장음표시 사용
141쪽
Cocluso. raeliis . Probatio tertia me dεtia Melu
monstratione .s probabile est distenti suppostio est: sneutrale petitio si contrarium quaestio. Termini suppostiones non sunt. Sed in propositioni/bus suppositiones sunt. probatur prima pars a priori dii
pliciter. primo quia nee esse,nee no esse dicunt. seeundo quia intelligere eos oportet , supponere noti est, nisi audire supponere dicatur. Geometra dicens lineam deseriptam re stam aut pedalem, quae non est recta aut pedalis salsum non supponit ut quid a die uni) quia geometra nihil eoncludit se hae, qua posuit linea, sed de ulli,quae per hane intelligitur. Amplius ola petitio aut supposito,aut se ut totu est,
aut seut in parte: termini aut neutrum horum. ergo. Si demonstratio erit speeies, aut unum aliquid extra multa esse non est neeesse, esse tamen unum de multis verum dicere neeesse est probatur secunda sequela a destructione eosequentis ad destructionem anteeedentis, quia aliter non erit uniuersale θc consequenter non erit medium,ae eonsequenter non erit demonstratio. probatur similiter utram eonsequentia ultimo illata, quia in demonstratione oportet unum oc idem non aequi uoce
cura Geuisset non exesi munibus,sed propriis prin/eipiis oportere procedere intendit in hoe eapitulo tram re de principῆs eonium bus 5c proprijs diffinit me re di uisue re quin saei t. prim neeessitatem tractandi in sinuat v mea conclusone. seeundo de ipsis prine ipus determinat diminiendo principia eui usu generas,re consequentiam 5 differentiam inter principia 5c pranei piata ponendo. 5c diuidendo diffiniendo p membra, ut clare liquet, exeludens ultimo instantiam iumptam ex eo,u, non quaelibet seientia in principio sui omnium horum meminit. tertio descendit ad diffiniendum re disternendum speetes principion, di Tni edo quid si dignitas,ud supposito,quid postio, oc quid quaestio. quarto qui in
ter principia demonstrationis in eapitulo seculo diminiticie)posuerat re eius adhue n5 meminerat hie, deo viii ea coelusione ab omnibus nune supradi sitis eam separat tribus rationibus hoc probans. sed inter seeundam ectertiam excludit instantiam ortam hic, ex eo q, propositiones verum vel salsum dicere asserat tam in prima 4 in seeunda ratione,per hoe separans ab eis diffinitiones.
quinto qna de principio demonstrationis, quod est di
nitio astebat, re diis nitio signifieat ipsas naturas rerum, quas i lato separatas ponebat , ideo eas a principiis de monstrationis excludit conditionali conelusione in eat ce posta.
Num aliis silentiis a metaphysea eonueniat primorum, virea quet sunt. quid est aecipere.
CIrea conuenientiam primorum eum his quae ex hiet
sunt in hoe, virorum in necesse est aeeipere quid aduerte.s.Τho. in expostione vult hoe intelligi in scientiis aliis a metaphysi ea, quia e5sderare de quaestione udest proprie metaphys ei est euius est eonsiderare de sub
stantia , exters autem seientiae a metaphys ea aeeipiunt ipsum quid. haee verba valde .pianda sunt,oc multas ha
bent dubitationes. auo modo. s. metaphvsῖea non aeei
piat quid subieeti sui eum uniuersaliter dicium si supe rius o semper de subie isto praesupponitur quid, dc quoin modo aliae sesentiae Meipiant quid sublesti repastionis ametaphyseo,oc an metaphystei sit eons derare de quid ditatibus subiecton re passionum aliarum scientiarum, Acan metaphysea sola eonsideret qus stionem quid est, re quantum valeat illa redditio eausae, quia metaphymes proprie est c5sderare quid est, ideo aliae aecipiunt udec quia, metaphysi ea est de substantia. ideo eius est pri,prie eonsiderare de quod quid est: quia eum aliae seletiestit de substantia, oc quidem partes non sint haec, nametaphysiolia sunt de horum Aristoteles hie non me mini sanctus a Tho. incidet et hoe dixit. 5c in sexto me
taphyses de hoe traetatur, ideo plueus indigerent osar
primo excepto, quod praesentis intentionis est,re facile soluitur . no enim diei mus metaphysealem doctrinam. aut distur sum non praecognoscere re praesupponere Adoc quia subiecti oce. oc alias seientias hie praesupponere, sed dicimus alias seientias haee aee ipere, Metaphyscana autem i, se non aecipere:qm caput est omnium oc a nulla accipit superiora. oc quia inultum interest inter hoc,et illud vi de se patet ideo acet pere hae aliis scienti s a me taphvseaeonuenire dietu est. Amplius, acta tota sele
tia inferior. i. aggregatum ex principio salenti oc scientiai pn aecipit quid a metaphysico, to a aute metaphysica nihil aecipit aut praesupponit quomodolibet quia nihil ante se habet,eonuenienter dictit ira est i hoe scientiis eonuenire non metaphyses. in s ad metaphysicam
haec extendere vis 5c aeeipere pro pi aesupponere, oiae
re vis, dc n metaphysio distur sum metaphys ealem in
telligere, sententiam teneas, sed linguam cohibeas.
Num Panio inter principia annumetetur . vel principiat
Clire a diuisionem principisrum scientiae dubitatur, quia Aristoteles videtur sibimet contrarius. In hac siquidem diuisione numerat inter principia seientiae, passionis,ut patet in exemplo seeundo quid dat de principiis propriis, eum ait propria principia vi lineam esse huiusmodi de reictum, recti enim nomine passio intelli mur, se ut nomine lineae subiectum. Vnde S. S. Tho. exponendo ait tam diffinitionem subiecti ut passionis inter prineipia propria scientiae esse. In principio autem huius rapituli assignando conuenientiam 5c dicterentia inter prinei pia, 5c ea quae ex principijs sunt, palsionem non inter principia sed inter ea quae ex principijs sunt. i. Principiata numerauit,dans exeniplisi de unitate dc ma gnitudine tanq; prines piis, Oc de restode triangulo tandprincipiatis. passiones ergo re non principia, oc princi pia esse dixit. quod est impossibile. Ad hoe facile re spondetur dicendo,ci, eum principium relatiuum sit,ia Ginconuenit passiones res Au diuersorum non esse principia oc esse principia. Si enim passiones consideresitur in ordine ad ola, aus eontinent in aliquo genere subiecto de quo est seientia, se passio est inter praneipiata,qm ex gne subiecto oritur, de viiii est illorii principiato N,quae in illo genere continentur:s vero eo iisderenturan ordine ad scientiam, quae aequiritur de illo genere subiecto, se passio quoad tuum quid Iter principia numerata est, licet quo ad suum quia inter principiata sti Et ua Arist. in principio ea pituli principia in via Ociuo in genere ominnium, quae in illo genere sunt) assignabat,ideo pasilone inter ea Q ex principiis sunt numerauit. Quia vero possi modum principia seientiae determinauit,ideo inter principia passionem, quo ad suum quid numerauit. horum aut signum est, Utue absolute dixit quid signifieant pri ma,re quae ex his 5 e. postmodum eum additione dixit principia , quibus utuntur in demonstrativis scientiis sunt Se .ec ite ere ipsorum voeabuloru additione discre tionem sensuum percipere possumus. l'osset Oc ieeundo non in conuenienter diei, in primo passionem interea quae ex principiis sunt numerauit, no quid passionis, deinde non ipsam passionem,sed eius quid inter princi pia computauit, re se nulla contradictio est inter dicta
eius, quia distinestio rationis inter diffinitionem divinitum inuenta sume it ad diuersitatem subiectorum in propositione faciendam, oc se eis stam matio de negatio eiusdem non erit de eodem.
Cin CA deseriptionem principiorii propriorum ad uertenda sunt duo. primu est Q Ari. dieens de linea. i. de subiecto aeeipitur esse,& hoe eiae: insinuauit de subie sto oportere aeeipi quid rei ly enim hoe esse,quid nominis non sonat, sed quid rei, nis vorabula peruertere Velimus. seeundum est . Arist. quid passionis inter pi se
pria principia vel non enumerat vel latenter ponit. la noenumerare credamus. ua inter prineipia minimum est, - praeterisse Vita Gma
142쪽
praeterim eredimus p ines palius intentum . si latenter insinuam aecipimus ex illius verbis ud ligni sicant unaquain reeipiunt) ex eadem causa factum accipimus. nee mmerito, quia eu principium analogici dieatur de ipso subiecto sat suit explanare primum analogatoiu. ct smvel sie intinuare,vel ex diastis insinuam abs a repetiti e. et seno cine 4 deseriptionem dignitatis. Aduerte suppo i O ti re dupliciter sumi potest. vno modo improprie 5e larin μὴ ' e de se distinguitur eontra quaerere Be demonstrare,et
e modo dicere eonsuevimus. ante demonstrationEpraesupponimus tria. s. quid de quia subiecti: quia digni tatis 5c quid passionis, eo quod ista non demonstratur, sed praecognoscere oportet,& se nori sumitur in propo sto. secundo modo sumitur supponere proprie,& se distinguitur contra euidenter proponi ec hoe modo diei mus dignitates non em suppositone eois non adeo in Ponuntur, quia supponamus ita es.sed ex euidentiu pria sibi vendi eant, si, principia sint eonsequentiu oc di cendorum.& illas tantum suppositiones proprie voea mus quae quia ita supponimus em vel no esse,prinei piorum S sundamenti aetum habent,& hoc modo accepit
hie Arist. suppostiones. Quid digni eine, eatidem deseriptionem dignitatis aduerte,
eum ratio multis modis sumatur, in proposto sumi εpro rauci proxima euidentiae propositionum . qua quia quin interius, inanima. cquando a exterius,ideo ratio
nem diuisit Arist. per interius de exterius. Intendetis astationem interius lumen intellectus agentis, re per ra
tionem exterius,medium terminum. Ad euius mani sestationem sciendum est o pro postiones dupliciter euidentes redduntur intellectui nostro. Vno modo per so Ium lumen intellectus agentis. solum dicimus, n5 exesudendo terminos eius, sed extrinseca, re istis causa petimatam euideliae quam amnsus nostra,est id quod intus est. Interius rario vocata ab Arist.eo quia ratio est in vide turillae propositiones,& assentiamus eis,oc animae ipsae intraneum est, utpote eonnaturalem. Istae autem sunt primae,ppostictes, quas dignitates vocamus, iuxta illud Comentatoris primo de aia,e Anacto. i. Intellectus ages est ea primamrpsinum quoad euidentia. Locassensum.
