장음표시 사용
141쪽
18 M. ANTONII MUR ETIEt declarant testamenta , fidei commissa , subsitutiones,
tutorum dationes , hominum opinionem .
Immo vero odiosissimae sunt , oe nefariae habentur voces quaedam eorum , qui significabant , se quid post mortem suam eventurum esset , non laborare ; qualis es illa, Eμου
Ex sapientibus antiquissuram habitum es genus poetarum . Itaque despicienda non sunt quae ab eis dicuntur . Apud Virgilium Dido veretur manes mariti ' ideoque dubitat Aeneae nubere. Itaque Annae necesse fuit adversus tialam opinionem disputare . Id cinerem , dcc. Anchises mortuus admonet Aeneam , oec. Me pater Anchises , quoties humantibus umbris, Nox operit terras, quoties astra ignea surgunt, Admonet insomnis , & turbida terret imago. Eodem pertinet exemplum Protesilai . Muanquam autem haec figmenta sunt, sunt tamen figmemta sapientissimoram hominam, non vana Θ inania : sed ut is Ita ad instituendam vitam . Quod si poetiea parum habent auctoritatis , valeant tamen aliquid verba Cari morientis apud Xenophontem , Θ ilia . usinianur ait eam mulierem , susceptis ex priore matrι- monio liberis , oec. Ergo iudicat sensum eius rei ad marItum pervenire. At Ar oteles 3.-ψ, memoriam, amorem, odium, Ilia adimit an mis a corpore separat s. Sed ibi loquI-xur φυακως, in his autem libris sequitur id quod ab omnibus creditur '. quodque etIamsi , cur ita fit, Ueaedi non queat, mordicus tamen tenendum est . Sed iis omissis , quaeramus , quid Christianis renendum sit .
Et de beatis quidem , exsimo eos videre ea quae a nobis fiunt:'gaudere cum quid a nobis bene fit . Nam cum videant videntem omnia , in eo vident omnis .
142쪽
IN I. ET HIC ORU Μ. 129 Gaudent autem , bene agentibus nobis : quIa earitas ἰn eis nunquam extinguitur. Et cum adsidue preces pro nobis fundant, ignorare non possunt, quomodo nobiscum
Et quanquam ad ipsorum felicitatem, quae omnI ex parire cumulata es nihil adiici potes, additur tamen aliquId ad gloriam, cum a nobis honos illis exhibetur ; cumque nos, illorum exemplo incitati, per ι orum vestigia gradimur. Nam ω Angeli gaudent, cum quis a turpituine vitio-νvm ad meliorem vitae viam redit. Neque tamen quicquam detrahitur de illorum beatitudia me , si s us eveniar. si quis enim ipsorum videret omnem stirpis uam iusto Dei iudicio ad Inferos detrudi, ne tantu tam quidem ob eam rem angeretur . Sunt enim essem unum cum Deo . Ita ut Poluntas ipsorum a Dei voluntate nullo m Eo diserepare possit . Eu adhuc expiantur, ea quae scire psorum interest, Deo relevante, cognoscunt. Qui aeternis supplieIis addicti sunt, eaνitate omni carentis Daque bona aliena nihil de ipsorum Infelicitat trahunt. Si quis tamen ipsorum exemplo adductus . aut eorum culpa corruptus, in idem exitium pertrahat- οῦ crescit eorum infe- Deitas r ω hoe est quod vite, me in Evangeiso, oec. Beatis aliquia accedere potes ad gloriam. De beatItud me ipsorum nihil detrahi potest. Damnatis nihil decedere
potest de miseria. Ad poenam accesso aliqua ferJ potest . Omnia subiecta sint iudicio Ecclesiae .
CAPUT XI LΔαὸν ἀνων 3 -- Etsi quaestio , quae hic tractatur,
non est magni momenti ide vocabulis enim potius, quam de rebus , instituta est in non caret tamen aliqua obscuritate : opusque est perspicaci, & acuto ingenio ad propriam vim harum 3 ocum penitus pervidendam.
