장음표시 사용
131쪽
DI Μ. ANTONII MUR ETIFama es fictilibus , oec.
At Dionysius iunior cum in eadem Sicilia regnasset, senex Corinthi ludum literarium exercuit, de quo narrat Plutarchus , id ipsi a patre quodammodo praedictum eme . Nam cum filium adolescentem in alienasu Xores contumeliosum esse comperisset, vocatum ad se obiurgavit , quaesivitque ex eo, num quid se tale adolescentem fecisse audisset. Tum filius : Tu enim, inquit, pater , patrem regem non habeba1 . At pater : Ne tu quirim, fili filios habebis reges ; si istos mores colere perrexeris. Et serva natus Servius Tullius in hac urbe regnavit :quique liber natus non erat, imperaturo terris omnibus populo imperavit. At Persei Μacedonum regis filius, ut esset, unde viveret, sacris operas suas locabat, de quo ita nos olim in quadam epistola scripsimus .
Cui non Sicaniae notus dominator opimae,
Iuι de figlina est ad regni evectus habenas λAt contra Persei , qui claram rexerat olim Pallenen, natus, fortunae ludibrium, amplos
Inflabat folles , oe regis filius , uncompositam incudi versabat forcipe massam Unius annuli beneficio Gyges e pastore rex factus est . Plato a. de repub. Cic. 3 de off. aliter Herodotus lib. r. At PolycrateS e regno in crucem adactus, cuius uel unius exemplo intelligi potest , quod ait Aristoteles, fieri posse , ut qui per totam reliquam vitam pro sterrima sortuna usus sit, senex in maximas incidat ea lamitates . Rex hic Samiorum fuit: ita in omnibus rebus fortunatus, ut ne minimam quidem unquam ulla ex re sensisse molestiam diceretur. Herodotus lib. 3. Vide & Plinium cap. I. lib. 37. Περῖ Πριάακὶ Qui cum Asiae Rex esset, dc quinquaginta liberorum pater , & regno & filiis superstes ho-ssibus ludibrio fuit. Res nutior, quam ut pluribus ex plicari debeat.
132쪽
Ποτερον οἶν Adductis iis, quae ad finem superioris capios dicta sunt, quaerit de dicta quodam Solonis , neminem videlicet ante obitum felicem nominandum. quod Aristoteles , ut mihi quidem videtur , non tam reprehendit , quam interpretatur , ut id Solon Croeso dixerit , quidque postea consecutum sit, ut id Croesus verum esse cognosceret , copiose narrat Herodotus lib. r. & Plutarchus in Solone , & satis nota historia est. Videntur autem optimi quique & sapientissimi scriptores Solonis sententiam comprobasse. Sophocles in Oedi
Μημα νηώθτ ευτυχεῖν, ηπυ - θῶν. Et in Andromacha .
Et hi versus Dionysii tyranni eme dicuntur.
133쪽
zΣΟ Μ. ANTONII MURET iEt apud nos Ovidius. --sed scilicet ultima semper Expectanda dies homini es , dieique beatus Ante obitum nemo supremaque funera debet . Euripides Heraclidis .
λως μακαρὐτιαι. Sed nihil videtur necesse plura colligere . Duas igitur hoc loco quaestiones proponit Aristoteles r unam , verum ne sit hoc dictum Solonis : alteram , quomodo intelligi debeat . Posteriorem priore loco tractat, quoniam Veritas, nisi intellecto eo , quod dicitur , diiudicari non potest . D 1 .hi' η θετέον ουτως) Quaerit sitne ita accipiendum id, quod aiebat Solon , ut tum denique, cum mortuus homo est, eum felicem esse dicamus . Deinde ostendit, neque videri Solonem ita intellexisse , neque hoc ullo modo dici posse , praesertim a nobis , qui felicitatem esse dicimus, ἐνέργειαν . mortui enim ουκ ετι ἐνεργοῖπν. Ελεγο OJ ostendit, quomodo accipiendum sit dictum Solonis: ita videlicet, ut intelligamus tunc demum vere dici possie felicem aliquem fuisse,cum excessit e vita ; tum enim est extra aleam fortunae ; at quamdiu vivit , ex optimo statu in calamitosissimum delabi potest. Deinde docet, ne sic quidem tolli omnem dubitationem . Nam ut vivo, neque tamen sentienti , potest accidere aliquid mali , ita videtur possie & mortuo. Verba autem Aristotelis & exempla , quibus utitur , satis per se perspicua sunt. Ἀπορίαν σ) Utrinque absurditas . Sive enim dicamus sortunas posterorum ad mortuorum felicitatem, aut infeli-
134쪽
felicitatem pertinere , consequetur , eos modo felices esse, modo infelices: quod absurdissimum est : sive non pertinere , id quoque alienum ab ea , quae vulgo recepta est , opinione videbitur . Αλλ' is r εαν) Redeundum esse ait ad eam, quae initio proposita est, quaestionem , ita enim hanc quoque commode explicatum iri: cum ex illa pendeat . D δι' τμος in Si mortuus recte felix dici potest , non
quod tum sit felix, sed quia fuerit, qui fit, ut cum felix est , felix dici non possit λ Etenim quicquid vere dicitur fuisse, necesse est idem aliquando vere dici potuerit esse.
