장음표시 사용
181쪽
states , aut habitus . Horum trium aliquid necesse est esse virtutem e non est autem neque perturbatio , neque potestas: est igitur habitus. Hinc Aristotelis locum ita expressit Plutarchus in libro ine ηθικῆς ἀρετης
ἡ λύον παιδαγωγηly τε - . A Primum quaeramus , quomodo τα Iatine dicantur. Cicero videtur indicare morbos , auxanimi perturbationes, dici posse. Sed haec Stoica Videntur . Peripatetici enim qui τα άθη utilia esse dicunt ,& non tollenda, sed ad mediocritatem perducenda ,
Nunquam vocarent ea , morbos, aut perturbationes. Non enim potest utilis esse morbus , neque optandum est , ut mediocriter perturbetur animus noster, sed ut ne omnino perturbetur,cum perturbari videatur esse τινα me aι. Hac tamen de interpretatione ita Cicero 3.Tusc. Videtur mihi eadere in solantem aegritudo . N. num reliquae quoque perturbationos animi, formidines , libidines , iraeunviae' haec rim fere sunt eiusmodi, quae Graecι παθηπppellant, ego poteram morbos, o Id verbum esset e verbo:
sed In consuetudinem nostram non caderet: nam misereri, invidere , gestire, laetarit haec omnia Graeci morbos up pellant , motus animi ration non obtemperantes: nos aut Aos eosdem motus concitati animI , recte , ut opinor, pertur bationes diximus , moνbos autem non satis usitate. Easdem paulo in Da : commotiones vocat, & perturbationes motu .
Et in quarto eorundem librorum perturbationes , aut motus turbidos. ut autem Cicero prudenter , de artificiose secit, qui eum vellet impugnare,/S Stoi corum opinionem defendere, ita interpretatus est hane Vocem , ut ipso nomine significaretur vitiosum quid- ldaia , ct tollendum potius I quam moderandum : ita
182쪽
IN II. ET HICORUM. . perionius, & Lambinus, ut homines de verbis solliciti , rerum ipsarum non admodum intelligentes , parum considerate, qui easdem voces hoc loco adhibuerint , quae ad Stoicorum quidem sententiam confimmandam essent aptissimae , a sententia autem Aristotelis alienae . Impulsiones idem vocari videtur Tae παίθη. Ita enim stribit lib. I. de inventione . Impulso est, quae fine cogitatione per quandam affecti em animi aliquid facere adhortatur , ut amor , Iracundia , aegritudo , vinolems a ere. Paulo post etiam vocat Impetum animi: sed nec illa quidem satis ad Λristotelem interpretandum accommodata sunt; nam impulso, & impetus magis exprimunt hi. quam , & ut qui concupiscit, aut irascitur, videtur tendere , dc serri aliquo, cum quo dam impetu , ita is , qui voluptate fruitur, aut aliqua re gaudet, nusquam alio tendit, sed in eo, in quo est, quantum potest, quiescit . Quare ne motus quidem nomen satis aptum est ad amplectenda omnia . Et nim lib. 7. accurate disputabitur, voluptatem non es motum . Iam si voluptas Aristoteli est παsος, & tamen non est motus; sequitur non idem esse παρὰ & motum. Alibi vocat πάθος, affectionem , ut de inventione . MD-Eio est animi, ut corporis extempore auqua de caussa com mutatio , ut laetitia, cupiditas, motus , modestia, erc. At
que hoc longe optimum esset splane enim πάχειν nullo modo melius latine dici potest , quam , affici in nisi inesset in eo aliqua ambiguitas . Nam δα - quoque , quae longe aliud est , quam πάχος , Cicero assectionem
vocat. Affectus nomen hoc modo acceptum , legaturne apud Ciceronem , an minus , scitis nuper magnis contentionibus inter duos eruditissimos homines, quorum alter hic latinas , alter graecas literas docet, disputatum esse . Ego interponere me in illam contentionem nolo: sed dico tamen quid mihi videatur. Non nego neri possis , ut Cicero quoque fortassis aliis
183쪽
t o M. ANTONII ΜURETI quando ita hac voce usus sit, non tamen, si quis quaerat, locum ullum proferre pomum , ex quo id aperte constet . Nam in iis , quorum memini, magis videtur significare - , Verumtamen cum Seneca, Quintilianus , & alii boni latinitatis auctores manife- se vocent affectus , τι 'παθη , quod ad me quidem attinet , non putaverim hanc vocem refugiendam. Cicero ipse videtur non potui me sibi plene , ac cumulate satisfacere, in ea voce exprimenda, cum alicubi graecam ipsam orationi latinae admiscuerit, ut ad Atti Cum . Ego te quoque ponam n eodem-. Sed de voce fortassis nimium multa . Nunc de te ipsa aliquid di
Til definitionem nullam ab Aristotele hie poni Videtis . Et animadvertendum est, quod monet Scholiastes graecus apud veteres Peripateticos nullam reperiri γ πάθης definitionem .
