteptibile vitae θc mortis, nisi mediante vita. non enim mors fieri potest nisi vita praeees Ietit: & tales priuationes habent sera ei rea idem cirra quod sunt habitus ordinate:&a, ter istum ordinem vi infra patebit est in eis irregressi ilitas. Et quia ut iam dictum est. Aristo. deseribit hii. iusmodi priuationem oc habitum, ideo apposuit illam . partaculam ordine: ita et, trabitum re priuationem dixit quae nata sunt fieri circa idem ordine immediationis remediationis. habitus enim natus est fieri immediate,priuatio autem mediante habitu. IssEntiali, sED occurrit hic statim dubium quia ista disserentia est hae pri assignata non videtur habere veritate. aut enim loque uationia & ris de priuatione Shabitu in ordine ad subiectum abso habitu a dis lute, aut in ordine ad generationem eorum in subiecto. serentia. s primo modo, de omni prauatione 5c habitu veri se tur hiectum non aequaliter respieit virunis quoniaad habitum Ordinatur per se, se ut persectibile ad Drompriam persectionem: ad priuationem vero non niti per Meldens quia. s. habitus non est perpetuus oce. Si seeundo modo,tunc salsum est quod dieitur, quia sequereturq, nullus pollet esse caecus nis prius steneratus suisset in
eo visus:quod in exeis a natiuitate salsum apparet. non enim tales caecamur eum ex utero exeunt: sed in mater no utero caeci nastuntur. Ad hoe dicitur, in loquitur de priuatione re habitu seeundo modo. i. sm Ordinem penerationis eorum rata q, dirimus inter priuationem et liabitum esse ordinem generationis,adeo vi impossim
re si fieri priuationem immediate, sed necessario opon teat eam mediante habitu fieri , id est mediante genera
tione habitus . nee sequitur, ergo omnis caecus habuit quandoca visum,sed sequitur,et go omnis caecus habuit generationem terminabilem ad visum quae S terminata esset nis impedimentum assuisset. Impossibile est suquidem, aliquod esse prius eum, aut surdum, iactio generantis iactiva visus,aut auditus dum iacit impediatur, ta eta corruptione generationis visus caecitas stet est ergo inter habitum oc priuationem Ordo generatio
E nis vel in se,uel in suis generationibus. 5c hoe est simpliciter neeessarium cita in illa priuatio dieitur fieri non nisi mediante habitur euius factio saetione habitus praesuin ponit immo in ipsus habitus Histionis,aut conseruationis impedimento seu corruptione per se eAsuit. Et quia hoe non e5uenat alijs priuationibus de quibus diximus Aristotelem modo non loqui. ideo patet ass gnatam differentiam de expostionem illius particulae ordine, optimam esse. Exemplariter autem liquet inter priua tionem re habitum v niuersaliter ncin esse talem generationis ordinem. tenebra enim no si necessario luee psupposita,aut eius generationis impedimento r sed sola lueentis absentia a diaphanor ignorantia similiter no histum nascitur absis cuiuscunqi aistionis impeditione, ut patet Se.
Priuari autem tunc dicimus unum quodl
susceptibilium habitus quando in quo natum, est, inesse, vel quod natum est habere, nullo modo inst. Edetulum enim dicimus no quod non habet dentes,& cscu, non quod no habet visum sed quod non habet quando natum est
habere. quaedam enim generatione, neq; dentes, neq; visum habent, sed non dicuntur eden
tula,neo caeca. Seeundo deseribit quid se priuari dieens: Q priuari
est susteptibile habitus nullo modo habere illum. ubi tres conditiones requiri dixit ad privari. Prima est,. iv Iud quod dicitur priuari si aptum natum suseipere habitum: propter quod lapis non est priuatus visu. secunda est et, non habeat illum habitum t aliter priuatum non esset. Tertia est o nullo modo habeat illum: idesto non
habeat illum eo modo, quo natum est habere: sue ista modigeatio attendatur sin tempus rvt patet in catulo, qui non est priuatus visu ex hoe , ante nonum diem non videtiquia licet reat eo quod est aptus natus ha here: non tamen earet illo quando natus est haberet suem loeum tui patet de aere existente in cauernis, qui nodie itur priuatus luee. unde ibi non est nox: siue sim par rem,ut patet de homine, qua non dicitur priuatus visu ex eo et non videt sis aures,aut partem posteriorem capitis: sue sm quantitatem,ut patet de homine,qui non dicitur aliqualiter caeeus exeo . non videt ita aeute si eut aquila re breuiter sm quacun* circunstantiam at tendat ur modifiratio seu determinatio ista semper vetiscatur in priuari non dicitur nis fim illam ei rei stantia mi defietat:& quia omnis circustantia modificat rem, euius est ei resistantia. ideo eo muni vocabulo omnes eo
prehendens dixit Arist. nullo modo habet) ae s diaetoset. i. non habet:Fm illam cires stantiam, qua natum est
habere S deesarauit statim hoe quo ad ei reuia stantiam temporis,quam importat ly quando re declaratio eius non eget exposti oe: nis in nouitiis dicendum est,et per generationes intendit res genitas sin id quod habent aenenerationibus, se natim generatio eatuli est sire visu, re hominis sne dentibus. Aduerte hieos sensus prs dictus eae Aristotelis deseripti vel haliter sumi debet,
negatio importata in ly nullo, supra verbum cadere imis mediate debet i dieatur nullo modo habet. i. no habet aliquo modo.i .illo modo,quo natum est habere dce. Quaeritur autem hie,eur Aristo. destrapta priuati, ne seorsum descripserit priuari re tamen eum deseripserelative aut eontrarie opposta, non descripsit postmodum referri,aut eontrariari. de disparitas hier Adhoe dicitur odisparitas ista orta est ex sangulari eondi tione quam addit priuari supra rem, quae est priuatio:
quam non addit referri supra relationem,nec contrariuesse supra rem esitrariam. In alias nanm a priuatione ad
hoe et subiei tum denominetur tale suilicit ores illa haheatur,
94쪽
heatur, ad hoe enim et aliquis a paternitate pater dicat, Asuiscit, a paternitatem actu habeat. α smiliter ad hoe aliquid sit ealidum miseit,c habeat ealiditate. In priuatione vero non suis eii ', habeat ur a subiectio apto nato res illa qus formaliter est prauatio. i. negatio habitus, sed oportet apponere cireuia stantias. sqn, vel ubi oce. non enim a negatione visus res apta nata videre dieitur caeca, nisi apponatur , Q negatio illa habeatur quando
debeat haberi habitus. Unde Arist. nihil aliud in prauari descriptione expressit nisi conditionem hane singulare.
Privari vero 5 habere habitum non est habitus,5 priuatio . habitus. n. est visus, priuatio
vero caecitas. liabete visum non est Visus, nec cum esse tam las. priuatio enim quaedam est
cccitas,cecii vero elle priuari non priuatio est.