co Quaedam verompositiones sunt,quibus ut fiant eui dentes in tesse tui, no sufficit interius lumen ,sed requiri εmedius terminus applicatus 5ee. oc in istis rauci Iximaeuidentiae Salsensus nostri est ipsum medium exterius ratio voeata ab Arist. Ratio quidem quia ratio est,in videantur propositiones illae Oc assentiamus eis. Exterius Vero, quia non abi planatura animae medii termini tu men emanat, sed a sensibilibus, quae extra animam sunt aequisitum est. huiusmodi autem i, positiones sunt vere quidem. sed non primae,sed demonstrabiles, quae suppositiones, vel petitiones, vel qus stiones denominant octa
Contra primas,quia interius. i. ex natura quae comi mis bus est ratio,non pol instari intrinsecus, licet extrinse eus sara voeem possit eontra diei. Cotra se das. Quia ex sensibilibus extra ratio venit rationibus apparentibus
instari adeo potest,ut deeipi etiam possimus,ut patet. dissi- cinc A illam conclusione, qua dicitur terminos supηβ postiones non esse nota in seeunda ratione tu intellige i te Dum ait terminos intelligere oportet. potest nanq; lyintelligere sumi duplieiter. Vno modo ut distinguitur contra sentire, prout ab intelligere animam humana in tellectivam vocamus, re se eopreliendit sub se,omnes operationes intelle stus eui usin, de se non sumitur hie dum dieit, . terminos oportet intelligere dcc. Alio modo sumitur ut distinguitur eontra ratiocinari. prout ab intelligere substantias separatas inrelligentias dicimus. ec animam humanam rationalem potius cs intellectu, lem appellamus, de qm apprehedere abs in discursu proin prium est substantiarii 'paratat uni, re animae humanae non nisi per quadam participatione eo uenit, eo in supremum infimi attingit infimii supremi .ut Dionytius. ait.
ideo duobus modis inuente in nobis intelligere sie sumo Intellectus
Pium. s. retri stuprii norum coplexoriim,quae nunc dixi tabit
mus si lo lumine intellectus elarere, Oci tali tutelligere primorum
habitum principioisi intellectum vocamuς, 6 respectu primipio incOplexorum, que ut se nec vera nec salsa suur, nee copositione, nee diuisione percipiunt,sed solo intelle tualia spectu. dc tale intelligere propter sui excellentiam pro prium nomen sortitum est,& absolute intelligere voca
tur comunieato eum superior uin spirituum operatione
voeabulo. Oc sie in proposito sumitur, cum dicat, termi nos intelligere oportet,qni diffinitiones, ne in discurrendo, neq; componendo diuidendo cognoscimus ni a sorte per accidens sed simplici apprelienti. ne. Supposmtiones autem, quae esse vel non elle dicunt evonendo 6c diuidendo intuemur. Appellauit aut diffinitiones terminos ab ipso terminam ructu, qua sicut terminus rei rem ita eoplet,ut nihil desit, aliter terminata non est,re nihil illius extra terminum est, aliter no concluderet to- . tam rem quam terminaret,& nihil intra terminum est, quod illius rei aliquid non sit, aliter proprius terminii eius non emi, sed excederet terminus terminatum . ita dissinitio rem a prima potentia usq; ad ultimum actum explicans, per omnia iacit Vt de se patet. in C A tertiam rationem qua terminos no est e Mye Definitio positiones prohat. dubitatur, quia sibi ipsi contrarius vi quo sit. ni detur Aristoteles. supra natus in capitulo nono. dissi ni/ uetuitu, sitione esse uniuersalium docuit Ac non singularium, quae no est uni. corruptibilia sunt. nune vero ait v, diffinitio nem est via uetialis. uersalis, i in partieularis. Ad hoc Helle dieitur,maliud que particu est dissinitionem esse uniuersalis,l. rei conditionem Uni uersalitatis habentis, Oc aliud est dissinitione non inclu- , dere signum uniuersale , aut particulare. primum enim significat rem quae diffinitur ad hoe ut diviniatur opor tere abstra stam esse a materialibus condicionibus.
aut denotat in diffinitione ipsa signum ii ullium assumi. haec autem duo no solum sibi inuicem non contradicii sed neces lario eonveniunt cuilibet dissinitioni.&pram a quidem superius declarauerat Aristoteles eu diis nitio
nes sempiternorum esse docuit . fm vero modo dicit, sed T. M. causam non assignat, quia Valde euides est, quia cum in
di finitione nihil ponendii sit nisi quod signifieat ipsum divinitum vel eius principia oce. 5c signa non signifieat
sed eonsignifieant, qua uniuersaliter ves particulariter affirmatur vel negatur, Ut dicitur in primo Oc secundo perihermenias consequens est, in nullum signum in disti nitione ponatur. 5c ideo non est sicut in toto, nec sicut in Le inposiparte, non enim dicimus quoddam animal rationale, medium. . aut animal quoddam rationale, terminii hominis asci gnates, sed sinpliciter alat rationale. Nec credas Aristo telem oblitum indefinitorum: cum dixit omnis petitio sicut in toto aut in parte, sed sub particularibus comprehendisse eas,scito quia aequi ualent.
De se principiorum comunium γ propriorum, insciem's demonstratims. Cap. 12.
Non contingere autem simul asserere dc
negare, nulla accipit demonstratio, nisi oporteat monstrare & conclusionem sic. Monstratur aut accipientibus primum de medio,
verum, negare autem non verum. Medium autem nihil dissieri esse,& non esse accipere: consimiliter autem di tertium. si enim datum est, de quo hominem verum dicere, si A non homine verum, sed si solum hominem animal esse,io
tum, non animal autem non . erit enim verum
dicere Calliam,si di no Calliam,tamen animal;
non animal autem no. Causa autem, quoniam
143쪽
primum non solum de medio dicitur, sed de alio,eo Q est in pluribus.quare neq; si medium re idem est,& non idem, ad coclusionem nihil
disieri. Omne aute asserere,aut negare demonstratio ad impossibile accipit: Sc haec neq; semper uniuersaliter, sed qua tum sufficiens est. GDiiciens autem est in genere. dico autem in genere, Ut circa quod genus demonstrationes seri, quemadmodum dii tum est& prius.Communicant aute omnes scientiae sibiinuicem secun dum c6munia.communia autem dico, quibus utuntur,tanqu. 1 ex lais demonstrantes,sed non de quibus monstrant, ne quod monstrant. Et
Dialectica omnibus, di si aliqua uniuersaliter
rentet monstrare comunia Utq= Omne alserere,
aut negare:aut in aequalia ab aequalibus: aut talium nonnulla. Dialectica vero non est ita de . terminatorum quorundam,neq; generis alicuius unius. non enim interrogaret. demonstiantem enim non est interrogare,eo quod oppoli tis exilientibus non monstrauit idem . monstrauim est autem hoc in iis, quae de syllogismo. Si vero idem est interro*atio syllopistica, ει propositio contradictionis: propositiones autem secundum unamquanq; scientiam, ex quibus syllogisimus secitdum Unam quanq; scientiam: erit utiq; aliqua interrogatio scientialis,ex qui hus, qui secundum Unamqvanc , proprius fit syllogismus .Planum igitur,et non omnis interrogatio geometrica suerit,neq; medicinalis: si xniliter aute 5 in aliis: sed ex quibus,aut monstratur aliquid,de quibus Geometria est:aut excisdem monstratur Geometriae,quemadmoduPerspectiva. coli militer autem 5c in alijs. 5c de his quidem re rationem subi jciendum ex geometricis principiis,& conclusionibus. De principiis vero rationem non subiiciendum Geo metrae, inquantum Geometra. consimiliter autemWin aliis scientiis. Neq; igitur omnem interrogationem unusquisq; scientisicus interrogare debet neq; omne interrogatum respondere de unoquoq;: sed quae secundum scientiam determinata sunt.Si autem disputabit cu Geometra,inquantum Geometra, sic, manifes ium
, bene , 5 si ex his aliquid monstret: si autem
non, non bene. Planum autem, Q nessi redar guit Geometram, nisi secundum accidens. quare non erit in non Geometricis de Geometria disputandum: latebit enim praue disputans.co
similiter aut e dc in aliis scientiis se habet. Quoniam autem sunt Geometricae interrogati oes, sunt ne igitur 5c non Geometricς 5 iuxta aquanq; scientiam, quae secundum ignorantiam qualem nam Geometricae sunt Et virum secudum ignorantiam syllogismus, qui ex oppositis syllogismus, ῆut paralogismus Secundum
Ε Geometria vero, aut ex alia arte. Ut musica estiterrogatio no Geometrica de Geometria. co alternas vero coincidere existimare, Geometrica quodamodo, & no Geometrica alio modo. Duplex. n.hoc, quemadmodii irrhythmicum: 5 aiterum quide non Geometricum, eo quod non habet,quemadmodum irrhythmicum: es terum Uero, eo quod male habet.& ignorantia haec, Sc quae ex talibus principiis contraria. In Mathematicis vero non est similiter parato Lmus , quoniam medium est semper, quod duplex. de hoc enim omni, ct hoc rursus de alio
dicitur omni: quod autem praedicatur non dicitur Omne. h.ec autem sunt, ac si intellectiones Viderentur. In rationibus vero latet. nunquid omnis circulus figura si vero descripserit, pia num . quid autem, carmina circulus mani se
sium , quod non sunt. Non oportet aut instantiam in ipsum serre, si sit propositio induci via.
