장음표시 사용
171쪽
siones inter se,c et aliqua passio nascitur ex alia, sed non recipitur milia , ut appetiti uti ex cognoscit tuo. Aliqua vero naseitur ex alia,& reeipit in illa vi visibilitas ct colore , 5c color ex eorpore terminato. Dieit ergo i, se ut ratio Aristotelis eum quadam latitudine suseipienda est in contingentibus oe necessa s, vi magis. s. censeat per
accides illa, Album est homo, o illa, R isibile est homo, ita re in necessarhs ipsis magis peraceidens si illa,R is hile est homo, ut illa intellei ciuum est appetitiuum . illa
vero,in qua passio de anteriore passione, in qua recipiε, praedi eatur per se simpliciter eenseatur,licet aliquo in do per accidens participare videatur.quia est potius medium, quo sequens passio recipitur in subie sto, es si reeipiens illa. Prima responso logi ea est,utpote res vi stant sub tractionibus quidditatiui re denominatiui, si ieetioc praedieati,considerans. Secunda aute res ipsas potius considerat. se licet prima textui magis e sona videa eo Q logiae se loqui Aristoteles asserit in hoe eapitulo, eunda in e acienda non est:qm descendendo ad hane partem logies, demonstrativam. copus est ad materiam ne cellariam, re res ipsas conuertere mentis aciem. praeser tim,quia usus huius artis rebus magis attendit, logi calibus proprietatibus. Vndere Aristoteles hie analytice loquens inprobatione quintae eonclusonis, utitur imparis passione, ut eius praedicato, ut in seci do modo
dicenda per se, re iterum passione illius passionis, de se
deinceps: ex hoe insinuans, i, considerantibus retii naturas, Per se, quando ai est,quod logicis per aeeidens fit. Sed contra virilip responsonem instatur: qm Arist teles hie in textu dicit, pradicationes per accidens,demonstrationes abiiciunt, re utuntur praedicationibus stse. 5 ppterea has tm prs dicationes vocari absolute vult. T. e. io. Superius autem pluries habitum est , i, praedicationes, uibus utitur demor strator, sunt in primo vel in seeun o modo perseitatis. Ex quibus arguitur se. Omnis pridieatio ingredies demonstiationem est per se,eo modo,
quo nunc loquimur, ut patet ex prima auctoritate. os praedi eatio primi vel secundi modi perseitatis ingredit demonstrationem,ut patet ex seeunda auctoritate ergo
omnis praedicatio per se illo modo est per se hoe modo. Cuius Oppositum utracp responso, Monania hie dicta sustinent. Ad hoe dicitur, quia proprie loquendo praedicatio per se postiue,de qua in perseitatibus loeuti submus, praedicatione per se negative, de qua modo sermo habetur, supponit,se ut propriti comune se demonstra tio syllogismum: ideo omnis prNieatio per se illo modo est per se, hoe modo. Sed ex hoc non sequitur,q, omnis connexio aliquorii per se in pratio vel Deundo ves quatio modo, si praeda cataci per se.quoniam proprietate vincabulorum seruando, quam hic Aristoteles seruandan censet, multae sunt coniura mones perse,quae non saetiit praedicationem per se aliquo modo, nis improprie, pio pter hane enim causam ibi reprehendimus dieentes se Diectum praedirari de passione per se .lieeteoni unetio sit per se,cte inter eas quae improprie per se sint annumera uimus. Ad argumentum ergo dieitur e cedendo totum. proprietatc prauacationis per se seruando, nec opis positum aliquando sustinuimus, sed coniunctiiones petia multorum praedieationes per se sun clare non poste di/ximus. Vbi selendum est, , quando demonstratur Deiada passio per primam,tunc maior, si proprietas praedicationis seruabitur, non assumit primam passionem ut suo hi est una seeundae, sed ut causam proximam seeundsset demonstratio hoe modo,habens intelle tu est appe litiuum homo est habens intellectium ergo homo est appetitiuus. re se de Mns. Verum quia usus huius artis,ut diximuα. materia magis ii formam cons derat, ideo i Iosophi frequenter in necessalia materia hane proprietatem podieationis despiciunt in usu,non tamen in spe culatione re traditi une artis. propterquiris mirandum
noti est, si aliter documus α aliter iacimus loquimur
enim ut multi, intelligentes ut pauci.
Num praediratio accidentit realii de subiecto sit ni diratio secundum se seu per se.
CIrca eandem materiam Occurrit quaedam dubitati sicula,quia non videtur verum praedicatio a identis realis de subi fici universalist sin se, puta albedinis de homine dieetido homo est albustum huiusmodi non insunt uniuersalibus,ni: i ratione singularium, quae alte rum quid sunt ab untiarentibus non enim homo est autius, nisi quia Sortes est albus &e. Ad hoe dicatur Q oes
huiusmodi praedieationes sunt perse,eo Q pradicatum non inest subiecto ratione alterius. alterum enim hie nodicimus proprium individuum, sed alterius uniuersalis individuum , vel alterum Vniuersale.& ratio est quias
prium individuum idem sm essentiam est quod suum uniuersale. Vnde Aristoteles in textu dieens hane esse per se,lignum est album. dieit hoe ideo esse, ili nia ideo dicitur lignum album, quia aliquod alterum sit album F es quod vere est lignum, vel lignum aliquod expressendit iuncium membrum appostum,insinuans et aliquod lignum a ligno altero non censetur. Cinc A id quod in textu dieitur. s. qualitatis 115ese qualitatem. dubium occurrit. an unum accidens possit
esse subiective in alio. sed quia hoe metaph et est. Ocin eommentari s super libellum de enteoc essentia momini deelaratum esse, viaec distussimus ostentas staliquid speeiei,& huiusmodi multa huius capituli explamationi proficua, deo hae nune omittenda censui. Num quae in secundo per se niodo praedicantur . sint
conuertibilia. lc Ire: quintam eones ulJonem dubitati uneula quaeda est. quia ibi Aristoteles dicit, . tomnia quae iti sunt auxia seeundum modum perseitatis, sunt conuertibilia. Hoc enim superius diistis repugnat. Didicimus siquidearon solum hane es in secundo modo tra angulus habet
tres, sed hanc Oeheles habet tres ubi termini conuertis
C hiles non sunt. Ad hoe breuiter dicitur,. quia persei tas secundi modi latitudinem habet,& propositiones ii
I qua primum tenent locum, ni, in quibus passio de suo proprio labiecto dicitur, ubi e uertibilitas saluat: et ratione ipsarum, tera secundi modi perseitatem in prediuntur,merito Aristoteles ea,quae pri ne ipaliter petia sunt, im ultus, dixit omnia esse eonvertibili on ea ratione, quia de quibuscuqi per se dicunt,dicunt conuertihiliter,ut obieetao accipit, sed una eis conuertibiliter in sunt, eum quibus primo constituunt seeundi modi per se itate.α qm ad hiusmodi conuertibilia, caetera in hoo comprehensa modo reducuntur,ista non est in secundo
modo,is heles habet tres. nis quia ista est in se do modo, triangulus habet tres,ut patet:
De reducti e med utortim ad primu im
T Onstratis autem his, manifestum, Q si alid V k quid idem duobus insit,ut Α, re ipsi Caeipsi D: cum non predicetur alterum de altero, but nullo modo, aut non de omni, Q non sem- Per secundum comune aliquid ine it.ut aequi
cruri & gradato hoc, quod est duobus rectis aequales habere secundum commune aliquod inest: secundum etenim si ra quaedam inest,
re non secundum q, ait crum . hoc autem non
semper ita se habet sit enim B, secundum quod
Λ ipsi C o inest, planum igitur erit, Q 5c B ipsi CS D, secundum aliud comune, di illud secunda
alterii: quare inter duos terminos in siniti viri
inciderem termini: sed impossibile. secundum
172쪽
igitur comune siquid inesse non necessarium Aeli semper idem pluribus, si quidem erunt me diata interualla. In eodem tamen genere Rex eisdem indiuiduis necesse esit terminos esse : si quidem ipsum commune erit ex iis,quae per se
insunt. no enim erat ex alio genere in aliud trascendere,quae monstrantur. Manifestum aute,
ec q, quando A insit B: siquidem est aliquid me
dium,est monstrare Q A inest B,6c elementa huius sunt haec,& tot quot media sunt: immedia De naq; propositi oes elemeta sunt, aut Omnes, aut uniuersales: si autem non est aliquod medium,no amplius est demonstratio: sed in principia via est haec. Consimiliter autem N si Λ ipsi B no inest. si quidem est aut medium,aut prius, ncui non inest, est demonstratio: si autem non, non est: sed principia dc elemeta tot sunt, quot termini. Horum naip propositiones principia demonstrationis sunt: oc quemadmodum nonnulla principia sunt indemonstrabilia quod est
istud hoc,& inest istud huicita 8c quod non est istud hoc, neq; inest istud huic: quare haec qui
dem esse aliquid, illa autem non esse aliquid, erunt principia. Quando autem opus sit monastrare , accipiendum est, quod de B praedicatur primo,sit C,5 de hoc consimiliter A,& ita semper procedenti nunqua extra ipsum propositio, neque existens accipitur in demonstrando, sed semper medium condensatur: quousq; in diuisibilia fiant ecunia est autem Unum, qua- Cdo immediatum factum fuerit,& una propositio simpliciter,quae immediata. Et quemadmodum in alijs principiti simplex, hoc autem non idem ubique: sed in pondere quidem mina, incantu vero diesis, illud autem in alio consimiliter in syllogismis ipsum vnu est propositio immediata in demonstratione vero ae scientia in
tellei ius. In m5strativis igitur syllogismis ipsi
us inexistetis, nihil extra cadit: in priuatiuis Uero, Vbi quidem quod oportet melle, nihil extra
hoc cadit. ut, si A ipsi B per C non inest, si enim
omni quidem B C inest, A vero ipsum C nulli. rursus si opus fuerit, Q A C nulli inest,medium accipiendum est ipsius Λ oc C,5c ita semper pro D
gredietur. Si autem oportuerit monstrare,cti D
ipsi E non inest,eo Q CD quidem omni inest, E
Vero nulli,aut non omni, nunqua cadet extra
E: hoc autem est, cui non oportet inesse. In ter lio aute modo, neq; a quo oportet, neq3 quod Oportet priuare,nunquam extra ibit. Summa huius capituli haec est.
