장음표시 사용
181쪽
maria Intentione& simplieiter non est hie sermo de unitate generi ea, quoniam ex consequenti vi ex direndis patebit unitas generi ea apparet ex verbis Arist. Oc non solum speeifiea. Similiter o dicitur generis unius no Quid esse est intelligendum de unitate numerali,aut genera ea, sed quetia .nu. specifica seu sor mali sy nan ii genus ut in eapitulo declaCap. s. eir- rauimus α speciem atomam, oc analogum in se com . m. t. c5.2 . prehendit. Est ergo sensus eonclusionis, inscientia una Vnde super Armes iter est euius obiectum est unu formaliter. Vndero forma- autem sumatur unitas formalis generis subiecta ex Ver Ia una. 4- his M.&. S.Tho. sie aecipere contingit. Cum enim ab e phyu' evilem res habeat esse re unum esse, oportet idem esse x -ς 3 principium formale constitutivum generis subieci intest esse,& dans ei talem unitatem. Constat autem et res plurimae ab eadem scientia considerantur, Ut in geome tria trianguli re quadranguli oce. oc o habent i, subi cratur tala scientiae non undecii , sed ex aliqua ratiotie lora mali aliquo modo in eis inuenta, re consequenter ab eadem ratione sormali necesse est habere unitatem se a Iem subiectum talis scientiae,ae per hoc quae sit illa ratio formatis,aut unde sumatur oportet videre ad intelligenes dum unde seientiae subiectum unum formaliter sit. sciendum est ergo i res diuersae ad aliquam una selen tia pertinentes possunt dupliciter considerari. Vno modo Fm earum singulas naturas, ut triangulus inquatum triangulus , re quadrangulus vise, re se quot sunt res formaliter differentes, tot sunt rationes formales. Alio modo consderanturivi adunantur in aliqua eomuiu ratione formali,vi triagulus re quadrangulus θω. inquantum conueniunt in ratione figurae,vel quacitatis Se.α sequatvneun in tes distent,omnium est unica ratio lor- malis. Et quia experimur res diuersas sin se formaliter sub eadem scientiae eonsideratione contineri,ut patet mgeometria,de tot speciebus figuraria, re arithmetica de speciebus numerorum, de in metaphys de omnibus praediramentis re substantiis immaterialibusti deo oportet rationem formalem esistitutivam generis subiecti in
aliqua seientia esse rationem comunem omnibus in ea consideratis,aliter non esset subiectum unum, scut nec ratio formalis esset una, sed tot subiecta quot natura formaliter disserentes, oc consequenter non eaderent sub
una scientia, sed diuersis, quod est contra hypothes m. Et confirmatur, quia aliter subiectum seientiae non soli aeotingere non habere per se partes subiecti uas, sed esset impossibile etiam tales partes habere, contra Aristote lem hici patet sequela, quoniam tam partes subiectauae inter se, ii a toto uniuersali formaliter distinguuntur.ec
consequeter si distincta formaliter sm proprias rationes distincta sormalia subiecta sunt,α distinctas formaliter
scientias saetunt alterius speciei erit seientia de trianguolo a scientia de Isochele,re utra seientia de Solenone dc huiusmodi, quod ridi eulum est. Constitititur ergo si hiectum scientiae in tali esse per aliquam ratione sorma Iem unam formaliter comunem multas,quant uncii dinumerus est,qui se diuisbilis formaliter est in plurea
numerorum species,quibus omnibus ratio numeri munis est. 5e eonsequenter est impossibile . numerus
infra limites sui generis standost in diuisibilis sor mali
te messet enim speetes subalterna cte speciatissima in eodegenere,quod est rinpossibile. oc ideo oportet numerum esse unum sormaliter seu speetem specialissimam sim ali quod aliud genu, , 5c simile est de eontinuo in geome tria,& ente in metaphyliea:omnia enim huiusmodi di uis hilia sunt Armalit et sm se S induti sibilia formaliter elle oportet. ut aliud ingrediunt genus, ad hoc ut quod libet eorum si subiectum unum formaliter varius selen tiae sim speciem. Est autem tale tenus hoe ouod dico seu hile.vt. S. Tho. hie expresse oc alibi docet. Et propterea oportet distinguendo dicere,. ratio formalis subire potest dupliciter aceipi. Vno modo ut res est). i. Fira se seusin genus propriorum. Alio modo ut obiectum est). i. ut stabilis est: in s consueret ut res est non oportet eam simplieiter esse unam formaliter, si vero consideretur ut hoc genus, stibile ingreditur,se una sormaliter resim
pliciter est ita Q,vt exemplariter dieaLs numerus conuderetur in eo u, numerus ite vi dictu ira est) numerus noest unus sormaliter simpliciter, eo in diuisbilis est lis
maliter, eonsequenter vi se non dat unitatem specMseam arithmetieae. dictum est enim Q genus subiectum
debet esse unum simplieiter s scietitia est una simpliciis
ter, aliter eum scientia se eeε De ut re res subiecta,ut dicit in tertio de anima, seientia non esset una simplieito su hiecto formaliter diui . si vero eonsderet numerus ut genus stibilis ingredit, se unius speciei specialissim s est, de eonsequenter unum formaliter,& e5sequenter ut se unitatem dat speeifica arithmetieae. sie ut si diceremus animal potest aecipi dupliciter ivno modo in genere proprio substatiae. s.ct se non est unum se aliter sima placiter,alio modo ut ingreditur genus potentiae sensti uae,re se supposto in tactus si species spe eratissima animal esset unum formaliter. Dicimus igitur sm. s. o. do nam, seientiae seeant quemadmodum reres,novi res sed ut stibiles,& in m unitatem generi eam reruvi stibiles sunt sumi unitas generi ea scienti irum re stavnitatem specifieam sumis specifiea. dc smiliter m di uersiatent speeifieam vel generi eam stibiliti, distinctio generica seientiarum vel speeifiea aeeipienda est. Ad quorum ampliorem euidentiam qna secreta subi ilis vora at ii peripatet ira doctrina lixe est)ere sensbilibus de elarandum eensui quomodo se habeant haec duo genera intersere ad scientiam. In sensbilibus ergo oc sensibus in spieiendu est, obiecta sensuum duplex genus ingre diun s. sensibile re passibilem qualitatem , ut tales res sunt, puta odor, sapor,eolor&e. sub passibili qualitate essentialiter eontinent. Vt sensibiles vero denominanti se sub sensibili eontinenε. vir un* aut hors generum in
diuersas speetes per proprias differentias diuidis, sed noeodem modo se habent ipsa inter se,& eorum species ii
uersis ad illam seientiam pertinetibus. Requiriatur ergo, ter se,qni genera ipsa inter se conuertunε. omne. n. per
duo ad rationem formalem eonstitutiva unius subieta se primo sensibile a sensu exteriori de tali enim immur in aliqua una seletia Primo Q sit Gmunis pluribus,quat seu is sin se formaliter diuersis in illa scientia eonsideratur, si talia in ea inueniamur quod dieo propter cauilla/tiones, quae tamen pro sto nostro non obstant. seeundo Q sit una formaliter,no fim quid, sed sim pri se ut
mes atoma una est, aliter tale subiectum unum subie tusmpliciter non estit, re consequenter nee eius seientia esset una smplieiter.Cum autem sit impossibile inuensere uniuersaliter in rationibus sormalibus subiectorum scientiam has duas e ditiones sin idem genus,neeesse est rationem formalem cuius uis reisti in duobus ge neribus reponi, in quorum altero unitatem formalem simpliciter obtineat,α in altero comunitatem pluribus formaliter distin stis. Patent aute hae quae dicimus exoptariter in mathematicis. Subiectum nano arathmetics est qualitas passibilis, eceeonuerso, ois passibilis quali tas est sensibilis oce. Species autem eorum specialissimae
non ita conuertibiliter se conuertunt, sed in una specie
sensibilis multae species passibilis qualitatis Elauduntiunde speetes sensibilis eum speeiebus subaltemis passi
hilis qualitatis conuertunt. Diuidit enim sens bile in vis
ile,audibile,odorabile N e. tanis in speetes specialias
mas,quorum nullum cum specialissimis passibilia qualitatis. sed subalternis e uertit, odorabile eum odore, audibile eum sono die Cernimus ergo ira sensuum obiectis proe s unitate sol male, inquatum sensibilia sunt, redi umbilitate formale ut res sunt. supponamus quom
pro nue quod oc veta est)q, sensus pprii sint species spe
eialis smae,re ora distinctione Qi unitate formale sumae ex obiectas. et videbunus oeu sensus sensibile ut se a se respicit,
182쪽
spatissimas. salte ante adeptione itellect' age
respicit,& per proprias disserentias χnsibilis distinguet A in latitudine entiu absolute distinguetur in pneditamen
specince obieeta ipsorum sensuum,non inquantum res, Q
sed inquantum obiecsta. i. sensibilia sunt unient,re distinguent eos. ita . odor inquantum est species atoma in genere se iisbilis olfactu speeitice distanguit ab auditu, que sonus inquantum alteram speciem sensibilis ingreditur in specie reponit,& se de aliis. Astendendo ergo in istis ad intellim bilia, proportionaliter dicimus, a, scienta a in quantum seientia stibile prosubie sto habet,& se eunduproprias disserentias stibilis distinguitur.&u, res obie viae serentiae duplex quinii genus ingrediuntur. s stibile,
ει genus p prium fimq, tales res sunt, re voeamus illudens. Alanifestiim quo mest, re ens formaliter permo
dos,& disseretias diuertiscatur,& q, scibile proprias di L
serentiis diuiditur. Et de diuersitate quidem entis non oportet aliud dicere, quia clara est,re fit per praedi eam e ta re eorum disserentias,re per actum, re potetiam &e. Diuisionem aute stibilis licet in sexto metaphyses s
cilius persuaderemus tamen tangamus & nune, dieem Bies, eum scibile inraterialecti mobile sonet,eo Q obie deum immateriale oportet esse,quia substantia in i mei lectu est, re impossibile aliter se habere, quia seire non contingit nis huiusmodi, quia ex immaterialitate,ergo propter potentiam intelleistiuam,ct ex Imobilitate pro