quemadmodum .n. neq; propositio cst,quc noeli in pluribus, non. n.crit in omnibus: G Uni
uersalibus aut syllogismus: planum Q neq; in
stantia. eaedem. n. propositiones, oc instantiar. quam .n. fert instantia,haec fieri poteli propoli-lio, aut demonstrativa, aut dialectica. Contingit aut quosdam no syllogistice dicere, eo vexutrisq; consequentia accipiunt: quemadmodu& Ciseus facit, q, ignis in multiplicata .ppo Iione.etenim ignis celeriter gignitur, ut ait: 5 G h. aec est proportio. sic aute non est syllogismus, nisi celerrima, proportio sequatur multiplex:8c ignem celerrima in motu proportio. Ali nquidem igitur non contingit syllogizare ex acceptis nonnunquam vero contingit, sed risi videtur. Si antem impossibile esset ex falso verit
monstrare,facile uti m esset resoluere: conuerteretur enim ex necessitate. Sit enim A ens: hoc autem existente,haec sunt, quae noui,cti sunt, ut
B:ex his itaq; monstrabo,q, ill ud est. Conuertutur aut e magis quae sunt in Mathematicis: qiri nullum accidens accipiunt, sed Sc hoc disterut
ab ijs,quae sunt in disputationibus sed destiti
tiones. Augentur autem non per media,sed eo N q, assumunt. Vt A de B: hoc autem de C: rursus hoc de o G hoc in infinitu.Et in latus: ut A , icde C,5 de E.Vt est numerus quantus,vel de in snitus,hoc,in quo A impar numerus quantus, in quo B: numerus impar, in quo C est igitur Ade C. 8c est par quantus numerus,in quo D: Par Uero numerus,in quo E est igitur A,de E. Summa imius capituli haec ess.
Nulla demonstratio utitur hoc prineipio continge re simul affirmare Oc negare est linpos ibile, sed non eonuenit smul aifirmare & negare.probatur a prio
ri,quia si uteretur ex parte maioris extremitatis super sue fieret, cima idem tignificat dicedo homo es an malis re dicendo homo est animal,& non est non animal.si ex parte Prima
144쪽
yarte med da ut minoris extremitatis nihil differt quoad illaticinem eone ius ius re necessitateiri praemissam. non minus enim praemissae sunt verae,ec sequitur eiactu so vera,s de medio agi ato tantum vera ficetur maior extremita si de eo assismato ocinerato vera Metu rides militer est de minota extremitate tam respei tu med 3
maioris extremitatis. probatur quia primum nons
lum de medio dicitur, sed de alio, quoniam de pluribus
ei pro omne affirmare aut negare verum est, re non semper uniuersaliter, sed contriti to ad genus,circa quod de monstrationes sunt.
bus, non Vide quibus nee ut quae demonstrant. pclusio. - Dialecti ea Ac si aliqua uniuersalit et tentet demonstraxe comunia omnibus utitur. s.pelusio. sed dialecti ea non est se determinatorum quorunda, in generis alicuius unius. probatur a posteriori: quia Asellet , non interrogaret. probatur,quia demonstrat rnon interrogat. probatur, quia idem oppositorum esse non potest demonstram.
cpclusio. In qualibet scientia sunt propriae interrogationes scietiales. probatur a priori,quia propositio Oe interrogatio*llogisti ea idem sunt. . uso. Propriae interrogationes in geometria sunt, ex quibus aut demonstratur aliquid de geometricis aut aliud de monitratur geometrice, se ut in speeulati ,α simili ter est in aliis seientiis. 2.peluso. De propriis interrogationibus geometriae ponenda est ratio ex principhs Oc coetu sionibus geometraeis, prinei piorum vero ratio non est danda a geometra sm quod geometra est,res militer est in aliis. isaestari In qualibet scientia sunt propriae responsones,qus s.
sum sin illam determinatam scientiam .deesaratur ex Γ priis interrogationibus, quia non esi unumquc selen tem quodlibet interrogare,neerin omne interrogatum irespondere. ie. lusio. In qualibet sciem sunt propriae disputati Ges,quae seis Frat sunt vi inter geometras sees dum Q geometrae. pq, tura priori, quia aliter non arguit geometra nisi feci, dum aceidens. 3Core. Quare non erit in non geometrieis de geometria di sputandum. probatur, quia latebit praue disputantem,oc sinit iter est in aliis scientiis.. prima. Vtrum fiat aliquae interrogationes non geometries, Ee similiter in alης seientiis. s.eutida. Virum interrogationes, quae sunt se eundum igno rantiam geometriae sint geometri . oc similiter in atqustientiis. τὰ ii, Virum syllogismus ignorantiae in unaquam scientia si ex oppositis sylloetismus, an paralogismus. 3. Interrogatio ex alia arte, puta nausea,non geometri Ad ptam ea est. secundum ignorantiam geometri ea quodammodo Mςvnu quodam modo non geometraea. dicitur enim non geometricum dupliciter se ilicii in no habendocte praue habendo. scut irrhithmieum duplieiter scilicet non natis re praue sonans. Tertiam. In Metrinis non sinit iter est paralogismus. probatur prior . primo quia medium in eis semper est dupliciterstitieet de ipso omni, oc ipsum de alio omni,oc quod se dicatur non dicitur de omni . probatio maioris,quia lis csunt videre in teste stu. Deelaratio huius probationis, ii eet in orationibus lateat q, Omnis eireulus si figura, si tameri scribatur, manifestum est, quod non sunt carmina circulus.
proposito Non oportet serre instantiam in ipsum syllogismum scilieet demonstratoris, si si proposJtio inductitia.i par Deutatis. probatur a priori, quia instantia in demonsti: tione est propostio demonserativa, quia quam seruias instantiam propositionem Reiunt, pro postio autem demonstrativa viriuersalis est quia de omni. Aliquando non tontangit syllogizare ex accipes es Secunda.
aecipiunt viri sui in tigrentra ut Ceneus facit: aliquando contingit, sed non videtur.
Si euei i inpos bile ex tali verit monstrare Deile esset Tertia. resolu re. probatur a priori,quia eonverteretur ex neces state veritas eo nelusonis di praemissarum. ut patet interminis A antecedente vero,& B consequente. Conuertuntur magis quae sunt in mathematicis. pro . Quarta.
tur a priori, otii nullum accidens recipiunt: quod de Haratur, quia inta diserunt ab his quae sunt in dispi rationibus, sed assumunt diis nitiones. Augentur demonstrationes nA per media sed iii post Quinta assumendor ut A deum de C: de D. 5e hoe in infinitum. Tt iterum in latus,vi A primo modo, de C tertio m eo: Oc x tertio modo per n medium. ut infinitum, aut infini tum de numero pari oc impari per numerum quantum.
IvτxNDrus in hoe eapitulo declarare quomodo scaentiae utatur cGmunibus,re propriis, tria taeit. ocpri mo,quomodo utantur es munibus declarare intendes, primis duabus conclusionibus insinuat, quomodo utantur principnseo munissimis addens in tertia conelusio ne, quomodo utantur principijscam unibus uniuersati ter loquendo tapponit Uin quarta re quinta differentia, quoad usum eo munium inter speciales S e Gmunestae itias, Ac eo munes inter se. secundo quo utantur propriis insinuare intendens,qualiter interrogando respondedore disputando eis utantur,quinis sequentibus coclusi,nibus ordinate enucleat. tertio adh ue cirea propriorum usum instans, re qualiter esi decipiuntur propriis utantur deelarare volens tres quaestiones eirca proprias Mi terrogationes, ec syllogismos deceptorios proprios mouet oc ordinate soluit ut posuimu q. sed circa tertiae quaestionis tutione, quia diis eultatem pati ε, se procedit i in in ipso principio responsionis in demonstrativa suo ei separalogismos indietione,deelarat ex eo quod intel Iectu videntur adducens exemplum in lallacia aequiuo eationi; S de s milibus idem tumendum relinquens iudicium. deinde in prima xpositione quales sint propriae initantis in demonstrata uis interponendo subditi subdit quidem quia hie determinandum erat auo demonstra tiones proprias instando uterentur: interserit vero,quia hoe ad declarandam secundam responsonis parte, Q. Ln5 sunt paralogismi extra di Ztionem in demonstrariuia praepariat: Vnde prosequendo responsionem intendens. Q nee paralogismi extra dustionem fiunt in demonstra rauis: vel oc in idem redit,intendens declarare, quod de monstrationes habent hoe me uliare, Qviunt propriis abs mea sorma lallogistio, euius negligetiast sophisma consequetis in aliis N per hoe habetur, i an demonstra i liuis non est paralogismus ex dictionem, ex quo non est ille,de quo maxime est dubium, quia iuquam hoe intendit oc sophismaeonsequentis a politione consequen tis seri,S ex puris affirmativis in se da figura,aequivalet. eo syllogismus in ieeunda figura ex assimatiui utitur medio ut consequente re antecedente. primum sevi arguens a postione consequentis uti ε unoec eodevi consequetere anteeedente ideo in secundarpostio . ne declarat quandocpluere ex aifirmato bis praedicato syllogizare,& qn in non. N ex tertia a positione condi tionali,subintellecta vera eategorica .i .Q, demonstratio non potest esse ex sulfs,quae ponit particulariter antece dens illius conditi lis intentu habetur quod diximus, de confirmat quarta spolitione idem alia rone speciali ter in mathematicis. quintam vero, tua vitinia est .ppositione ni,vel respondcs laetis obieetioni,qus ex quarta a positione cruri potadieeu , Vesvirone ad idem, ut in
145쪽
.Tho. habes vel quia dete minatis proprias interroga.tionibus, responsionibus, disputationibus, deceptioni bus, tam dictione quam extra dictionem , ct instantiiusupererat de proprijs augmentationibus demonstratio num determinare. Num prima prineipia ingrediantur formaliter demotia
CIrea primam conclusone Oeeurrit dubium. An pH
ma prinei pia ingrediant formaliter demostratione ostensuam. videtur enim Q se. primo quia experimur hune processum eme demonstrativum saltem materiali
ter loquendo idem simul esse re non esse est impossibi te materiam primam esse sine Hrma est idem simul estere non esset ergo materiam primam eis forma est impossibile. oc tamen maior huius demonstrationis est principium primum in sita eomunitate sumptum. ergo prima principia tarmaliter demonstrationem ingrediu tur. Seeundo, quia Aristoteles in hae prima eo ne tu sone ponit expresse primum prinei pium assumi inde
monstratione ex parte maioris extremitatis,& experie
tia eo vineti hoe posse seri, ut patet in exemplo ex textu sumpto. s homo est animal,& no est non animal Callias est homoe ergo Callias est ammat,et non est non animal.