I aliquid inest pluribus,quae non praedicantur de inuiocem,vel nullo modo vel non de omni,no semper fri mune aliquod inest. Probatur ducendo ad impossibi le:qih inter duos terminos estent infinita media. patet interminis A praedicato:C D subiectis: n communi illo.
Secundit in comune aliquid esse non nectile est seminper idem in pluribus.probatur ducendo ad impossibile,
quoniam perirent immediata spatia. In eodem tamen genere,ex ex eis deni atomis, necesse Tertia. est terminos esse.Probatur a posteriori: quoniam comu
ne illud erit de his,quae sunt per se,quoniam non demonstratur de genere in genus.
Propositio assirmativa vera, si habet medium est de ria. monstrabilis, re elementa huiusmodi sunt haec, oc tot,
quot sunt media. probatur secunda pars copulatiue,qm immedia is propositiones sunt elementa,aut omnes aut
uniuersales.Si non habet medium non erit demonstrabilis, sed in principia Via haec est . , Propositio negativa vera si habet medium,aut prius Quin eui praedieatum non insit, erit demonstrabilis, si autem non,non erit demonstrabilis. sed principia re elementa tot sunt,quot sunt termini,5 horum propositiones principia demonstrationis.
Stetit quaedam principia demonstrabilia sunt, in hoc sexta. st illud, &q, hoe utin illo,siere in n5 sit hoc illud,&u, non fit ii in illo. Inais ali uis demonstrationibus. medium nequassi Septima.
extra primum oc tertiu accipiatur, sed semper medium denset de quo primum. Oc quod de tertia quous at indiuisibilia fiant, unum, patet in terminis a primoin tertio: occ medio.
Vnum est eum immediatum fiat, re una propositio Octaua.
simpliciter eum immediata est.
Quemadmodum in alsis est principium simplex non Non
in idem v qi, sed in graui, uncia, in melodns ton us,sic est syllogismo propositio immediata, in demosi ratione autem oc scientia intellectus. In priuatiuis demonstrationibus in prima figura mo Decima.dium non est extra ais aliue minoris terminos assuin mere, sed semper intra procedituri patet in terminis, Aprimo: B tertio: C medio. v-A-ἴIn secundae autem figurae secundo re quarto modis,
D primo: n tertio:C medio medium nuncν extra E cadi .
hoc autem est cui non oportet inesse. In tertia autem,neq; a quo oportet priuari, necu quod
oportet priuari nequaquam extra ibit.Et consequenter in ea non potest condensari.
v NIA M declarauit superius non dari processum in infinitum in demonstrationibus,sed esse statum, inte dii in hoc capitulo principaliter declarare,quo modo posteriora mediata resoluuntur demonstrati ite in priora immediata, in quibus est status.Et duo facit.qm primo ex dictis eorrelarie manifestat dari primum uniuersali ter. s.& qn unum pluribus per se inest,tribus primis eo clusionibus. quarum primum modum fim per se coco nit,& secunda primit, tertia aut tacitae quaestioni respondet,ut habes in. S. Tho.vel homogeneitate illius primi aperit,dc qia unum uni inest et n5 inest,tribus alns co clusionibus. quarum prima in affirmativis, cura in ne natiuis declarat, inserendo haec prima elementa esse de anonstrationis oce. tertia aut ex his duabus. prima primcipia eoplexa, affirmativa re negativa in scient ijs expli cat. secundo ad principale perueniens reducit mediatas oes per demonstratione ad imediatas, quas primas posuit:docet sex residuis conclusionibus.quarii prima amematiuas.quarta aut quinta α sexta negati uas,fm fingalas figuras perlustrarit.In secunda vero oc tertia unitate ec simplicitatem illius primi declarat, ex hoc a priori in sinuans Q, oportet ad ipsum fieri reductionem oninita, quae sunt illius generis.
Quid sit elementum demonstrationi x quo immediatae propositiones elementa sint demonstrationum.
circa quartam re quintam conclusiones primo quat
ritur sine argumentis quo Aristo. elementi nomine
hic utatur. Se do dilitatur ea rea id quod diei cui
173쪽
elementa demonstrationis sunt propostiones immedia lt e. 4 s. tae,eo quia quinto metaphy. cap. de elemento, arast. ex presse ponit elemeta demonstrationum primas demon strationes, oc duo opposita hie simul asserat, dum dieit elementa demonstrationis tot esse quot sunt media vel termini,& addidit,q, propolitiones immediati sunt huiusmodi 'elere Eta. Si enim elementa primis medes aequatur,eum vnieci medio fiant duae propositiones immediatae elementa ipsa non erunt propositiones immediatae. Et s elementa sunt propositiones immediatae curia nu merus eorum excedat numerum primorum mediorii, Pristo. Non erunt tot elementa quot sunt media , sed plura me T.e. . diis. Ad hoc dieitur Q, cum Hementi nomine,ut seri bitur quinto meta. dupliciter utamur. s. proprie octran sumptaue,hie sumitur proprie ut ex prelle ex ipso textu
allegato pereipitur. Deciarat siquidem ibi Aristo. prc priam signa scationem elementi, ere demonstrationis elementis ut patet ibi.) Proprie autem sumptum elemen
tuna spniseat id ex quo fit aliquid primo in existente in adiuisbili speeie in aliam speetem. ut ibi dieitur.& se ad
hoe in aliquid si proprie elementum alicuius, quatuor conditiones requiruntur. primo q, si id ex quo fit. i. fit materia illius, ad disserentiam aliarum eausalitatum se .cundo si id ex quo primo fiat via eompositionis ad disserentiam materiarum proximarum. Tertio in si in existens. i. immanens in illo ad ditiarentia materiae trai seuntis. quarto ost in diuisbile siti spretem in aliam speciem,i. habeat talem speciem quae non si resolubilis in aliam speciem priorem,ad disti rentiam materiae prinis, quae speciem nullam liabet. Quae omnia in propositoni hiis immediatis respectu demonstrationum, quarii He menta ponuntur, saluamur, qua propositiones immediatae materia sunt demonstrationis,ut patet se eundo phy seorum. oc quinto meta. 5c ex eis primo sunt demon ΕΤ' strationes,ut infra exponetur.& manent ipsae in demonstratione,oc habent naturam propositionum,ex quibus fiunt demonstrationes irae otii bilem aliam priorem spe iciem,qui immediatae sunt re superius di tum ess) , im supra mediata est, qua non est altera prior. 5c se patet ad pomum. Ad secundu dicitur,n, licet Aristo. diuerstiti de locutus videatur hic oc in quanto metaphy. qm hieponitur propositiones immediatas esse elemeta demon strationum, ibi vero primas demonstrationes elementa demonstrationum esse dixit. seeundum in veritatem cribi ditiit ab eo Q hie dicit non dissentit, sed doctrinae hie