pter habitum scienti fieum eonstat stibile, ut se:& pro piis dissi rentiae alleuius sunt, quae illud genus, ut se nosolum diuidunt, sed diuersiteant: stibile optime diuidit per diuersimode habere immaterialitatem,& immobilitatem in subalterna,& specialissima,ut Leit Aristost. ε metaphyseae. ut secetur stibile in uniuersale abstrae uma materia re motu sis esse, ct rationem, ta abstraetum m rationem,& non fim esse. N abli rasum non fila elle,
nee sm rationem tanquam in genera distinguentia tres
partes philo pluae. metaphysicam, S mathematieli, re naturalem. Et primum quidem naembrum dicet diuidi posset in abstractum fira esle,re rationem totaliter,utta,re eorum species, x in aritum,& potentiam, causam, α causatum,necellarium,& possibile,re alia huiusmo di. Si autem distinguatur ut scibile) se per stibilis pro prias differentias distinctivas rerum,ut scibiles sunt, ecconstitutivas earum in propres gradibus latitudinis sei hilium diuiditur in ens independens a materia fim essere rationem, oc dependens Fin rationem tm,re depe dens viro p modo re dc consequenteror, diuersitas en/tium penes entis,ut sic disseremias, materialis diuersitas est stibilium, ut sie,re quia distinctio seientiarum no atintenditur penes materialem diuersitate scibilium ut si sicut nee distinebo sensu id fit m materialem distin timnem sensibili ii, ideo. S. Tho. pluries clamat otion quσε cuindinersitas rerum, aut rationum formalium eausat i diuersitatem seientiarum, sed tantu modo diuersitas ea mεω i iarundem,ut stabiles sunt est igitur scientia unasmplici q e .ar tit et,quae est unius subiecti simplieiter, ut subie tum est, cap. r. sen. i.vt seibile: hoe enim subiectum nome sonat,&vnasin o. .de. Egenus,quae est unius subiecti sm genus ut scibile est. lnti Ex liis autem,quae diximus, intellectus facile haberi potest eo ii,quae vel ab illustribus viris dicuntur inhaemateria,vel eis attribuuntur. s. duplex est ratio se alis subiecti euius istientis squae re subqua,vel sub alijs verbis rei,ut res est,re eius ut obiectum est,uel ex parte obteisti, re ex parte potentiae, re o scientiae distinguunt ex ratione sormali sub qua . passiones vero subiecti su sit ex ratione sermali.quae &c. saluantur squidem haec re huiusmodi,quonia in subiecto scientiae attendenda sunt
duo. s. res insa, qua subiacitur, de qua secundum propria rationem formalem habetur scientia ut in arithmetici est numerus in eo, numerus,in geometria continuum
ut ite α talis rei ratio formalis appellatur ratio forma lis quae quonia est illa quae primo attingatur ab illa scientia,&aqua fluunt passiones,& vocatur ratio formalis rei, quia ipsius rei subieetae ratio quid ditativa est,re eae sunt substantiae separatae fini propria sibi, re abstractum C parte obiecta eadem ratione. secundum quod est sti subiesm esse rationem cum quadam analogia ad materialia. re materialia ut metaphysicalia,quia tamen sua verita tem de propins substantiarum separatarum non est possibilis scientia homini vi etiam Averrois probat ideciptimum membrum re genere, re specie atoma dissert a caeteris, seu i S corpora cholerio inter se genere re spe cie distinguuntur. secundum autem re tertium membrii genera sunt subalterna , re in diuersas species distin guuntur Vt. S. Tho. expresse hie dieit. Diuiditur squi dem abstra fium a materia stra ratione in abstractum a tanu ,quod materia quaedam est,& non abstralium ah eo Se.S hse sunt specialissima,& eostitutit arithmeracam,& geometram scibile autem abstra,ctum nee siti esse, nee sim rationem diuiditur sm plus ae minus,mat etialitatis, re motus infra mobilium lata tudinem, quod in libris philosophiae Aristote. clare relueet . diuisit sis quidem in mobile abstractum ab omni specie motus,ctilio scientiae est modus,quo tale subledium radit sub co sideratione talis seienti ut in arithmetira est abstratiore a materia sen ili,& eontinuo,& in metaphysea a strahere a materia secundum esse re rationem &e.α t
lis modus appellatur ratio formalis sub qua) quoniam huiusmodi modus est velut quoddam 'lumen suti quo manifestantur res ad talem scientiam pertinentes, re natales modi nihil aliud sunt, differentiae proprie scibilis. ideo dicitur, Q fm eorum distinctionem attenditur distinctio seientiarum, & propter eandem eausam vocatur rationes formales rerum,ut obiecta scientiam sunt, re rationes formales ex parte potentiae, seu habitus seie disses. Iam enim dictum est,. stibile, re immaterialitate ex intellectu,& immobilitate ex habitu scientifieo eo stat&e. Nee miretur quisquam, disseretias stibilium modos rerum stibilium dixerimus , quoniam ineonue niens non est id quod est species unius esse modum alte materiae. i. in mobile simpliciter,& mobile ad ubi ad sor D rius,ut in sensibilibus clare apparet, speetes immutatio,iram M.quae specialissima sunt in genere stibilis phy sei. Videmus ergo elara luce, lieet scibile conuerta εcum illo genere, puta ente,& genera subalterna se bilis eum quibusda generibus emis, speetes in spe et alissimae stibilis non condiuidiatur speeiebus entis, sed in vita spe me se bilis mulis species, multa qia ai genera entis cadia ut patet I metaphysea,& arithmetiea,'re se manifestio. um subiectium scientiae Siti metaphysea re in neometria,& arithmetica,& physeas habere rationem forma lem diuisibilem formaliter fim se indivis bilem autem inpellere stibilis,& q, ideo metaphysea,& mathematica,
re naturalis distinguuntur genere quia rationes forma.
les subiectorum earii in genere seibitis,genere disserunt. Apparet quoq; ex his, a, ens stibile potest dupliciter dis uda. Vno modo ut eris,alio modo ut stabile, i, s diuidatur ut ens, se per entis ditiarentias reru diuersificati uas
num spirituali um esse modos,quibus res obiecta immutant sensus. Nemo quom arbitretur nostrae intentionis
esse, , seientiae distinguantur per disserentias proprias stibilis re non per dii rentias entis hoc enim neis sori nio concipimus ) sed doeemus seientias distingui per rationes formales iotarum rerum, sed non quascum rationes sermales, nee per quamesin rationum formalium earundem distinistionem , sed eam tantum distinebo,
nem rationum formalium ipsam rerum quam comitat
distin tio sormalis scibilium, intendimus enim . non quaecum entis sectio secat scientias, sed ea tantum quaerit per ens independens a materia seeundum esse α ra tionem reci ut supra,quoniam hane distinctione me nutatur distinebo scibilis ree. Comitatur autem simpliciter re absolute,ut posterius comes e prioris,qua enim numerus, Ut numerus talis quidditas est, ideo abstrahit
183쪽
materia,& eontinuo sm rationem, re non e conuerso, oc similiter quia ens inquatum ens tale quid sonat, ideo strahit sitieuere ratione,& sede alijs in ordine vero ad seietiam distinctio stabilis tale distinctionem entis. s. in ens quatum re mobile oce. Comitatur ut prius in geonere causae formalis suum posterius, qua quia ista eniis membra. scibilium genera re species intrant, ideo scien tias diuersi seant genere dc specie, oc non Gonuerso,
quoniam scietia , ut scietia,stibile vi stibile respicit se ut sensus sensibile oce.
Quomodo quae vestia sunt generis scabilis. mposita
s. meta Irca illam particulam secundae eGelusonis. ex pris c. G. mis componunt. Dubitatur quid intelligat Aristo teles per ly primis .est aut ratio dubitandi, quia. s. Tiro. exponit per prima, principia intrinseca,&mpter desediti huius conditionis vult de substant is separatis non esse
scientiam eo modo quo de set tia loquit Aristoteles, Ociauetur eius expositio ex illo verbo componunt.eopositio. n. ex eis, quae insunt,sit. si ergo per prima intelligit principia intrinseca, eum prinei pia intrinseca sint partes essentiales rei,ut quid ,additur in textu .fic partes horum sunt:5 hoe praesertim militat eontra.s.Tho cui magis placet nomine partiti accipere partes essentiales, ν par
tes subieetitias. Ad hoe dieit dupliciter. Primo tenendo,u, idem sm rem intelligatur per ly prima , de sy pan tes ,re se dieitur dupliciter. Vno modo ineu docuisset ea quae sub eodem genere stibili eadunt oportere eoposita esse ex primis, subdidit qualia debeant esse prima. s. r, debent esse partes per se illorum ad disserentiam princi Piorum quae non sunt per se partes rei,& hoc in seientia priori fm rei naturam. Alio modo dicitur, i, quia principia intrinseca,& partes, re prima sunt diuersis ronibus, ideo non fuit supersus, si primis partes addidit. ins nua
ult enim in scietia utitur principi, et intrinseos rerum ocvt primis a quibus incipit,&vt partibus ex quibus constitu utitur res ipss. seeundo respondetur tenendo, uno i
intestigitur idem conuertibiliter per prima re partes,&dicit ur in per prima intellexit ea ex quibus id de quo habetur scientia eomponitur, non qualitercum sed ut ex his incipit tam res, se seientiae processus, siue illa sint partes essentiae rei,ut materia re forma, sue partes rationis, ut genus,& disserentia, sue alio quocum modo intrinseca,ut punctu respectu eontinui,vel intelligetiae respectuentis oce. P partes aut intellexit n se partes, ut supra,re' ultra hae partes et subiecti uas, via in expositio. s. Tho.
extenditur ly primis ad prima oc quo ad nos,oc prima
ordine naturae,re dicitur,m omne de quo est demonstrativa seientia est eompos tum sis se ex primis . . ex Primribus sm naturam, aut est eopositum in eognitione iam stra ex prinias quo ad nos,non ergo super suus fuit Ario
. iuxta. S. Tho. expositionem.
