장음표시 사용
101쪽
Εἰ δ' Dia) Haee verba repetit propter hyperbaton . Ηι μωλεω ἀἱ ἀρι=Aἰ Non deerant enim , qui e qui busdam sermonibus Socratis unicam putarent esse vir tutem , de his dicemus libro secundo. Hoc autem loquendi genere utitur, quia ex iis quae disputata miri,
nondum constat plures esse virtutes. Κατἀ His ἀρω- η τελέστατ in Idem etiam iisdem prope verbis repetit libro decimo. Est autem virtutum earum quidem , quae ad actionem reseruntur , Optima ac persectissima prudentia et earum vero , quae cognitione cernuntur , sapientia . Unde duplees Scistit selicitas , ut suo loco dicemus.' θ εν τελεkνὶ Nemo felicem dixerit , qui diem
modo unum , aut alterum , aut mensem , aut annum ex virtute vixerit: deinde autem aut mutatus sit, aut
inciderit in gravissimas calamitates , aut si acerba morte praereptus , Tempore opus est ad felicitatem dc parandam & fruendam. Non enim est felicitas ex eo genere rerum , quae simul totae sunt: sed ex iis quae quadam successione partium constant, qualiarent itidi , dies , annus. Hoc igitur sigri incar Aristo-teses , cum ait se sit v. Quod autem addit τελεω, Vide tur idem dicere , quod αυτ κέ , ut fignificat Vitam, quantum satis est , instructam bonis corporis & externis. Persectum enim est , quod omnibus partibus suis constas. Illa autem bona, quae dixi, dicebantur a Ve' teribus Philosophis partes vitae . Euryphamus Pythagoreus in libro , βία,1 μέρεα τατε ἀγαθα', His τοι σπ-, Gώτα τας δεξιις, τα σπ φιλων . Et tum ipse, tum Hippodamus duo genera faciunt persectorum hominum, unum κἀβυ φυπν, alterum καHὸν βιον. Nani eos quidem , qui virtutem colunt, etiamsi eκ ternis bonis careant, nitura perfectos esse dicunt: καΗονβAν antem eos tantum , qui & ex virtute vivant , &instructi sint illis , quae modo enumeravi , bonis , at que
102쪽
.1 N i. si T H I C o R U Μ . que hos demum fel iees esse statuunt. Potest etiam 4ccipi per τέλιον βίον longitudo vitae, & ita Aristoteles ipse videtur exponere in magnis ethicis Ita enim lo
At in hoc ipse sibi pugnabat , ut ostendit Plutarchus
Περο ρασθω δμ' οἶν το ἀγαθον σαυπν J Pro eodem alibi dicit, u/γεγραφθω . Υποτυπωσαι adumbrare dc informare. 'Λναγράφειν . penicillum per easdem lineas denuo ducere , omniaque accuratius expolire.
Obiεδ 'ανὶ Facile est, quae bene descripta sunt, pro' movere & articulatius distinguere , neque quisquam es: mediocri ingenio praeditus , qui non hoc praestare
posse videatur .. Παντὸς του τυχεντιας , etsi aliter accepit S. Thomas. κω ο χI νειὶ ο μυονος δεδαγυα ποικιλωτατον, ait Eurimpides . unde. Simonides interrogatus, quidnam is pientissimum esset, Tempus, respondit, tempore enim acquiritur hominibus sapientia . Paro autem Pytha goreu S, qui tum aderat, immo ἀμαθεςαρον inquit: tem-POre enim abeunt omnia in oblivionem . Narrat Simplicius in quartum Physicorum . 'Oθεν Hyτεχνωνὶ Nulla enim ars simul inuenta & absoluta est e sed omnes a tenuibus pr sectae principiis, paulatim ad eam , in qua nunc siihi, amplitudinem Pervenerunt . Exemplum in medicina , in pictura , in eloquentia poni potest. G
103쪽
Μεμνοῦ ι AI In iis , quae modo disputavimus, nonnulla insunt , quae fortassis aliquis sibi postularet ceristius explicari, ut quod diximus, ad felicitatem requiri ri eas opes , quae satis essent ad nos , & ad parentes, ct ad liberos , & ad uxorem sustentandam , & ad aliquid amicis ac civibus largiendum . Sed tamen eius rei modum aliquem esse statuendum . Quaeri enim potest , qui tandem sit ille modus r & quantum opum requiratur , antequam quis felix haberi queat. Id autem certo definiri non potest . Non enim ut olim in hac urbe quidam erat census equester, quidam senatorius , ita felicium certus quidam census est . Sed haee Pro cuiusque conditione communi quodam sensu iudicari oportet. Idemque dicendum de longitudine vitae. Non enim potest certo constitui aliquod tempus, quod vivere felicem oporteat. Quare revocat in memoria Aristoteles id quod iam aliquoties dixit, τὰ ἀκριcis in unaquaque re pro rei ipsius conditione & natura exigendum . Neque tantum στιά χαροκωμέν-ῖ , verum