traditae declaratio est. Consentaneum quidem his est qui nihil aliud cst demonstrationes primas esse elemeta posteri otii*propolitiones eonseientes primas demonstrationes esse elementa,in quae resoluuntur posteriorii demonstrationum propositiones. non.n. aliter resoluit demonstratio, ii resoluendo conclusionem re prs missas in isteriores, quae integrat priorem demonstrationem,ta illae in alias priores denion strationes.ec se deinceps usui ad primae demonstrationis propositiones,quae ani Plius non resoluunt,quia immediatae sunt. Declarati via , autem horum illud est,qm ex eo pereipimii , quomodo μsm numerum primorum medio ii est numerus clemen torum. oportet enim prima media primis demonstratiomibus aequalia esse stra numerum: de consequenter, si tot sunt element uot primae demonstrationes,ambae praemissae cuiuso demonstrationis, uniam elementum sunt. oc non duo. Ae per hoc tot sunt elementa, quot sunt media ad quae fit ultimo resolutio.& quot sunt termini re Glutionis,quod idem est. demonstrationes ergo primae materialiter sumpis, quae nihil aliud sunt v sue propos tiones immediatae,elementa sunt demonstrationum,&ideo tot sunt,quot sunt media prima,ex quibus fiui prisinae demonstrataones. Quod autem ista sit mens Ari. o cipi primo potest ex eo, i, nulla hoe modo fit extenHosensuum, nec iacile arbitror inueniri a quo ui polle alia modum, quo hac dicta concordei. pnesertim in hie ira
dita, oportet, quia locus proprius huius rei est. diligeter considerare Seeundo ua expresse. S.Tlio. in quinto me taphystcs idem dicit, ideo primam demonstratione esse elementum posteriorum , quia primae demonstrationis eoncluso, quae praemissas in se continet, quia habet in se primum de tertium terminum explicite remedium implicite, fit praemissa sequentis demonstrationis, Phoc secunda demonstratio oes terminos prioris demonstra tionis ineludit, re addit virum terminia, minorem. s. ex tremitatem. 5e se est ex quatuor terminis, tribus formaliter oc uno resolubiliter. ec si iliter tertia demonstra tio addet unum terminum alium erit ex. ς. re se de inceps. Ex qua declaratione apparet demonstrationem primam,& eius propositiones, esse elem Et a demonstra tionis idem ei ,ει tot esse elem et a quod ptima media. Quod subtiliter veto declaratio haee. s. Tho. mete Aricpenetret, rutanti textu ii lippus no est sae te liquet. ,
Quomodo negati mediata in secvnga ligula reducitur ad immediata
CIrea modum eondensandi negatiuam in seclida Mura,in undecima coclusi ne posJt una, aduerteda sunt verba illa, s. nun ur medium extra. e. cadet. 4m per ly. e. possumus duo intelligere, vel minore extremitate, vel negativam praemissam. Si per ly:e.intelligatur minor Dpositio est sensus, i, ad te ducendam mediata negativam ad Imediatam iii seeunda figura,oportet assumere senii, medium, quod non est extra terminos illius negatiuae pnnistae quia an seeunda figura non potest nis negatim mmi ita probari, quae probatur per imperiora subiecto, vel
superiora praedicato ipsius negativae l. vi superius dicta est) de consequenter nunq: medium exit terminos illaus
negative. Et si ob iciatur contra hane expolitionem, Q fm hoe Aristoteles aequiu e utitur in unam et ratio
ne ly.e. dum expressi ponit.e. minorem miremitatem, post modii subdens,nunu extra .e. cadet. demonstrat sua hane exposita onem per ly. e. negativam praemissam
Respondetur et non est proprie aequi uocatio, sed n sy
nech dochen posuit partE pro toto. quia ly.essuerat ter minus in subie sto postus negative praemissi, ut patet in textu. Et s instet, quia Aristoteles eu desisset nil stextra. e. det ubdidit. hoc aut est cui rio oportct inesse, insinuans per hoe minorem extremitatem. Responci ei, per illa verba subdita no prohibemur sequi exposti
nem dictam, qm die emus c. ipsa praemissa negativa est cui non Oportet inesse,quia elt significans cui non opor tet ineae. Si autem per ly. e. intelligimus ipsam minor extremitatem, tunc ly extra. e. non tenebi ut terminus ad quem , ut prima expostro accepit sedeon struetur in habitudine termini a quo,& erit sensi , , Dunii medius terminus cadet ab extra. e. Aa semper medius terminus, qui inunietur manebit extra. e. i. minorem extrenaitastem,eo Q semper oportet medium assumere. iuod sit de tenere maioris extre ilitatis ut ex superi u di is patet, quia semper maior proposito in secundo re quarto modo se eundae figurs est aisrniatiua .ec subneit primu me dio A eonsequenter si in infinitum aliunam ut infra illos, C p.,
modos, portet medium esse extra in inorem extremita
rem,oc intra maiore,ut superius deesarauimus. Est aute sensus iste primo melior quoad hoc, i, squi uocationen aliquam non incurrit, primus autem melior isto, luci hoe,ci, sy eadet extra,magis sin consuetum intellectuiniaecipit. Et sobiiciatur contra istana secundam expositionem,q, smeam Aristoteses no tradidit uniuersalit regulam accipiendi me diu ad condensandum in seeuda figura sed tui stando infra limites quarti & seeundi mo di, M sm primam expositionem regula est uniuertatis, urespondetur, u, eadem ratione motus Aristoteles hic se Ca . o. eundi 5c quarti modi seeundae figurae meminit, re non dubio .lis
aliorum , qua superius eorundem talus meminit AEde mo. circi t. institiatione demonstrationum ageretur.5 seut ibi r . c 3
tionabiliter hoe sedi ve ibidem deesarauimus, itata hic, triti i
174쪽
utriusq renem expositionis sensum sequere, re textui quam vis attribue. CIRCA sextam conclusione aduerte, in hoc Ioco expreste habetur.a. S. o.. propositio immediata seu per se nota fim se, re si sit illa ri qua praedieatum est de De LM.ta rati ne subiedii ut superius dixit non tamen es sola ita mino ecta la,qm quando passio de suo primo subiecto enunciatur, uage. Ir. immediata, re per se nota propositio si ut hie dicit. Et consequenter hinc habetur, ci, cum. s. Tho.in secundo rapit ulo soc alibi dicit in propositio n se nota, est in qua pridieatu ponit: in ratione subiecti,no diviniisponem, per se notam,licet principale eius materiam declaret.
De comparatione demonstration mamiuersilis particularis. Cap. zo.
CVm vero si demonstratio, haec quidem
uniuersaliter, illa vero secundum partem, di haec quidem praedicativa illa vero priuatiua, dubitatur utra melior sit consimiliter autem de ea, quae demonstrare dicitur, θί de ducente ad impossibile demonstratioe. Primum igitur c5siderabimus de uniuersali re particulari hoc autem cum declarauerimus,& de ea,quae monstrare dicitur,& ea,quae ad ipossibile,dicemus. Videretur igitur sortasse aliquibus ita considerantibus, eam fm partem elle meliore: si enim secundum*magis scimus demonitrationem, melior est demonstratio lisc enim est virtus demonstrationis: magis aut scimus unuquodq3, cum ipsum sciamus secundum se eb quando se cundum aliud,ut musicum Coriscum, quando o Coriscus musicus est, cst quando 'homo musicus est similiter autem di in aliis. Vniuersalis aut,* aliud non, Q ipsum coli it,monstrativiqi sq u laus,non ψ equicrus, sed Q triangulus, quae vero fim parte,ψ ipsum,monstrat.si igitur melior quidem, quae secundum ipsum,talis autqus secundum partem:uniuersali magis, Sc melior viii, quae secundum partem est, demon
stratio erit. Amplius, si uniuersale quidem non est aliquid praeter singularia, demonstratio Ue ro opinionem sicit eue aliquid: aliquid hoc, secundum quod demonstrat, & quandam naturam esse inentibus talem: ut trianguli praeter quosdam,5 figurae praeter quasdam ,ec numeri praeter quosdam numeros: melior autem, quae est de ente, .