Διατο μη -Dicet aliqui , iccirco viventes minus recte vocari felices, quia fortuna mutabilis est , &inconstans: felicitatem autem firmum quiddam & stabile volumus. Cum igitur crebrae sint fortunae conversones , idemque nunc amicam , nunc adversam experiatur , eaque quasi in orbem agantur , si fortunam sequamur, felicem chamaeleonti similem esse dicemus .& fragili admodum fundamento subnixum .
Καμ ολωτα,) Hunc aiunt in metu colorem mutare runde Tertullianus libro de pallio ait, eum de corio suo
ludere , imitatur autem omnes colores praeter album , ut ait Plutarchus in libello πῶς ἄν τις διακριν- κόλακα φιλη. aut, ut ait Plinius, praeter rubrum & candidum.
Qui plura cupit, legat Aristotelem lib. a. de natura animalium , Ac Plinium lib 8. cap. 33. & Theophrastum - in libro το&Hοας-: Simile quiddam de polypode pisce narratur . 'His' ν ταῖς in Hic demum incipit explicare sententiam suam , negatque rectum esse fortunam sequi, atque ex ea modo felicem aliquem , modo infelicem iudicare . Quanquam enim in iis quoque bonis indiget vita humana, quae dicuntur a sortuna tribui. non tamen in eis, sed in laudabilibus actionibus, aut
135쪽
J,1Σ Μ. ANTONII MUR ET Iturpibus posita est praecipua pars felicitatis aut in se licitati S . Μαρτυρεῖ τύ λόγον) Ea dubitatio , quae modo allata est , confirmat traditam superius felicitatis definitionem . Eam enitn , ut opinor , etsi alii aliter sentiunt, vocat τὸν λογν. Nam ex iis , quae paulo ante in dubitationem adducta sunt, intellectum est , felicitatem stabilissimum ac firmissimum quiddam es . . Οὐδὲν si in Nam cum scientia videatur esse quiddam admodum stabile, ac firmum, facilius tamen delebitur oblivione scientia, quam ut vir vere bonus repudiatis honestis actionibus animum ad turpes , & inhonestas
adiiciat 'Υπαρς ὶ Videtur signincare eum , qui vere est vir bonus, nullo modo abduci posse a virtutis studio : neque unquam fore , ut aut intumescat rebus secundis , aut deiiciatur adversis : sed in utraque fortuna moderatum fore. Alibi tamen sentit, ut ex malis bonos , ita ex bonis malos posse fieri,ut in categoriis, cum ait: tilia ἐκ ανταμ φαύλον , κώ ἐκ φώλου ατ ιδ ον διωκτον ν Θαι. dc notus est versiculus Hesiodi. Αυταρ ὀ ηρ ἀγαθὸς τοτε μν κακος, -m δ' fieriis.& Theognidi S. ΕΘλων μιν si ἀπ εθλια , lia: δὐ κοινο
Et extat longa disputatio Socratis in eandem sententiam lib. I. 2πομνημ. Xenophontis. Sed nimirum his sermo est de perfectiori quadam virtute, quaeque bene penitus in animo insederit, ac radices egerit. Eam negat ulla fortunae vi labefactari posse. Atque hoc ipsum dicit HoratiuS.ufiuvi θ' tenacem propositi virum
Non civium ardor prava iubentium Non vultus instantis tyranni
Mente quatit solida , neque auster. Dux
136쪽
IN I. E T H I C O RU Μ . IΣς Dux inquieti turbidus Adriae Nec fulminantis magna Iovis manussa fractus illabatur orbis patidum ferient ruinae . G γ ως. ηθως ἀγαθος) Verba sunt ex asmate quodam Simon dis ἀνθρα ἀγαθον ιῶν eo εως χαλεπον , χερ τε η ποει νοω τετράγωνον ανἀ ψ τετυγμένον. Videtur autem bonum & fortem Virum vocasse quadratum , quia sat semper, neque ullo fortunae impetu deiici potest, sic enim & quadratum corpus id est, cubus, quomodocunque iaciatur, ita cadit, ut rectum permaneat . Ex illo Simonidis asmate cum haec, tum alia multa citan tur apud Platonem in Protagora deque iis varie disputatur . Μeminit & huius metaphorae Aristoteles 3. Rhet. Fortassis etiam eo virum bonum quadratum vocavit , quod undique aequalis sit & sui similis . Nam cum duae omnino figurae sint, omni ex parte aequales quadratum & rotundum , ut Simonides vocavit virum bonum quadratum , ita Horatius eundem teretem &rotundum nominavit .