ergo idem quod prius. Tertio,quia nisi prima prinei
pia formaliter ingrederentur aliquam ostensua demonstrationem sequeretur alterum horum. s. vel Q inter eo
Husionem demonstrabilem dc prima principia esset infimia ditialia et quod demonstratio ad impossibile esset
prior demonstratione ostensiuat quoruna utrunm est in conueniens. consequentia deducitur se. st A eoncluso,
Quae demonstret per a prinei pili:& n per c dc c: per Drocite deinceps Meendendo: aut deuenietur ad id quod im inediate concludetur ostensue ex primis prineiphs, ochahetur intentum, aut non:& s non,deuenietur ad ali quid ,quod immediate concluditur ex primis princi phs demonstratione ducente ad impossibile, Oc habetur smineonueniens: aut nun in deuenies ad aliquid immediate iconclusum ex primis principsis, Oc sie est distantia institta inter eones usionem illam Ac prima principia. Si enim
finita esset pertransiretur tandem,ascendendo ex conclusore ad ipsa principia.
Ad euidentia huius dubitationis sciendum est o prineipia ingredi demonstrationem , duplieiter intelligi potest. s. virtualiter & formaliter. Virtualiter ingredi demonstrationem est virtutem suam ad demonstratione cooperari,& in proposito si quando id in quo saluatur principiorum Virtus, allorum virtute conclusionem in fert. α hoe modo non est dubium prima prineipia esse e monstrationes ingredi, quoniam in omnibus praemissis,quae demonstrationem integrant, saluatur primoruprincipiorum vis,qua cones usionem inserunt, roborantoceonfirmant,seut in omnibus causis seeundis vis pri mae eausae operatur. Vnde Aristoteles ad scientiam re qui sta numerans loeo praemissarum dignitates enumerauit eausam principalem tangens,a qua omnes praemis Isae derivantur, oc in hoe eapitulo ait,quod omnes scien tiae eo munieant m comunia, ut ex ubus demonstrat. i. ut dignitatibus seu prineipns virtualiter sΜodum autedeclarare quo prima principia cooperantur omnibus minissis altioris negoeii est, nee pigeret s logieus intelle ctus tantae rei ea pax esset.) FOtinaliter autem ingredi demonstrationem est seeundum seipsum in demonstra
tione assiimi.Quod quia multiplieiter in proposito fieri
potest,dupliei distinctione ad hoe elucidadum est opus. Prima est. prineipia prima dupliciter sumuntur. Linterminis e sim unissimis, ut non contingit simul esse ecnon esse,& ad terminos speciales contracta,ut non contingit smul habere tres angulos re non habere, mouerire iaci moueri, α huiusmodi. seeunda distinctio est, prinei pia prima sumuntur dupliciter cin actu signato, vi non eontingat simul esse, de non esse , moueri oc non
moueri,& smilia .cte in actu exercito ut A est ens,& n5 est non ensere A mouetur & non mouetur,& huiusmo di. Cum enim primum principium sit. affirmationem re negationem eiusdem de eodem occi non se compati rhoe quod dieo,non eontingit simul esse ec non esse, vel affirmare re negare,vel moueri oc non moueri, signisi cant illud,sed non exercent amrmationem contingen tem,oc negationem non, vel Gouerso. Illud vero quod di eo a est elista non est non ens Ac similia ipsus ais mationis eoniunctionem oc negationis separationem exercent. secant autem se mutuo praedictae distincti Des,quia re principia tam eomuniter eontracte sum pta in actum signatum re exeret tum diuiduntur:& ecciuerso, principia tam in actu signato ut in exrrcito in e muniter sumpta oc eo tracta secant. Tangit vero utram distinctio mineipia formaliter sumpta quia cum mem hra utriusine incidant,& membra primae distinctionis
prinei pia sint sermaliter sumpta, in omnibus membris prineipia tarmaliter sumeda erunt. Quod autem primae distinctionis membra principia snt krmaliter sumpta, Iieet ex se euidens sit, tamen ex eo suaderi potest, supe rius tarmaliter sumitur non solum quado seeundum se sumitur, sed etiam quando applicatum ad suum inserius accipitur, eo Q inserius actu oc intellectu ineludit in se superius. se ut in mathemattealibus non solum formali ter sumitur hoe pranei pium , s ab aequalibus Oce. quado dicitur s ab aequalibus aequalia demas Me. sed etiam qii dicitur. si ab equalibus magnitudinibus aequales magnitudines, re si in aequalibus lineis 5ce. Potest ergo ad propositum descendendo, principia prima ingredi lar
maliter demonstrationem ostensivam,intelligi quadropliciter. Primo, loquendo de principiis primis in sua eo munitate sumptis in actu fgnato puta. hoe quod di Co, non contingit esse 5c non esse,assumitur ut praemissa alicuius demonstrationis. α hoe modo non inuenit priis Ina principia demonstrationem ostensiliam formaliter ingredi , ut primum argumentum oc similia ostendunere demonstrationes, in quibus principium ipsum con cluditur de inseriori: quod fit, quando eoneluso est principium contractum. verbi gratia. idem smul esse 5c noesse non contingiti moueri re moueri sunt esse oc naesse: ergo ide simul moueri,& no moueri no eontingit. Secundo,loquedo de princi s primis contractis ita, re in actu signato. puta non potest simul moueri & nomoueri, ct hoe modo etiam demonstrationem ingre diutur,ut patet in exemplo adducto de materia prima, dieendo,idem esse in actu ec non in actu non contingat: materia esse sine serina est materiam esse in actu re non in actu: ergo materiam esse sine forma non eontingilio
se de aliis. Tertio, potest intelligi de prinei piis primis
in sua comunitate in actu exercito. puta A est ens&n5 est noens. Et similiter quarto Oe ultimo modo, potest intelligi de prineipns primis contractis in actu exerci to. puta A est mobile & non est non mobile. Et neutro horum modorum prineipia prima dem strationem in grediuntur ostensuam, quia supersultatem demonstratio abhorret , vanum autem est postqua affirmauimus aliquid de aliquo addere negationem contradictoria ab eodem, meit enim affirmasse. Si enim intendimus de monstrare mundum non esse infinitura,sed finitum,no portet assumere,omne corpus est stillum 5c non ei institium,sed susscit daeere, ira ne eorpus est finitum: mudus est eorpus:ergo &e. nihil enim minus vel magis es seis redditur demonstratio illius subtractione vel additione. Et nota Q quia Aristoteles de usu primorii prin/cipiorum agebat nune,vsus autem rei attendatur penes
exercitium eius, ideo indistincte docens, quomodo dein monstrationes aeeipiunt prima principia dixit, neque unam demonstrationem ostensuam illa accipere, in
tendens de illis in actu exercito vi patet in exemplo subdito) homo est animal oc non est non animal 5c
146쪽
re, Ad primet erio aliter indere non oportet qa primum .