st quae de non ente,& propter quam non deci-
A triangulus, noscens, Q aequicrus,minus nouit inquantum ipsum, cyqui nouit, Q triangulus: re omnino si non quidem secundum Q sit tria nutus pollea monstrat, non erit utiq; demonstratio sin autem nouit Unumquodq3, inquantum unumquodq; inest, magis nouiti si itaque triangulus in plus est, & eadem ratio,& non secundum aequivocationem triangulus, ec inest omni triangulo hoc, quod est duos,non tria gulus inquantum aequicius, sed aequi rus in quantum triangulus nabet tales angulos: quare qui uniuersaliter scit magis nouit secundum Q inest,st qui secundum partem melior iraque uniuersalis,quam particulatis. Amplius si quia si dem esset aliqua ratio,&non aequivocati uniuersalevtim nihil minus esset quibusdam partu cularibus: sed Ac magis,quanto incorruptibilia in illis sunt,quae vero particularia corruptibilia magis.Praeterea nulla necessitas est suspicari aliquid esse hoc praeter haec,* unum significat ni
hil magis, cp in aliis, quaecunq; non aliquid si
gnificant,sed aut quale,aut ad aliquid,aut face re : si igitur est,non demonstratio causa,sed qui
audit. Amplius si demonstratio quidem est syl
logismus monstrativus causae et ipsius propter quid,uniuersale aute magis est causa: cui enim
per se inest aliquid, hoc idem ipsi causa est,untiuersale autem primum, causa igitur uniuersale est.quare re demonstratio melior: magis enim
C causae ec ipsius propter quid,est. Praeterea usq3 ad hoc quaerimus propter quid, ec tunc opina mur scire, quando non sit aliquid aliud ob hoe
aut factum aut existens finis enim & terminus ipsum extremum iam sic est.Vt cuius gratia venit ut accipiat argetum: hoc aut vi Vt reddat, cui debet: hoc autem ne iniustitiam comittat. re ira procedentes, quado non amplius es pro,sicut
pler aliud neq; alterius causamropter hoc, finem dicimus venisse, 6c esse,& fieri, sccognoscere maxime propter quid venit, si autesimiliter se habet in omnibus causis,& iis,quae sunt propter quid, in iis Vero, quaecunq; sunt causae sic, sicut cuius causa, sic nouimus maxi D me & in alijs igitur tunc maxime scimus,quando non Amplius insit hoc, quoniam est aliud. quando igitur cognoscimus, Qquatuor te '-xiores sunt aequales,quoniam aequicrus, adhuc quemadmodum de proportionato, Vt w VΠq3 deficit propter quid aequi crus quoniam trian sit aliquid tale,erit proportionatum,quod nem hia,quoniam figura retatilinea,si autehoc, non amplius propter aliud erit, tunc maxime scimus,α uniuersiale est tuc,uniuersalis igitur melior est. Amplius quaecunq3 magis particularia sunt,in infinita incidunt,uniuerselia voto in simplex Sc terminum sunt autem inqua tum autem infinita quidem non scibilia,inqua. tum autem finiuntur scibilia inquantum igitur Universalia u Pietur, b propter quam decipietur: uniuersalis autem est talis, procedentes enim monstrant, linea, neq; numerus,neq3 solidum,neq; planu,
sed praeter haec aliquid. Si igitur uniuersalis quidem magis lisc, de ente autem minus, Φ parti culatis , Oc facit opinionem falsam: peior utiq3 esset uniuersalis,4 particularis.Et primum quidem nillil magis in uniuersiali, stin particulari altera ratio est: si enim quod duobus rectis in est,non inquantum aequi crus, sed inquantum
175쪽
POSTERIOR Vuniuersalia magis stibilia, Φ inquantum parti
cularia. demonstrabilia igitur magis, quae uniuersalia sunt. demonstrabilium vero magis,ma
gis in demonstratio, simul enim magis quae ad aliquid existut melior ital est uniuersalis, quoniam 5c magis est demonstratio. Amplius si eugibilior stilla, secundum quam hoe 5c aliud, lilia,secundum quam hoc solum nouicqui vero uniuersalem habet, nouit & quod secundu par
tem, hic autem uniuersale non nouit: quare re
sic utiq; eligibilior erit. Amplius autem scrvni Dersale enim magis scire est eo Q monstratur a
medium quod est proximius principio, valde
autem proximum est immediatum, hoc vero
principium. Si igitur quae ex principio est ea, quae non ex principio, aut quae magis ex principio est ea, qus minus certior est demonstratio,
est autem talis,quae uniuersalior, melior utique
esset υniuersalis: veluti si oporteret demonstraxe A de D a media, in quibus B c: superius itaq; B est quare qus per hoc uniuersalior est. Sed ex iis,quae dicta sunt, nonnulla logica sunt: mari me autem manifestum, quod uniuersalis est potior: quoniam propositionum priorem quide habentes, nouimus quodammodo θc posterio rem & habemus potentia, ut si quis nouit, QOis triangulus habet tres duobus rectis aequa les,nouit quodammodo & aequicrurem, quod
duobus rectis est potentia: 8c si non nouit squi
rurem, quod triangulus sit qui vero hanc hahet propositionem,uniuersale nullo modo no Nit,neq3 potentia,neq; aictu. Et uniuersalis quidem intelligibilis est, sed partieularis in sensum
desinit. Quod igitur uniuersalis melior ea,quae secundum partem, tot nobis dicta sint. Summa huius cupitub haec es.
Diuiso P . Voniam demonstrationii,alia uniuersalis, alia par Posuit lieularis,alia eategorio,alia priuatiua,alia offensi- --ua, alia dueens ad impossibile. Dubitatur secun cocto talia, dum qualibet eombinationum,quae si potior,de primo pruria r prima. Demonstratio partieularis est prior uniuersali.probatur dupliciter. primo se. Demonstratio,sm quam maxime scimus, est potior . proba qm hare est virtus demonstrationis,sed fim particulare magis scimus. ergo. proba tur minor, quia magis scimus, cu aliquid eognoscimus
sm ipsum MFm aliud. Declaratur Geplo. Magis stimus Coristum esse mus eum scientes ipsum esse musicum, Gmentes homine essemusteur sed sm partieulare stimus sm ipsum, & fm vniuersalem scimus sm aliud. Deelaratur exemplo. fm enim uniuersalem stimus, paequitate rus habet tres non m Q aequilaterus,sed inquam trian pulus. sm vero particularem, quoniam ipse aequilaterus secunda. est habetis tres. Seeundo se.
Tertia. Demonstratio potior est quae est de esse, is quae de noest e,5 propter quam non errabit, G propter qua errabitur. sed uniuersalis est de eo quod est minus, re iacit opi nionem salsam. ergo oce. probatur minor quo ad prima partem quia Vniuersale n5 est aliquid praeter sngularia. quoad seeunda Vero , quia demonstratio uniuersalis eii opinari esse aliquid hoe,ec quanda natura tici me in re
rum natura, praeter partieularia, qtia demonstrat de eo quod est analogum . quod nem hoc nec illud est. Primum qui de nihil magis in uniuersali Gin partieu Hiari ratio est. Probaturvim sue passio si propria triam Io.& de inferiori monstretur, sue non si propria trian
gulo et de eo monstre non fit cognitio sm quod ipsum,nem demonstratio vera. sed magis semper cognouit,co gnoscens Unumquodcvm quod unum quodin est. si igitur triangulus in plus est, re una rationem habet,α omni triangulo inest habere tres 5ce. non inqua tu squis laterus,sed inquant uni triangulus habet tres .ae per hoc
sciens viri magis e gnouit m quod ipsum u sciens par tieulariter. potior itam uniuersalis est partieulari. . Amplius s sit quaeda ratio una re non aequi uocatio. Au uniuersale erit nihil minus quibusdaFm parte, sed in gis. Probat, uniuersalia in eorruptibilia in illis sunt,
partieularia eorruptibilia magis. . .
Ne Vna necessitas est opinari, esse hoe praeter haee, Ad πι - qisi unum ostendunt. Probatur, una nihil magis cogit in substantiis is in alii quae non aliquid fguiseant, sed
quale, aut ad aliquid, unde demonstratio non est decoptionis causa,sed male audiens. Demonstratio uniuersalis potior est partieulari. Pro eoncluso hatur septem mediis a priori primo demonstratio dices vera. magis causam & mpter quid est potior. Demonstratio uniuersalis dicit magis causam oc propter quid in partis cularis. ergo. probatio maioris, ua demonstratio est situ logismus demonstrativus mutaec propter quid . probatio minoris, una uniuersale est magis eausa. probat qm cui per se passio inest. eausa est. iuersale aut est prim eui passio per se inessiergo ure magis eausa est.
secundo,tune maxime stimus, eum non est propter quid aliud. Vniuersale autem est tune. ergo vns est mintior probatio maioris, qm v sin ad hoc quaerimus .ppter
quid,& tunc opinamur scire ei, non sit aliquod aliud M Pter quid, aut quod fiat, aut quod sit u hoe. Deelaratur exeplariter in causs finalibus, ubiis quoad hoe smiles
sunt causae, reliquorum genersi. Alinor declaratur exta piariter inaequalitate angulorum, qui sunt extra.
Tertio,magis demonstrabiliu magis est demonstra tio : uniuersalia sunt magis demonstrabilia partieulari hus: ergo demostratio uniuersalis est magis re dignior. Probatio maioris,ua quae sunt ad aliqd, sla magis sunt. Probatio minoris, ua sunt magis stibilia. probatur, muniuersalia vi se finitant, partieularia autem infinitant. Probatur, qm uniuersale tendit in smpleti de finem, particularia vero in infinita proceditur. Quarto demonstratio, sm quam hoe Ac aliud cognose imus praeponenda est ei, m qua hoc solum nouimus, sed cognoscens uniuersale eognouit etia partieulare, oc
Quinto, demonstratio ex medio propinquiori immediato principio est certior ea,quae est per mediu distans: sed demostratio uniuersalis magis est huiusmodi. ergo. probatio maioris. Demonstratio ex principio prior est ea,quae non ex principio. α quae magis ex principio ea, quae minus. Declaratio minoris in terminis A primor Dtertio BC mediis subordinatis, itan, n uniuersalius sit. Scire per B erit magis. Sexto, qua habens propositionem viai uersalem , stat quodammodo posteriorem, se habet potentiam .h ει
autem particularem , iueis ilem nullo modo cogno uit, necu potenti New aetu.
Septimo,quoniam uniuersalis intelligibilis est,parti
cularis autem in sensu perficitur
NTxNDLNs de eomparatione demonstrationum tractatii sacere,inchoans in hoe rapitulo illum, quatuor Deita primo ponit tripheem demonstrationum eobina conem, mouens tres quaestiones. secundo primam quaestionem prosequens tribus mediis,quorum duo in seia
176쪽
da ratione ineluduntur, ad partem salsam arguit. tertio terea quod aut nihil est, aut posterius parti lari, noma
soluit diistas rationes. quarto partem veram septemra tionabus eonfirmat. Quae dieatur demonstratio uniuersilit. 3c qira ratione.
CIrea terminos huius primae quaestionis aduerte, aliquid dieitur uniuersale vel particulare dupliciter. Vno modo uniuersale quidem,quaa est unum in multis di de multis. Partieulare vero quia estvnu numero. α sede uniuersali re particulari Porphyrius trastauit, Beron est ad propos tum noli rum: qui demonstratio nondacitur uniuersalis vel partieularis, eo in si de subie io, quod est e5mune multi Avel de subiecto unosm nume rum . Demonstratio. n. concludens Isochelera habere tres partieissaris est, re iti Is heles de multis praedica . Alio modo aliquid dieitur uniuersale, sa est adsqua tum illius praedieatum Se. in superius in cap. s. de uni uersali loeutus sitit Aristoteles.& hoe modo aeeipimus hie uniuersale. ex tali squidem uniuertili demonstratur demonstratio uniuersitis,illa quae demonstrat passione Ide eius adaequato subie, io, ut habere tres de triangulo. re per oppositum illa dicitur pariteularis demonstratio, quae demonstrat passione de eius inadaequato subiecto, ut habere tresece . de Is hele.