IN CAPUT VI. Μελ- ι μὲν si in vide Seholiast. Theocriti εὼ εἰδυ -
ΡRimum breviter repetit praecipua capita 'superioris disputationis . Deinde doeet, quid facere in Porteat eos, qui liberari a vitiis , & ad virtutem pervenire meditantur.
Διo Un εργον-ατ αῖον έῖναι γ Traditurus praecepta quaedam ad virtutem comparandam utilia , primum admonet nos magnam in re comparanda esse dissicul
184쪽
tatem : id autem facit ad excitandam, δc exacuen- dam industriam nostram , ne tantae rei indormiamu neve nos eam , nisi magna adhibita diligentia consecuturos esse credamus . Vulgare proverbium est apud Graecos, χα πα) τώ καλα', difficil a , quae pulchra . Et eodem pertinet versiculus Epicharmi: σπονωνα υ νηπιν -τα -' ἀγα P οἱ Θεά. Quem ita expressit Horatius: NiI Me magnomia labore dedit mortalibus . Hesiodus quoque significa. Iaboriosam esse virtutis consecutionem της α , τῆς ἱδρωτα, &c. Εἶναι positum videtur , vi τὸ ν γίνεθαι : nam virtutem quidem assequidissicile est, sed facile, in ea iam acquisita permanere, ut copiose docetur in Protagora. Λtque hoc est, quod ait Hesiodu . . .
Εν έκμωμ) Si medium rei , quod semper ,' & omni bus idem est, tam dissicile assequimur , quanto dim-cilius virtutem , quae quaerit το in os ηψς μέσον , quod quidem pro personarum , temporum, locorum , actionum diversitate variatur.
Δια Min Primum hoc est praeceptum .H' est μνημονικὸν α μή μἀ . Dicit enim hae V lysses ipse gubernatorem alloquens Odys. μ. Sic &Cicero lib. a. de gloria Λ iacem pro Hectore , ut nota vit Gellius lib. I s. cap. 6. Eustatius haec, quae hic ci tantur , ait dici a Circe , cuius errorem sequitur Ui istorius cap. 3. Cicero rursum libr. a. de divinat. Aga memnonem pro Ulixe, ut notat Politianus in Misces laneis. Plutarchus in Nicia Cleonem pro Agoraerito nominat. Victorius lib. s. variarum let'. primum Ilia dos pro nono , & Agamemnonem pro Achille citat, quem errorem ipsius notavi cap. s. lib. 8. Var. lectis
185쪽
ars M. ANTONII Μ URET 1Κ ιτος αἰν τερον φασι -υν) Hoe proverbio usus est Plato in Phaedone , in Politico , in Phileto .
Τα δις ραμμένη σξυλαὸν Sic Plato in Protagora . ωαπερ υλον διαπερόψον ,- νεύει φον ἰυθυνων. Videtur autem de arboribus loqui. Theodoretus dialogo 3. contra
Finis Commentariorum in lib. 2. Ethicorum Aristotelis.