Nam si idem esset cecitas 5 cscum csse,Vtraq3 de eode pdicarens, nuc vero minime, sed cscus B
dicitur homo, cecitas vero nullo modo dici L
Tertio ostendit non esse idem, sed inter se distinguilis c duo qus deseripsi. s. priuatiotie de priuari.& smilio
ter habitum re habere habitum, re adducit rationem talem ad hoe, cum esse non est meitas, de s militer ha, here visum non est visus. ergo priuari non est priuatio, oc habere habitum non est habitus.deesarat consequentiam ex terminis, quia constat si, eum esse est prau
ri,ct eateitas priuatio. N smiliter visus est habitu ochabere visum est habere habitum. Anteeedens vero μhat scis exeum esse esset idem quod escitas, praedica rentur de eodem, sed non praedieantur de eodem, quia esse caecum praedicatur de homine,caecitas aut no . ergo adestructione consequentis sequitur Q eaeeum esse non sit c catas, quod est oppostum antecedentis. re ratio adeo elare in litera patet, ut non sit opus applieatione. Dubium tamen ei rea hoe occurrit tale aut Arist. in Ctendit concludere Q, priuara , 5e priuatio di itinguuntur stetit denominatiuum S denominans, aut ita. unum non sit stra rem omnino idem quod alterum,eo modo, quo inter entia rationis potest dici distinetio siti rem,i. Uunum non est aliud. ii primum in tetidit,superflua vi..detur sollicitudo ista: iam enim in Ante praedicamentis declarauerat, quom do denominatiua disserant ab his, a quibus die utitur. si vero secundum intendit, saltae iaeonsequentis in proeesu eius est, procedit enim ex hae maxima , quaeumv sunt idem p aedirantur de eodem, in virtute tiaraut huius categoricae, tenet illa sua condi Donalis, si eaeeitas di caecum esse essent idem praedio
rentur de eodem, constat autem q, ex alia maxima non
potest concludi determinate talis vel talis distin tio, sed aliqua distinebo, quae potest etia esse distincto siti mo, dum smigrandi tantum, varietas nanis modi s is eandi sussicit ad hoe q, aliquid praedieetur de aliquo ocnon praedicetur de eodem,ut patet de albedine re albo. 13 album enim de sorte praedicatur, albedo autem non,&ut dictum fuit solo eam disserunt. Ad hoe dieitur ,γν Aristoteles intendit concludere priuationem dc priua ti,no esse oInoidem fin rem, id est rem fgnifieatam per priuari non esse Uno ide eum re sgnisseata per priuatiomem .vnde non distinguit anter caecum de eaeeitatem. distinctio siquidem ista ex denominatiuorum ratione susscietiter nota est, sed distanguit inter ineum esse 5c eaecitatem,ct similiter non distinguit visum a viderie, sed visum a videntem esse,ut expresse patet in textu. Con stat autem , lieet albedo Bc album disserant solo eam, albedo tamen & album differunt fini rem,esse nan auhum non est ipsa albedo, licet ipsam exigat,ita in proposito esse caeeu aliud a eaecitate est,re habere visum aliud a visu est. Nee est in processu Aristo. sane ilitellecto vitium,quoniam etsi ex illa maxima se uniuersaliter sumpta non possit ista speetalis distinebo concludi, ex ipsa
tamen de s nificatis rebus intelledra eclusis modi et ectiscipiendi& fgnisse an die uidenter eoncluditur, aliquali hus rem signifieatam distinistio. Si enim aliqua duo
secius s modis eoncipiendi sce. non praedicantur de eo dem, oportet illa non esse omnino idem ante omne modum concipiendi de sistra fieandi. se autem se habent eae eum esse ec eaeeitas.esse natim caecum de homine praedicatur, citas non, quia res illa,quae est cecitas,aliud ud est ab esse Meum seu habere caecitatem. sic ergo Aristotelis conditionalis ex parte rei significati intelligenda est,& smiliter illa proposito in proposito, quae est eiussundamentum. se autem accipiendo intentum absui sallacia concluditur, ut ex dietis patet oce.
Opposita vero etiam haec videtur esse, id est priuati& habitum habere, tanquam priuatiodi habitus. modus enim oppositiois idem est. nam sicut caecitas visui opposita est, sic caecum esse 5c visum habere, opponuntur.
Quarto dieit, , qua uis priuam 5e habere habitum nos ni idem eum priuatione de habitu, eadem tamen spe cie opposῖtionis opponuntur. seut enim eaeritas priua,tiue opponitur viiiii,se ea cum esse priuatiue opponit
Non est autem nem id, quod sub assirmatio ne 5c negatione est, allirmatio negatio .a Tromatio nancs est oratio asarmativa,& negatio Oratio negativa. quod vero sub asti atione& negatione est, nulla est oratio dicuntur auteharc esse Opposita ad inuicem, tanquam affirmatio& negatio .nam re in his modus oppositio nis est idem. Sicut enim affirmatio ad negati nem opponitur,ut qui sedet ei, qui non sedet,sc 5c res,quae sub utro est,opponitur, scilicet
Hae quarto determinat de oppostione contra di,' ria, mi ita deseraptione eorum . quia assirmatio de ne a tio in notitia omnium sunt tali u, sat si ad contradicto xie opposta recipienda. unde duo de contradi tome oppositis tradit. Primum est dii tinetio eorum. Seeundum est, a, eum distinctione ista unitas manet opposta nivi Quo ad primum dicit, in oppositis eo tradi et orie esse duo ex parte euius sextrem ,ex parte squidem affirmationis est amrmatio ipsa,& id quod sub assirmationeiaeet,seut signatum in signo. ex parte quo ii negationis sunt duo. s. negatio ipsa,& id quod sub negatione iacet, smiliter stetit signatum in signo. verbi gratia, in istis e5
tradictorie oppostis sortes sedet, sortes non sedet, non solum sunt orationes ipsae amrmativa. sec negativa, sed sunt earum ultimo sgnificata. s. sortem sederecte sorte non sedere. selendum est hie antequam ultra progrediamur nomine amrmationis Oe similiter negatio
nis, non intelligitur aflirmatio seripta,vel vocalis, seu amrmatio siti quodam esse suem scripto, sue in v
ce,sue in mente. nomine autem eius quod sub amrma. tione vel negatione iacet, intelligitur res extra coniun