Penes quid attens da sit dignita .lamonstrationis uniuerssalia super particulare.
Irea responsionem ad primam rationem aduerte pri mo,in illa prima ratio ex malo intellectu tituli quae monis procedebat. eonclusit si quidem vere, T, demon/stratio partieularis est potior uniuersali respeetii subie Eli partieularis,ec in coneludere debebat, demonstra tro partieularis esset simpliciter potior uniuersali. no. n. quaeritur hie, an respecstu subtristi partieularis una si potior alia. Harum siquidem est, q, perseetius seire saeit suo hie tum partieulare esse tale, puta Is hile habere tres,
demonstratio particularis 4 uniuersalis saeiat, quia illa Deit illud seire in a stu, lixe in potentiae sed quaeritur sῖmpliciter qua sit potior. Aduerte secundo,u, quia ratio illla nun i assumpsitu, demonstrario partieularis saetat te sm .ipsum sed Q, iacit scire qui ipsum. s. partieula re est tale uniuersalis autem facit scire non qna ipsum est tale,sed qm aliud. Leius superius est talet Aristoteles vo o respondendo transiit ad secundu quod ipsum oc mu tare videtur terminos argumeti Dpter hoc inqua posset forte alleui videri minus Bene Aristotelem solutile. Sed ob hoe neminem turbari decet:quia seire qm ipsum non particulare, sed absolute, oc scire sis quod ipsum ex additione se habent. oc posterius anesudie primum tre addidit.& propterea deelarando Q demonstratio uniuersa lis facit scire fim quod ipsum partietilaris autem no, incienter insinuauit o demonstratio uniuersalis iacit scirentia ipsum, lieet non faciat actualiter seire qm ipsum partieulate est tale. de per hoe argumento satisfactum est, quia iam habetur, et non attenditur dignitas demonstrationis penes scire, qm ipsum particulare est tale,sed qm in q, ipsum scire facit.
Num . niuersale magis sit vim parraeulate, eo quod in nuptibile sit
Orca tesponsionem ad Fm datam ubi dieitur,4 nihil
minus uniuersale erit partieulari,sed magis. Dubitatur,an verum sit auersale magis esse in partieulare,&quantu valeat ratio huiusmodi adducta ab Aristotele. s.
Q, Vm uersalia incorruptibilia sunt. videtur enim v, par
taculare magis sit,qm particulare habet esse samplieiter. uniuersale autem habet esse sis quid. Lintelle stuale, seu Obie sciuum, siti do Arinam peripateticam non ponent Evniuersalia subsistere. Magis autem esse constat habens esse simplieiter quam habens esse obie 'tiuum, ergo M.
. Proeterea in partaeulari includitur uniuersale actu,&non monuerso. re colaquenter quie quid esse est in viii versali est in partieulari re non econuerso. ergo uniuer
Me no est magis particulari, sed potius e uerso. Prigis est ipso pari iculari: sed uniuersale aut nihil est,aut posterilia est,ut diei in primo de anima. ergo Sc. Simiis ταλliter videtur in ratio illa Aristotelis non concludat, quia incorruptibilitas arguens magis esse ,est incorruptibili ras positiva: uniuersalia aut, ut supra probatum est, non sunt incorruptibilia postiue, sed negative. Ad euiden Cap. s. Dam aut huius dubitationis primo declarandi sunt ter, circa medi. mini re sensus responsciis Aristotelis. & deinde responis ut i carea. t. dendum obiectis. Termini sunt uniuersale,particulare erit seu est,re magis. Quia ergo terminos in responsionibus oportet esse eoibrmes terminis in obieetionibus postis, vi e uitetur aequivoeatior uniuersale re partieulare in hae remon sone sumuntur primo modo distinctionis suprapostae, uniuersale. s. pro eo quod est virum in multis, re particulare pro eo quod est unu numero demonistratum. nee sumitur hie uniuersale pro aggregato ex rere uniuersalitate: cim de talibus non sunt demonstrationes sed pro ipsa re, sulta in conditione uniuersalitatis,ute itione sine qua non,i. pro ipsa quid ditate sormaliter sumpta:de talibus enim uniuersalibus seientia est,ut suis
pra disimus: Esse autem,quod sani steatur perly est, C, .ν. in proposito sumi potest dupliciter. uno modo pro esse post mediuquiddita tuo. Alio modo pro esse actualis existentiae. cirra. t. cx
Nagis tale quom sumi potest dupliciter. uno modo simplieiter, alio modo quo ad hoc puta demonstrabilitate, vel stibilitatem. Ad percipiendum igitur sensum dicto rum Aristotelis oportet aduerte,'coetuso sua est una comparativa, S in eoparatio no si inter ide re seipsum, sed inter distin B. Et quia uniuersale & partieulare non diuidunt rem diuersifieando eam, quemadmodum disserentiae diuidunt naturam generi eam multiplieando ea, sed ut modi unius& eiusdem rei. eadem siquidem nam humana est, quae modum uniuersalitatis de partieula litatis habet. ideo comparatio uniuersalis ad partieulare non est aceipienda, ut inter duas res: si i inter holem re bouem, nee ut inter idem & seipsum, quia peraret nacomparationis: nee ut inter ineludens re inelusum,tu in quia vana esset comparatio, tum quia unus modus non
includit alium, sed vi inter re sub uno modo re seipsam sub alio modo. Ad percipiendum autem sne errore e parationem inter A sub C modo, re seipsum A sub D mo do,non oportet inspicere quid habeat A c ex At sed quid habeat ex , vel sub C nee quid habeat a D ex A r sed quis habeat ex vel sub D. Aliter comparatio non haberet sundamenta distincta,ut patet. qni ide est in utroni. Et se ad videndum, an uniuersale magis fit Q partieulare in tuendum est uniuersale ut uniuersale, modo tamen de elarato. α smiliter particulare ut particulare. Intueri
autem uniuersale, ut se in proposito,nihil aliud est ut loqui de ipsa natura,quae uniuersalis denominatur se a I iter. ut de homine in eo quod homo re non ut hie. hoe enim est eonspieere ipsam non eonspeetis indiuiduanti hus conditionibus. Intuer; autem particulare vise ea intueri naturam ipsam ineoniunctam conditionibus indiuiduantibus. Vniuersale ergo magis eae partieul,
re,i.hominem magis esse qs sortem, re bouem ui hune bouem Ne.si lν esse, intelligitur esse a qualis existentiae, 6c ly magis, dieat magis simpliciter, salsum est:qm exi stere particularium est primo re simplieiter, seu trege
nerari. Vniuersalium aut seeundario per partieularia. s.
1 e ut oc generantur re consipuntur,genitis oceorruptia partieularibus. Vnde in praedieamentis loquens de esse αρ tiactualis existentiae Aristoteles dixit, Destru stis primis substatu. substantiis impossibile est remanere secundas, qua via Lersales substantiae sunt.si autem ly magis, dicatur m vis quoad hoe, puta subtilitatem, loquendo etia deesse actualis existentiae, veriseatu, uniuersale sit magis par tieulari ad hune sensum quia uniuersale magis est sm otenso nem sangula particularia, oc talis existentia uniuerialis magis coniati demonstrationi oc scientis ci e
177쪽
s entia snstularium. hos enim diuturnior est in singuli ho ues, Oc magis prodest scientiae existentia bouis os sit
gulorum. Hie sensus, licet sit verus non tamen iudicio meo est intentus ab Aristotelea si autem sumatur sy Ie, pro ei se quidditativo, Sualitercuim sumatur lypis) verum est uniuersale esse magis particulari,& ii
tum ab Aristotele. Verum quidem,qm rationem quid. ditatiuam ipsus uniuersalis partieulare non habet, nisi quia uniuersale participat. impossibile est autem Q par ticipans habeat magis rationem sormalem illius euius formalis participatione est tale. Vnde,quia Sortes holaxationem quid dilatauam non habet; nisi quia est homo,
impossibile esto magis habeat esse quidditatiuum hois Mi homo,um non quia est hie vel ille, sed quia est homo, esse quidditatiuum humanum habet. nihil ergo minus uniuersale particulare est sim esse quidditatiuum, sed magis est,quanto incorruptibilia in illis sunt. Quoniam enim esse quiduitatiui eciditiones sunt fixio, i mobilitas.