CIRCA eiusdem rarticulae expositionem esset du/bium quomodo veri neetur, inde ellentiis substanta uim materialium non prisiit haberi seientia demonstrati. aua ex earum naturis quiequid sit de facultate intelleistus nostri, sed quoniam hoe in nono metaphys determi nandum est illueuso differatur.
Num qumit scientia vira considerant .num sebiectum .de Meestuate OEs eius subiectivas partes contempletur.
circa. i. e5. Irea illam partieula, partes per se sunt,secundo mo do exposita. s. pro partibus subiectivis. Dubitas. sanon Videtur verum, i, eiusdem scientiae si consuetare aliquod unum genus re eius per se partes subiecti itas. Metaphyssea enim eonsiderat de genere substantii .ec tamen non eonsiderat oes per se partes subiectivas sub stantiae.Omnia. n. generare speetes substantiae per se partes subiectatis substantiae eonstituunε,S tamen non oesia bio consa erantur a metaphylleo quoniam ut dicit primo isto. iraeta. sapientis est scire Ola, non sm proprias species,
sed ut decet. Nee obstat si dieatur, o substantia non sit
subiectum in metaphys . Tum quia si esset eius subiectum nihil plus consideraret, Q; modo. Tum quia am plior datur arguendi campus, qvi omnes differeciae sunt disseretiae entis. similiter non obstat si dieat,in meta physeus eonsiderat oes spe etes substantiae,ut substatiae sunt, non ut tales puta homo, hos leo oce. hoe n.puerile est,qua quando dicit, o eiusdem scientiae est eonsiderare genus, re eius per se partes subie stivas intelligit, set Dtia terminet ad partes inspriis naturis,& non tra in suo genere. hoc.n. non esset considerare partes nissm aeei
dens, ab arte relinquitur. Ad hoe iacilia est inso. praesuppostis supra determinatis,dicitur naΦ cp nooes partes subiectivae alleuatis generis eadunt sub stientia iutius generis, sed illa tm qias ipsum genus extra illam suehitis disserentia mi qua unitate formalem habeo non trahunt. verbi gratia in metaphys ea illae entis oc substatis disterentiae re partes subiecitur eons derant quae em,oc subsicitia extra abstracili a materia sim rationem re esse
non dueunt,ut actus re potetia, usa oc causatum,Vnude multa. Ille vero quae genus subie sita extraspriam scishilis disserentia trahunt sub eade se lentia non cadiat. a cidit authoe merito,qm partes ills quae extrahunt subie 'tum a .pprio seledi modo, licet eius absolute partes per se sint eius in ut scibilis paries per se non sunt, sed extra Neae. Vndempto maiorem amplitudinem subiecti msua principia, cte tales partes quae unitatem scibilis non egrediuntur una scientia esim unior altera dieitur ut metaphysica geometria, lieet viri uis species atoma in m
nere te ibitis labieistum si oce.
Susticientes conditiones unam seientiam eonstituentes.
CIrea totam seeunda eoelusionem dubitat an oes sitae,ec expositae conditiones requirant de necessita te ad unitate scientiae. Videt squide et non re primo de illa particula exprimis qua subiectum metaphys eustensearet prioribus. seeundo de illa particula par tes per se qm re subiectum metaphysicae caret partibus essentialibus, oc in qualibet seientia ubi subiectum estaeeades ibi non inueniunt partes essentiales,quia accidelia non raponunt ex talibus partibus. oc similiter in sese ita de ala. Similiter quo ad partes sublestiuas)um hoe sequeres,unullius scientis subiectum esse post et ali qua speetes speetatissima,qd non bene sonat cu magnus Albertu; de hole librum ieeerit, re nulla ro eogens adii appareat,quin potius a diuo Thoma,&alias theologis deus ponitur si iectum theologis, que constat indi uisibilem formaliter esse. Ad hoe dieit statuo meliori iudieio in Arist. hoe in loeo genus subiectum,principia per se partes, re passiones enumerauit non requisita ad scientiam vel scientiae vilitate, sed ut ostederet haec ubi inueniunt scientiae unitate non impedire ex hoe doeens unitate sortia ali generis subie sti Be seientiae,sarem uersitatem principiorum, Oe partium,&passionii dummodo elusi sint per se. Et fini hoe patet responso ad quae sium .vt ita singulis sati fiat vi praesente intentione de eet, ct 'non amplius dicit, mera physei subiectum seu thabet principia,ut in. 4. Sin. 6. eiusde dicit, ita ha t oc prima, re similiter dieii de partibus intranseris, 'Te i. sio autem hoe si ibi deo opitulante notii fiet. Subie sta xe. i. vero scientiarii de aeeidelibus re de aia,Oce. huiusmodi habet partes ronum suarum Oe hoe fuit eat. Daries vero subiectivae subiecti formaliter distin fis ego no video, requirant in scietia, suis alius sorte diceret, i, ois sei etiaest de aliquo genere. 1.aliquo divisibili formaliter, oc in Aristoteles de selent ijs lumine naturali nobis possibilis hus loeutus est. de quoad hoc benediceretur.
Quiis magiι ostendat dis initionem selemia una principio tum distinctio.an subiectorum.
CIrca tertiam conclusonem, oc ea quae a s. mo. ibi
diciatur. Aduerte,q, quia distinimo propria scibiluieonsiliit in diuerstate quot udani modorum cognoscibilitatis rei, quos supra diximus attendi penes elongata
184쪽
hem a motu sc materia, Ac diuersias modorum,quibus . xes sunt eo ostibiles equitur distinistionem quorun d .im modorii.quibus res sunt diffinibiles: diuersitas aut modorum dimittendi sequatur diuersitatem quandam rationum formalium ipsarum rerum,distinctio vero ra tionum attendatur penes distinctionem principioria in trinsecorum earundem, sequitur de primo ad ultimum tu, distinctio terum ut scibiles sunt attendatur penes di Derstatem principiorum propriorii subie sit tabilis, reconsequenter,* scientiae distinguantur abinuicem ex distinctione principiorum steneris subie sti vi dieitur in littera. Et lieet di immo subieetorum stra suas rationes sormales 5e distinctio propriorum principiorum mutu se consequantur in principia in qualibet seientia si de in coplexis loquamur sunt ipsa ratio formalis subieeti 5ce, vel eius termini. si vero de eoplexis sit sermo ex ratione subiecti re eius partibus eonficiuntur oce. Aristoteles tamen disti rectionem serentiarum declarans,diuerstatis principiorum meminit potius cp subiectiorum. Tum ua lprincipia priora subie5tis sunt oc dignum erat primam radicem tangere.Tum quia distitietionem subie storum
ex antecedete conclusione unitate declarado docuerat.
Tum quia expressius relucet,q, distin stio principiorum Leit distinistionem scientiarum , in q, distinistio subiectraxum illud faciat. Creditur nanq, in quia diuersae scientiae sint de rebus eisde subiecto.i .materialiter re nun invidemus diuersas se etias e munieare in proprias principiis,
scientiarii distinctio non si ex subiectis,sed princip's, Sc licit hoe vi dictum est)sm veritatem non sit, lina impotabile est duas teletia selle de eisdem formaliter, vitiiri faeiliotibus oc euidentioribus traderet disti plina,ex
princi phs diuersisseam scienta as optime dixit. Notanter autem nune diximus, quandam principiorum re ratio.