membrum ostendit. Ad seeundum dicitur Q, textu Aristotelis no vniformiter videtur haberi apud omnes, ocis. Tho. textus. siquidem qui hodie eo in uniter inuenitur ille non est quem. q. Tho. glosauit . ut dili enter in tuenti clare liquet,de longe melior est litera. s. Tho. litem eomum in hoe passis,ut patebit. seeundum enim e munem literam Aristotesesami mal eonditional4ter ta/men principium primum assimi in demonstratione. se. - : cundum vero lueram. .Th . probat oppostum visum amarae deduximus .re heet com uni literae applieare ver
hales glo. S.I ho. sit dis ei te nili sorte extorquendo)dsensu tamen sua expolitro non longe est, quoniam diei vius, a, propter tormam syllogistieam illud affirmauit. Δ q, eonditionalis nihil ponit , sed vera est tam anteee dente ii consequente existente ina possibili re i, breuitare utens disens principium primum contingere exerce ri in maiori extremitate. subintelligi voluit hoe esse sunsuum, ut latera. s. Tho. habet, vel ipse exponendo adteo JUt,quoniam euides ex se est, liere alii antiqui sibi in hae xpositione non eon semiant. sed contra hane responsionem vi magis elueeseat in statur duplieiter. Primosas volo eon eludere aliud inesse alleui, cic eius oppositum non inesse, netessarium re non supersuum est eo i
tionare maiorem extremitatem assarmatione eius Oe ne
ratione opposui. Verbi pratia i concludendum est mudum esse re finitum de no infinitum, oportet assumere,
Omne e pus est finitum .ec non a tinnitui mundus est corpus: ergo mundus est finitus Ac non infinitus. secun do quiailla additio non est superflua quae posito eo,cui addit ur,cadit subdubio sed posita affirmatione alleuius praedirati de aliquo adhue ea lit sub dubio remotio op/vositae negataonis ab illo. ergo . minor exemplariter declaratur,quia scito in eorpus si animal adhue nesciturre non est no alal,quia ista additio falsa est, eum eius eo tradietorium si verum. Leorpus est non animal, Ut pa
tet. Ad primum hortim dieitur, , aliud est loqui de irequisitis ad syllostismum , ec aliud de requistis ad de monstrationem. licet enim ad formam syllogisti m in tegre seruandamstante illa hypothes oporteret cotidi
2 innare maiorem extremitatem affirmatione oc nega
tione 5ce. quantum tamen ad vim demonstrandi non minus eis rariter concluderetur eoncluso illa,s assumeret ur omne eorpus est finitum Cp si eum negatio e oppo/ iti assumit. nihil enim importat plus veritas istius, mundus est finitu oc uoti est itistitius, mistius, mundus est finitus ut de se patet) α sorte antiqui natione re formae syllogistieae se intellexerunt Aristo. non ratione v dea monstrativae quia hoe valde Elatu est eui ai disti plinato. Secundo dicitur q, eonditionalis illa, si eo neludendis est mundum esse nitum re non infinitum oce. est verat sed tam antecedensis consequens est salsum, quoniam, demonstratio non minus vitat supersultatem in eonclusone, si an praemii vis. oc ideo nulla demonstratio illam conclusionem concludit immaliter, sed vire aliter dum concludit affirmati uaira , sed mundia et est finitus de hoc
mei ad hoe ost scibilis re merito , quia negatio perat irmationem cognoscitur oc priuatio per habitum. Ad secundum vero horum dicitur. q, argumentum illud ex inaduertentia suppositionum procedit. eor pugenim potest sumi dupliciter. Vno modo pro corpore iuramuni,cum abstractione ab inferioribus,re sie,si quae ratur,aut est animal aut est non animai,vere responde tur neutrum, quia illae contradictoriae noti sunt, sed aes einatiuae de Haediento finito de infinito, inter quascia re duplicatione re praeeiticine cie. datur medium. si vero quaerat ur, aut est animal aut no est animal negativa e5- ceditur. qm vera est denominatiue tit de sie eorpus h De implieem suppositionem. Atio modo laniatur cor pus ut supponit personaliter indefinite in de se diis,qus cotradictoris vident simul velifieatii, ut corpus est alas,
et corpus nAest arat, a sim diuersa suppostasicht vate Hrtis parti subuernitiir ut patet si fiat partieulares, de quibus est idem iii die tu dieendo aliquod eorpus est aliis
mal,& aliquod eorpus ncin est animas. se tendum est Deundo, i, eum dieitur affirmationi superflue addi negationem oppositi, intellitimus re Pectu eiusdem ad ide. oe smiliter re quietur eontra sophistieas importunita tes,qualia his et dieere consuetiimus. alias de usu primi principii sermo non esset, re in aequi uoco Iaboraretur. de ideo eii dico e pus est alal Oc tio est non Hal. eorpus es et pro eode,vel eis te praecise accipi, ut stat sub assar matione Malis, ec vi Rat sub negatione non alatis,aluersubie tum non esset idem. Constat autem adeo ut euidelius apparere non patiatur natura humana, et, ni formi
ter accepto stilii io, i ait rinatio est vera, ne alio 4t salsi Neconverso. oc , mente non eontingit dubitare denegatione Iosia affirmatione, licet ore instari possit, ut dieitur. . metaphys. His praelibatis iam patet i, iat T.αν. sa est minor argumenti, ec q, eius probatio corpus non unita iter aeeipit quoniam in prima eum dieitur eor pus est animal corpus ibi sumitur pro sensitivis corporibus licet confuse, in secunda autem cum dieitur , Q haee est salsa; eoi pus non est no aiat, sumitur eo us pro non sensti uis, pro quibus sua contradictoria est vera. s.cor pus est non animal. Nos autem corpus umiormiter sis ivimus.& ideo eoncludimus superflue intimi in maiore extremitate auirmationem eius 5c negationem oppos ti,dc nihilominus dicemus hane is corpus est animal. Nec non est no animal,esie veram, oc eius oppostam subeotrarie. Leorpus non in animal, de ea non animal,esse similiter veram. quoniam sunt in materia contingenta,
de pro diuersis suppositis sumuntur ut de se patet. Ad tertium pranei pale dicitur, i, loquendo de princi
phs in actu exercito, manifeste patet argumentum non concluderetquoniam supponitur ipsa se sumpta esse Malia. , eis non repugnet assumi,5 praemissis cuius oppositum ex superstuitate incidente iam liquet. Nee videtur concludere etiam loquendo de pranei s prim g in adius gnato: dieam enim v, nunquam deuenietur ad id quod immediate coneluditur ex pramis principias, quia torte nulla est eorum immediata eoncluso, quae sit vere con
clusio, sed venietur in geometria ad prinei pia D se nota, : ire similiter in plutosophia, oesmiliter in metaphys . quae sunt prinis praemiiss suarum demonstrationum,ociatae praemisiae redueentur in prima principia non eo modo quo eo nelusones reducuntur in praemi iras , sed quo principia secundaria redueunt ad priora, sicut in naturalibus aliqua reducuntur ad primas causas ut effectus ad causas ut ista inferiora ad superiora, re aliqua ut eausae eundae ad priores,ut inseriores sphaerae ad superiotes, vel intelligentias.. CaRCA declarationem eiusdem eones usoniu dubita Devsu pH. tur,eo Q Ari .aequi uorare videtur de usu primi prin mora principia in maiore extremitate re minore medio. par mpioru exi te siquidem maioris extremitatis ait,est animal, non wwman est non animal. ex parte autem medii oc ter iij ait homo Π ς ut re non homo, Callias 5 non Callias. ubi elare patet non utilio iter utitur assirmatione Oc negatione,& eo sequenter in aequi uocationem lapsus apparet. Auge tuti dubitatio, quia uti medio vel tertio taliter asῆrmato oc negato, non est vii primo principio. n5 enim signi ficat primum principium q, de A re non A praedicetur Et
aut non praedicetur,sed potius inde Λ5 non Λ verasea tur B: ergo fice.
. . Ad euidentiam huius dubitationis , notandae suntdus disti rustiones. Prima est quὀduti assii matione Ocnegatione simul,eontingit duplieiter. Vno modo uti affirmatione alleuius Ac negatione opposti corradiistorie, ut animal se non no Mai. Alio modo uti ammatione alleuius re negatione eiusdem ut animal, re no animal. seeunda est propositionsi demonstrationis ostenilius:
147쪽
alix sunt ex termin;seouuertibilibus, ut h5 est ris bilis. A quaerere, an demonstratio ad imposuibile utatur etiam Alle ex praedicato maiori,ut homo est animal patet ilia illo alio pranei pio. s. non contingit sῖ nitit ei ta non esse. ex eo Q oportet demonstrationis OstentJuae propolitici. Videtur enim in indisti iacie de primis iuuncipias acet pienes esse non sol una venas sed de omni, oc per se quod no dum si quod dicitur,quia non nuntis demonstratio dii contingit nisi squa de squis vel maiora de minoribus cit ad impossibile oppositum isti primo principio, de Op ο praedicemus. His notatis dicitur , cum tota vis ritonis quolibet est at firmare vel negare si ad impossibile oppoAristotelis ad deci adii usum primi principia in demo/ situm illi non eontingit simul esse .ct non esse ut de se pastrationibus oste si uis stet in hoc, i, aut demolirator eget tet oc exe inplum elare habet ex fine primi periherme assirmatione re negatione simul ex parte porcati: aut ex nias. ubi probatur ista propositio. vntiquodU dum est, parte subieetainee ne, nee se: ergo oce. 5c egere usu affir i ieeesse est esse ducendo ad impossibile lioe,quia. s. aliter
mationis denegationis duobis modis cotingat supradiis contingeret idem simul diaere non esse, ut clare habes vitis: videns prs dieatum semper maius,aut aequum subie ibi d. S.Tho. Et confirmatur ua Averrois in isto loco eo sto esse, vidit ex parte praedicati non polle uti assii matio mento. s. indisti nisi e loquitur de tuis duobus princi ne oc negatione eiusdem: quoniam falsa suillet pro sis piis dicens demonstrationem non egere enunciationetio. endo. homo est animal, dc noti animal, aut est ra- eommuni, nisi in duobus locis, quorum secundus eii, tionalis oc non rationalis, ae per hoc illum alium modii quando demonstramus ad impossibile. quo uti possit seruata veritate expressit. s. utendo astarin Ad euidentiani huius , oportet praesupponere eas, matrone v mus, oc negatione oppositi contradictorie. quas supra diximus, distinetiones de primis p i incipiis, oc dicere est animal, oc non ei no animal. nee pini erat F liabere loeum etiam in hoe principio, omne a firmare, aliter dicere. Ex parte autem subrect .laeet videret utro aut negareverum est. quod exemplo iacile est decia irrique modo posse uti veritate salua affirmatione de neg, Accipitur squidem communiter in astu signato, ludi tione, quia vii affirmatione subicii oc negatione oppo- citur omne aut affirmare au negare dee. contracte verosita nunq; veritatem deliruit,ut si daeatur, homo ec non in a stu signato,ut hominem currere ut non currere estrio homo est alat. t risibilis. α uti assimatione subie/ verum . communiter vero re contra die in actu exercito. oc negatione eiusdem. quia quando maius de minori ut a, est b: ergo non est dicendum a, non est b, oce.