Ee certitudo,& partieularitati coniunctuna ineertum ocvariabile, at in corruptibile est, quia materialia sunt ola partieularia, quorum habemus scientiam. 5c ut sundae uniuersalitatem invariabile 5e eertum est, ideo non solunihil minus uniuersale esse , ut partieulare dixit sed ma xis quanto ineorruptibiliora sunt ipsa uniuersalia, in si iuuans ex hoe esse quid ditatiuum ibi magis inueniri,ubi ira proprias eius conditiones inuenitur dii ubi extraneis coniunctum est. Quod autem taliter inueniri quid ditati te magis prost scientiae, non est opus declarare.Intentia ciuiem ab Aristotele hune esse sensum patet, tum ua hoe modo directeta uniuersaliter uniuersalia magis magni Leantur,tum quia ex tali uniuersalium dignitate peripatetice demonstrationes nobilitantur. Ad primu ergoaeon oportet aliter respodere, quia procedit iuxta primusensum. Ad secundum quom iam ductum est hie noloquimur de uniuersali re particulari, vi unum includit xviiquum, sed de eis ut distinguuntur modci declarato.licet enim natura particularis ineludat totum id,quod est natura eadem formaliter sumpta,non tia includit modii allum, sed oppositum ponit,nee est idem natura ut par xicularis,et natura ut vi4s sundamentaliter. i.ut formali sumpta. Ad teritu dicitur Q no militat aduersus intentia
nostru , qua Aristoteles ibi loquitur de toto eoiuncto.Cre uniuersali,hic autem loquitur de substrato,ut sie. cu ius fgnum est o ibi dixit, animas uniuersale nihil est hie ut e uniuersali sim nomine usus est. Ad id vero, quod contra rationem Obiicitur, dicitur,et et incorruptibili vis negativa arguit dire te perseditorem modum ipsus esse quid ditatiui, de quo loquebatur Aristoteles, ut ex diciis patet, & indireete arguit diuturnius esse actualis existentis: qm,si ex se non eorrumpitur in aliis existens, corrupto uno saluatur in alio. quod particularibus non conuenit. Propter quod Aristoteles inlitera non dixit solute quanto ineorruptibilia sunt,sed addidit in illiar tuas diceret quoniam uniuersalia in partieularibus mosita eorruptibilibus in eorruptibilitatem sm se seruant, re illis diuturniora sunt, magis sm esse quidditatiuum sunt,oc quodammodo sim esse actualis existentiae. fidium habens particulare habeat ipsum uniuersale.
Irea quartam oc sexta rationes dubitatur. Quia sal
sum videtur esse , et habes particularem non habeat uniuersalem in astu,nem in potentia. Quod enim cognoseens particulare cognoscat uniuersale in actu,probatur ex eo, uniuersale adi aliter clauditur in suo minus unitiersali,quod particulare dicitur,tam in terminis pucis Hionibus, in Isochele enim clauditur triangulus, ocin hac propositione. Isoeheles habet tres elauditur ista adtu,Triangulus habet tres,ut patet ponendo diffinitiorem loco nominis oce. Quod autem sciens partieulare, sciat uniuersalem inpotentia, probatur ex eo et uniuer salioris notitia ex minus uniuersalibus olligitur . seuevciuersalis G particularibus inpostibile autem esset ex I in seriorum conuenietia superioris notillam aeqia itere, nisi in eo nitione particularis esset in potentia cognitio uniuersalis. Ad hoe dieitur, et dictum Aristotelis in
simplieiter veram, nec huiusmodi argumeta cogunt ad
oppositum. Primum squidem deficit, qm aliud est,id quod est uniuersale claudi ae tu in particulari, re aliud est uniuersale elaudi in partieulari. Ad prim si enim sunscit rem fgniseatam per nomen primae impost tonas illius uniuersalis includi particulari, vi res fgnificata perly animat,in homine clauditur. At sm autem requirit, Q, res illa ut habet assii uniuersalis, idest distributa esau datur in eo. ut et omne animal si in homine primu qui dem est verum oc non ad pro postum. sm est salsum oceius contradictorium assirmatum est ab Aristotele, ecest ad proposita, im ad eognoscedam hane, Triangulus habet tres,vi uniuersalem. sue prioristice sue posteriotissice quos demonstratio exigit non sui3 est cognosce re hane, I eheles habet tres,ut patet. Secundum aut F desieit ex ignorantia metaphysee dupliciter. primo sanon aduertit de quali potentia loquatur Aristoteles.se cundo quia meminit quid si proprie esse in potentia, procedit squidem argumentum,ae si Aristoteles loqueretur de potentia logica, aut de potentia physca qua Ἀestir, cum in Aristoteles loquatur de potentia physea
activa volens partieularem essem a silua potentia unis Dersalis. Be non econuerso:qm vniuersalis est sm natura
praemissa ipsius partieularis ineludes in se medium,quo passio de partieulari cones uditur constat aut ex seeum Q 'do physcorum, in prae sae in genere causae efficientis conelusone inserui,& o nihil est eis eiens sus ea usa esse istiue, similiter esse impotentia aliquid non proprie dicit Omne illud,quod quotcum&quibuscum auxiliis psit in illud duci, sed in iecit m motore eget ut deducatur in τοῦ aetum, ut dicit. s. metaphysee. α propterea quia sciens
uniuersalem propositione unica tna mutatione pol par tieularem scire, agnoscendo. s. illud particulare contineri
G sub tali uniuersali. Seiens aut particularem proposito nem non uniea,sed multis eget cognitionibus ad cogno T. cis stendum uniuersale,vt se. tum quia indueb Oe opus est. tum,quia,Vt dictum fuit in cap. 3.etiam si ola partieul Isa ellent nota adhue non esset notum uniuerside sim speeiem, sed sin numers tm. ideo merito sciens uniuersaludicit scire particularem in potentia oc non econuerso. ic in C A septimam ratione dubitatur, quia Aristote res videt egredi limitessposti, tractat enim de demon stratione uniuersali re partieulari, quam utra in intelle
e conspicitur, re ab eo fit de destendit ad partieularia sensibilia, quod vitiosum esse videtur. At hoc dieitu,
Aristoteles a proposito non recessit. sed vindicp rationes adunans, scut ex modo generationis particularium ex uniuersali, oc processus ad uniuersale a particularibus tertiam rationem consecit quia partitio ducit in infini t collessitio aut adunat 5c nniti ita nune ex terminis uniuersalis processus vi sie, Oc particularis ut se,uniuersale magnificat, termini squi de particularis processus, partieularia sensibilia sunt. Ad quae eum peruentu fuerit non amplius particularietati potest demostratio, termini aut uniuersalisa estis,ut se vl4a oportet esse qus intellectacos stunt, non est igit extra.pposui terminos vagatus.
e compararisne demon bationum assumtisiue et , Minerative ducentis adimposilitis. cap. 2L i
moa autem monstrativa sit dignior priouatiua hinc inani stum. sit enim iraec de
-- mons iratio melior aliis eisdem Ou sientibus qus est ex paucioribus petitionibus, aut sappositionibus, aut propositionibus.s .n. notae similiter sunt,celerius cognoscere per l,
178쪽
laetit: hoc autem eligibilibus est. Ratio autem Propositionis,* meliosiquae ex minoribus,uniuerialiter Iaaec estis enim consimiliter esset hoc, uod est,nota esse media, ptiora notiora essent. it demonstratio quidem per media B C D, Q Aipsi Einest quae vero a FG, Q A ipsi D. Consimi liter itaq; se habet, i, A ipsi D inest, oc A ipsi E, QA inest ipsi o prius oc notius Q A ipsi E,per
hoc enim illud demostratur: credibilius autem est id, quod est per quod . igitur demonstratio, uae per pauciora, est melior aliis eisdem exientibus , ambae igitur oc per terminos tres ocpropositiones duas monstrant sed haec quidem esse aliquid accipit, illa vero dies se& non esse aliquid, per plura igitur,quare Sc peior est.Praeterea quoniam monstratum suit, ψ impossibile est,ut utrita existen tibus priuatiuis propositionibus fiat syllogismus, sed hanc quide oportet talem et se, illam vero, Q inest. Amplius 'ad hoc oportet hoc accipere, praedicatiuas enim aucta demonstratione necessarium est fieri Plures, priuauuas vero impossibile est plures esse una in omni syllogismo . Sit enim nulli in-
existens ipsum A in quot ipsum B,C Uero omni inexistens ipsum B. si vero oporteat rursus auere utrasq; propositiones, medium inricienum, ipsius quidem A B sit D, ipsius vero B C, E Equidem igitur manifestum, Q est praedicatiuum, D vero de B quidem p dicativum, ad A vero ut priuatiuum ponitur: D enim de omni B, A autem nulli oportet eorum, quae D inesse:
fit igitur una priuatiua propoli tio, quae est A D. Idem vero modus di in ali js syllogismis. semper enim medium praedicatiuorum terminorum , praedicativum in utram, priuatiui autem in altera priuatiuum necelsarium est esse: quare haec una talis fit propositio, aliae vero praedicatiuae. Si igitur notius, per quod monitratur credibilius monstratur autem priuatim qui dem per praedicativam: hoc autem per illam non moni iratur: prior igitur ec notior existens
ec credibilior melior utiq; eri Amplius si principium syllogismi est uniuersalis propositio immediata est autem in monstrativa quidem affirmativa,in priuatiua Uero negatiua uniuetia lis propositio,affirmativa autem negativa prior re notioriPropter nanq3 assirmationem negatio nota. Et prior assirmatio, quemadmodum& ipsum esse ipso non esse: quare melius principium monstrativae PI; priuatiuae , quae vero melioribus principiis utitur, melior est. Amplius principalior, sine enim monstrante non est privativa. 4roniam vero praedicativa pri uatiua melior est, planum Q di ad impossibile ducente. oportet autem scire,quae est differentia ipsarum. sit ita* A inexistens nulli B, ipsi v ro C omni ipsum B:necesse Utim eorum, quae C, nulli inesse ipsum A. Sic igitur acceptis, ostensiua utim priuatiua esset demonstratio, Q A ipsi Cnon inest: quae vero ad impossibile ita se hahet,si oporteat monstrare, A ipsi s non inest,
accipiendum est A inesse ipsi B,& B ipsi C: quare contingit A ipsi C inesse. Hoc autem sit no tum ec consessum, ' impossibile: non igitur potest A ipsi B inesse,u igitur B ipsi C confessum est inesse, A ipsi B impossibile est inesse:termini
igitur consimiliter ordinantur. Differt autem utra sit notior propositio priuatim, virum . Aipsi s non inest, an q, A ipsi C:cum igitur conclusio est notior, Q non est quae ad impossibile fit
demonstratio cum autem in syllogismo sit,d monstrativa est.natura autem prior est,q, A ipsis, i Q A ipsi C inest: priora. . sunt conclusione, ers quibus est conclusio, est autem A ipsi C non inesse,conclusio, A vero ipsi B,ex quo est c5clusio. Non .n .sico tingit ablatum esse aliquid,hoc est conclusio, illa vero ex quibus sunt, sed hoc
quidem est, ex quo syllogism us est qui utiq; sie
se habet,ut aut totius ad parte, aut partis ad IO
tum habeat rationem sed A C,& A B propositiones non se habet ita inter se. h igitur quae ex notioribus & prioribus melior: sunt autem ambae ex eo,* non sit aliquid,credibiles, sed haec quia de ex priori,illa vero ex posteriori: melior sim pliciter viil erit priuatiua demostratio ea,quae est ad impossibile, quare & que hac melior praedicativa, est manifestum, Q oc ea,que ad impossibile est melior.