etiam το υτον, ε -οAεῖον τῆ μεθώυ, id est , quantum propositae disputationi convenit. Exempli caussa, de animo, eiusque aut partibus aut facultatibus, redicta sunt a nobis nonnulla , & dicentur in sequentihus ; ea quom imus accuratissime tractentur,uνη υλη impedimento non est , potest enim de animo accuratissime disputari , ut in libris . Sed illatam exquisita tractatio illius non convenit ei, quae hoc tempore a nobis instituta est, disputationi . Agimus enim de moribus . At illa ad physicos pertinent . Aliter igitur de animo disserit physicus , aliter politicus; ille quam potest ἀτα: hie -- νἐφ ο ν οἰκεῖον τη ριεθοδι. Ostendit autem de illustrat hoc Philosophus aptissima comparatione'. Angulum rectum considerat geometres : considerat etiam faber ; sed ille quam potest accuratissime : est enim contemplator Ve-
104쪽
, Iu I. ET HICORUM. yri ritatist hie quatenus ad aedificandum utilis est eius cognitio; itaque de eo aliter apud Euclidem, aliter a- Pud Uitruvium disputatur. Hoc praeceptum nisi in
omni disputatione teneatur ,--' παρεργα
Ουκ καμπιπεο ὶ Addit aliud praeceptum ; non omnium , quae traduntur, causam requiri oportere squod etiam prope totidem verbis iurisconsulti dicunt sed ponenda esse quaedam tanquam certa per se : ut principia. ' 1 id est, rem Ita se habere, in hac facultat principium est; ut honestatem suapte vi expetendam esse ; mediocritatem in omnibuS rebus retineri oportere; talia igitur ponenda sunt, neque cur ita sit, subtilius inquirendum est . Dicat aliquis. Quomodo igitur percipiuntur principia , si eorum caussas inquirere non licet respondet Aristoteles ; eorum alia percipi inductione: ut in arithmeticis , Omnem numerum esse dimidium eius, qui constatur ex iis, inter quos ipse ordine narurali constitutus est : alia sensu, ut in physicis , motum esse et alia consuetudine quadam : ut in ethicis , cupiditates crescere , si obsequare , si adverseris , minui: alia aliis modis et ut simplici mentis apprehensione intelligimus , de quolibet veram esse a Dfirmationem aut negantiam, de nullo autem utramque simul. Possunt etiam dialecticis syllogismis scientiarum principia probari: ut in mathematicis definitio. nes extremitatis, lineae , puncti . Sequitur ,
pue dictum videtur, ut intelligant omnes, qui ad hanei disciplinam accedunt, sibi diligenter videndum esse , i ut assuefiant ad amorem honestatis , & ad bene compositeque vivendum. Aliter enim nunquam satis illius i Principia percipere poterunt, quae, ut dictum est, efημῶ - snaM π Possunt verba ediscere etiam in
105쪽
ues Μ. Au TONII Μonzet' item perantes & effrenati , eaque ore proferre : in animo quidem certe horum praeceptorum vim nunquam perfecte sentient, rusi bene & honeste educati, atque
-ξιτα ἐπομφα in Magnum , inquit, studium in eo pinnendum est , ut bese statuantur principia . Magnum enim ad omnia sequemia momentum habent . Δοκω οἶν πλεDν ὴ Vetus est proverbium Principium esse dimidium totius : quod ita expressit,
DiviI Ium facti , qui coepit , habet . . I . Plato autem & Aristoteles etiam plus quam dimi-idium totius alti ny eme principium, Aristoteles quinto
Aristoteles lib. s. αἱ si ἀρχαι εγε θ.,
investiganda , inquit, est natura felicita- tis, non ex conclusione modo, id est , ex ea definitione illius, quam modo attulimus,& ex principiis, ex quibus illa essecta est: verum etiam ex iis, quae de
106쪽
: IN I. EτΗICORUM. s 3 ea diei solent ab aliis. Nam si reperiamus ea convenire cum definitione a nobis tradita , magno id argumento erit, eam veram esse.