Praedicatur, nihil adimit veritatis. ut si dicatur homo dc Hoe stante quatuor dicimus. Primo A ambo hienon homo est animal, in terminis enim conuertibilibus νrincipia in actu is gnato siue eommuniter sue cot racte
hoc non liceret. licet inui utrunqi viderite quia taliae uti sumpta ingrediuntur formaliter tam de monstrationeinas firmatione de negatione opposti, eadem ratione va/ ostensivam cs ducente ad impossibile. oede primo qui. numelle apparet, quod pro manifesto relictum est circa dem exempla sunt data. de Deundo autem facile est eui praedicatum rideo hoe sub silentio praeterauit re ad reli que exercitato addueere,ct habetur ibidem in primo pequum se transtulit. declarans Q, nihil resert quo amnsere riherminias. Secundo dicimus,4 illud principium, nonda conci usionem veritate proximitaria an de subieeto contingit simul eae oce. in aetii exercito, neque ingredi/α eius negatione possit veliscari prs dicatia, qti pdicatu tur demon liratione ni ostensuam ut probatum est nomaius poteti esse subie io, oc consequenter neutro mo- que dueetem ad impostibale eadem ratione, quia super do affirmatione denegatione iam ut utitur demonstratio suitatem terminorum omnis demonstratio abhorret. Cap.ra. ostensiva. Et per hoc patet responso ad primum. non . n. G Tertio die imus a, hoc principio, omne affirmare aut ne vitio aequa uocationis defecit, sed industria breuitatis, gare dce. in actu exercito demonia ratio Osuiuiua uti non modos omnes circuspicies a demonstratione separauit. potest, patet illud ex termitiis,ua demonstrare ostensue
Ad seeundum dieitur, et cum primum principium est ostendere ste vile ves se non este es veritate assumpta se uius meminit hies dioet a stirinationem Oc negationem rum praemissarum. usus autem huius principii consulit non contingere simul ad excludedas cauillationes, quod in ostendendose esse quia eius oppositu est falsum cice. a plenitudine destrinae alienum non est, nedum a stirma Quarto dicimus, i, hoc prauci pio demonstratio dueens tionem 5c negationem oppositi, quod primi principii ad impossibile utique cogitur, quoniam demonstratio a diveritas est, separauit. sed etiam astirmationem oc nega, ad impossibile .a destritistione unius opposti ad eon tionem eiusdem, quando veritatem compatitur , id est structionem alterius directe proeedit quod est proprie ex parte subie,sti,quando praedicatu est maius,ubi quae- vere exercere hoe principium ut patet ex dictis. 3 Sisdam similitudo contradictionis est. extra demonstratio gnia, autem hae stat secundum mentem Aristote. nem ponere voluit. Et nota cu idem iudicium deteris dicti inde sumitur , quia loquens de illo principio, nontio oc medio protulerit, medium ex parte sibiectiaeeo contingit simul affirmare, dixit, ne ii una demonstrat Opit,oc non ex parte praedicati, aliter nee esset eadem de accipit. loquks aute de line principio dixit oe aute affir viro ratio, nec nihil diit erret, sed his saeiset minor, qua mare,aut negare,qus est ad impore demi stratio accipit oportet aequa de aequis, aut maiora de minoribus, diei, ex ipso sermonis stilo instruan s v, aliquid comi enit huiuvi de primo declarauimus. nec opus erat inedij speciali- principio. sessumi in demonstrati e duce te ad impore, ter meminisse ex parte praedirati, ana eadem de ipso eκ H quod illi non conuenit. Nec arguas me quaeso si in pee. parte praedicat de prtitio ratio est. Nee fallaris hoc initi dente conclusione loquens de usu illius semper locutus eo putans, in Q oportere in demostratione assumi suta suerim de demonstratione ostensua, quoniam Propteriei itum aut medium affirmatum de negatum, ad conelu elaritatem doctrinae id factum est Aa sui fallitate, nee de dum de subiecto assimato oc negato . verbi gratia ad diutius permi ilum est stare animum suspensum. concludendum Callias 5e no Callias est homo oportere Ad argumentu ergo iam patet responsio.quia de prindicere,homo vel homo Ac non homo est animal Callias cipio illo procidit ut signato,ut non exercito. Adeo. ec non Callias est homo vel Callia, re no Callias est lis firmatione ob antiquorum reuerentia)dicitur Q, inde fi vi S non homo. ergo Callias A. no Callias est animal, nite, oc non rantelligendum est eminerationem , lem has chimeras procul abhee abs te: ni demonii ratio viiii ingredi demonstratione re ita ut de illo principio. s. node Uno concludit se ut re propostiones eius e nuneiant, contingit simul esse, verisee Eprimus locus. s. si conelu ut supra dixit Aristote. , deuda est affirmatio alicuius re negatio oppositi. puta Quo iram primo principio utatur demonstratio mundus est finitus oc non est infinitus, vera seetur dico ducem ad impoli bile.& quomodo. propter forma syllogistiea ut declarauum s. oe de isto s. Cinc A secundam conelusonem dubitatur, an sit in omne asta a re aut negare, veri ficetur secundus locus.
testigenda de omnibus primis principes, an de line Sed citi demonstratio est ducens ad impossibile, nec lictant una, omne amimare, aut negare verum est: odest na est doni a verbis Auer. ut patet diligenter iam
148쪽
iii Serre lautiam; et propo .ritione lin- ularem.
tuenti. si quis vero eontendat de eius aut alterius men te, mihi eure non est: qm non uuid hie vel ille senserit iii quirimus,sed quid veritas rei habeat. CIRCΛ quartam eonelusionem nota, q, Aristoteles dieetix diale tieam de metaphysi ea vibus via Intendit nou omnibus) omnibus modis dieiis. s. ex sibus, de ubiis de quae re hoe idem declarare intendit re gloriose declarat. s. Tho. tam in diale stimui in metaphysica inueniri, licet nonum formiter, ut diligens te tor percipere facile potest, distinguendo tam dialectieam 4 de monstrativa an docentem Sc utentem,& a ignando earu inter se diia
serentiana, re a m et a physea,ta in quo conueniant. Cinc A sextam conelusionem,in qua dicitur, mites ientias gaudere proprias interrogationibus, dubitatiucula occurrat unica, quia Aristoteles ii uini sibi aduersari videtur. in quinta squidem conclusonem dixit, de monstratorem non interrogare nunc autem in demon strativis proprias interrogationes ponit.: Ad hoe diei/tur, et, interrogare non uniformiter aecipitur hie S ibi, Avi ab omnibus expositori biis coneeditur. ibi siquidem interrogare est utraca quaestionas partem proponere,ec utramuis concludere, hie vero alteram tam una ct illam determinate, quoniam duo opposita demonstrari non possunt sicut nee esse vera propter quod Arist. cu dixit demonstratore non interrogare hanc rationem assigro uit. Quae sint autem interrogationes demonstrativae in prinei pio seeundi dicetur. CIRCA responsionem datam ad tertiam quaestione diligenter aduerte ex hoe loco haberi nullum inconue niena vile,re nullam deceptionem sequi, ex eo u in scientias Vtamur nominibus an logis, quae aequi uora in prae dicabilibus re in praedi eanientis vocantur, pro eo q) n5 habent rationem simpliciter.Scientiae enim: inquit Aristoteles videntur intellectu qua signiscatione utantur, setit sensu videmus circulum descriptum. yx ignoran ria ergo posteriorinicae artis prouenit ponere Uni uoca tione in nominum metaphysicorii, scilicet entis , actus, Coc potentiae&e.vet equi uorationis vitetur sallacia.