143쪽
33o Μ. ANTONII Μ Ungri Ad summam autem, quaeritur , sitne felicitas quiddam laudabile , an honore potius, & cultu ac veneratione dignum . Et concluditur eam est e superiorem, ac divinorum eo toto genere bonorum, .cui laus tribuituri
itaque suscipiendam potius & colendam , quam laudandam videri. Haec autem ut planius & apertius intelligantur sciendum est eme quosdam quasi gradus in rebus bonis , per quos ad summum , id est ad felicitatem pervenitur . Primum enim requiritur , id est , potestas . Nam quae non possunt ea exercere , in quibus consistit felicitas , ut bestiae , aut nondum possunt, ut pueri, eis felicitatem non tribuimus. Verum αι δ πις , quae quidem proprie eo nomine vocantur, neque laudantur, neque vituperantur . In sunt enim amatura : & nihili sunt nisi perducantur ad habitum . Neque laudatur quisquam, quod iustus aut temperans, vivi sortis esse possit, sed quod sit . Secundum igitur locum obtinent id est, habitus , ut virtutes: eaeque iam laudabiles sunt. Itaque & virtutem ipsam, &ωirtute Pr-ditos homines Iaude, ac commendatione dignos putamun : Haec Aristoteles hoc loco non tam accurate distingui x - Sed virtutes quoque ipsas nume rat inter , quatenue cum actionibus conferuntur . E virtutibus prodeunt εργα, id est , opera , sive actiones , quas , ubi egregiae ac singulares extiterunt, Non tantum , Mαιν - , id est , laudamus, verum etiam ἐγκωμιαζη. , id est , publica quadam & solenni laudatione celebramus. Interest enim hoc ἔπαινω&νγκώμιιον:quod ille ε, αεινου, id est , in nudo , & simplici sermone positus est : unde & nomen ductum videtur. enim quamvis usitate significat fabulam , tamen apud veteres accipiebatur simpliciter pro quocunque sermone, ut &-: eodem videlicet modo, quo apud Latinos fabulari est loqui, & confabulari, colloqui. Ho
144쪽
Iu 1. ETHICORUM. 23 Ira γε ον , μν τοι ἀμυριων , ἔν κατέMας. At ἐγκωμον - τος κωμης, id est , a pago, seu vico dictum est , quod vicatim egregia facinora cani ac celebrari solerent. Quod si quis toto vitae tempore in per petua virtutis exercitatione , sine ullo impedimento versetur, idemque & opes habeat, quae, ut Vere ac fa pienter ait Ulixes Homericus αιδεμ, id est, venerabiles homines emciunt , & liberos , & amicos se dignos, ct carus sit civibus suis, & sit eximia quadam dignitate formae , & optima valetudine, ac sensibus integris,
ct in suis ac suorum rebus aut nunquam , aut non sae Pe , neque in rebus magni momenti fortunam experiatur adversam e hunc nos non , ut hominem laudabimus ac celebrabimus , sed ut Deum quemdam , auccerte ut hominem Deo simillimum, colemus, suspiciemus , admirabimur. Atque hoc est , quod Aristoteles
felicitatem . Inrαινες, ααἀ μαλλον δυ πιαέων eme dicit . Quare teneamus hoc : bonorum quaedam esse inferiora laude , ut-: quaedam digna laude , ut virtutes & praeclaras actiones e si quidem & ω- νlaus quaedam est, sed publica r quaedam superiora omni
laude, & admiranda potius ac colenda , quam laudan da , ut felicitatem. Nunc Aristotelem uti diamus . Δηλον si δτι γε δεινάμεων in Non es I9-δωγαμεων , Vel ex eo intelligi potest , quod est ἐνι γεια . nulla autem δ αμιις est ἐνεργεια . Videtur aucem Aristoteles hoc lo
tenus αἱ ερ ς cum ipsis operibus conferuntur .Fκ τωνα- δε θεους eam ινων in Laudes quae vulgo diis
tribui solent, ridiculae sunt , & multo infra ipsorum maiestatem , cum reserantur ad beneficia, quae ipsi homines contulerunt. Ut cum Iovem Vocant: κν,λον , -κα πιον. χαριδ bis . Plutarchus σωικοὶς ἐν πτιιύ. Dionysius ἐν τω τῶν πανηγυρι- de deorum
145쪽
docet ipsemet primo rhetoricorum , qui locus videndus est. Continet enim paulo pleniorem harum rerum explicationem. Sunt & quaedam huc pertinentia apud Alexandrum in libro rati' εἰμαρμενης.