eta tali dispostioni vel sine illa, puta sortes habens sessonem vel sine festione. Cum ergo in oppositis contra dictorie si considerare in parte euius in extremi duo,M hat Arist. talia non esse idem tali ratione, affirmatio est oratio affirmativa. Oe smiliter negatio est oratio nemtiua,ea,quae sub affirmatione re negatione iacent, non sunt orationes,ergo id quod laeet sub assi atione non
est affirmatio ne in id quod laeet sub negatione est nega Pp
tio. Aduerte hie primo, i, dictum Arist. Lassirmatio μης est oratio amrmativa, re negatio est oratio negativa, non est ut divinitio accipiendum,rudis nano diis nitio esset
95쪽
rioru duogna sunt eo plexoru, δρ
esset a Frm uionis per assirinatiuuin ξc negationis pernegativum, sed accipiendum tanquam sJmplieiter ve rum se ut ii dieerem, i, homo est animal humanum. naenim fuit sibi eurae hoe in loco res haee, quia pro post cisuo sume it quod tam affirmati ou negatio si oratio, seu enunciatio quae est earum genus . in hoe enim stat vis rationis su p. ex hoe nati q, assirmatio est oratio, c id, quod sub affirmatione iacet, non est oratio, concludit, ergo id quod sub amrmatione laeet non est assirmatio. In primo autem libro perihermenias)subtiliter dissini uit a Trinationem 5e negationem, ut patet ibi. Ad
uerte seeundo ci, quia omnis complexio verbalis,in qua consistit tam amrmatio u negati O,st per actum animae, res extra,quae per assirmationem,aut neeationem i niscatur complexa esse non potest,eo q, actus intellectus
nihil ponit in re cognita,ae per hoc non potest esse ora tio affrinatiua aut negativa, sed est res habes sibi eo iun.ctum illud,quod de ea assirmatur vel non habens illud
sibi eoniunctum. soties enim habens albedinem,aut ca rens albedine non est complexum quid, seu ratio, sed res eoniuncta secundum rem alteri rei, aut coniuncta. Vtruncpigitur astum piorum ab Aristoteleverum est. sequitur ergo in amrmaticine Ac negatione, qus contra dictorie opposita dicuntur, alia quaedam duo latere, de quibus subdit eonsequenter quomodo opponantur di cens, concedendum est ea, quae sub amrmatione rene tione iacent, qua uis a Trinatio re negatio non sint, opposta esse sicut amrmatio re negatio opponuntur. i. opponi colura dictorie. non enim eo uradictorie oppo nuntur solae orationes, puta sortes sedet, sortes non se. det, sed earum standamenta in re, si edere, non sedere. Eae hoe loco sumitur in duplieia sunt eontradictoria. s. complexare ineomplexa, complexa sunt amrmatio e negatio, in complexa vero ea, quae sub affirmatione oc
negatione iacent. i. eam tandamenta extra anima Sc.
Quod autem priuatio & habitus non si cop
o nutur ut ad aliquid, manifestu est. neq; enim oc ipsum quod est oppossiti. visus enim non est caecitatis visus, nec alio ullo modo ad ipsum dicitur. sinu liter autem neq; caecitas dicitur vi sionis caecitas sed priuatio quidem visionis caecitas dicitur,caecitas vero visonis non dicitur.
Amplius ad aliquid omnia ad conuertentia di
cuntur.quare oc caecitas si esset eorum, quae ad aliquid sunt, utique&conuerteretur ad illud ad quod dicitur, sed non conuertitur, neque enim visus dicitur cscitatis visus.
Haec in tertia pars principalis huius eapituli, in quaesiparaturus declaratas oppositiones inter se, sie postendere intendens, i, non coincidunt, sed separata est una quaeΦ Oppositionum dictarum ab altera, tria facit. Pri/mo priuata uam oppositionem separat a relativa. Sees do separat eandem a contraria. ibi Quoniam autemnem vi contraria. Tertio separat oppositionem contradictoriam a exteris. bi Quaecum vero tanquam assirmati . Aduertendum est hie, Q, quia superius Arist. contrariam oppositionem a relativa separauit, ideo nue earum distinctiones non meminit .sed ad priuatiuae dis serentiam ab utram earum se statim transtulit distin puendam:& ut inchoatum ordinem,quo distinguendo posteriorem oppositionem a priori procedit o serua
ret,non separat priuatam a contradictoria, sicut nee eo torram a priuatiua, nec relativa a contraria distinxit,
sed econuerso,quia contraria, quae post relativam possinta est,a relativa separauerat, subsequenter nune priua tiuam a relativa re contraria distinguit,re se eonseque ter eontradictoriam ab omnibus ante postis separabit,
nee propter hoe necesse doctrinae aliquid ademptu est,
sed ordinati breuitati eonsultum, mitius siquidem sunt
differentiae,quibus separantur ει simul declarant,quo ii iam ex parte utrius in extremi disserentes eonditiones asseruntur,ut in processu patebit. Ponit ergo primo talem conclusonem. Opposita priuatiue non oppo
nuntur relative oc probat eam dupliciter. Primo se oratiue oppositorum utrunm hoc ipsum quod est sui ore positi est,seeudum habitudinem ea sus geriit ita vel quo
modolibet aliter, priuatiue oppositorum neutrum alte rius est, aut quomodolibet aliter ad alterii dicitur. ergo priuatiue opposita ut se,non opponuntur relative. De claratur minor exemplariter,uisus enim non dicitur escitatis Visus, nec cscitas visus caecitas,licet dicatur visus
priuatio. sicut superius dictum est . ealidum non diebtur frigidi ealidum, licet dieatur fragidi eontrarium. Se
cundo se,omnia relative Opposita dicuntur reciproe ta. .ad conuertentiam, priuatiue opposita non die u turreciprocata ergo. declaratur minor. quia visus non dieitur eaeeitas visus,quod tamen esset necessarium, si caecitas diceretur relative ad visum. oportet enim ut a se sumptum est, Omnia correlativa ad eo uertentiam diei.
Notandum est hie,in ista secunda ratio non solum adducta est propter principale intentum, sed ad exeludendana apparentiam, qus in sine primae rationis remans quando dictuni est, a caecitas non dicitur visus caecatas, sed visus priuatio, minus squidem clare dimissum videbatur quomodo caecitas non esset visus excitas,cum eo sonans videatur prima facie sermo dices,eaeeitatem esse visus caecitatem,exclusa ess autem apparentia hae sum cienter ex seeunda ratione,ut patet oce.