186쪽
CUm de iis , quae ad eommunem quandam viris
tutis cognitionem pertinent, superori libro abunde disputatum esset, sequi videbatur, ut ad propriam singularum virtutum tractationem accedere. mus , eaque traderemus, quae proprie ad unamquamque earum pertinerent. Sed Aristoteles, cui proprium, ac perpetuum est nihil inchoatum, atque impersectum relinquere, neque quidquam omittere, quod ad instituti operis absolutionem desiderari posse videatur, qui docuisset virtutes , & agendo comparari, & in actione consistere , antequam ad singulas pertractandas veniret , de quibusdam , quae ad actionum naturam, ac varietatem pertinent, sibi accuratius disserendum putavit . Principio igitur tenendum est , eas actiones , quae vel ad virtutem comparandam valent , vel ab ea Comparata iam, acquisitaque manant, sponte susceptas esse debere . Ea enim quae invitus aliquis facit, nequo laudari unquam, neque merito culpari, ac reprehen di queunt. Necessiario igitur explicandum fuit, quid homines suapte sponte , quidque inviti aut agere, aut excipere dicerentur. Neque tamen id satis est. Sua enim sponte & pueri moventur,& bestiae; quae Virtu tis capaces esse dixerit nemo. Neque enim consultis
187쪽
a Μ. ANTONII MUR ET Iagunt , quodque prius re perpensa , atque examinata apud animum suum statuerint , hoc potius quam illo modo esse faciendum . Quare docendum fuit, quid sit
agere consulto, sive Mo πνοιαιρέσεως. Consulto autem agere nemo potest , nisi qui prius de eo quod acturus est, deliberarit. Perpurgandus ergo etiam ille locus fuit,& quid sit deliberatio, seu consultatio , quaeque res in
deliberationem cadant, quae minus, disserendum . Cum autem consultatio nulla, sit quae non ad aliquid, quod consequi volumus pertineat, ac dirigatur , visa est institutae disputationis ratio postulare , ut de ipsa quoque voluntate aliquid diceretur. Postremo , cum quidam reperirentur, qui errore ducti negabant in nostra potestate situm esse , boni, an mali evaderemus , qua opinione suscepta omnia virtutis , & ossicii praecepta inutilia , & supervacanea videbantur , Iabesa etanda ea , & prius convellenda fuit, quam ad singularum virtutum praecepta tradenda perveniretur. Haec igitur Aristoteles accurate, ac diligenter persequutus, omnibus iam , quae aut aditum ad disputandum ob-nruere , aut disputationis cursum impedire poterant , remotis, atque sublatis, singillatim de unaquaque virtute disserere , & cuiusque naturam uberius, ac fusius explicare aggreditur . Ac primo quidem loco sortitudinem, secundo temperantiam statuit, librumque hunc earum tractatione concludit, quod cur ita faciat, suo loco dictura sumus . Summa igitur huius libri capita , lil quis ea sorte memoriae suae caussa sibi tradi velit.
Nune quid sponte, quid inviti tum facere, tum ex cipere dicamur, optimum, &eruditissimum magistrum disserentem audiamus.
188쪽
mus, qui inviti aliquid fecerunt, quod non opor teret , aut non liceret. ξύγγνωμον δ' ἔ e ἀκούειον, ait.
Cleon apud Thucydidem lib. 3. & Socrates in Hippia minore : inquit, συγγώμη 29 δοκει, - μεῖ εἰδώς τις
ξιουται. Cicero primo libro Philippicarum . Sed hoc ignoscant Dii immortaler velim, ω Populo Rom. qui id non probat , et huic ordini , qui decrevit invitas. Itaque qui negare non possunt se aliquid turpe, atque illicitum fecisse , ut Veniam consequantur, eo confugere solent. ut se id invitos fecisse dicant. Eνim δε ελεω) Multo plus est misereri, quam Veniam tribuere . Consequitur autem eos misericordia, qui inviti aliquid fecere , ex quo ipsi met aut postea , aut in ipso facto, maximam hauriunt acerbitatem. Exem plum poni potest in Cephalo, qui uxorem, aut in Heriscule , qui uxorem , & liberos interfecit . Et in Virginio , qui filiam; et si hic quidem magis est, ut sponte fecisse videatur. Xρηπιμον δε τοις νομοθετοῖn Μulto enim mitius agunt leges cum iis , qui inviti, quam cum iis , qui sponte peccarunt , ut ait Plato in eo , quem paulo supra citavi loco, & e plurimis Pandeciarum locis perspici potest. Exempli caussa , si quis servum alienum occideor it i ni uria, lege Aquilia tenetur: at si per lusum iaculantibus servus fuerit occisus per campum iaculatorium iter intempestive faciens, nisi data opera in eum
iaculatus sit quispiam , Aquilia cessat. l. Item si obsta-
189쪽
si hominem occiderint , lege Cornelia non tenentur , cum alterum innocentia consilii tuetur, alterum fati infelicitas excusat. I. infans T. ad leg. Cornel. de sic. Sic divi stat res rescripserunt, eum, qui per furoremis atrem necaverat , puniendum non esse , sed tantum custodiendum . Satis enim eum ipso furore puniri . I.