si Verum enim vero pugnare non potest. Verbum musicorum , ut & quod statim sequitur , δαφωνει, dc quod paulo post , σω δός. Nini μέλωνὶ Primum ostendit ea , quae Communiter ab omnibus intelligentibus dicuntur de felicitate, iconcinere eum ea definitione illius,quam ipse attulit. Deinde etiam , quae hi, aut illi ad felicitatem requi- 'ri dicunt, in eadem contineri . Cum igitur tria sint genera bonorum , duo eorum, quae sunt in nobis quorum alia in corporibus insunt, alia in animis, tertium eorum, quae extra ; Omnium sententia constat, animi bona principem locum obtinere. Exercitationes autem di actiones animi illo genere sunt. Quare haud iniuria dictum est a nobis , in eis sitam esse felicitatem . quod magnum signum eli veritatis. Etenim ut vina levia, ita falsae opiniones vetustatem non ferunt. Quod autem addit-ορολογημέ=l , indicat
eam non tantum Verum esse, sed etiam manifesto ve- .ram. Quicquid autem interpreteS dicant, puto expunis ctis quatuor voculis locum hunc ita legendum: ως κἀ-
ταω. ουτωμ, dcc. Alioqui enim frustra bis idem di-eere videbitur Aristoteles e etsi Eustratius, dc alii omnia moliuntur , ut hanc rationem a superiori aliam esse doceant. Σιώδει θ τῆ λόγον omnes in hoc conveniunt, ut di cant eum , qui felix est , bene vivere ac bene apere . At hoc quoque cum definitione a nobis tradita concinit. Ea enim bonum quiddam vivendi genus, dc per petuitatem quandam honestarum actionum describere
107쪽
δε') Videntur etiam omnia, quae ad felicita. tem requiri dicuntur , in definitione a nobis proposita Contineri. Quidam enim virtutem , quidam alii prudentiam , alii sapientiam putant esse fel citatem: quidam aut haec omnia, aut eorum aliquod vel cum voluptate, Vel certe non sine voluptate , sunt & , qui eodem includant iustam quandam&moderatam copiam
cerent . Ut enim exigua auri moles pluris est , quam multum plumbum , ita paucorum sapientum opinio pluris est , quam multorum vulgarium. Sed magna Pars eorum, quae hic disputantur, satis per se facilis ut vix mea Opera opus esse videatur. Ωαπερ χολιμπ H Sic lib. secundo ad Eudemum .
Eeι θ Gu ο βίω -HI, Ostendit nunc se non prorsus abesse ab iis, qui voluptatem in quadam felicitatis parte ponunt. Nihil enim iucundius est , aut voluptatis plenius , quam honestae actiones . Τοῖς μὲν ἡ πομοῖς vix ulla sententia celebratior est , aut hominum sermonibus tritior, quam non eadem omnibus placere . Uirgilius . trabit sua quenque voluptas . HOrat.
Denique non omnes eadem mirantur amantque .