Quod au tem neque Ut contraria Opponun tur ea,quae secundum priuationem oc habitu
dic utur, ex his manifestum est. Quorum enim contrariorum nihil est medium, necesse est in quibus nata sunt seri, aut de quibus praedican
tur alterum ipsorum inesse semper, eoru enim nihil erat medium. quorum alterum necessa
rium erat inelse susceptibili,ut languorem &
sanitatem, & impati atque pari. quorum Uero aliquid est medium, nunqua necet se est omni inesse alterum . neque enim nece sic est omne susceptibile candidum, vel nigrum esse, neque frigidum neque calidum, horum enim mediualiquid nihil prohibet est e. eorum autem erat aliquid medium, quorum non erat necessariu
alterum inesse susceptibili, praeter illa subieeta,
quibus naturaliter unum inest, ut igni caliduesse,& niui candidum. In his enim determina te necessarium est alterum inesti ,-non Utrsi uis contingit. non enim possibile est ignem frigidum esse, neque niuem nigram . quare omni
quidem susceptibili non est necessarium altera
eorum inesse, sed solis, quibus natura unum inest, in his determinate Unum, non Utruuis
contingit. In priuatione vero & habitu nihil horum,quae diei, sunt,Uerum est. neque enim
semper susceptibili necessarium est alterum in
esse eorum. quod enim nondum natum est habere visum, neque caecum, neque visum ha hens dicitur. ideoq; no erunt haec talium conm
tiariorum,quorum nihil est medium.Sed neq; ut ea, quorum est medium. necessarium enim
96쪽
re, potest eaeeari, Ac per hoe patet disserentia a eon
trariis mediatis respeestu subieetorum quibus natura liter insunt. Demum concludit. Vnde pala est die. Est autem adeo elare eontexta ratio haee ab Aristot.vt non sit opus applicatione dictorum ad textum, id i men recolendum est ciuθd vis rationis consistit inhoe, eontrarie opposita habent istas tres conditiones stilicet re intera priuatiue opposita non habent illas , sed e rum oppositas. ergo priuatiue opposta non sunt eo
est omni susceptibili alterum istorum inesse, A
quando.n. iam natum fuerit habere visionem, aut caecum,aut habes visionem dicetur, & ho sum non determinate alterum, sed utrumuis contingit.In cotrariis autem, quibus medium est,nunquam necessarium fuit omni suscepti
hili alterum inesse, sed quibusdam,& his determinate,unum.Vnde palam est quod se dum
neutrum modum tanquam contraria opponis
ta sunt haec,quae secundum priuationem 5c ha
Hie iam separat priuatiuam oppositionem a contra ria, ponendo similiter unieam eonesusionem, seiIicet priuataue opposta non opponunt contrarie probando eam duplieiter, re quoniam prima ratio intendit ostendere priuataue Opposta distinetii sigillatim a singulis Bmodis contrariorum , ideo circa eam se proceditur. Primo replieat diuisionem eontrariorum subtilius de clarando eorum conditiones, ex quibus intendit con cludere intentum.Contrariorum ergo inquit quaedam sunt immediam, re haee superius diximus esse ea,quo rum neeesse est alterum inesse eorum susceptibili, mo do autem declarando dicimus, . sunt ea, quorum interum neeesse est inesse eorum laseeptibili omni , 5c semper quidem numerus Ac omni tempore oportet quod sit par, aut impar. Quadam vero sunt media ea, re hae diximus esse ea , quorum non est necesseia alterum eorum ineste , modo autem dicimus , quod sunt ea, quorum non est necessarium alterum eorum inesse cimni eorum susceptibili , oeunm tempore,des alleui susteptibili alterum necessario inest, non con lingit utrunque illi inesse, non enim est necesse omne corpus esse calidum, aut frigidum, necu nunc neque
in futurum, re illud eorpus, quod neeellario est cali- c dum, ex eius natura stitieet neeessatio fuit in eo ea Iiduas, non potest emei de ealido frigidum , sed umi contrariorum determinate suscipere potest , ut patet de igne , qui quoniam necessario est ealidus non po Lontrarim i striis hi sus. Habemus ereo tres conditiones
oti , conuar orum, quarum prima pertinens ad tin media ta , en , neeesse est alterum eorum inesse eorum s seeptibili omni re semper. seeunda pertinens ad eo traria mediata respectu omnium susceptibilium eorum est , o nunquam omni susceptibili eorum necesse est alterum eoru esse. Tertia pertinens etiam ad eontra ria mediata, sed respectu subi torum quibus natura liter insunt, est,quod talibus subiectis necesse est alte rum determinate inesse, idest non hoe . vel illud, sed hoc, puta calorem, aut albedinem. Deinde Osten dit oppostas eonditiones inueniri in priuatiue oppo stis dieens. In priuatione autem dcc. unde per Dinpositum ad illas tres conditiones ponit tres conditio/ DNes relative oppostorum . Prima est,m non semper Dmne susteptibile eorum habet alterum eorum, ut pa tet de eatulo ante nonum diem, qui eum visus re cae citatis susceptibilis si, non dicitur pro tune incus , aut Videns, re per hoc patet differentia contrariis imme diatis. Seeunda est v, omni susceptibili eorum neces se est alterum eorum inesse . quamuas non semper Vt dictum est. neeesse est enim omnem catulum quan docv fore videntem, ves esteum oc per hoe patet diu fer tia a eontrariis mediatis respeistis omnium subie istorum eo .Tertia est quod nulli inesse est inesse alte rum eors determinate,sed omne susciptiuum utra est susceptiuum alterius, omne enim, quod potest vide cinc a tertiam eonditionem contrariorum aduer Coeratrum te eum dicitur alterum contrarium inesse alicui natu naturaliter raliter, dupli potest intelligi. Vno modo ut naturale alleui tesse dieitur a natura,quae est principium passuit,re se non quia sit. intelligitur, quoniam manifeste salium est neeesario inesse illi tisse contrarium, mutatio enim naturalis de eontrario in contrarium in subiecto naturaliter sese ptiuo viri usque fit. Alio modo ut naturale dicitur a natura,vi est principium quas activum eo modo,quo subie5ii naturam passio sequitur. 5c se sumitur hie naturaliter seu a natura inesse eontrarium alicui subie isto,&se veriscaturo necesse est illud contrarium de terminate inesse tali subiecto semper.eoo semper comitatur naturam eius,ut naturalis proprietas eius,ut νυ uitas corpus graue occ. cinc A Exempla adducta ad eiusdem eonditionis declarationem , dubitatio non parua esset s eΨempla essent ponderanda: Vnde quia dc exempla sunt oc ph seam trahunt quaestionem a praesenta negocio extra neam, ideo exemplorum more suseipiantur. Quod ocvhi etiam in nostris exemplis obseruandum ducimus etiam si vera sint&e. Cinc A seeundam conditionem priuatiue opposi torum scilicet in omni eorum susceptibili alterum qua . . doqi necesse est inesse notato. intelligitur physeo more, sellieet nisi tempore si suspensum. necesse est nancucatulum omnem videntem , et caecum sore, nisi ante nonum diem moriatur, hoc autem non erat in contrariis mediatis , cima quantumcunm alaquid colorabi
te duret, non est necesse id quando p fieri album, aut
Amplius in contrariis quidem eum sit sui sceptibile possibile est adinvicem fieri muta tionem, nisi alterum alteri naturaliter insit, ut igni calidii essit.nam possibile est,quod sinu est languere,& candidunigrum fieri:&ex studioso prauum, ex prauo studiosum poSsibile , , ,
est fieri. prauus enim ad meliores exercitatio
nes deductus doctrinam 5c si ad modicum aliquid proficiat ut melior sit. si certe sema clivis
modicum incrementum sumpserit,palam est, . iquod aut persecte mutabitur,aut satis multum incrementum sumet. Semper enim bene mo
bilior ad virtutem fit,etiam quodcunq; incre mentum sumpserit a principio. ex hoc etiam verisimile est plenius sumere incrementum,Schoe dum sema sit , persecte in contrariu habiUtum restituetur: nisi sorte tempore prohibeat. Verum in priuatione re habitu impossibile est mutatione adinvicem fieri. habitu enim in ptiuationem fit mutatio, a priuatione vero Tho.de Vio F ia le
97쪽
ne ad habi. tu non est regressus.
in habitum impossibile est. nem enim caecusi us aliquis rursus vidit, neque eum fuerit
caluus, rursus coptus est faetas, ne cum fussit edentulus dentes ei iterum orti sunt.