poena parricidii ff. de Ieg. Pompei. de Parricidiis. N que dissicile fuerit eius generis quamlibet multa colli
Πρός τε δ τιμυες , κνὰ τιας' κωλά - quibus duabus re hus dicebat Democritus omnem rem p. contineri .
Δοκε ἀκο-et si in Contrariorum eadem disciplina est: quare ex cognitione M άκ-ων intelligemus etiam, quae sint, Duobus autem modis dicitur aliquis invitus quidpiam facere: si aut per vim, aut per ignorantiam facit . Quare qui & scit quid agat, & agi enulla vi, ac necessitate compulsus, is sponte agere dicendus est . Της πετους δρα- ναθιν τε, κώ- θὶ Id est , cum autem virtus in affectionibus , ct in actionibus cernatur, eumque in iis, quae sponte fiant, laudi, ac vituperationi , in iis autem , quae ab invitis, veniae, nonnunis quam etiam miserationi locus si, necesse fortassis estiis , qui de virtute disputant, definire , quid sponte , quid invite fieri, excipi ve dicatur. Idemque etiam Iegum latoribus utile est , ad honores decernendos , statuendaque supplicia . Videntur autem invite fieri ea quae quis aut adhibita vi facit , aut quid agat, nesciens . J
Δοκει δε' ἀκουαa II met' in Vis 3c maioris rei impetus, qui repelli non potest. Ie a. dig. Quod . met ca u. Βίαιον δε ὶ Necessitas, seu vis duplex, absoluta, quae incit actiones ἀν-ς, & ex υΦθιγεως, quae essicit actiones μητας . Necessitas voluntati adversatur, leg. r.
190쪽
IM III. E T H I C O R U M. 177 I ff. quod met. cau. Itaque non Videntur ii ea,quae abieis, Cerunt habere pro derelictis , l. cum depressa , & leg. I qui levandae . Dig. ad i. Rhod. de iactu . Ἀαλως ἴ- β ουδευ Vide Scholiast. Homeri in illud.
Τὰ δε τελωτώ π ά ωσὶ Adtio autem , non est: quiddam quod maneat, di sit: imo vero terminatur eo ipso tempore, quo agimus, quare ex eo etiam tempore iudi-
ι ταῖς ηπ.M ὶ Actionum mistarum quaedam laudantur , quaedam reprehenduntur, quibusdam ignoscitur . De actionibus mistis , vide quaedam cognitud ignissima apud S. Augustinum in libro de mendacio,
'Oταν αιχρον τι) Ut Zopyrus, Ulymes , Saguntini. Αν ἀναπαλιν Oγωνται Sin pro re non magni m menti ea pertulerint. Ut scurrae, qui cibi causis adu- Iantur, patiuntur se consputari, sibi frangi ollas in ca-Put, ut Dolon .
EI A τις τα ηκαὶ Μulti sunt, qui cum per libidinem aliquid improbe , nequiterque fecerunt, in peccatisi fuis sibi blandiuntur , aiuntque aequum esse sibi ignosci, fecime enim vi amoris coactos , neque se, si quid
egerunt immodestius accusandos , sed illud decus, illam pulchritudinem formae , quae potuerit non suum modo animum mollem , tenerum, flexibilem , sed feras , sed saxa sed scopulos commovere. Inde illa in Poetarum scriptis frequentia rquis enim pugnarit amorI J &Iussi amor. Contra , quis ferat arma deos λHorum delicias excutit, ineptias exagitat, impudentiam coarguit hoc loco Aristoteles, docetque eost frustra vim amoris, frustra alienae formae decorem ac cusare, & praetendere flagitiis suis: suapte sponte pec