cinc A primam proposti nein post supradi si a ra tionem postam,dubitatur. Quia contrarium videt esset, quod bie dieitur ei: auod distunt est in quarto capi tulo. Nune squidem dicitur in in syllogismum demon strativum non oportet serte instantiam ex propostione
induc tilia. i. particulari. ibi vero dictum est,q, contra I
postionem de omni , quae proeuldubio demonstrativa est,sertur instantia ex propositione lingulari quomodo ergo haee stant simul. Ad hoc saei te diei , , quia aliud est seire instantiam,oc aliud est serre instantiam.ppriam demonstratori: deo diuersa ducta sunt , quae tamen sibi mori contrariantur. Cum enim demonstratio, ut se iit uniuercallum ut supra dictum est. Quia incorruptibi- Luna oportet eam esse,&ad singularia tioti nis per acci dens se extendar id quod est per aeeidens extra pro
pria rei numeretur: consequens est, in instantia singula
ris inter in statias proprias demonstratori non computritur. Et quia Ariit. hie de propriis demonstrationis tra Stabat,ideo instantias sngulares exclusi, assignans pineausa quia demonstratio est viii iei alium. In quarto autem capitulo. ubi adhue de propriis non agebatur insta tias stipulares opus non erat excludere. Quoniam ergo vere instantiae sunt, ideo ibi numeratae, qui autem non propriae demonstratori,ideo hie exeluse. Nuin . si ea sessi non posset mo mari .erum validum seret argumentum a postione cotis umia ad antecedentis positionem. - ,
CIrca tertiam propoliti mena, illana. seMitionalem, si esset impos ibile ex suam moti arare volitae. Dii hilatur dupliciter. I rimo qu a non videtur verum, Q sesset impossibile ex salsa eoneludele verum, in liceret apositione consequentis arguere. non eium magi R tunc sequeretur verum ex vero, nunc hoc verum sequitur ex hoe alio vero . sed nune videmus Q postqua verum ex vero deduximus, non licet redite aesi sequente adaia ecedens. n oneium cum diximus sortes est homo, ergo est animat: dicimus sor. est animal. ergo est homo: ergonee tunc hoc laceret. Seeundo quia dato in esset vera illaeon ditionalis,& consequeter in non fieret paralogismus consequentis a positione consequentis, adhuc tame non habetur: r, non posset fieri idem paralogismus in seeum da figura ex puris affirmarauis. hie enim paralogismus non peceat eou, ex salssinserat. sed quia medium ma, alis est viro p extremo : ut patet dieendo. Omnis homo est animal eo est animal .ergo leo est homo. Ad hoe dicitur u eausa quare a postione consequen/tis non licet uniuerialiter arguere:cst quia ex salso sequi ve intur verum svi superius dies tam est. 3 potest enim eon se. quente existente vero antecedens est e salsiim ut patet propter quod in terminis eonvertibilibus a positione cosequentis arguere licet: fieri enim non potest: ut conuer tibi hasiit:& unumst ire reliquum non: quia inquamhse est eausa, si impossibile esset ex salso veru syllogisti
ci concludere: oporteret eonsequente existente vero:an tecedens esse verum: sicut econuerso: ex eonvertibilitas esset inter veritatem consequentis euius Q re ste conse quentiae:ec sui anteeedentis: ita a, sicut modo diei mus. culus p recte consequentis, uel recti syllogismi: quod idem est tantecedens verum inseri conclusionemveram: eo . ex veris nil nisi verum: oc propterea una uersaliter concludere lacet a positione anteeedentis ad postionem eonsequentiscita tunc:quia uerum ex veris tantia seque retur in quoeunca recto discursu: verum consequens ve I una antecedens insertet: oc a politione consequentis ad ipolitione antecedentis uniuersaliter arguere liceret. Et quoniam ex puris affirmativis in seeunda figura vitium propterea est: tu a medio termino eosequente primum ut antecedente utimur quod modo non licet:propter di tam causam: quia . s. potest consequens esse absis alite,
ideo, si spossibile esset ex salso inllogistice monstrare vo strum: paralogismus ex puris astirmativis no inueniretur: sicut nee a postione eonsequentis,unde radices syllogi mei dis eursus subtiliter Aristoteles intuitus ex una ea coditione utrunim modum miralogizadi exesust a demonstrativis. propterea quia ex salso non potest mosi rari ve rum 5 eonsequenter ita se habet demonstratio ut se ad
hos parcilogismos seut se haberet syll, simpliciter ad eos idem:si non posset ex salso syllogizam verti. Ad primu
autem in oppostum negatur aisumptum: quoniam ex sessitate propositionis de inesse non sequitur is stas m datis. Aliud est enim dicere,si verum ex sesso non syllogizaturdaret arguere a positione coniequentis:& aliud ea dicere, ii verum ex salso non potest syllogizara: sieet ar puere a positione consequentis, primum est salium se eundum tormam syllogisticam lieet ex gratia naateriae. vel ex hypotheti sequatum ut de exemplo ad dueto obi, caendo. Salio. hie ait.Tum quia est in materia neeeila ria, quo ausubiectum concludens utruncin praedicatu in primo modo per se tum quia pponitur id quod est animal esse hominem .seeundum vero eaverissimum:vnde stante illa codicionali,verum magis inferretur ex vero: Q hoe verum nune ab hoc: quia tune ita appropriaret sibbi in serri ex vero quod impossibile esset inferri ex falso
nunc autem hoc verum licet inseratur ex vero: Ot ranae
inferri ex falso: dc esse veru ante existente falso. Ad secudum dicit: in exti ac conditionali sufficienter uter imo dus paralogizandi deliruetv xii Hex dicti Pater. Ad ritu si is probationem autem oppositi dicitur: cplicet paralogio fidimitivi mus ex puris affirmativis non ideo sit i quia sit exi in in eouuetis
sis, est tamen ideo, quia medium, quod assumitur ut bilibus ui consequens extrema in utraque praemula concludit in latargumevi antecedentis respectu maioris extremitatis ut exem n.
placiter patet. Cum enim dico, homo est animal, leo in animal, ergo leo est homo: ideo homine de leone in
149쪽
ero, quia est animal, ac si ad animal sequeretur homo. EVnde quia in te linis conuertibilibus quodlibet an tecedit, A sequitur ad quodlibet, talis forma seruanda
non prohibetur , ex per eandem causam in terminis nGconuertibilibus abncitur, non est ergo radix illius min logismi id, quod in argumento adducitur, sed quod nos diximus, arguere.sa positione consequentis quod coinune est huic ec supradicto huic quidem virtualiter, illi vero formaliter, propter quod utero Paralogismus
Aduerte litis,in deceptiones,quae accidunt in demon strata uis ex pacalogismis sunt quidem deceptiones Saggenerantes ignorantiam prauae dispositionis in illa scientia, sed sunt deceptiones comunes scient ijs re non scien ins scilli selemiae dc alteri: deceptiones autem prouenietes ex falsis oppositis propi ras principns vel pinissis de moniticitionii in illa scientia sunt deceptiones propriae, ec ideo paralogismi re non ex oppositis syllogismi ex elusi sunt a demonstra ciuis. Et liinc euenit ut parato se Fmos in demonstrativis inducere ridiculum si, Oc plut xcio. sophorum non esse sophysticas rationes soluere,ut dice tur primo Physicorum.
Cinc Λ Vltimam propositionem,uilae de augmentatione demoni irationum eit. Aduertenda sunt duo. Pri De augme mum eii, is cum augere demoni irationes in longii mulisio demon tipliciter contingat via compositiva. descendendo tan
inrationi t i tum ex parte subiecti in aliud , de de illo in aliud Ace.α
assiimendo descendendo ex parte passionis tantum ex prima in se
vel post ac cundam. Ac ex secunda in tertiam Sce. Oc descendendosum do. ex parte utrius in simul, ut a triangulo Oc eius passioni bus ad isochelem Oc suas propriaς passiones: α ex parte
medii via resolutiva ex medio ad anterius medium asce
dedo in eodem vel diuerso genere causarum &c. omnia conelussit Artito sub uno verbo dicens, demonstratio nes augeri in pol taliumendo,oc complexus est. S.I ho. ponentes post antimere eis medium sub medio sumea re. saluat enim hoc in omnibus supradictis, ut facile pa/ Ctere potest exercitatis oce. Seeundum est ιγ Ariui .dicens pos hassumptionem procedere in infinitum non in tendit allerere demonstrationis augmentum aliquo modo in rillinitum eise sed intelligendus eli vel conditionaliter,s.si infinita post assumenda ellent.& hoe,vel quia nondum declarauerat, quod inferius deternia nabit. fi Ca is. eir nitatem dem nitrationum undi. p. Vel quia species nu-
ea Lin. s. erorum Stigurarum, reconsequenter quaestiones eo ., ς rum infinitae sunt in potentia.Aut remelius intelligendus eii per ly in infinitum intendille in incertum , eo in non est determinatus numerus post assumendorum, sed quandocta sunt tria, quadour decem, quando in octo oce.
ae si dixi set,atigetur demonstrationes in post assumen do,ut a de n. oc n de R& C de D: A sie in infinitum. i. α sic quous in sint alsiinienda, quot qa suerant oce.