num formalium distinctionem, Ac quos da ira dista nitio iuta cognoscibilitatis modos scibilia oc scieti distingue re,qin ut ex supradiutis percipi potest,non quslibet modo tu me nostendi diuersias vi putastientiae a priori ita seriori deci)Nee iuslibet dissimilionia disparatas, ut puta diffinire per addita metum oc sine oce. Neeque Iibet principioru distinistio, vi puto per principium e ciens, finale, imale,re materiale&e. Nee quaelibet ra xionum sorinalium distin 'iio ut dicensuit,scientias di Mersseat,qna eiusdem scientieest cognoscere A quia,oc propter quido subiectum 5 passiones,oc diuersa generae ausarum,de diuersorum rationes se ales, ut patet
in metaphysea oc philosophia, non quaecuti mergo, sed illa tm OIuin istorum distinebo scientias distinguit,quae conformis vel proportionalis est proprie oc per se distin tioni stibilis , et cum Anaterialitate de Imobilitate eon stet, 5e differentis eius siti immaterialitatis 5 immobilitatis diuerstatem sin sumendae stra Aristotelis doctrina ut dictum esto,illa pradictor una distinistio scientias di stinguet,qua fila Meemum α recellum a materia oc motu net modo superius declarato. dira in an principiis distinctione exigant distinctae seientiae 'rarea eiusde coelusionis illas parti lax ne ex eis , neq; ex alterutris sunt. Aduertendum est,q, proportionalitet sumenda est alteritas scientiarum cum no ide Utate mincipiorum. Si enim scientiae alterae abiti uicem
sint fili genus, habet priueipia propria, ne in ex eiusdem peneris principns derivata, ne in ita principia propria. et a Vnius demiant ut ex principiis proprηs alterius. Si autesunt alterae sin specie dc non si a genus tunc oportet lia,
here principia altera fila speciem,quae aliquo modo smtenus connexa sunt. Potest enim multipliciter cottinge re. Vno modo vis ni velut speetes dispatae, oc tune principia propria utriusv sunt ex eisdem,ut patet in geome tria de arithmetica principia. n. propria continui re di stincti ex principias quam sunt .propter quod dantur co munes propositiones viri in scientiae ut omne totum estinatus sua parte, oc si ab aequalibus aequatia demas. Si
autem se habeant m sub se supra tune principia earum sunt ex alterutris. principia natim inferioriς sunt ex princi pris superioris, ut patet in perspe. tiua ει geometria. Potiunt ergo verba Aristo. dupliciter glosam. Viro mo
do, ut intelligant eius termini Dinpliciter,i. in eum dicit, altera autem scientia intelligatur altera omnino.& smiliter non ex eisdem nem ex alteris omnino citra prima
prinei pia tamen re se quia vidit Attit. huiusmodi principiorum propriorum dupliem connexionem,quae otimodam alietatem scientiarii impedit,ci alteritas inscie ths non uni sormiter, sed stra quandam proportionalita tem requirenda est,tetigit more suo) primum analoga torum, insinuando in quo eonsstat diuersias oImoda scientiarum volens ex hoc scientiarum quae penitus ah tere non sunt ex primarum imitatione alietatem insinuatam iri. Oc propter hoe ad distinctienem seientiarii duas conditiones exigi apposuit. sq, principia propria no sine ex eisde eitea prima prinei pia eomunia vicis re Q, n A csnt ex inuice hoe.n simpliciter intelle. Et non saluaturnis in selethg penitus diuerss,ut physea oc mathemati
ea. Sed ex hoe scimus metia ille scientiae sunt altere,quae Iie et habeant principia ex eisdem,non tamen illa ex qui hus sunt eisdem generis proximi sunt cum proprio genere subiecto alicuius rarit,ut patet in geometriaec arii, metiea, re similiter scimus ex hoe, in licet pricipia uni uasnt ex alterius principiis,sta tamen aliquo modo extra non tui ab illis, ideo etia aliquo modo sunt diuersae set tiae, ut patet in perspectiva re geometria. secunda autegiosa dicit q, Arist. loquitur de alteritate speeifiea scien riarum quomodo in il 5 q, per j eisdem,intelligitur eiusdem generis subiecti, re per tu ex alteris, intelli igitur
alteris. in eodem tamen genere subieeto, re in primam partietilam dixit propter diuersas rerum naturas, qua rum principia ex eisdem pranei piis inita idem genus suis haec tum proprium descendunt, ut in geometria trian
guli oc quadranguli re pentagoni αα principia ex fim
te principiis sunt .seeundam autem partieulam appo.
suit propter multa quae sub eadem scientia eadunt, de unius principia ex alterius principhs sunt , ut patet de principiis inserioris dependentiti a prineipes superioris. neutra. n. diuersitatum inter prinei pia serentias distinis ruit, quoniam infra idem genus subiectum est, de pri pterea oportet si seientiae formaliter distingui debent, et, priueipia propria eonsidera totum in illis ne ii oriantur eisdem propriis de primis in illo genere princip sal te ius ear; ira, nem oriantur ex inuleem infra latiti dine generis sibi en alterius earum. Prima expositio, Alberto magno consona est secunda est. s. Tho.qua re mihi magis placet, quoniam seut locutus uniuersaliter est de unitate formali seientiae, ita nune de diuersitate so ali lentiae uniuersaliter suscipiendus vide ε. utra m tamen neeessaria est, quoniam diuersas insinuant conditiones scientiarum, oc multas dubitationes soluunt. Hoe in Deo videbitur sorte quibusdam modernorum ci devia, late scientiae oc diuertitate disputans deberem discutere, an scieti avitast a simplex qualitaru an non mihi aut qui decreui in unaquam scientia extranea abiicere qua tueun ip vera re neeessaria alias forent, disserenda quae moli die usui ad loeum proprium visa est quare tae.
Quomodo diuerse latentiae eandem eon luso e considerent lenon comunierat in subiecto ne in passioniblis.
Irea quartam conclusonem dubitatur, qm eum de i. e umhus de propriis scientiarum tradiaret dictu msuit, et ea, quae comunia sunt pluribus scientss,eomunia sunt eis ut principia,non tamen propria,cle quibus mi do diximus co distinguunt scientias, de in scientiae no e5munioni seeundum si iectum, nee secundum passio ' . . .. nes. Modo autem dicatur , Q diuersarum scientiarum potest esse unica concluso, ut etia expresse videmus in philosophia naturali, alii ologia ei rea istam eone sonem,tetra est roludar aduci latitur siquidem inuicem
185쪽
haee duo dim. Si nanque uniea eones uso diuersarum Eest scientiarum, oportet diuersas taetras ecim umeare dein subiectis re in passione, resistientiae non comunicat
in subiem nee siti passiones impossibile est unicam eo clusionem diuersarum esse scientiarum. Ad hoe dicitu, hie duo dicta sene intellem simul stant, quoniam noeomunieatio seientiam in subiectis de passionibus intel
ligitur,quo ad idem subie in formaliter,& sin quo ad
passionem eandem formaliter, oc no quo ad iactitatem materiale eotii. comunicatio aute scientiarum in unieaeonclusone,quae modo tradit,intelligitur quo ad eandeedelusionem materialiter re non formaliter. Didicimus
squidem superius inscientiae non comunicant fini sui Uecta formaliter sti mpta, nee fim passiones formaliter sumptas. i. o impossibile est idem labiectum sub eadem ratione se ali eadere sub diuersa scienti re similiter impossibile est eande passionem sub eadem ratione sor mari demonstrari a diuersis seientiis. Nunc aute dicimus Q possibile est unius subiecti materialiter tameti & sith svnius passionis materialiterii. sub diuerss rationibus diuersas esse scientias Constat aute haee non opposita est e. bautem ita sit ut diei mus,declaratur in exemplo addit .haee conelusio,terra est rotunda demonstratur a na turali re ab astrologo, sed a naturali terra in eo Q terraconsderatur,re rotunditas ut terminus eo oris phys H,5c propterea terrae passione.i. grauitate ut medie ad illam conclusionem utitur. Ab astrologo vero terra non
ut terra, sed ut eo us in tuli stu luminaribus opposita consideratur oc rotunditas ut eorporis se interposti vel
stuati figura,vnde per umbram luminarium rotunditatem terrae demonstrat oce. Vniuersaliter igit dicimus, Q, quia non in eonuenit scietias eOmuniearesin passioes materialiter, oc formaliter est impossibile, ut ex hoec pitulo eonvinci potest etiam proteruus, re de r tunditate patet in naturalibus re mathenisti eis,ec med ns scientiis,& similiter sin subiem, ut de quanto patet, deo Ddieitur in eadem concluso demonstratur adiuersissete- Gliis, intejlligendum est de eadem eon elusone materiali ter, euius oppositum nunquam suit superius di etiam,&hoe modo multas conclusones probare contingit in naturalibus, quae probatur a metaphysico, vi substantias
immateriales este oce. -MI augeant ut demonstrationes per media . & non per media , sed in post assumendo.& in latus.