Haec secunda ratio ad eandem eones onem , dc est talis , inter eontraria potest este mutua transmutatios te eodem susteptabili, nili alterum insit naturali ter : inter priuatiue opposita non potest esse mutua transmutatio, stante eodem susteptibili, ergo priuatioue opposita non sunt contraria. Maior exemplis mul tis manifestatur, oc in contrarijs circa corpus , re in contrarηs circa animam, vitium scilieet re virtutem, ec est sermo eius varie clarus. Alinor quoque mani festatur exemplis praedeclarando ex quo extremo mu tatio incipere non potest i scilicet ex priuatione quam/uis enim ex habitu mutari quis possit in priuationem,pon tamen econuerso ex priuatione ad habitum Ace. Ex hoe loco habes duas propositiones notabiles. s. Geontraria nata sunt fieri circa idem: nili alterum in sit a natura, ctu, de priuatione ad habitum non est re
fressus reprima quidem propositio declarata iam est.
eeunda autem tu terminorum declaratio recolatur
adeo patet, ut instantiae de tenebra oc lumine Ac smili. huseessent, non enim est sermo iste de omni priuatio nere habitu e muniter, sed stricte sumimus priua tionem dc habitum ut superius declarauimus) se licet pro priuatione re habitu ordinem generationis inter se habentibus. Nee est si perficie tenus attendendum, o dixit existente susciptibili, sine nanop hae Hausula ruit secunda haec proposito, quoniam de priuatione ad habitum potest fieri regrest us, redeundo rursus ad
primam seu remotam materiam, ut habetur ex cista uometaphyscae. tex .co m. t . non autem exiliente su
keptibilit non enim fieri potest ex mortuo immedia te uiuum idest v, eadauer illud manendo mutetur in vitium , hoe autem est regredi existente susceptibili, iramuis possit ex mortuo multis med*i transmuta onibus fieri vivum. puta ii eorpus illud mortuum eo medatur , digeratur, eonuertatur in semen aut men strua re organicetur oce. hoe autem est regredi redeun do in primam materiam quia in tali regressu non manes illud mel suseeptibile, quod prius habuit vitam, sed eorrumpitur neeessario per tot transmutationes, ideo dixit de priuatione ab habitum non esse regre osum existente sustept bili. Nee vageris quaerendo intextu hane partieula ii, subsumptione aut declaratio ne minoris rationis sa me, quoniam ibi non est, sed in maiore appositam , subintelligendam in mancire reli quit, Ut nos formatum Iis, re ex has vcs. I ho.ubi su pra dieit, apparet causa quare de priuatione ad habi tum non potest esse naturaliter regress sexistente sokeptibili. est enim ea uia huius irregressibilitatis, natu
ratis ordo talium generationum Nariatio cuius aut prs teratio non subest poustati eausarum naturali una. Uportet enim, si naturalia agentia debent producere ex tali materia, puta cadauer vivum , i, per multas genera tiones ordinate procedatur,ata v ex priore in poste florem sit immediate mutatio re non econuerso , ut
patet de pane, ex quo fit languis, oc non eeonuella, α ex sanguine lac de non eeonuerso, 6c similiter ex vinosi acetum, ec non econuerso, re in pro postici ex comestis earnibus mortuis sit sanguis emtitio animal Ace. tandem ex vivo fit mortuum: oc nunquam econuerso, in immediate prius mutatio immediate fieri potest ex posteriore. ex naturali igitur ordine generationum ha bitus re priuationis si, ut ex habitu possit mutatio in priuationem fieri, octa priuatione tegredi non possit
stante stipeptibili, licet ut dictum est redeundo ad prismum regressi possit reci
arcunq; vero tanquam affirmatio 3c noratio opposita sunt,palam est quod nullo prae uictorum modo opposita sunt. In solis enim istisi necessarium est semper aliud quidem e
rum verum, aliud autem salsum esse. nem enim in contrariis necessarium est semper alterum veru melle, alterum vero falsum, nem in his,
quae sunt ad aliquid, neque in habitu de priua
tione . ut sanitas 5c languor contraria sunt re neutrum neque verum, neque salsum est simia
liter autem & duplum & dimidium tanquam
relativa opposita sunt, ξc non est eorum neu Irum , neque verum, neque salsum. sed neque ea,quae secundum priuationem 5c habitum dicuntur, sevi visio 8c caecitas. Omnino autem eorum , quae secundum complexionem nullam dicuntur, nihil neque verum neq; salsum est.omnia autem, quae didia sunt, sine comploxione dicuntur. Sed maxime videbitur hoc tale contingere in his, quae secundum complexionem contraria dicuntur . sanum nano esse Socratem ad languere Socratem contrarium
est.Sed neq; in his alterum semper verum, alterum a sit falsum esse contingit. Cum enim So crates sit, erit illud quidem verum, illud vero falsum cum vero non sit, ambo salsa sunt. neq; enim lano uere, neq; sanum esse verum est,cunon sit ipse Socrates omnino. In priuatione vero & habitu eum non sit, neutrum verum est,
cum vero sit non erit alterum verum, alterum
autem salsum. habere na 3 visum Socratem ad id, quod est Socratem Cecum esse, oppositum est, sicut priuatio & habitus.& cum fit,necessarium non est alterum verum, vel salsum esse.cum enim n5dum sit natus habere, utram falsa sunt & υisum eum habere,& ca cuin esse. I n affirmatione vero θc negatione semper siues siue non si aliud quidem verum erit. aliud vero salsum. languere nanq; Socratem 5c non languere Socratem, cu ipse sit, palam est quia
alterum eorum verum, alterum vero falsum
est,& cum no sit similiter languere enim cum non sit, salsum est,no languere autem verum. Quare in his solis proprium erit semper alto
rum eorum verum, alterum falsum esse, quae
cuiam tanquam affirmatio, ec negatio opposu
Hie separaturus oppositionem contradi loriam alias, unica hoe faeit ratione , qtue talis est. Contradi cstorie oppositorum necessarium est semper alterum eo se verum,dc alterum salsum, contrarie relati uere pri uatiue oppositorum non est neces larium semper alti: rvm esse verum, ec alterum salium,ergo contradicior
98쪽
opposita, amrmatio sciliret& negario nee relative nee contrarie nee priuatiue opposita sunt. Maiorem statim ponit tanquam primum principium, idem enim importat quod illud principium, de quolibet est affirmatio
vel negatio vera vel laici, re de nullo ambo simul. Ilianorem vero dimise subiungit tali ordine, primo ipsam subsunm, re praesupponit tacite talem aliorum oppos torum distinctione ni stilicet Q poliant accipi in comis plexe de complexe, oc subdit inducta nem declaran tem minorem loquendo de contrarns oc relative re pri Matiue oppostis ineomplexe,ut patet. Deinde dices Omnino autem Se. probat eandem minorem se ii mitatam tali ratione, nullum incomplexum est verum aut salsum, omnia huiusmodi oppo tua sunt incompte xa, ergo nullum eorum est verum aut falsum. Posthse
declarat minorem loquendo de Oppostis illis comple xe eum dieit Sed maxime Ice. ει primo in eontrarie oppostas, puta Socratem esse sanum de Socratem viti infirmum, S intendit, licet in istis si verum aut sal sum , α quandoqi necessario unum sit verum re alte rum salsum , non tamen semper, quia subie sto non existente ambo salsa sunt. deinde in priuatiue oppostis, puta sortem esse videntem dc sortem esse caecum,oc in tendit similiter licet in istis sit verum aut salsum, ocq uandom necesse sit alterum esse verum ξc alterum sal, sum, non tamen semper,quia re subi edio non existente, re subiecto existente pro aliquo tempore, ambo salsa sunt. Quod in eontradictorie oppostis impossibile est
an uenire, siue enim sortes sit,sue non, oportet alterum esse verum de alterii salsum, re se patet tota ratio,quae ex se elaraestiti textu. Ex qua eorrelarie concludit ,
propriu est contradictoriorum neeessario semper altersese verum,& alterum salsum Se.