Summa huius capituli haec e LV Emonstratio affirmativa dignior est demonstratio . ne negamia,proba qui lup rat ioibus. Primo se de monstratio ex minoribus quaestionibus,aut suppositio nibus aut propostionibus alijs eisdem existentibus est dignior ea,quae ex pluribus est. Demonstratio affirma tiua est ex minoribus . negativa. ergo. maior probatur duplieiter.primo quias sunt utrobus smiliter nota, ve locius est cognostere per pauciora. hoc autem appetibistius est ece.seeunda probatur supponendo media.Leiusdem ordinis smiliter esse eognita,& priora esse notiora, quoniam demonstratio ex paucioribus est ex prioribus, ct consequeter ex magis cognoscibilibus,quoniam ere dibilius est per quod demonstratur. Quod autem de monstratio ex paucioribus sit ex prioribus 5c notiori hus deelaratur in terminis duarum demonstrationum primae. quarum A est primum: x tertium B CD tria me dia postia sub oc supra x ita in scala sit A B CD L. Seeum dum autem demonstrationis per pauciora. A primum,Dterdium,n C duci media sunt:ita oscala est ABCD. Alani
festum est aut .smiliter se habent eoclusiones Vtrausin demonstrationis ocre eonesuso seeundae est prior eo elusone tertiae eum Di illius principium vel seeundum aliam literam) seeunda demonstratio in aliis mediis sor metur, ita et, 4 si primu C tertium ae H duo media subdatur. Manifestum est quod similiter se habent eon cluso se dae.& penultima eo uso totius essus primi, sed haee prior vltima eoclusone,quia est eius principiu:ergo e usiostesdsoest ex pauetoribus est priore qui est ex pluribus.Μanor aut principalis pbatur,ua
179쪽
aTrmat; ua aeeipit aliquid esse, negativa vero esse 5c noesse.licet utram fit per tres terminos Ac duas propositones. secundo quoniam ex puris negati uis non potest
fieri syllogismus, sed altera aisrmativa opus est 5ce. Tertio quoniam demonstratio amrmativa est priorec notior oc eredibilior negativa. probatur, quoniam priuati per praedicativam, praedicativa autem peril iam non demonstratur probatur,quoniam augmenta in negativa demonstratione ne eesse est seri plures avir malivas propolitiones , negativam vero unam tantum
in omni syllogismo. declaratur hoe in secundo primae interminis A primo ae tertio: B medio, D medio maioris,&x medio minoris: nulla siquidem negativa fiet propos. tio, nisi maior pro syllogismi ad maiorem probandam,
reliquae omnes affirmativae sunt.
Quarto demonstratio utes dignioribus principiis est dignior: sed a Frmativa est huiusmodi. ergo probatio minoras,quoniam affirmatius prinei pium est uniuersalis
immediata a Frmativa, negatiuae vero negativa de illa est prior notior. probatur, quoniam negativa per affirmativa nota est,ia prius est esse ui non eme Oee. Quin eo quoniam sine demonstrativa non est priuatiua, sed
Demonstratio negativa ostensiva est, quς primum de tertio negative eoncludit per medium, a quo negatur primum oc affirmatur de tertio. deesaratur interminis
Demonstratio autem dueens ad impossbile est, quae
probat veram negatiuam, assumit affirmativam oppositam re subsumit assirmativam veram,oc insere conelu
sonem,de qua notum re eertum est v, si impossbilis, oc se eerii fieata praemissia vera eon eludit a Tumptam a s firmativam oppositam, probando esse impossbilem recte per hoe ibi oppositam negatiuam elle veram Oce. de
elaratur interminis A primo : C tertio :n medio, ita QB
non est A sit negativa probanda. Termini quidem similiter ordinantur in utram. sed differt quo oc qualis sit notior priuatiua opposito: quo
mam quando concluso est notior, quoniam non est,fit demonstratio ad impossbile. cum autem quae Vers ne
aliua praemissa est, notior st, ostensua demonstratiot declaratur interminis eisdem, ita. s. in nullum n est Λst vera re veri praemissa seeundum se re illa, nullum C est si vera seeundum se conelusio illius fuit si quidem illa maior negative ostensua, re ista conclusio eius, redestructio conclutionis impossibilis in demonstratione ad impossibile ut clare patet,& consequenter ibi assumpta ut praemissa ad illam negativam probandam. Demonstratio negativa potior simpliciter est dueen te ad impossibile. probatur, demonstratio ex notiori bus & credibilioribus dignior est: negativa est huiusmodi.ergo. probatur minor, quoniam eum utrae v sint ex non esse credibiles, negativa est ex priori,ad impossibi te vero ex poste mori. probatur, quoniam negativa est ex quibus est coneluso, ad impossibile vero est ex eon clusione. declaratur in terminis eisdem, re propositioni hus eisdem sei licet nullum B est Ar re nullum C est quarum prima procedit negata ua,re secunda robur tra
hit ad impossibile. Non enim si ex destructione assrmationis verisori
negatiuam eontingit negatiua ista est concluso, re ea, ex quibus insertur sunt ex quibus,sed illud est,ex quo fit syllogi simus quod se habet ad coetusonem ut totum ad partem,oc illa ad ipsum ut pars ad totum. hoe aute non eonuenit illi, nullum c est A respectu illius,nullum n esta sed econuerso.
Quare quoniam praedieatiua dignior est negati ,αo,quae est ad impossibile potior erat.
v xv INIT A prima quaestione, reliquas exequitur,oc primo seeundam Vnim eonesus ne quin rationi bus firmata. seeundo tertiam ostendens quid sit demon stratio negati ua quid ad impossbile,in quo conueniantoc differant oc eones usionem respontivam subdens uni
ea ratione roboratam,exeludendo quandam eontra mistionem obiectionem. Oc licet exclusio rationi inseratur
ab Aristotele, separauimus tamen eam, ut clarius Videatur quos dicitur. vltimo tertiam eones usonem adiecit, assirmativam demonstrationem extollentem oce. CIRCA primam rationem prima eones usone aduerte, ideo dupliciter formata est,quia difformiter habetur in diuersis translationibus. litera squidem commonis,quam secutus est etiam Albertus. primum sensum stendit. Utera autem , quam exposuit S. Τho. secun
dum sensum habet, quem re habet translatio quaedam, eui ex diuerss loeis perpendi expositionem. s. Thomae
verbaliter eonfirmiorem esse recommuni. Dico autem ho quoniam penes me habeo quadam translationem, quae nisi seriptorum arbitrio quibusdam quibus annexa est eommenta a foetata si Boetiana est, quoniam et quentia commentariorum Boetium sonat Aompertum tamen hoc mihi non est, eo Q in capitulo de uniuersaliquaedam recitat Albertus ex Boetio. quae in eo nullo
modo sunt, lieet ad hoe posset diei, o Boetius duas sdsetiones super libros posteriorum serit, sevi super librospera hermenias Ac Porphyrii. Vel sorte o vitio script
ris ab Atherio Boetius nominatur. nee tamen transita
tio ista est illa,quam exposuit S. Tho.ut ex sequenti capitulo constat nisi libros desectibus plenos haheamus, vel habuerit. Cuiuscunm ergo sit translatio illa habet
expresse. H. S. Tho. exponit. Et melior videtur ista tras latio in hoe S communis sin ratio hoe introducitur secus autem ti ut declaratio quoniam iuxta hane Aristoteles saeit eandem concius onem primae demonstratio nis Sc seeundae,& dieit similiter se habere illam eonet sonem,ut insertur per secundam re penultimam eon estisionem primae quod indubie verum est,quia Vtram per duo media proeessit. re per hoe,cum penultima sit prior vltimare eius principium, sequitur in concluso ex paucioribus si prior. Seeundum communem vero translationem Aristoteles non vers accipit duos pro cessius, sed primo totum, deinde partem. primam squi dem demonstrationem saeit eoniungendo supremum infimo per tria media. seeundam vero supremum,eon iungendo penultimo. oc se minuit unum medium, re
subdit si, similiter se habent eoneluso primae oc eonet so seeundae,oc concludit, ineoncluso seeundς est prior.
ubi non ita apparet, quomodo hoc sequatur,nec quo modo similiter se habeant. Deela ratio tamen stat diem do in similiter se habent, non quo ad numerum medio rum, sed quo ad eaetera. puta ' sunt ex prioribus de notioribus seeundum naturam Oce. non insertur ex similiter se habere eoncluso. ergo eo neluso secundae est
prior , sed per si v similiter se habere) deelaratur in ea tera sunt paria,& postmodii quia eoncluso seeudae est principium eonclusonis primae declaratur Q est prior.