Euripides.si Eλοις καρδι Alius solitudine gaudet, alius frequentia, aliuS COE libatu capitur, aliuS uxore carere non potest . hic otio ducitur, illum multorum negotiorum tractatio Oblectat. Sunt quos iuvent magistratus & imperia: sunt
quos privata Vita delectet. Ille ex alea & fritillo, hic
108쪽
ex vino & comessationibus, alius ex equis Ac canibus maximam voluptatem capit. Neque tantum alia aliis iucunda sunt, sed eadem aliis suavissima , aliis moles imma , & uni atque eidem modo suavia, modo m lesta . Eius & varietatis ac discrepantiae , & levitatis atque in constantiae caussam hoc loco Aristoteles reddit: aitque id ex eo contingere , quod vulgus ea pr iucundis habet, quae natura iucunda non sunt, sed opinione tantum. In iis autem quae natura constant , ct consensus omnium recte iudicantium, & constantia reperitur et at opinio, varietatis est, & inconstantia a effectrix . Natura veritatis amica est : opinio mendacii plerumque & erroris comes. Veritas autem & una est & stabilis: error & multiplex & inconstans . Falsis & cum vero&inter se pugna est: at vera veri S nunquam repugnant. Ut autem quae hominibus bene valentibus quique bene temperato sunt corpore, dulcia videntur , quaeque amara , eadem natura & revera talia sunt: non quae febricitantibus aut insanis: ita quae bonis ac prudentibus iucunda moles ave sunt, cur talia sint, veram & naturalem caussam habent, non ea quae vulgaribus & virtutis ac prudentiae expertibu S. Ita
que si talis quaedam hominum distributio fieri posset,
ut in unum locum omnes vitiosi & improbi convenirent, in alterum omnes boni atque honesti congregaren tur, mirabilis ex illa parte discordia, ex hac mirabilis Consensio cerneretur . Illic avari clamarent nihil esse dulcius quam opes maximas coacervare atque eXtrue re : prodigi nihil suavius, quam easdem dilapidare ac profundere: subeunda esse nullo discrimine omnia pericula audaces, & temerarii dicerent, ignavi & meticu losi omnia fugienda: alius caede&sanguine gauderet , alius vino & crapula : neque tantum eadem non place rent omnibus , sed iisdem eadem modo placerent, mo do displicerent. At in coetu bonorum tantus concen
109쪽
Μ. ANTONII ΜUREΤ1tus esset , tanta studiorum inter ipsos similitudo , ut nullius unquam hominis magis una voluntas fuerit, quam eorum Omnium esset . Non quod unus eorum feeisset, improbarent alii : omnia omnium Omnibus perpetuo , & constanter placerent. Λ bonis enim viris iueunda & molesta , non inani & vaga opinione, sed natura & Veritate, quae una semper est, dijudicantur. Οὐδὶ, δεηνωα ωὶ ηδῖς ο βιω- ων ὐδὲν δειται ἐπεισώ ἡδενης, ait ipse lib. s. Πρὸς τοῖς εἰρi μένοις si Hoc argumentum copiosius tra etabitur cap 3. lib. 2. Ἀλλα μιω νς ἀγαθαIγε νς καλαιὶ Probat, honestas actiones non modo iucundissimas esse, sed & optimas & pul
Το' δηλιακὸν Πυραμμαὶ Idem epigramma reprehendit principio a nolo his verbis : Ο' δηλ' παρὰ τω
hi versus , quorum posterior hoc etiam modo legitur ,
Atque hoc iambicis expressit Sophocles .
Φαινεται δ' ομως η σεκτος ἀγαθωνὶ Ut nobiles matronae sine aliquo comitatu prodire in publicum non solent , ita felicitati attribuit Aristoteles quasi ancillas ac pedisequas quasdam , divitias , amicitias , auctoritatem Dissiliroo by Coos e
110쪽
IN I. ET HIC ORU Μ. 97tem in repub. nobilitatem, bonam prolem, formam, de talia , quae felicitatis ipsius partim instrumenta sunt , partim ornamenta . Primum igitur, quod ad divitias attinet, ait nullo modo aut certe, non facile fieri posese , ut res magnas ac praeclaras gerat is , qui a re tam miliari sit imparatus ; nam neque animum ad praeclaras artes libere applicare poterit, cum ei quaerendum sit , unde vivat , & unde familiam alat : & constat qualdam virtutes esse , quae sine opibus exerceri non possunt , cuius generis est liberalitas & magnificentia. Itaque & multi nobiles scriptores affirmarunt, & res ipsa comprobat , moderatis divitiis opus esse ad felleitatem . Iuvenalis. Haud faeile emergunt, quorum virtutibus obstat Res angusta domi r Callimachus .
Demosthenes in Philippi eis. Δεὶ δὴ κημάττουτων ουδέν oti δεόντων . Neque tamen Croesi aut Tantali , aut Μidae opes ad felicitatem necessa rias esse dicimus. Quinimo putamus opes immoderatas , non minus , quam inopiam , ad felicitatem impedimento esse , ut enim magnam navem, ita magnas divitias di melle est regere , & scitum est illud Demos lienis . αι μνυ' ποδηρεις ἐθῆτες τα σωματα , αἱ Ο ύπέραε πρι- νααι τας ἐμαλο .. Neque facile est , ut idem di valde dives sit, dc. valde bonus , praeclareque Μar'
Ardua res hare es . opibus non trudere mores, . 'Et cum tot Cxoesos viceris , esse Numam . Imo Vero & pauperta, multorum industriam acuit ,& divitiae multos ad libidinem , ct ad flagitia impel