Eν τοῖς ἐμπερικοις λογοις in vetus opinio est , a multis clarisque confirmata scriptoribus . Aristotelis librorum duo genera fuisse r unum p ροαματικον, alterum aξωτερικον . Atque, ακροα-τ η ἐς quidem libros limatius .& accuratius scriptos fuisse aiunt: ἐξωτερικὸς autem crassius & accommodatius ad populi captum. Ad hanc divisionem respicens Lucianus in dialogo , qui inscri- βίων , ita inducit colloquentes Mercurium , &eum qui Aristotelis vitam licitabatur . Αγο. ποῖ δε Me
re videtur epistola Alexandri ad Aristotelem , in qua quaeritur divulgatoc esse ab eo acroamaticos libros . Videtur enim exotericos tantum divulgari solitos , a Croamaticos autem tantummodo cum secretioribus , ω interioribus discipulis communieari . Sed & Plutarchus eandem divisionem agnoscit. Cicero quoque lib. s. de finibus : De summo autem bono , quIa duo genera Π-hrorum sunt: unum populariter scriptum , quod ερωτερικον appellabant z alterum limatius, quod in commentariis reliquerunt non semper idem dicere videntur. Et eodem pertinere videtur divisio illa , quae a Simplicio in categorias
146쪽
1N I. ET HICORUM. 133gorias ex Alexandri Aphrodisiensis sententia traditur,
rone discrepant. Gellius etiam inulta de eo disserit lib. 2 o. cap. q. At Ioannes Sepulveda in tertium politicorum eam omnino damnat & reiicit, fretus duo bus argumentis, quod Laertius eius nullam mentionem faciat, & quod Aristoteles quosdam libros accuratissime scriptos videtur interdum vocare e ερμο , ut τοὐς των μιτἀ τὰ φυMκἀ τοὐς iam ψυχης, & hos Ethicorum ad Nicomachum . Itaque amrmat omnes libros ab Aristotele ἐξωτερι ει vocari, qui sunt extra scriptionem ab eo tunc institutam . Ego Sepulvedae facile responderi possie puto , & veteram sententiam sequor. ιε. si ἐν τοις υπνοιο Sic in libro de somno & vigilia. τὸ
Και ταυτη βελτιω in Plato lib. s. de Repub. Cicero lib. a. de divinatione . Vide quid Soerates in Platonis politia Ioquatur , dicit enim: Cum dormientibus ea pars animi , quae mentis θ' rationis es particeps , sopita langueat, illa autem,in qua feritas quaedam fit, atque agrestis immanitas, cum fit immoderato obstupefacta potu , atque pastu, exulta
re eam in somno, immoderateque iactari. Itaque huic omnia visa obiiciuntur a mente ac ratione vacua , ut aut cum ma tre corpus miscere videamur, aut cum quovis alto vel homIne , vel deo , saepe bellua, atque etiam trucidare aliquem , oe impie cruentari, multaque facere impure, atque retre cum
temeritate , atque impudentia. At qui salubri O moderato cultu , atque victu quieti se tradiderit , ea parte animi , quae mentis o consilii est, agItata Θ eresia, saturataque bonarum cogitarionum epalis; eaque parte aximi, que volvta
te alitur , nec inopia enecta , nec satietate affluenti, quorum utrumque profringere aciem mentis solet, sive deest naturae quippiam , sive abundat atqire effluit, illa etiam tertia par re animi, in qua irarum existit ardor , sedata atque resin -
147쪽
13 M.' ANT. MURETI IN I. ETHICORUM cta , tum eveniret , duabus animi temerariis partibus comis pressit, ut illa tertia pars rationis oe mentis eluceat, selegetam adsomniandum acremque praebeat. Tum ei visa quietis occurrent tranquilia atque Ueracia. Zeno quantum interesse iudicaret inter somnia flagitiosorum , & πανοκαῶωφων - ἀρετη disce ex Plutarcho , ἔν- πως α τις α ἔθοπη -τη ηποκοέοντωιπ αρετη. Cicero de somnio Seipionis. Fit enim saepe fere , ut cogitationes sermonesque nostri pariant aliquid in somno tale, quale de Homero scribit Ennius , de quo videlicet saeptifime vigilans solebat cogitare es loqui. Claudianus :Omnia quae sensu volvuntur vota diurno , Pectore sopito reddit amica quies . Venator defessa toro cum membra reponit, Mens tamen ad symas sua rustra redit . Iudicibus lites , aurigae somnia currus ,
Vanaque nocturnis meta cavetur equiF . Furio gaudet amans, permutat navita merces, Et vigil elapsas quaerit avarus opeae .
Blandaque largitu frora sitientibus aegris Irriguus gelido pocula fonte sipor. Ne quoque Musarum sudium sub nocte silenti Artibus assuetis sollicitare solet.
Finis Commentariorum in lib. I. Ethicortim Aristotelis.