Contrarium autem bono quidem ex neces
sitate malum est hoc autem palam est per singulorum induetionem .ut sanitati languor, iustitiae iniustitia, re sortitudini timiditas fiunt Iiter autem 5 in alijs. Malo autem aliquando bonum quidem est contrarium, aliquando au
tem malum. egestati enim, cum sit malum si perabundantia contraria est,cum etiam ipsa sit
malit, sed in paucis hoc tale quilibet inspiciet.
in pluribus vero semper malo bonum contra rium est.
Haee est quarta pars plineipalis huius rapituli,in qua
rediens ad contrariorum naturam magis dilucidandam quinque lacit, iuxta quinqtie eonditiones, quas eis ut tribuit,quae suis patebunt loeis. Primae ditio, aqua incipit est, o bono contrarium est neeessario malum, sed non e conuerso,malo enim oc honum re malum conrangat contrariari. Aduertenda sunt sie dili enter duo. Primo quid nominis terminorum . secundo semsus proprietatis assignatae, ex horum enim minus pedispicaci antuitu, male intellectus videtur, ec dubiis eir cundatus textus iste, cum tamen ut clare patebit nulla
ambiguitas remaneat lus intellei tis. Bonum dupli citer sumi potest setheet materialiter re formaliter . sis mendo materialiter idem est dieere bonum re ens, si mendo formaliter multum differt, quoniam addit ra tionem appetibilis,lite sumitur honuin formaliter quo Iuam philosophi consuetudo est formaliter loquid Rursus bonum sorinaliter dupliciter sumi potest scilicet prielse,&seeundum totam suam formalem latitudinem, sumere honum formaliter moecise esh sumere bonum sub ratione bonitatis in communi, praeeadendo omnem specialem bonitatis rationem,loqui autem de bono sormaliter secundum totam suam sorinalem latitudinem,
est loqui de ipso in extenditur ad per se boni inquatum
ni disserentias, hie est sermo de hono formaliter ut eomprehendit in se suam sormalem latitudinem. Nee ihoe nouum videatur aut sonum, quoniam ut ex se 'vptimo metaphysice habetur pedale nedum sumitur sormaliter pro praeeici ratione pedalitatis, sed pro persedisserentiis pedalis quoniam,vt ibi dieitur,omnis pedalis disserentia pedalitas quaedam est,re similiter in pro posito omnis per se differentia boni formaliter sumpti, bonitas quaedam est. ae per hoe sub bono formaliter sumpto comprehenditur . est autem latitudo formalis
honi, quae fit per illam diuisionem boni, qua diuiditue in honestum, re delectabile, re villa, his enim est sormalis honi diuisio vi sanet Tho. in prima parte. quaeis prima par stione quinta articulo ultimo plaeet sie ut latitudo entis materialis est,quae attendatur penes diuitionem eius in decem praedieamenta, quoniam haec diuisio eonuenit sabivi est idem quod ens vi ibidem a Sancto Tho. h, . .
B hetur. Μalum quo in sumitur so aliter,ec non prs, ci se, sed pro tota latitudine sua sormali, quae attendi, p imum tur penes diuisonem mali in opposta praedictorii, in honestum scilieet inutile re indele stabile , contrarie
sunt pia non negative . Sensus vero proprietatis assi gnatae est, omne cotrarium bono est malum. non omne
autem contrarium malo est bonum, sed quando ri ho num , quand a malum. Ex hoc autem sensu patet nee haberi bono inquantum bonum sit aliquod eontra rium, nee in omni bono sat aliquod contrarium, nee malo inquantum malum , nee omni malo ala quideontrarietur, sed tantum habetur iquod si hono euim
inquantum bonum est aliquid contrarietur illud oportet esse de genere malorum, si vero malo aliquid con trarium dieitur, illud non oportet esse de genere bono rum , sed potest esse de genere honorum re malorum,
Ut manifeste patet, tum ex verbis textus, tum in exopiis, tum ex eo quod subditu, scilicet in paucis malis
C hoe inuenitur scilicet et malo contrarietur tam bonumquam malum. illa nan pauea sunt, quae bonum non habent pro altero extremo, sed medium,ut est in omnibus fere moralibus re quibusdam naturalibus, in his
nan qna honitas e sistit in medio duorum malor oportet extremo malo eontrariari, re bonum de alte rum malum extremum, ut oportet de timiditate, eui contrariatur sortitudo re audacia, de auaritiaeui conistraria me liberalitas Al prodigalitas,re febri eholericae
contrariantur Linitas cte febris phlegmattea θω.in reli quis aute in quora bonatas non est in medio inter duas malitias, quamuis circa .medium consistant malo non contrariatur malum, sed bonum. Tum ex eo in stanti
hus dictis omnes ambiguitates tolluntur . Ex prima nati in distin ione, ex qua diximus Q de hono formaliter est sermo praesens, soluitur dubium quod fit de eali
do, eui bonum cum sit, alterum bonum contrariatur stille et frigidum,& sntile est de albo nigro Ne. hoe 13 nan non est conria documentum hic traditum inuo niam non neratur bono materialiter bonum contrariari,sed hono formaliter . ealidum autem dc frigidum ab solute , nec bonum nee malum sonant . Vnde potes
distinguendo dicere quod esse Olidum potest aecipi
dupliciter. Vno modo inquantum ealidum. 5c se si hi contrariatur frigidum. Alio modo inquantum num. 5c se s habet contrarium, sibi non formaliter co tramatur frigidum, sed malum . Verbi gratia, calido inquantum est bonum complexionis humanae contra riatur malum complexionis humanae, quod est infir miras, cui sorte substernitur frigiditas re non eontra riatur formaliter ipsa frigiditas. cuius fgniana est,quias seigiditas ipsa non esset materiale ita infirmitate, α infirmitas esset, nillil minus contrarietur illi hono, ocstinuitet est dieendum de albore nigro, amarore dub
99쪽