Iuli nam igitur liber c sapiens, sibi qui imperiosus
Quem neque pauperies,neque mors, neque vincula terrent, Responsare cupidinibus , contemnere honores Fortis , oe in seipso totus teres atque rotundus Externi ne quid valeat per leve morari
In quem manca ruit simper fo rtuna. quem imitatus est Ausonius in eo carmine , quod vulgo tribuitur Virgilio. - mundi instar habens, teres atque rotundus , Externae ne quid labis per levia fidat. Medici quoque quadrata vocant corpora , firma &bene compacta , quaeque non facile offenduntur a rebus externi S .
Πε - δεω ομινων) Quaedam eorum , quae immittuntur a fortuna , tum laeta , tum tristia , ita exigua
137쪽
sunt, ut nihil momenti habeant, neque ad felicitatem, neque ad infelicitatem. Quaedam habent quidem momenti aliquid , sed tamen nulla est tanta calamitas , quae virum bonum infelicem possit emcere.
Ται θ g γόνων τυχας in Hoc capite explicat eam
quaestionem, quam paulo supra proposuerat : ecquid posterorum fortunae ad mortuos pertineant , eosque assiciant, an minus . In qua pertractanda primum ponatur a nobis , animos hominum eme immortales . Nam frustra haec omnia quaererentur , si animi cumeorporibus interirent. Secundo, plures eme &. distinctas hominum mentes: non, ut quidam volunt, unam omnium. Nam sic quoque posita immortalitate, ut
eam Averroes, & quidam alii ponunt , id est , ita ut post mortem nihil supersit Platonis aut Socratis promprium , inanis omnino haec & supervacanea quaestio
esset. Neque laborandum est , etiamsi haec naturalibus argumentis probare nequeamus , neque fortassis dissolvere rationes quasdam, quas a merunt ii, qui contrarias opiniones tuentur . Naturalis enim omnium gentium consensus multo plus ponderis apud nos , quam omnia istorum argumenta , habere debet . Poἴποτε - , &c. Neque quicquam est aliud gigantum more bellare cum Diis, quam repugnare naturae, & insitas ab ea in omnium animis opiniones acutis & captiosis ac fallacibus conclusiunculis velle subvertere. Itaque ut senes illi Troiani apud Homerum dicebant,pulchram quidem& elegantem esse Helenam , sed tamen ablegandam &remittendam ad suos, ne exitio esset civitati: ita nos,si quando offeretur nobis ab istis acutum aliquod argumentum, quo colligatur, aut Deum non cognoscere res singu-
138쪽
IN I. ET HICORUM. I 23 singulas , aut non curare humana, aut animos interire una cum corporibus , aut si quid supersit, commune quiddam esse , & ut unum solem , ita unam esse omnium mentem , aut alia aliqua venenata pestifera Opinio , quasi melle ita specie quadam doctrinae & eruditionis illita , respondemus : Ingeniosus quidem es , o bone , & eruditus , & in disputando potens: sed habet ibi istas praeclaras rationes tuas : ego eas , ne mihi exitiosae sint, admittere in animum meum nolo . Accipite enim optimi & gravissimi viri , qui non discendi aliquid ex me, qui vobis doctrina inferior sum, sed,
ut ego quidem interpretor, honoris mei & vestrae cuiusdam erga me benevolentiae caussa , auditorium hoc quotidiana vestra praesentia cohonestare dignamini, vosque studiosissimi adolescentes , quos ea , quae hic ex me auditis , vita & moribus expressuros esse confido . Accipite praeclaram & immortali memoria dignam summi Philosophi Aristotelis sententiam, quam in omnibus huius generis disputationibus teneatis , quam sequamini , ad quam sensus cogitationesque vestras perpetuo dirigatis. Ex illius enim divini hominis pectore , tanquam ex augustissimo quodam sapientiae sacrario atque adyto haec prodierunt, quae primo Ethicorum ad Eudemum leguntur. Προσεχειν ου --
Convertam haec in latinum sermonem : utinamque possem in omnes omnium populorum linguas convertere , atque in omnium hominum animis, ita ut nunquam delerentur insculpere . Non semper neque omnI-bus in rebus assentiendum es iis , quae rationibus oe argumentis probantur ; imo potius ea plerumque tenenda , quae communi hominum sententia comprobantur . Quid enim est tam falsiim tamque abhorrens a Vero , ut non