148쪽
UT superiore libro nulla alia de re, quam de seia licitate dictum est ; ita hic nihil aliud quam
virtutis explicationem continebit. Cum enim docuerimus ad felicitatem in virtute plurimum esse momenti , quicunque iter ad felicitatem commonstrare vult, ei necessario virtutis pervidenda , & pertractanda natura est . Igitur communem virtutis desinitionem e sine ipso superioris libri didicimus,ubi dicebat Aristoteles εοων τὰς ἐπαινετώ ἀρετὰς λέγε ι. Reciprocantur enim haec inter se , ut & omnis virtus sit habitus laudabilis, & omnis habitus laudabilis, virtus. Sed vir in tutum aliae cognitione, aliae actione cernuntur . Cum autem in omni disputatione , quae ratione , & via instituitur , a facilioribus ordiri debeamus , & facilior sit Virtutum moralium tractatio, quam earum , quae sitae sunt in superiore animi parte , de moralibus prius di serendum videtur . Quare Aristoteles ab hoe libro usque ad sextum de virtutibus moralibus disseret, libro sexto τάς διαινοπικὰπ explicabit. Didicistis autem e Logicis , e primo Physicorum, Genus esse prius specie, &nisi cognito genere speciem cognosci non posse r qua propter in docendo semper a communioribus, ad minus communia progredi oporte-
149쪽
re. Et notum, Aristotelem, cum in Analyticis de De monstratione disputare instituisset , antequam ad eam accederet, syllogismi naturam in genere totis duobus libris sibi enuncleandam putasse. Ita igitur hic quoquct prius , quam ad singulas Virtutes morales perveniat quasi fundamentum quoddam totius huiusce disputatationis communem virtutis naturalis definitionem reperiendam sibi , & reliquis partibus , ut ita dixerim , substernendam esse duxit . Hunc autem librum , ut omnia iacilius intelligantur , veterem morem secuti tres in partes dividimus . Quarum in prima traditur , quae sit origo moralis virtutis , & quomodo ea gignatur in nobis . In secunda eiusdem virtutis definito. In tertia distributio eiusdem in species ; & eum uniuscuiusque speciei , tum vitiorum, quae ei adversantur, brevis quaedam , & το ς explicatio. Quod autem nonnulli de virtute ipsa in genere disputari in hoc libro aiunt, aut id , quod verum est , non satis acute vident, aut id, quod intelligunt non satis distincte eloquntur . Non enim de virtute απλως, sed de virtute morali sermo hic institutus est , & definitio virtutis , quae hic tradetur non est communis ,--οπωηὶ x ' της tauis: sed της ηθυιης propria , ut luce meridiana clarius suo loco videbitur is Ait Λristoteles.
uia quidam ingenii acumine praestantes sine ope magistri, labore , & industria sua rerum cognitionem consequntur, ut de se ait Phemius apud Ho
150쪽
ΑὐΛΑ-ω δ' εἰριι , θεος δε ριοι εν φρεαν Ο μας ΙΠαντοιας ἐν έ σε. Verum id , ut alterius Homeri verbis utar , auci , quos aequus amavit Iviter , aut ardens ewxit ad aethera ῬIrtus Dis geniti potuere .
maior pars hominum doctoris opera indiget. Sed sive quis magistri ductu , sive naturali bonitate ingenii ad
sapientiam perventurus est , ἔμπειρ&ς διιται κωπον ν . Ac de experientia quidem recitabo verba Aristotelis , ex primo de sapient i a. TI αt δε' ικ της μνημ=πη--s
ἀρθῶς λεγων, η δι' ἐμπρωι-. Ipsa autem experientia indiget tempore . Unde re senes propter aetatem &longum rerum usum prudentiores putantur , & apud Lacedaemonios ii, qui amplissimum magistratum gerebant, & erant, & appellabantur senes : & apud Λ the nienses primi rogabantur sententiam , non qui genere, aut opibus praesitarent, sed qui annum quinquagesimum excelsissent. Nota enim est illa , & celebrata
Et summum Romae consilium vocabant 1 enatum , quod in id ad legerentur senes . Et iureconsulti testantur, semper in eadem Civitate senectutem venerabilem fuisse, i. semper in civit. D. de iure imper. In omni denique repub. bene instituta senum consilio maxima quaeque administrantur . Temeritas enim, ut ait Cice ro , est forentis aetatis , prudentia senectutis . Plura dicentur lib. 6. Praeclareque Iocasta apud Euripidem