ei 5c alii, huiusmodi, hare enim omnia inter materi, Irtiter bona numeranda sunt, eosbi inuleem eontraria eum sunt, ex hoe quod sumitur quod eun eorum ut ni aut appetibilis rationem induit, tune malum ne eessario contrariabitur, si contrarium habet secundum illam honi rationem. Notanter autem dico quodcumeorum quia nihil minus boni rationem induere eo tingit frigidum quam calidum, oc amarum quam dialisee oce.Vt patet in med ei natibus. Ex seeunda vero distinctione, qua bonum formaliter extendi diximus ad omnem sormalem differentiam honi, ocii militer ma luna ad omnem formalem rationem mali excluditur obielici inferens, ergo alie ui hono inquantum bonum est aliquid contrarium,& consequenter ergo omni bo no, talis nan ii illatio, eis posset sera ex antecedente, in quo diceretur bonum so aliter praecise habere contrarium, non tamen ex antecedente quod ex documento hoe habetur, quoniam dicitur contrarium aliquid esse hono formas iter non praeci se, sed seeundum aliqua Fspecialem rationem bonitatis. Et sensu autem declar, io, tot insi mrias manifeste patet excludi, quot enumerauimus ibi propositiones,ex eo non haberi. EsTAT tamen adhuc aliqualiter dubium,quomodo malo vni contrarientur quandom honii oc malum, eum in. io. metaphysicae expresse dicatur quod unum vn tantum contrariatur. Ad hoe ex dustis solutio
accipi potest, quoniam iam diximus quod hoe non habet locum nisi quando bonitas consistit in medio dua
rum malitiarum, tune autem ut in oeundo ethieorum dicitur, malo alterum malum opponitur, ut vere comtrarium , bonum autem ut medium inter contraria.
Vnde se ut albo eontrariatur nigrum S viride dissimi
later, quia nigrum ut vere contrarium, viride autem ut medium , medium enim utri extremo eontraria tur,ut dicitur tu Quinto ph, . se prodigalitati eontra maesta uaritia, ut vere contrarium, liberalitas ut me dium. Conceditur ergo uniuersaliter, unum uni tam Ctum eontrariari, ut Vere contrarium,seu Vt extremum, se enim intelligituripostio illa. te. metaph e . quia cotraria ibi proprie accipiuntur. s. pro maxime distan tibus,quae extrema esse constat,oc conceditur malo eo trariari bonure malum,alterum ut medium, alterum Vt extremum oce.
Amplius, contrariorum non necessariu est si alterum sit, B reliquum esse. Sanis nanq; omnibus sanitas quide erit, Ianguor Vero non . similiter aute cum omnes albi sint,albedo qui
Hie ponitur seeunda eontrariorum eonditio, seisierin, non est ne eessarium si unum eontrariorum iit,o teli quum sit oc de elaratur exemplariter,ut patet. sxD hie dubitatur. quia in secundo de eoolore mundo dieitur,osvnum eo trariorum est. reliquum quo p Hheeesse est esse θce. Ad hoe dieitur dupliciter. Primo, uod diminute ad dueitur textus Aristo.inquit enim v,
unum contrarium fuerit natura, reliquum necesse est visit natura. intendit ut Auer. in commento. is.dis
est rear ira translatio testimonium perhibet,quod svnum contrarium suerit naturale, quod reliquum erit naturale, cuius oppositum hie non dieitur. secundo dicitur propter expositionem sanim Thoms 5c conelu sonem ibi ab Aristo. intentam, scilicet ignem esse eon, terra est, quod proposito illa, si unum contrarium est in natura re reliquum necesse est esse, intelligitur de meeessitate physsea propter quod ex identitate subie itiphysei probatur ibidem, hic autem loquimur de ne cesstate logi ea, propter quod non firmatur in textu. nis ex easbus imaginaras. ex quibus non concluditur
oppositum physes neeessitatis inter esse retrariorum.
sed sum cienter eoneluditur oppositum logicae necessistis, quia logi ea necessias est ex habitudine termino rum, quae nullo imaginato easti potest variari. ea autem non solum imaginarsis, sed realibus euentibus impediri potest lieet non uniuersaliter ut in posterioris Cap. bus declarauimus. 3 Est ergo sensus prae lentis textus, p.ε. s unum eontrariorum est, non est necessarium alterum Cap. io. esse adest non implicat contradi ista onem alterum non esse, ut patet in eas bus &e.cum hoc tamen fiat quod si unum contrariorum est in rerum natura,quod alterum etiam si necessario necessitate naturalis cursus propter appetitum naturalem materiae ad aliud e trarium occiti in hoc tandem redit tex. arabicus, quoniam s ambo sunt naturalia, re nihil est a natura frustra virun oportet a natura quandoqi poni inesse, re se naturali necto sitate si unum est,reliquum oportet esse dce.
Amplius si ei, quod est, Socratem esse s num ad id quod est Socratem languere conistratium est, non contingit autem simul utraq; eidem inesse, non erit possibile cum alterum contrarium sit, ic reliquum esse. cum enim sit Socratem sanum esse, non erit Ianguere S
cratem. Hic ponitur tertia conditio contrariorum, quae talis est,impossibile est eum alterum contrariorum inest ali cui, reliquum illi inesse. quod idem est ae si dixisset, im possibile est ambo contraria alicui inest . Probat autem hoc,quia contraria non se compatiuntur in eode simul, Oe est sermo clarus &c.
Palam vero est, ψ circa idem aut specie, aut genere nata sunt seri contraria languor nancyec sanitas in corpore animalis nata sunt fieri. albedo autem di nigredo simpliciter in corpore. iustitia vero Sc iniustitia in anima.
Hie ponitur quarta conditio contrariorum talis, contraria habent naturaliter fieri circa idem scilicet subie istum numero aut specie, aut genere , quod idem est cum eo quod pluries in plutosophia dicitur sciliere in eadem est materia contrariorum, declarat autem hoc exemplariter, licet ratione transi nutationis facile proin bari posset, quia sussicit hic superficialis declaratio.
Necessarium est autem omnia contraria vel in eodem genere esse, vel in contrarijs gene ribus esse, vel ipsi genera esse.album enim&nigrum in eodem genere sunt, c0lor enim g nus eorum est. iustitia vero Zc iniustitia in contrariis generibus, huius enim virtus, huius aut vitium genus est. bonum vero re malum non sunt in genere, sed ipsa sunt genera aliquorum existentia.