ad id probandum ab ingeniosis, & exercitatis hominibus argumenta excogitari queant λ Nihil est tam mol-
139쪽
le, tam tenerum , tam nexibile, tam cereum , quam oratio, neque quicquam est tam absurdum , quindicendo probabile fieri , neque tam verum & exploratum , quin dicendo in dubium vocari , aut etiam icoargui queat. Quam multa collegisse olim Meto Atheniensis dicitur , quibus ostenderet , coelum stare , terram autem perpetuo moveri y Quam certo crediderunt veteres Solem a Luna proximum ese λQuam firme sibi persuaserant, e quinque terrae par tibus duas extremas ob frigus, mediam ob calorem immoderatum esse inhabitabilem ' Quae tamen falsa esse postea constitit . Λt rationes, quibus ea em - ciebant, necessariae illis temporibus videbantur . Videsne unquam in densa & tenebrosa nocte accensam aliquam facem e longinquo loco micantem λ Illam igitur , quamvis dissi tam , videbatis : neque tamen quiC-- quam in illo longo interiecto inter oculum vestrum αfacem , densis obsito tenebris spacio, videre potera
tis . Idem putatote animis accidere . Saepe animus no- ser veritatem alicuius enunciationis , tanquam eminus fulgentem ac collucentem videt: etiamsi propter illam , qua circumfusus est caliginem, videre ea , quae intermedia sunt , & per quae ad eam pervenitur, non
potest . Ut igitur si quis tibi sophista probare vellet te
hominem non esse , aut canem , qui esset pater, idem que esset tuus, iccirco esse patrem tuum, etiamsi fallacibus illis syllogismis propter dialectices imperitiam
respondere non posses, non tamen demovereris a cognita veritate, neque haberes fidem iis, quae ab eo concluderentur : ita si quis aliquam tibi impiam sententiam confirmare argumentis velit : etiamsi non possis, quae ab eo proponuntur , dissbluere , permanere tamen , aciperstare debes in eo , quod verum esse tot iam saeculis perpetua omnium gentium consensio comprobavit .
Si iter aliquod ingresturus , duas videres vias , quae
140쪽
I N I. E T H I C Ο R U M . 227 eodem serrent, verum unam expeditam , planam , tu tam , & eo quo constituisses , sine ulla erratione duin Centem z alteram tortuosam , asperam , periculosam ,
ct quam qui sequerentur, propter varios & multiplices anfractus saepe aberrarent, dubitares , utram Potius eligeres λ Duae sunt viae, quibus hominibus ad aliquam cognitionem Dei & animi sui pervenire posse se putant : aut enim eo contendunt disputando , &cur quicquam ita sit, subtiliter inquirendo : aut sine ulla dubitatione credendo & assentiendo iis, quae maiores summo consensu , partim naturali lumine cognita partim divinitus inspirata tradiderunt. Illam qui secuti sunt, omnibus saeculis in varios ac multiplices errores inciderunt. At haec illorum signata est & im Pressa vestigiis, quos in coelum sublatos veneramur &colimus . Illam igitur relinquamus , hanc sequamur et maneatque ac fixum sit hoc, quicquid contra dicatur, neque mori animos , & suam cuiusque esse, etiam post
funus , propriam mentem a eeteris separatam atque
distinctam . Quibus positis id quod ab Aristotele pro-
Ponitur , consideremus . Iuid vere de lae quaestione Mei queat. Pertinentne ad quemque ea quae , ipso mortuo , liberis , propinquis , amicis eveniunt ρ Et, estne in mortuis eorum sensus aliquis λOmnes dubitationes aut experuntia aut ratione explican tur . Hic experientiae locus non est . Rationibus igitur agen
Rationes autem prope esse tantum probabiles possunt. Probabilia autem sunt , ait Arist. I. top. oec. Omnes homines videntur quodammodo putare , ea quae post se futura sunt , ad se pertinere. Alioqui enim neglI- gerent famam . De qua optimus quisque maxime laborat . Dictum Antigonae apud Sophoclem . Et Cicero ad