Qitantum valeat processus Arist. probantis demonstrati nem ex minora buxabsolute procedentem digniorem esse ea. quae ex minoribus qualitatiue prsedit.
CIrea probationem minoris eiusdem rationis dubitatur, quoniam a taaotet , de ν in do τώ-ia uitias time dictionis quo ita ri Aristoteles videtur incidere in vitium figurae diastionis, quoniam assumit re probat demonstrationem ex minoribus absolute esse dignio te in ,,5c postmodum declinat ad minores qualitative. ubi expresse mutasse videtur terminos quantitatis in qualitatem. Ad hoe dicitur dupliciter. Primo. quod maior assumpta ab Aristotele conditionanda est, seu eprobatio minoris conditionatur, ita ut intelligat ut se processisse , demonstratio ex paucioribus qualitatius
est eertior: Affirmati est huiusmodi. ergo oc seeun dum
180쪽
dum hoe nulla deeeptio accidit. processus tamen proin per alias figuras,quot modis cottingit eiusdem
bans maiorem hunc sensum nec tangere Videtur, sed Hoe Ultrictis ii miimp probat demonstratione ex paucioribus ei Iepo
tiorem. Seeudodieitur,4 Aristotes breuitati studens sub terminis quantitatiuis qualitatiuos subsumpsit, non ut qualitatius sunt.sed quonia ex eis quantitas cognostitur maior vel minor oce. ει eonsequenter nullum imit in eius proeessu vitium, sed subtilis breuitas. Quod autem ita sit,u, scilicet demonstratio ex pluribus in qualitate sto pluribus in quantitate, re ex pauetoribus secundum qualitatem sit ex pauetoribus smpliciter re eonsequen ter datirrmativa demonstratio,quae eonstat ex affirma liuis tantum si ex paucioribus, re negata ua, quae comstat ex assirmativaec negativa si ex pluribus se mani festatur. Ad probandum prsmissas demonstrationes as firmatium non postantinuini, itis ea qua insunt per se in primo vel in secundo modo, antecedentia scilieetin consequentia: quoniam omnes praemissae affirmati
fieri syllogismum. Summa huius capituli haec es.
sCientia est eertior 5c prior alia tripliciter scilicit,quae prima
eadem est ipsus quia.& propter quid.sed non est ea, quae est ipsus quia tantum, extra eam,quae est propter quid re quae non est de subiectio illa,quae est de iubiecto,
ut arithmetiea,harmonica,& quae ex minoribus ea,qus est ex appositione,ut arithmetica de unitate,geometria
de puncto. Seientia est una quae est unius generis, quaecun sera peti primis componuntur, reparies aut passiones horum iunt per se. Altera seientia ab altera est quotumeunm principia, tertia a mnecve eisdem , nem ex alterutras sunt. Declaratura rugno,quoniam resoluedo venitur in demonstrabilia quae
sunt. Ad probandum autem praemissas negatius demon B oportet esse eiusdem genetis,eum his,quae demonstran
strationis, quoniam Vna praemul, est affirmativa omnia supradidia eontingit sumere, quoniam vero altera prae Ditisa est negativa extraneum ab altero extremoria modium oportet sumere,& sc plura media sunt,si praemisesae plures secundum qualitatem sunt, Vtram responsio conueniens videturi, sed seeunda Alberto placet, re ipsi
magis textus consenrire videtur.
De certitudine γ' an late oediuer te ficiem ttarum γ' de Wirationum. Cap. 22.
SCientia autem est certior 5c prior scientia,
quae ipsius Q, propter quid e eadem, sed non ea, quae seorsum ipsius quod ab ea, quae propter quid: θc quae non de subledio est ea, quae de subiecto, ut Arithmetica Harmonica:
tur. Declaratur re hoe a fgno,quoniam demonstrabilia per seipsa in eodem genere sunt re proxima. Plures demonstrationes esse eiusdem possibile est,n5
solum ex eodem ordine accipienti non contanuum me dium, sed eκ altero. Declaratur primum in terminis Aprimo,n tertio,CD E mediis ex eodem ordine labordi Datis. Declaratur se dum in terminis A primo,n tertio, Ux in mediis diuersorum ordinum , re applieamur adspeetale exemplum, letans tertium , transmutatur prυmum mouetur re quiescit media diuella. probatur de inde de hoe secundum,quoniam neutrum de neutro di
ei e5tingit mediorum, re necesse eneidem alicui utram inesse.
Series autem haec effiaco Μν an Tis demonstrationibus,scientias earum essectus eomparare intendit in hoc capitulo , re tria is viaria ac
de ciuae ex naucioribus ea , Quae est ex appoliis C est quia primo in prima conclusione eomparat eas secti tione, Ut Arithmetica Geometria.dico autem dum certitudinem. secundo secundum uatem re di
ex appositione,ut unitas est substantia sine positione, punctus vero substantia cum positi ne , hoc autem ex appositione . Vna autem scientia est,quae est unius generis, quaecunque ex primis componuntur, re partes sunt, aut passiones horum per se. Altera vero scientia est ab altera, quarumcunque principia, neque ex iisdem, neque alterae ex alteris sunt. huius autem signum, cum ad indemonstrabilia UOnerit. Oportet enim ipsa in eodem genere esse cum his, quae demonstrantur: signum autemta huius, cum ea,quae monstrantur per ipsa,iri
uersitatem duabus conclusionabus.tertio quot upliciter contingat eiusdem esse diuersas demonstrationes osten.dit sie ex hoe insinuans tantam eme vim diuersitatis principiorum ad scientias distinguedum,ut etiam ei a ean dem eonclusionem diuersas pariant scientias. Quae tiam ad scientit unitatem Se distinctionem spectent. CIrea seeundam oc tertiam conclusiones, re ea quae a.s. o.in earum expositione dicuntur, multa currunt notanda 5c dubitanda.ante caetera autem opor
tet declarare principales terminos, quid scilicet impor tet scientia una, oc genus Unum, re quid consitituat ge nus unum,ec deinde ad singula descedere. Scientia ergo Mutre quaelibet res potest tripliciter diei una , scilieeenumero, specie regenere, sicut per oppositum aliquae
scientiae distinguuntur numero, ut Ometria in anima
istius, regeoinetria in anima illius:oc aliquae specie e id scia
eodem genere sint, & cognata. Plures autem, geometria re arithmetiea:-alicuae genere, ut geona
demonstrationes eli. eiusdem euenit, non so lum ex eadem coordinatione accipienti non continuum medium, Ut eorum, quae A B, C
&DS E sed di ex altera, ut sit A transmutati, in quo autem D moueri, ipsum vero B laetari, ec rursus E quiescere. Verum est igitur Zc o de B,5c A de o praedicari: nam quod laetatur mouetur, oc quod mouetur transmutatur: rursus Ade E, & E de B verum praedicari: quare per alte in media,& non ex eadem coordinatione syllologismus est,n5 tamen, ut neutrum de neutro dicatur mediorum: necesse est enim eidem ali ciliambo inest e. Considerandum autem est ec
triare metaphysica re physica . Quoniam autem Vni tas ct distinetio numeralis scientiarum ex unitate re di mn tione animarum n quibus sunt subiectivae sum uti tur,dc inter ea,quae per accidens sunt ordinantur,eoca, in infinitum proeedit talis distam lio, re nune de formati tam distinctione in unitate seientiarum sermo sit:el rum est non de unitate numerali intelligendum est, eum dieiturseientia una est quae Occ. Quia vero Unitas generaea non est unitas formalis simpliciter, quoniam uxta genera latent multa , ut dicitur in septimo phy.α ut di tum est, formalem unitatem scientiae inquirimus simpliciter, α seeundum primariam intentionem to quendo , nec etiam de unitate generica sermo est quan do dicitur, Una autem scientia est oce. Vnde restat in de unitate specifica seu formali simpliciter sermo sit,ea dieitur scientia est una oce. Notanter autem dixi in pri