Hic ponitur quinta eonditio contrariorum talis: oia contraria aut sunt in eodem genere, aut in 'eontrariis reneribus, aut sunt genera contrariorum. oc declarat singulas partieulas singulis exemplis, ut elare patet loquitur autem non de genere physeo,iden subieeto,de quo loeutus est in ciuarta eonditione, sed de genere lo
meo, idest praedieabili in quid. Quod vero dixit ho
num de malum esse genera contrariorum. ut sanitas Thomas in prima quaenione de malo ex Simplicio re, seri quadruplieiter exponitur. Primo a quibus la sie, i,.q i. bonum re malum sunt genera contrariorum. s. virtutis Bonu 3: moc vitii, oc non sunt in genere. s. contrario. i. non sunt in tu tatrati eontrariis generibus, sed in qualitate. sed hse expositio tu genera non videtur eonsona textui,in quo fiunt tria membra, quoniam
100쪽
quoniam tertiu eoincideret eu primo nis aliqua limita. 5c homo conuertitur orationi quia est si v tio ibi addatur. Propter quod Porphyrius diitinxit
cotraria in uni ea re sciuoca oc dixit,vntuma aut esse in eode genere proximo, ut album de nigru subcolore, aut essem contrariis generibus proramis, v t eastitas ocimpudieitia sub virtute re vitio eum tamen sint in uno genere remoto stilicet prima speeie qualitatis. Aequi uoca vero nec esse in uno genere nec in plumbus, sed omnia genera circuire , re propterea aliorum genera esse eo modo, quo transcendentia genera vocantur, re haec sunt bonum re malum. Ipse vero simplicius di dili bonum re malum esse genera contraraorti pro quam to quorumcum contrariorum alterum ha t rationem honi oc alterum mali, extendendo mali vocabulum ad imperianum, quia alterum contrariorum est ut habi
tus 5e alterum ut priuatio tui dieitur. io .metaphyseae Ec in idem redit expositio Auleenns dicentis,u, sunt genera contrariorum, idest generalia contraria, idest geonerales conditiones ecitrariorum. Ultimodici potest 13 quod Aristot. seeundum famosam pythagors opinione .loquitur hosuit autem pythoras vi patet in primo nata ea physes)duos ordines rerum,quorum alter sub bono, alter sui, malo comprehendatur &c. Ddirira est oratio, qua dicitur quia homo est,conse quitur esse hominem. est autem quidem vera
oratio nequaquam causa ut sit res,Uerutamen videtur quodammodo res causa ut sit oratio Vera. dum enim res est vel non est,uera oratio
aut falsa dicatur necesse est. ideoq; fm quin y
modos prius alterum altero dicitur.
IN hoc secundo capitulo postpraedicamentorum tra dit modos prioris.& primo samosos,et ideo quatuor
eos nominat in principio, deinde addit quintum suis latentem.adeo autem ordinatere aperte explanat eos,
ut non sit opus expolitione scripta, sed do 'oras lectici susticiat ad nouitiorum instruistionem . Notandum tamen diligenter est quod ex quinto modo prioris ma niteste apparet salsam esse illam maximam fecit iram, omne absolutu prius natura alio dissimis realiter oce. potest esse sine suo posteriori, expresse nan dieitur ab Aristot. hie quod stantista duo simul, sellaeet aliquid
esse prius natura altero, ut eausam causato , oceon uer m liuer illa inestendo tonsequeratiam, re consequenter unum nrin polle vise sine altero,s enim prius posset esse sne posteriori, iam non conuerteretur inessendo eorum eonsequentia, adeo non valeret, hoe est ergo Miud est re eeonuerso nili sorte eontingenter quod ab arte relinquituri sermo enim praesens cosequentia neeessa maintelligitur,ut de se patet oce.
PRius autem altem altero dicitur quadrus pliciter. Primo quidem ec proprie,secundum tempus fim quod antiquius alterum altero re semus dicitur.in eo enim quod tempus amplius est, re antiquius Sc senius dicitur.S
cundo autem quod non uertitur secundum subsistendi consequentiam. ut Unum duobus Prius est.duobus enim existentibus,mox con sequens est unum esse, uno aute existente non , est necessarium duo esse idcirco non conuert cuntur secundum idem tempus. Matura au
Imul autem dicuntur simpliciter oc pro prie quidem quorum generatio est in eo
dem tempore. neutrum enim eorum neque
Prius,neque p0sterius est.Simul itaque haec di
tur ab Uno consequentia,ut sit reliquum .prius autem videtur illud esse a quo non conuerti tur in eo,quod est esse, consequentia. Tertio
vero secundum ordinem quendam prius di citur , quemadmodum Sc in disciplinis ec ora tionibus. nam ec in demonstrativis disciplinis est prius ec posterius per ordinem, elementa cnim in Geometria priora sunt his quae descri-huntur per ordinem. Sed in grammatica et menta priora sunt syllabis,& in orationibus smmiliter prooemium prius est narratione per ordine. Amplius praeterea quae dicta sunt,quod melius est & honorabilius , prius naturaliter tem simul sunt quaecunq; conuertuntur quidem secundum eius quod est esse,consequentia,sed nequaquam causa est alterum alteri visit. vlin duplo dimidio, conuertunt etenim haec. nam cum sit duplum, est dimidium, eccum sit dimidium,est duplum.sed neutrum auteri causi est visit. Dicuntur autem simul na tura re quae ex eodem genere diuerso diuiduntur ad inuicem. E diuerso autem diuidi ab inuicem dicuntur,quae secundum eandem diuisio nem sunt.ut gressibile volatile oc aquatile,haec enim ediuerso diuiduntur, cum sint ex eodem genere secundum diuisionem,animal nant di esse Uidetur.consueuerunt enim N plurimi ho uiditur in haesivolatile θc gressibile Sc in aqua
norabiliores, re magis a se dilectos priores di. cere apud se. Est quidem& pene alienissimus hic priorum modus. modi ital, qui dicti sunt
de priore isti sunt. Videtur autem praeter eos, qui dicti sunt alter esse prioris modus. eorum enim, quae conuertuntur secundum essentiae
consequenti, quod' alteri quomodolibet cau se est, digne prius natura videtur. Quod vero sunt qucdam huiusmodi palam est. esse nanq;
hominem conuertitur secundum essentiae consequentiam ad veram orationem de se.nam si
est homo,vera est oratio,qua dicitur homo est: tile, re nihil horum prius vel posterius est, sed
simul per naturam haee esse videtur. Diuidiatur autem S unumquodin horum in speciem rursus.ut gressibile animal 5c volatilere aqua sila. Erunt ergo Sc illa simul natura quaecunm ex eodem genere secundum eandem diuisi nem sunt genera vero speciebus semper prio ra sunt, neqtie enim conuertuntur secundum Q est esse consequentiam. ut cum sit quidem aquatile, est animat: cum vero sit animai,non est necesse visit aquatile. Simul ergo natura dicuntur quaecunq; conuertuntur quidem laci Tho.de Vio F iis dum