CIrea eandem coclusonem. Dubitatur iterum,quia superius diimi est in augentur demonstrationes non
per media, sed in post asumendo re in latus dee. Modo
autem docemur augeredemsistrationes per media, qtri
media ad scientias diuersas pertinentia nem post assumutur,immo in t*ctu contra illa, quae post assumuntur di sanquunt,neq; in latus augent, quoniam ut ibi ex textu
patet, augmentum in latus ab eodem medio ineipitaue utem diuersa media sunt. Ad hoe dieitur dupliciter. Primo in quia augmentum unitatem res Ae non de simile, sed via est ad entitatas 5c unitatis rei maiore qua . Utitatem augeri demonstrationes non sunt dicendae qus ex vi ipsus multiplicationis diuersitatem scientiam sor
riuntur,sed illae tantum,quae eandem augent seientiam. α seeundu hoe quonia Aristoteles superius non de multiplicatione sed de augmentatione demonstrationia tra
Obat,ideo ea qua dieit in eadem scientia intelligenda sunt une enim ut dactum est,augmenti nomen conso nat. ea vero quae hie dicit in diuersis aeeipienda sunt stignas. Secundo dicit . uniuersaliter imposcibile est ali geri demonstrationes per media siue in eadem sue in diuersis seientiis, loque do de demonstrationibus propter quid,non qualibus ei i, sed dicentibus eausam propria oc immediatam. Quoniam ut ibi declaratum sitit,unius esse s uni ea est propria causa suis eiens, ec in quando unica concluso demonstratur in eadem vel in diuersa scienti s pcr plura media, qua non sunt subinvice imis possibile est esse ambas demotistrationes per causam
priam eiusdem conclusonis, ut patet in exemplo addo de rotunditate terrae. Prima responso lieet effugiat diffleuitatem motam , quando media diuersarum scienotiarum sunt,noti tamen satisfacit simplieiter, quoniam contingit eiusdem ectetusonis media quae non sunt sit in utrem eiusdem est e scienti ut Albertus hie dicitiae
in exemplo textus habetur,quoniam moueri re quies re eiusdem sunt scientiae. Secunda autem responso, licet salue tu, demonstrationes simpliciter nunquam augeantur par media, non tamen dicit,quale cuigmentu est de monstrationum, quando eadem eones uso per plura media quae non sunt subinvice demonstratur, re ideo oportet ex utram responsione, unam consecte sus eientem; D in . dicendo Q eandem conelusionem per plura media non subinvicem demonstrari dupliciter contingit : uno mo do per media diuersarum seientiarum, Octune nee aug mentum est, nee plura media potissima oce. Alio modo per medium eiusdem generis subiecti c tune augmen tum quidem demonstrationum est, sed non per media eius proxima. Patent haee omnia ex dictis in responsio nibus primis, praeter penultimum. sq, talis multiplica tio sit augmentum, quoniam dissicile est videre , quale augmentum sit in latus an in longum. Hoe autem declaratur. Quod enim si talis multitudo augmentum patet ex ipsa augmenti ratione qua consuit in eiusdem scietitiae quantitati extensone, quae hie manifeste fit, evideo et tale augmentum possit reduci nisi ad augmen tum inpost assumendo, quoniam eum eontingit unius
conclutionis esse plura media non subinvicem,non ma
gis distant talia media duo opposta. singulum autem oppostorum esse causam ex qua a priore esse s monstrari possit non nis ordine quodam contingere posse videtur, ut in exemplo Arist aliqualiter videmus motu requietem transmutationem dc delemtionem inferre. Dicit enim Albertus hie Q, in di, exemplo motus de monstrat in genere causae formalis re ciuies in genere causae finalis. constat autem forma re finis ordine quo dam se habent. Nee obstat huic responsioni o corneide re videtur in primum membrum diuisonis raru in lite
ra. s. eiusdem conclusJonis possunt esse plures demonstra tiones dupliciter. s. per naedia eiusdem ordinis re diuer forum ordinum oec. quoniam non idem est dicere me dia eiusdem ordini et,& media ordinate respicientia ea dem conclusionem. primum enim sonat media formali ter subordinata ut subtemWpassiones ordinem ad in urcem habent secundum autem hoe non asserit,sed tan tum modo ordinem quem respectu eonelusonia talia
media habet insinuat qui formali subordinatione
mediorum inter se stat. cin C Λ illa verba, qui in declaratione eiusdem eon elusionis quartae dieuntur,quae in litera. s.Tho.non ita hentur stili t neutrum de neutro eontingit diei medio
rum,necesse est enim eidem alleui inesse. Dubitatur quia implieatio in adiectis videtur esimit ii cum dieitur, i, media diuersorum ordinum non dicuntur de inuice, ct Q neeesse est ei de utram ineile. Si enini
eidem utram insunt. ergo adinvicem eonnectuntur si a praedicationem iuxta illam regulam. Quaecunm eidem
sint eadem inter se sunt eadem. Et si unum non contin git de altero dies. ergo nee de eodem diei itur. Ad hoe mo seph reuiter dieitur dupliciter primo Q talia media,quia na t. c.9. dicuntur de inuleem se aliter, sed subiective , ideo utrunm diuersmode verisi tur. seeundo dicitur de est: declaratio prioris, i, quia talia media i media secunda
se connexionem non habent necessariam liter diuerso rum ordinum non essent, ideo neutrum de neutro sose contingit dies,quia vere in tertio uniuntur eis ictu aut subie ,aliter eandem coelusionem non inferrent ideo
eidem inesse oportet. Et ex his planiora sunt vltimo di miti dubitatione praecidenti. II De sortuito
186쪽
FIus vero, quod a fortuna, non est scientia
per demonstrationem neci' enim ut neces sarium, neque tanquam Ut plurimum est,quod
est a sortuna, sed quod ptieter haec fit. Demon
stratio autem est alterius horum: omnis enim syllogysmus, aut per necessarias, aut Per eas,
quae Utplurimum propositiones conficitur: &li propolitiones quidem sunt necessariae, & coclutio erit necessaria , si vero utplurimum , 5c conclusio talis. Quare si i quod est a fortuna,
neque utplurimum est, neq; necessarium,non
est et utique ipsius demonstratio.Neq; per sen sum est scire. si enim est sensus talis huius, ec Bnon huius alicuius, sed sentire necessarium est hoc aliquid oc alicubi & nunc, uniuersale Uem, quod est in omnibus, impossibile est sentirer
non enim est hoc, neque nunc,nec enim esset
utique uniuersale: quod enim temper Sc ubiq; uniuersale esse dicimus. Quoniam igitur de
monstrationes quidem uniuersales sunt, haec autem non est sentire, manifestum est, neq;
scire per sensum est. Sed planum Q ec si esset
sentire triangulum, Q duobus rediis aequaties habet angulos, quaereremus utiq3 demonstra tionem , c non quemadmodum dicunt non
nulli, sciremus: sentire quidem enim necesse est singulare, scientia vero est in cognoscendo Cuniuersale. Quare ec si supra lunam ess emus,
ec videremus obiectam terram, non utim sciremus causam desectussentiremus enim nunc qi deiicit, oc non propter quid omnino, non enim erat sensus ipsius uniuersalis, sed ex eo, speculamur hoc plerunq; contingere, Univer late utiq; venati demonstrationem habemus: ex lingularibus erum pluribus uniuersale ma nifestum est. Universale aute honoratum est, quoniam significat causam . quare de talibus uniuersalis notitia honoratior est sensibus, ocantelleetione , quorumcunq; altera est causar
sed de primis est alia ratio. Manifestum igitur est, quod impossibile est , sentiendo aliquid scire demonstrativorum, nili quispiam senti- D
ie hoc dicat, scientiam habere per demonstra tionem: sunt tamen nonnulla, quae reserun tur in sensus desectum in problematibus, quaedam enim, si videremus,non utique quaerere mus, sed non tanquam scientes, eo quod vi mus , sed ut habentes uniuersale ex eo, quoavidemus: quemadmodu si vitrum perforatum videremus, ec Iumen permeans, planum uti
que esset, ec propter quid comburit, ic ex eo plane, quia videremus fieri seorsum in uno quoque, intelligeremus simul, quod in omni
hus sic est. . t a Summa huius capituli haec ecl.
Fortuitorum non est scientia per demonstratione mprobatur a prior .Quoniam omne scibile est necessa
lium,aiit scut frequenter: Drtuitum autem extro hare: fit probatur maior, quia omnis syllogismus demonstra tiuus,aut est per necessarias, aut eas quae sunt tanua see
quenter propositiones,dcii praemiss sunt irecessariae ea cluso est neeessaria re si praemissae sunt ut frequenter eo cluso ut frequenter Sc. Cognoscere per sensum non est scire. Probatur a priori,quoniam demonstrationes uniuersalium sunt. senti re autem uniuersalia non contingit,probatio huius seeudi. Quoniam liciet sensus talis huius oc non huius alieti iussi sentire, tamen neeesse est hoe aliquid scisi, ocnune niuersale autem est ubi ai 5 e. Si eontingeret sentire triagulum duobus rectis squa res habere angulos, quaereremus tamen demonstratio nem,ec non sciremus, se ut quidam satentur, prohatura priori .Quoniam sentire neeest e est singulariter, scien tia autem est in cognoscendo uniuersale. Declaratur se cunda a signo, quoniam si in luna existentes videremus obiectam terram non vlup seiremus uniuersale causam desectus. probatur, quia sentiremus o nune defieit, sed non propter quid omnino. probatur, qm sensus no erat uniuersalis, sed ex eonfideratione multorum singularia uniuersale venantes,demonstrationem saeimus oce. Demonstratio honorabilior est sensibus de eognitio nibus quo euin causa est.probat a priori. Quonia uni uersale honorabile est,quia causam ostendit occisunt quaedam reducta ad sensus desectum in propositis,ita si videremus non inquireremus,non talus sciet in videndo, sed tanui habentes uniuersale in eo vide mus. Primia patet. si videremus lumen P transens vistrum perforatum Ke. Secundum vero patet,quia videtur seorsem ea quae sunt in utroin vitro. S re autem est simul,quoniam in omnibus se est ece.
o nix ex x ipsius seientiae naturam plene deelaratu . russortuitu oc sensibile ab eo exeludere intendit oc ducisaest.primo nano vnica e lusione fortuitum expellit. seeunda in toto residuo sensibile excludit tali ordine. se eundae elusione directe illud a scibili separat tertia aue Heracliti imitatores arguit eorum motivum soluennis quarta sensui scientiam preseri,sorte quia altius sensu itali nihil nouerant,α intimo alteri eorum obieeboni taui tae satis faeit oce. CIRCA ea, quae dieuntur in prima eonclusione in Aristotele,oc addita a.S. GO.duo aduertendaeenseo. Primum est indoctrina tradita sustius in capitulis. Quartosexto oc nono.de propositionibus de omni re necessa
sempiternis ex hoe textu auctoritatis robur tra
hi expresse siquidem distinguit Aristoteles hie propo sitiones demonstrationis in necessarias simpliciter oc necessarias ut frequenter' secundum notandum est DRTho. in his quae ut frequenter sunt) duplicem modudemonstrandi tradit. Vnum in quo seruatur necessitas simpliciter,& hisa posteriori ordine generationis,prio m autem ordine naturae sorma re sne.cineipit. Alium
in quo non inueniε necessariu smpliciter,sed ut frequenteroc hie opposito modo se habet,quia incipit a priori hus via generationi re hie est modus de quo intelligo da sunt quae in supradietis rapitulis dicta sunt.