QVod vero dissert,ex .ppter quid scire, pri, Fi
mum quide in eadem scietia.θc in hac dupliciter. Vno quide modo,si non perimediata et liciatur syllogismus, no. n.accipitur prima causa, scientia vero ipsius propter quid secund uni primam causam. Alio autem, si per
immediata quidem, sed no per causam, sed per
notius eorum, quae conuertuntur. nihil enim prohibet eorum, quae conuersim praedicantur,
notius aliquando esse, quod est non causa. quare erit per hoc demonstratio. Vt quod planetae prope, per id, ii non scintillant.Sit in quo C, planctae in quo B, non scintillare: in quo A, prope esse. verum itaque B de C dicere: planetae enim non scintillant. sed di A de B: quod enim non scintillat prope est.hoc autem acceptum sit per inductionem, aut per sensum . necesse igitur Ainesse ipsi C. quare demonstratum fuit, i, plane
iae prope sunt.Hic igitur syllogismus no ipsius propter quid, sed ipsὶus quod, est.non enim. p pter non scintillare, prope sunt, sed propterea
quia prope sunt,non scintillant. Euenit autemper alterum monstrari alterum A erit ipsius propter quid demonstratio. Ut sit C, planetae: in quo B , prope ella: A , non scintillare . inest
itaq; Sc B ipsi C: quare Zc ipsi C, A : ec A ipsi B,n5. scintia lare.oc est syllogisnius ipsius .ppter quid:
accepta enim est prima causa. Rursus quemadmodum lunam monstrant, quod sphaerica per augmenta. si enim quod ita augetur est spheri cum: augetur aurem luna: plata uin,quod sit nae
rica . sic igitur ipsius quod laetiis suit syllogi L
mus . Econuerso autem posito medio ipsius propter quid . non enim propter augmenta est
iphaerica : sed quia est sphaerica , accipit augmenta talia. Luna, in quo C: sphaerica, in quo
B: augmentum, in quo A. In quibus autem media non conuertuntur,& est notius, quod non
est causa , ipsum quidem quod monstratur, ipsum autem propter quid non . Amplius in
quibus medium extra ponitur. etenim in his
ipsius quod, Sc non ipsius propter quid est,de
monstratio. non enim dicitur causa. Vt pro pter quid non respirat paries': quoniam non animal. si enim hoc respirandi causa est, opor teret animalesi e causam respirandi. ut si negatio causa est ipsius non esse , allirmatio causa
est ipsius esse . quemadmodum si hoc quod est . incon mensurabilia esse calida frigida, eius, quod est non sanum ei se, hoc, quod est com mensurabilia esse eius, quod est sanum esse. consimiliter autem si assirmatio ipsius esse, nefatio ipsius non eisse. In ius autem, quae sicas lignata sunt, non contingit,quod dictium cst. non enim omne respirat animal. Syllogismus autem fit talis causae in media figura. ut sit A, animal an quo B, respirare in quo C, paries. A igitur inest omni B, omne enim respirans est at mal ipsi autem Cnulli. quare neq; B C nulli. noitaq; respirat paries. Allimitantur autem tales
causae iis, quae secundum excessum dicuntur. hoc aut est plus distans dicere medium. ut illud Anacharsidis, q, in Scythis non sunt tibicines: neq; enim vites. Secundum quidem igitur eandem scientiam,& secundu mediorum positi'
nem istae dii serentiae sunt eius qui est ipsi us, et, ad eu,qui est ipsius propter quid, syllogismum. Alio autem modo ditiari ipsum propter quid ab ipso Q,eo Q per aliam scientia utrunq; spe
150쪽
Tutatur. talia autem sunt quaecunq; sic se habet A sbitatores, quia non suntvires. inuicem,ut sit alterum sub altero,ut perspectit ua ad Geomettiam,& mechanica ad Stereo metriam β harmonica ad Arithmeticam M appatentia ad Astrologicam. Fere autem Uniuo sunt nonnullae iliarum scientiarum, ut Astrolo
gia,S quae Mathematica, bc quae Nautica, atq;
Harmonica, di quae mathematica,& quae secudum auditum. Hic.n. ipsum quidem Q, sensitiuorum est scire, ipsum vero propter quid, Ma thematicorum . hi nanq3 habent causarum de monstrationes M pleritq; non sciunt ipsum Q :quemadmodu qui uniuersiale speculantur, multotiens non ulla singularium nesciunt,quia n6
Alio autem modo disiertit propter quid syllogismus septima ab ipso quia qm ad diuersas scientias pertinent. cocti. Huiusmodi sesae diuersae sunt qeii se hiat adinvice, Omuicto alteria sub altero est, ut speculatim ad geometria occ. Husio. . Fere autem univoeae sunt harum quaedam scienti, Noti, eo rum ut astrologia mathematica ct quae naualis est,5 ius,
harmoni ea, mathematica re quae est sim auditum.
Hoe enim ipsum quiessensibilium est scire, sedςpter D. lariso
quid mathematae otii. probatur a priori, quia hi habent , causarum demonstrati es. 5c multoties nesciunt iesum octaui. ia, ana non applicant ad ece. Sie ut uniuersale considerates multoties quaedam singularium nesci ut propter id quod non intendunt. Sunt autem haee quaeciiqi alterum sunt fim subi edis, De ei ει utuntur speciebus. probatur hoe pira a priori, quia ma cocti. thematicae ei rea species sunt. probatur, quia geometria non est de subiecto aliquo. probatur, quia non sm ci, de
aduertunt. Sunt aut hec, que cuncJ3cu alterum B subieeto sunt geometraealta sunt,tieet de subiecto sint.
quid sint secundu substat iam, utuntur sermis, disciplinae nanq; circa formas sunt: no enim de subie sto aliquo geometrica sunt. si enim de suo hiario aliquo geometrica sunt, sed non inqua tum geometrica ,de subiecito. Se habet autem re ad Perspei titiam ut haec ad Geometria, alia ad hanc ut quod est de iride. ipsum enim quod, Naturalis est scire, ipsum vero propter quid, Perspectiui,aut simpliciter,aut secundu mathema. Multae aut A non sub se inuicem scientia rum,ita se habent,ut Medicina ad Geometria. Q enim ulcera orbicularia tardius sancitur,Meo dici est scire: propter quid vero, Geometrae. Summa huius capitub haec es. i
Cire quia, de stire propter quid ,in eadem se;entia du/Dplieiter disserunt. Vno modo uti si syllogismus per
remotam musam. Alio modo qn fit per effectu eonuo tibilem quidem sed notiorem. Obatur utrunm a priori, quia seire propter quid est scire per causam primam,i. proximam re declaratur fim exemplariter. planetae sunt prope quia stellae non scintillantes sunt oc in terminis ,
Contingit qn .seausa per es Rum eonvertibilem de monstratur alterum per alterum,eeonuerso demonstra re c emtrpter quid demonstratio ut patet in exemplo dato) mutando maiorem extremitatem in mediii,& eiiivina eircularis imonstrat,quia inere meta luminis eorni culariter aeeipit,i terminis 4 primo, C tertio,& n medio. cauando autem mediu non eonuertitur oc est notius,5c non eausa quia demonstratur, sed propter quid no. Quado mediu est extra sit demonstratio quia re non
propter quid . probala priori, ua non assiimitur id quod Dest causa. s. proxima, ut paries non respirat quia non ea iis effectus. Tune. n.ab ellectu ianimal, negatio siquidem animalitatis non est propria in e r. causa negatronis respirationis, quia amrmatici animali tatis no est propria causa amrmatronis respirationis. Oportet squidem si asirmatio est eausa affirmatio nis, negatio si causa negataonis,& eeonuerso si nega tio est causa negationis . amrmatici sit eausa affrmationis,ut eum mensura calida re frigida sanandi eausa, sine mensura vero non sananda. . Sullogismus huiusmodi demonstrationis quia, in media ni figura. probatur a priori. quia Onelusio est uni uersalis,cte oportet maiorem esse ais aliuam,Vt patet in termanis,n primo,C tertio, A medio. parantur huiusmodi causae assumptae dictissmo cellentiam . probatur a priori, quia tale med uim est pluin
rimia disians,se ut illud Anarais dic,in seythas non sunt Habet autem se alia ad perspectivam, ut perspectiva Vnderima ad geometriam, ut id quod est de iride ipsum ua phys coadusio. ei est seire,sed propter quid perspectivi. Habent sere se multae retici subinuiee Bientiarii. ut mimicissa
medicina ad geometria, Φ. n. vulnera ei reulatia tardius coacuuo sanent medicinae est seire ua,geometria aut Ppter quid.
INTEND TNs in hoe rapitulo demonstrationem sta declinate, disseretias inter ipsam, Oc demonstratione .ppter quid assignare via pro eo Q in reliquis ei aequat, re duo principaliter facit, qm primo disseretias quia,&propter quid in eadem scientia ponit in sex primis eoia clusionibus,in quarii prima duas disserentias ponit, ocin seeunda disserentiae seeundae conditionem prosequit. α in tertia eiusdem disseretiae alterii me um declarari In quarta vero quinta oc sexta claro ordine primam differentiam declarat,& ordinat in forma syllogistiea. secudo principaliter inter ua. α propter quid. disserentia in diuersis scieths insinuat seu aliis e5clusonibus, In septias quidem illasponit. In octauare nona, quae A quales sint tales sesentiae insinuat declarationem ipsus intentae disserentiae subdens. In decima aut quale sit illud,spter Ad alterius scietis insanust. re in undeeiacte duodeeima
extendit intentam disseretiam, deelaratis inueniri inter alterius ordinis a praedi ais seientias. Quomodo demonstratio quia sit pete lectum conuertibi'ε.
Circa primam conclusione aduertendu est,in esse,stra esse conuertibilem eum ea usa eontingit duplieiter. vno modo Fm pdieationem. Alio modo fim causalitate, lieet viroqi modo oporteat esse essectum eonvertibi lem eu eausa inrposto , eonvertibilitas tamen fm caua salitatem est principaliter intenta quia de eausa oc esse diu ut se sermo est. eonsistit aut huiusmodi convertibi litas ρm eausalitatem in hoe, o talis essectus neeellariopexigat tale causam re tale causam necessario sequat ta lis ei lectus. Tune. n. ab effrictu quia) eocludimus de rausa,oc a eausa propter quid de effectu qn eo nexio est ne eessaria ex viracp parte. Conuertibilitis autem sm pdi rationem dupliciter intelligi potest,inter eausam re essectum.Vno modo ut in quoesiost eausa si egestus,sce nuerso, sicut se habet numanitas α risibilitas.& hoe modo non pol uniuersaliter intelligi eonueribilitas Ddieati is inter eausam re effectu conuertibile, qm multi sunt essestus, qui non sunt in suppostis , in quihus sunt rationes eausandi illos vi patet)eum ex generatione oceorruptione in inferioribus demonstramus contrarios motus in eoo,oc reonuerso. Alio modo pol intelligi, ut de quoeumpsupposito praedicatur eausa, de eodem pd cetur denominatio eausalis in effretu sumpta 5c eco uerso, oc hoc modo uniuersaliter verum est essectum A