Quomodo sensua uniue suis, sentire veto singulariti sit. CIrea secundam conclusionem aduertendum esto ex in expositione rationis adductae ad illius probati nem .s. Tho multum a muni sensu,re serte literadia fiat. in principio siquidem illius rationis textus nosterdicit. Si enim est sensus talas huius re no huius alaeuius. tamen sentire necesse est hoc aliquid,5 nune e ponit,
187쪽
yonit,s. o.u, sensus cognosseit qualet et non substatia, α quia qualitates quae sentiuntur assiciunt singulares subitantias in determinato loco re tepore, ideo sentire necelle est hoe aliquid alicubi re nunc A e. Albertus aut G omnes ut opinor) alij, licet sorte inter se in modo e ponendi disserant, in hune in sensum prorumpunt. s. Leet sensus sit uniuertatis,sentire in est singularis. Et sor
te tanta est diuersitas orta sensuum propter varietatem translationum,cuius signum est quod .s.Tho.legit illud assertive. nos uutem conditionaliter legimus vel aduer
sative. Videtur autem mihi u, intentioni Aristotelis in hoc loco magis seruiat prima expositio sanioribus ver his prolata, cis prima. auoniam ex uniuersalis re sing Iaris cognitione procedit ad disterentiam ostendedam inter scientiam re sensum,α non ex substatis re accidentis cognitione. Vtracptii expositio vera est, re possunt miri ita Q idem sonent quo ad vim rationis. Si intelligamus per substantiam ct quod quid est,ipsam cuius p rei xiaturam,sive ist substantie,siue aceidetis natura, re per qualitates sensibiles intelligamus eaq singularietatas 5 Non quiddilative. α fm hoc nulla dissensio processuum comissa est sed magna diuersias expositionum relinquietur.S.Tho.exponente negative in sensus sit ipsius quod id est seu uniuersalis, re alijs exponetibus affirmat iue
coditionaliter tri,vel aduersative.Et licet verba. s.Tho. prima facie supra expositum selisum non serant, diligenter tamen inspecta illum non respuunt, ut patet ex eo lcopulative addidit quod quid est ad substantiadi. Non enim obiectum per se sensus est substantiare quod quid est. Insinuasse enim ex hoe videtur m de substatia re ulla de quod quid est loquebatur. Haee asit ideo dixerim ut
ostenderem non aliensi ab expositione. S.Tho. esset ex rum nostrum,nec alienam a d strina eius esse expositionem aliorum. Verum enim est quod sensus x sentire.i. Potentia sensitiva re eius lixe operatio,disserunt in hoe, 0 sentire non terminatur nisi ad hoe certum singulare. Visus enim ii uno videt quin hoc certuin eoi ratum videat) ipsa aut vis sensitiva non est determinata ad hoe vel illud definite sentiendum, sed vii ierialiter pothoe vel illud sentire. oeulus enim non est determinatus ad hoe magis is ad illud lucidum videndum, sed pol quod cun* sibi lucidum offeratur videre, α propter hoc diei cur in sensus est uniuersalis. sentire autem est singulare. Sed hie euitationem errorum re proprietatem sermo mis est aduertendum, . magni refert dicere, sensu puta cuius est coloris uniuersalis, α dicere, oculus in eo. oris uniuersaliter. Primum enim est salsum, quoniam sonat quod sensus obiectum, ad quod terminari potest est eolor indutusvniuersalitatem, quod est impossibi Ie, hoe nano est proprium intellecitas. Secundum alissi est verum, quoniam visus non est determinatua ad hue vel illum eolorem Videndum, sed potest quemcunm sibi oblatum colorem videre. Vnde haec ma sentire,
census re intelligere siue scire, ita disserunt , quod nub
Ium sentire in rerum natura inuenitur quin sit huius do terminati singularis. Sensus autem inuenitur ad mulista singularia indeterminatus, sed in Vmuersale non p test. scire autem ad uniue sale terminatur. Et hoc in
tendit Aristoteles.di . . si sensus sit talis huius. α non hurus, mire tamen nece te est singulare.Propter quod noeant et non dixit res sensus ut uniuersalis, sed re si se
sustitialis huius re non huius cte. Intendens per ly t tis obiectium quod qualitas est, α per ly huius & non
huius diuersa illius obicisti singulari aut prosunde scru tatusest Alberius Sc. ac si diceret. lieet sensus sit obie cti non in uno tantum sed in pluribus singularibus quod idem senat cum eo quod unico vocabulo dixi mus sed obiectu uniuersaliter, α seeundum hune se sum elare tota intentio Aristotelis habetur , nee ali qua ambiguitas oritur quomodo sensus sit uiuuersa
A De Juesuate principiorum in dem seratio
FAdem vero principia omnium esse syllo
gismorum impossibile, primum quide I Rice cosiderantibus: hi quidem enim veri sunt syllogisinorum, illi autem nisi: quanqua erum liceat verum ex falsis syllogizaresed semel hoe
sitiveluti si A de C verum, medium autem B LI-
sum: neq; enim A ipsi B inest, nem B ipsi C: sed si
harum media accepta fuerint propositionum, falsae erunt propolitiones,co quod omnis con clusio falsa ex ullis est,uera autem ex Ucris, alte
ra autem sunt tala oc vera. Postea neq; talia ex eisdem tibiipsis est enim falsa adinvicem oc coisF tracia dc impossibilia simul es Ie,veluti iustitia
es e iniustitiam,aut timorem, & homine equi aut bovem, Oc aequale, aut maius, aut minus. Ex positis vero sic, neq; enim verorum cadem
principia omnium, altera enim multorum g
nere sunt principia, oc neq; conuenientia, que
admodum unitates punistis non conueniunt,
illae enim non habent positionem, haec autem habent. Necesse autem est, aut in media conuenire,aut sursum,aut deorsum,aut hos quidem
intro habere, illos autem extra terminorum.
Sed neq; comunia principiorii possunt ei se ali
qua, ex quibus ola monstrabuntur: dico autia comuni velu u omne affirmare,aut negare gec nera enim entium altera sunt, di haec quidem. quasi ratibus, illa vero qualitatibus insunt solis, cu quibus monstriatur per comunia. Amplius principia non multo pauciora sunt conclusio nibus: principia enim proposi tiones sunt, propositi des vero aut ipsius assumpti termini,aud
inieciti sunt. Amplius conclusiones sunt insani Le,termini vero finiti. Amplius principia haec
quidem ex necessitate, illa vero contingentia
Sic igitur considerantibus impossibile eadem esse,aut finita infinitis existentibus conclusio itibus. Si vero aliter quodamodo dicat aliquis, ut Q haec quidem geometriae, illa vero ratiociniorum, illa autem medicii quid utique esset,
quod dicitur aliud, praeterquam * sunt princi H pia scientiarum dicere autem eadem ei te, ridi culum est,quoniam lice sibi ipsis eadem essent: sic enim omnia fiunt eadem. Sed neq; ex omnibus monstrari quodlibet idem est quaerere omnium esse eadem principia, valde enim statuum est: neque enim in manifestis doctrinis hoc fit, neque in resblutione possibile est: immediatae nanq; propositiones principia sunt,altera auteconclusio as umpta fit propositione immedia D. Si vero quispiam diceret primas immedi ias propositiones eadem esse principi a, una in unoquoq; genere est,si vero neq; ex omnibus, tanquam oporteat monstrari quodcunt, nem
188쪽
ita stero tanssi sit unaquaeua scientia altera,de- A ommim demonstrationsi es eadem principia re duo
relinquitur, Q cognata sint principia omnium seor, primo ostendit i ollamo iacta dinis, sed ex his quidem haec, ex illis autem illa. Manifestum autem Zc hoc est, in non contingit, monstratum nani fuit, v alia principia genere sunt disserentium genere. Principia enim duplicia sunt,ex quibus,& circa quod: quae quidem igitur ex quibus, communia sunt, quae aute circa quod, Propria, Us numerus magnitudine. Summa huius capitula haec es. EAdem esse principia omnium syllogismorum est impossibile. probatur dupliciter. primo logice multiplici eoclusone. Sillogysmorum verorum re salsorum non sunt eade delusio
duso parti principia. probatur a priori. Quia vers ex Veris, falsseX - denorat. Etspterea in eaderatione legi debet virilip. s.
syllogismorum in veros Ac falsos ex eorum inter se disserentia triplici conclusione subseruae te, post quarum prυmam excludit obieetionem,quae eontra illam fieri pote rat. secundo motat prinei palem eonelusonem qui a opposti sensus opiniones se ludendo. Subdens postre mo de quibus principes loquatur. Quo principia non multo pauciora sitit ipsa eo lusionibus Circa rationes adductas aduertedum est,. licet absintextus corruptim plurificari possint,m iacile patet tam primam ui tertiam in duas diuidi mile, visum tameest mihi ob te uerentiam dies Tho.ad eum reducere ma merum, re inuis tertia ratio minus considerantibus videatur male adunata, subtiliter tamen serutantibus opis positum videbitur. Ait nan in Alpharisius Q per mulato plus infinitus eYeessus apud philosophos lignificat, re similiter per non multo minus, desectus n5 infinitus
salsis eones usiones sunt, alters aut sunt propositiones ve
Si eontingit ex salsis verit syllogizare,hoe tantum se mel fit. Declaratur, quoniam in pro syllogismis medi liorum propositionum assume tibus,Pro omni salsae erat prsmissae. probatur,quia ola concluso salsa ex salsis est. declaratur interminis a primo,C tertio vere adunatis,Bmedio viris extremorum salso coniuncto. Syllogismorum salsorum non sunt eadem principia. probatur a priori, quoniam eontingit salsas conelusio nes inter se contrarias,& incompossibiles esse, Ac ex posita se sunt. Syllogismorum verorum non sunt eadem principia. pronatur. primo. auia diuersorii genere altera sunt prin cipia nee conuenirent, ut patet de unitatibus ex pii γλ s. syllogismos autem ex eisdem principiis neeesse est aut in media aut in sursum, aut in deo ibin conuenire. probatur,qm lia habent terminos medios interius, hi au item exterius &e.secundo qni nee aliquaesimunia prinei pia sunt ex quihus solis ola demonstrari possunt. proba tur,qm genera entium altera sunt,& prinei pia quatit, tis solum alia sunt a principias qualitatis solum eum quihus percomunia fit demonstratio. tertio qm principia non multo minora sunt conelus vibus,qm prancipia inpositiones sunt, quae termini aut as umpta, aut immitti sunt.e Husones autem infiniis sunt, licet termini finiti sunt. quartoqin quaedam principia sunt neeessaria, requaedam contingentia oce. secundo probatur eoncluso prinei palis multiplieem oppositi sensum destruendo,oc primo qui s tenendo eadem osum principia e ne edaturalia esse principia geometris de medicins conceditur di γuersa esle scientiarum principia de consequenter ridie rum est dicere in eadem sint, qm eum eadem eisdem snt eadem, omnia essent eadem . secundo qm si teneatur Gomnibus syllogizare quodcunm,quod est omnium qu sinfinitas conelusionum re non multo minora principia, ae s aperte dixisset,', prinei pia non sunt infinite excessasm numerum ab ipsis conclusionibus, sed eones usiones sunt insiniis ergo Ac principia sunt infinita,& conseque ternon sunt eadem omnium re sniliaee i l quod subdiis tur. s. termini autem sunt simi, aduersaliue legedum estvt. s. Tho. exponit. Ad euidentiam aute numera principiorum. Sciendum est et quaedas postiones sunt pran cipia tna,quaedam eones usiones lira, quaedam conclusio nes re prineipia. Prims nan in propositiones principia sunt re non eonclusones. aliter priores haberesu.vltim sautem concius nes,re non principia. aliter posteriores haberent medis autem Oc principia posteriorum reconclusones priorum sunt. Et fini hoe squalis est numerus principioru Neones usonum in medias,& totam squa litas eonsistit in exeessu extremorum. Et ideo no multo minora principia conclusonibus sunt. Si enim omnes medis propostiones ecinestis ones egent re non priuei ina,principia remanet et paucissima. Nunc autem quia ut di istum est in medias non est inequalitas, principia ampliantur viqi ad ultimas conclusiones,quae quia pla res sunt i priniae propostiones in quocum ordine,quae prinei pia tna sunt, ideo pauciora quidem sunt principiaeones usonibus, sed non multo,cte hoe. S.Tho. dieit,licet libri ineonesti oppostum ostendant,re hoc Aristoteles intendere videtur ibi assumensq, principia propositi nes sunt. propositiones autem sunt termini aut immissi, aut assumpti: quasi diceret, a, ideo prinei pia no sunt multo pauciora quia principia non solum sunt prims propositiones,sed ills quae sunt termini Iniis sin prima figura aut assumpti secunda Bc tertia. . sed etiam inter princiis pia annumeratur oes praemisi ae, quae ex terminis imissa aut assumptis sunt eas quidem praedicatio causalis terminorum de propositionibus 5c non identio oce.
-υ , t Eisdem eade in quomodo eadem inter se sint.
rere principia eadem, multum insipies est. probatur,um D Z Irea primam rationem secundi processus,esset auς---μ. --αri sinis 3 Arinis nee in resolutione hoc est pos mendum quid Veritatis habeat illa maxima seadem eisdem sunt eadem .sed quoniam praesentis negoch limi nee in mam festis doctrinis nee in resolutione hoe est pos ite, probatur, qui altera sit concluso aecepta altera.popositione immediata. principia. n. propositiones manae diata sunt. tertio qui a s aliquis dicat, primas immedia tas propositi e se ite principia, sciat unum in unoquom genere exigi ree. quarto qm s ni3 ex ossius quodlibet,se quitur nem erit ex alterius princi phs hie probare: sederunt unius euiuis altera. quinto qui si id quod relinquitur. s. principia omni una esse proxima teneatur S cu hoe ex his hse,ex illis vero illa, manifestum est,q, hoe no co tinest, qui iam monstratu est, indisseretium genere alte rasint principia genere .p ei pia n. secundam a sunt ex ubi A eirea quod ,illa eo munia.ista propria sunt dec. Series autem haec est. Qv o N M scias principiorum diuerstate distinx orat intendit in hoe eapitulo ostendere Q, impossibile nites exit sumetat pro nune in intestigitur eo modo identi talis inter se extrema adunari quo in tertio unum sunt, vis in uno snt eadem genere inter se eadem generiee
sunt ec se de hoe sume it Arist intentioni in hoe loco quoniam nihil aliud intendit nisi deducere ad hoe . omnes conclusones essent eNem genere ii priueipia
Omnium quomodo eadem esse prancipia dicantur.
rea totum fm processum , qui anesiticiis a. s.Tno. dicitur,ad demonstrationum principia descendit. iis Io nanwAristo. probat non eadem esse principia olum
demonstrationum, aduertendum est,u, licet nouo mo do introductus videatura nobis textus in eius sana maatin serie non tamen falso aut extorte aut incongrue di
189쪽
stinctus apparet, immo quoniam mens mea multis die hus inquieta resolieita erat errea huius textus ordinem ec sensum. deo,ut de eius elaro intuitu desperarem,tandem mutuo acceptis eommentaras Boeth,quae non nisi in prineipio, oc hine vidi,exeitata est in me expositio supradiosta,re nune declaranda,non ex Boetio illa sunυpseram, sed Qex quibusdam eius verbis eommota sunt phanta mala se Se. Imaginandum ergo ex sex modis aliquos dieere polle omnium demonstrationum eadem esse prineipia.primo absolute, &hune sensum antequa hune sm processum aggrediatur Aristo. destruxit. secit, do sophistiee,ut dieatur alia esse principia medietns de alia rhetories quia tamen tam haee ui illa sunt principia, ideo omnium eadem sunt principia, α hune sensum in prineipio huius se di proeenus elidit. tertio ut quia ex omnibus conelusionem qualibet monstrari posse tene eur,ideo eadem omnium dieuntur eadem principia hune sensum temo loeo excludit. quarto ut quia ex pt, mis dignitatibus omnia demonstrantur, ideo omnium principia eadem dieantur,& hunc sensum tertio loco remouet. quinto vi quia ex quolibet Omnia demonstrari teneantur, ideo omnium eadem prineipia dirantur, ochune sensum quarto loco destruit. sexto ut quia omnisi prineipia proxima esse eredatur, ideo omnium eadem principia dicantur,& hune sensum quinto loeo repellit. Si autem alleui haec non placent, inueniat melius pro se oc pro me.
De comparatione scientiae ad abos habitus in tellectus. Cap. 2s.
SCibile autem Ac scientia disserunt ab opina
bili & opinione, quoniam scientia quidem
uniuersalis& per necessaria : neces Iarium Uero non contingit aliter se habere sunt autem non nulla vera quidem,quae contingunt aliter
se habere . planum igitur, Q circa haec quidem scientia non est, essent enim impossibilia aliter se habere, possibilia aliter se habere. Verum enim uero ne* intelle stus dico enim intelle istum principium scientiae neq; scientia indemonstrabilis: hoc autem est acceptio immediatae propolitionis. Verus autem eli intellectus,
scientia, oc opinio, ec quod per liaec dicitur.
quare derelinquitur opinionem csse circa verum quidem, Ut falsum,contingens autem, Scaliter se habere: hoc autem est acceptio imme diatae propositionis,& non necessariae. Et con sessum autem est sic apparetibus. nan & optinio incertum est,ec natura talis. Ad haec autem nemo putat opinari, quando existimet impos
sibile aliter se habere, sed scire,sed quando esse quidem sic, sed tamen Sc aliter nihil prohibet
tunc opinari, tanquam quod talis opinio sit. Necessarii vero scientia est,quomodo igitur est idem opina ri 5c scire r& propter quid non erit opinio scientia, si quis ponet, omne,quod nouit,contingere opinari . consequetur enim hiequidem sciens, ille vero opinans per media, quousq; ad immediata venerit. quare, si quiddille nouit,&qui opinatur nouit, quemadm dum enim& q, opinari est,ec propter quid, hoc autem ipsum medium. An si quidem ita suE spicabitur non contingentia aliter se 'abere, quemadmodu se habent desinitiones,per quas. sunt demonstrationes,nsi opinabitur, sed sciet. si autem vera q uidem esse, no tamen haec utiq; ipsis inesse secundum substantiam, ec secunda sormam, opinabitur, ec non sciet vere ipsum
quod,& ipium propter quid,si quidem per im
mediata opinabitur, si autem non per immodiata,ipsum quod solum opinabitur. Eiusdem vero opinio, Ac scientia non omnino est, sed quemadmodum di salsa& vera eiusdem qu dammodo sunt, ita scientia Scopinio eiundem, etenim opinionem veram, & salsam ut nonnulli quidem dicunt eiusdem esse, absu P da contingit erigi, alia dc non opinari, quod opinatur talso. Quoniam vero idem pluribus modis dicitur,est quidem ut contingit,est autevt non: commensurabilem nanq3 esse diam trum vere opinari absurdum est, sed quod di meter,circa quam opiniones,idem,ita eiusdem est: quod quid autem erat esse utique secudum rationem non est idem, consimiliter autem ocscietia 5 opinio est eiusdem, haec quidem enim sic animalis, Ut non contingat non esse animal, illa vero ut contingat, veluti si haec quidem Φhominis est,illa vcro hominis quidem,non a tem quod hominis idem enim est,quoniam homo,hoc autem sic non idem. Manifestum aute: est ex his,* neque opinari simul idem dc scire contingit, limul enim habere posset suspicione
Q aliter se habere,ec no aliter, idem esset,quod non contingit, in alio quidem enim utrunque esse contin*it eiusdem,ut dic tum est,in eodem autem non sic possibile est.habebit enim suspicionem simul ut q, homo esset,secudum Q ani mal : hoc enim esset non contingere esse non animal,&non se lidum Q animal, hoc enim esset sic contingere. Reliqua vero quomodo oporteat distribuere dc in discursu, α intelle γαλ scientia,ec arte, prudentia,& sapientia, illa quidem naturalis, haec autem moralis speculationis magis sunt. Solertia vero est bona quaedam consectatio in no persipedio tempore medij, veluti si quispiam videns, v luna splendorem semper habet ad Solem, celeriter excogitauit propter quid hoc, quonia propter id, quod splendescit a sole, aut disputantem
eum diuite, nouit, quoniam foeneratur , aut
propter quid amici sunt et quoniam inimici eius
dem. Omnes enim causas medias videns sum
mas cognouit. splendidum esse ad solem sit in quo A, splendere a sole, in quo B, luna, C inest itaq; , lunae quidem ipsi C ipsum, u splenderea sole: ipsi autem B ipsum A ad hoc esse splen
didum, a quo splendet: quare oc ipsi c inest
190쪽
ctabile de sera disserunt ab opinabili Ac opinione occii Probatur tripliciter. Primo a priori,quoniam i ntelledius, scientia, Oc opinio, 5c o per haec dicitur vera sunt: sed nee scientia verorum contingentium est, quoniam uniuersaliter oc per necessaria est,re consequeter si esset contingenta um impossibile se aliter habere esset possibile aliter se habere nee intellectus principium scientiae Verorum contingentium est, quoniam scientia in demon strabilis est. probatur,quoniam acceptio est immediat spropositionis. opinio autem eirea verum oc falsum est, contingens aliter se habere oce.&ipsa est aeeeptio Ime diatae proposcionis oc non necesse. Seeundo quoniam consentaneum est apparentibus. Opinio enim sonat in certum quid, oc naturam huiusmodi. Tertio quoniam nullus arbitratur opinari eum existimat impossibile ali ter esse,sed potius seire,& per oppos tu existimans Dosse aliter esse arbitratur se opinari oce. tanui seientia ut ne
cessam re opinio eontingentis occis ualiter est idem opinari de stite 5ce. Qualiter non erunt idem opinio re scientia. Siquis posuerit omne opinari,aut statem nihil esse sei
Consequeteroc se iens ec opinans per media quous Imediata veniat. probatur,quoniam est opinari oc quia ecppter quid. quod medi si sonat. opinas ergo stivit oce. Si arbitrabitur non contingetia aliter se habere seut se habent diis nitiones, per quas fiunt demonstrationes, non opinabitur, sed sciet. si autem vera quidem,non inhaee eis melle fila substantiam, vel sm speeiem non sciet vere, sed opinabitur, quia ec propter quid. Si enim per Imediata, propter quaa,Oc si per non Imediata quia oce. Si eut opinio vera ec salsa non eiusdem penitus, sed eiusdem quodammodo sunt,se& seientia oc opinio noeiusdem penitus,sed eiusdem quodamodo sunt,deesar, tur singula. Et primo prima pars primi, quoniam eiusAE Cdem sim subie,stum de rationem, opinionem verare sal sam esse,scut dieunt quidam, multa inconuenientia inoducit,& hoe. t. non opinari quod opinatur salso. secti doseeunda pars primi. Quoniam idem multipliciter dici coc sis unum modum identitatis contingi oc sin alium non .eiusdem enim fm subteistii eontingit veram re sal sam ese, eiusde autem fis quod uniculo ea utit esse fimrationem non ratingit. sicut diametrum e5 mensurabi/lem esse non contingit vere opinari, sed de diametro circa quod opiniones sunt, contingit vere opinari. tertio Prinei pale intentum. seeundo propos tum sq, scientiare opinio non sunt eiusdem omnino, sed quodamodo,
scut fide. quoniam seientia est alleuius quod sit tale ex neces state, pura o homo si id quod vere hominis est, opinio vero in sit tale, sed non ex neeessitate,sed continisgat aliter se habere, puta homo si quod non vere ho minis est. 8c se sunt eiusdem scientia oc opinio,quia hominis, sed non olno,quia non eadem ratione.
Non eontingit simul eiusdem idem scire re opinari. probatur quoniam fmul idem haberet opinionem eius, dem, aliter habendi 5c non aliter habendi, quod est inos sibile,vi quod homo es et quod vere est animal, oc eo tingat non esse animal oce. In alacide alio contingit esse scientiam 5c opinionem eiusdem sicut dustum est θία Quomodo oporteat distribuere in nem re intelle istum, Martem de prudentiam re scientiam, de sapien tiam , hac quidem physicae, illa vero ethies spe latio
nis magis sunt oce. solertia est subtilitas quaedam in non prospecto tempore medij oce. ut videns in luna semper conuersa ad in tem lumen habet,statim intellexit propter quid,quia.cillustiatur a sole. Et videns disputantem cum diuite coignouit,ua accomodatum est.Et vides inimicos,amicos
A eognouit,quia inimici eiusdE. deelaratur dimnitio,quo
niam solos oes eausas medias videns, eognouit re vita. maa. ordinatur autem medium solertis iuxta primum
exemplum in syllogismo in terminis a primo :B medio: oce tertio in primo prim s&e. Series autem haec est. NTςNDEN a distinguere scientiam ah aliis habiti hus intelleetus,tna Heit. Primo distinguit ipsam de eius
obteistum ab opinione de suo obieeto. Secundo eirea eo rum distinctionem quaestiones duas mouet resoluit in ordinauimus, addens duas annexas conclusones consi derantes seientiam ec opinionem in ordine ad opinan te re scientes. Tertio praeexeusando se ad deelaratione
distinctionia scientiae ah alijs habitibus intellectus de solertia determinat dissinitive meplariter declarans in diis uersis rerum ordinibus 5ce. Vera silentiae ab opinione distinctio. B c Irea principium rapituli,vhi assignatur disserentia inter scientiam re opinionem ex necesstate θc eon tingentia dce. Dubitatur duplieiter. Primo quia no ain paret verum, in scientia 5c opinio disserant propter hoech scientiae obieetum si verum necessarium, opinionis autem Verum contingens, ut in litera dicitur. Exqueri mur nan q, multam opinionum obieeta sunt vera ne cessaria,ut patet in opinionibus oppositis. De eorporii ecaelestium materia motibus Me. Cia enim oporteat contraditionis alteram partem esse veram, necesse est alte ram veri neeessaria esse, qui ibi nihil contingens est oce. seeundo quia . s. Tho. in prima seeundς.q. .expresse determinat . seientia dc opinio non differunt ex parte Chieli,nec ex parte medii sed ex parte subieta. Aristo teles autem hie ex parte obiere disseretiam inter eas ponit oce. Ad euidentiam huius dubitationis, quoniam Bellis non est. Primo dieendum est absolute quid tenendum si de differentia inter seientiam Oc opinione. Deinde quid intendat hie Aristoteles, re quomodo. S. Tho.
non dissentit ab eo. Vt autem certa cognitione percipiatur quod intendimus a quid nominis est inchoandum. Opinio ut in textu dieitur incertam cognatione sonat. Incertam aute non Q ita ambigua si,u, ad neutram partem contradictionis deelinet, sed quia ira alteram parte contradietionis cognosti,ut de opposta veritate formi dedi tales siquidem nos esse experimur opinantes. Scientia autem Exte,so voeabulo ad cognitione principio
rum inaediatorum,certam unius partis eoni radictionis
cognitionem sonat, adeo ut de oppositi possibilitate nulla etiam suspicio relinquat. Certitudo aute in cognitio ne, non nisi ex eogniti euidentia est. Inso limites siqui dem intellectus ec eorum quae ipsum perget ut disturre do nulla alia causa eertitudinis in cognitione inuenitur, nisi praedicta.Nee mihi aliqitis otii elate ertitudine fidei non esse ex euidentia obiecti. Quoniam talis certitudo non est intellectus visie, sed vivat sub imperio voluti II tatis, propter quod fides inter virtutes intellectuales namerari non potest oce. Ex euidentia igitur cogniti Ortitudo intelle ualis est, re consequenter ex ineuidentia intertitudo,& quoniam euidentia alleuius complexi dupliciter eon cingitis vel ex propriis terminis, ut patet inprimis prinemes, ec ex alicuius neeessaria connexione vasa,ad prima principia, ideo omnis cognitio eerra,vei est ei rea principia ex teraninis nota,vel eonesusones,in illa resolubiles ec resolutas ece. In euidentia autem ali cuius complexi, quoniam per priuationem eorum quae euidentiam laesunt,se multipliciter etiam contingat,vi patet de suspieioe,ec s stimatione ,ec opinitae, t. s.Tho. in proh emio huius libri dilucide docet. In opinione sit, ex eo . vel termini ipsi propostionis, vel eonnexio c5 Husonis,ad propostiones alias,quae eerte sunt,prasese/runt alteram contradictionis partem determinatam bteram dehciendo, sed non neeessario oce. stirunt ergo scientia