장음표시 사용
61쪽
quorum mentis acies ita affecta ad ea, quae simplicIter& absolute, & suapte natura , vel maxime clara sunt . ut oculus noctuae ad lumen solis. Quo circa tunc ab iis , quae per se minus clara , & perspicua sunt, sed clariora , & priora nobis , ad ea , quae natura clariora, ct prioia, id est, ab eventis ad causas, a compositis ad
simplicia progredimur: & ordinem non rerum naturae , sed imbecillitati nostrae consentaneum , a C COnvenientem tenemus, sic cum lunae rotunditas efficiat eas varietates , quae in ipsius illus ratione cernuntur :prius tamen in hominum mentibus fuit earum varietatum notatio & animadversio , quam globosam esse Iunam cognosceretur, cumque caetera corpora ob id
dissolubilia sint, quod constent ex illis quatuor primis: non est tamen dubium , quin homines non e simplicibus ad concreta , sed eκ his ad illa cognoscenda pervenerint . Interdum autem Contingit, ut in mathematicis , nam definitiones, & communes sententiae , &hypotheses , quae initio earum traduntur , cum per se ac natura γνωριμο ραι sunt, quam ea, quae consequuntur ex eis tum facilius etiam apprehenduntur . Sum
ma igitur eius , quod hic ab Λristotele docetur, haec est : In cuiuslibet rei tractatione ordiendum esse a clarioribus , sed quoniam alia dicuntur clariora simpliciter , alia nobis : distinctius explicat sententiam suam, dicens incipiendum esse nobis ab iis, quae nobis sunt clariora; quare ubi eadem erunt natura clariora , &nobis, ab iis principium ducendum erit: quemadmodum mathematici faciunt. Sin alia natura , & per se clariora sint, alia nobis , ab iis , quae nobis clariora sunt, ad ea quae per se, & natura talia proficisci oportebit .
O Hoc est illud, cuius colligendi gratia omnia illa αχί γνωρίμων antecesserunt. Cum enim oportet ei, qui alicuius artis idoneus auditor futurus est, Clara
62쪽
IN I. ET HICORUM. 69 esse ea , quae principio illius traduntur, illud quoque
Consequitur , ut oporteat , eum , qui commode , auditurus est de rebus honestis & iustis , & , uno verbo, civilibus, bonis moribus institutum eme . Nam in haedisciplina , rem ita se habere , ut, exempli gratia ,
amandam esse mediocritatem,sugienda extrema, haec, inquam , & similia pro principiis ponuntur : neque , cur ita sit causae ullae subtiliores exquiruntur, ac ne necesse est quidem . Iam is , qui bene educatus est , haec & talia, aut iam cognita habet, aut sine ulla difficultate alio momento percipiet, iisque libens assentietur . Quod si quis est, qui neutrum horum praestare possit, hosce audiat Hesiodi versus. Ille quidem longe optimus es, qui ipse omnia novit Sed bonus es etiam is, paret qui recta mouenti . At qui nec per se novit, nec si quem alium audit,
L pud Hesiodum tamen post primum eorum versuum hic statim legitur , ce-τα, tisi ἐς εἰσὶν ἀμείνω . Sed ego eum in calamo exaratis Aristotelis libris non reperi : neque vetus interpres agnoscit: Eustratius, qui caeteros explicatione sua persequitur, hunc non attingit . Clemens quoque lib. 3. paedagogi cap. 8. cum hos versus citet, hunc praetermittit, &Αristides λογω κομώσριο, ρ-μως, & Plutarchus . Quo fit , ut eum Hesiodi esse non putem . Hanc ipsam sententiam ad finem libri decimi repetit, & copiosius tractat. TOIσεθεMνὶ Magnam enim vim habet consuetudo ad
assensionem, & ad facilem eorum, quae traduntur , perceptionem, ut est in primo minore σμετατἀφυπικά. Και δούωνὶ Sic supra ,τοι-καλὰ, ou τἀ-. Hoc autem addit,quoniam iusta quodammodo sunt, quaecumque ex quacunque virtute fiunt, ut suo loco docebitur.
63쪽
rχη Quidam libri veteres, ἀρκεῖ : quod tamen mihi quidem non probatur. λάβοι ἀν) Principia enim alia auditor domo affert , alia a docente accipit. Οὐ- μιν παναριτος) Hanc sententiam , ut notum est, expressit Μ inutius apud Livium lib. 32. Saepe, inquit, ego audivi milites , eum primum esse virum , qui ipse consulat , quod in rem sit: secundum eum, qui bene monenti obediat: qui nec ipse consulere , nec alteri parere hiat , eum extremi ingenii esse. Et Cicero in Cluentiana : Sapientissimum esse dicunt eum, cui, quoad opus fit, ipsi veniar in
mentem 2 proxime accedere illam , qui alterius bene inventis obtemperet. Et Aemon apud Sophoclem in Λntigone . Γνωμη γ ει τις -δ νεωτερου
Zenonem autem philosophum aiunt hos versus ita efferre solitum .
At contra Aristippus , alieno consilio indigere, miserius esse dicebat, quam mendicare . Herodotus autem utrumque aequa in laude ponit, cuius illud est,
πείθεθαι, nisi forte non ad praestantiam , sed adactionem respicit . Homericus autem Nestor a rege utrumque exigit. 'AMιι αναξ, α τὰ τ' Iυ μηδιε. πειθεο τ' ab a.
64쪽
IM i. ET HIC RUM. 11 CAPUT U. 1Pὶ Sermone illo de principiis abductus paulisper a re proposita, nunc ad institutum redit, ac de ipsa summi boni natura disserere ingreditur. In primis autem percenset falsas aliquot de eo opiniones, easque refellit: tum ratione ac via progreditur ad pervestigandam veram illius definitionem, quam denique
repertam constituit ac confirmat.
δε ) Nostra autem , inquit, unde digressia est ,
Το si ἀγαθονὶ Summum, inquit, bonum & felicitatem videntur vulgares quidem , & abiectissimi quique in voluptate constituere: ii autem, qui politiores sunt, quique se ad tractandam Rem p. conserunt , honorem sibi proponere tanquam finem videntur. Quod si quis roget, quo argumento percipi possit, eam eme illorum de felicitate sententiam , huic satisfacit Aristoteles , cum ait , βίων . Significat enim id facile colligi posse ex ipsorum ratione vivendi . Nam ut quisque hunc aut illum finem sibi proponit , ita vitam suam hoc aut illo modo instituit . Fallitur autem hoc loco S.Thomas, qui exponit ἰας βέων, aliquid eorum, quae
pertinent ad Vitam . Οὐκ ἀλογως) referendum est ad verbum ἐοίγιλαν, non ad verbum .
Keia: φορτικαheem in Vix ulla vox est in his libris, in qua reddenda minus inter se convenerint interpretes. Vetus hoc loco interpretatus est,gravissimi. Iraque S. Thomae causam dedit errandi , & longissime ab Aristotelis sententia recedendi. Accepit enim gravissimos, vel propter auctoritatem scientiae & doctrinae, vel propter vitae honestatem. Λrretinus, onerosissimi , in quo est
65쪽
quidem aliqua vocis similitudo. φόρτος enim aut φορ-
τλν onus dicitur: sed ad id quod significatur nomine
τῶν φορο οῦν, nihil alienius cogitari potuit. Neque Λrgyropylo melius successit, quam ceteris. Vertit enim, importunissimi, minime sane oportune eo vocabulo usus. Perionius Argyropyli errorem secutus est . Lamiabinus odiosissimos, & insolentissimus vertit, ct congessit multos locos Aristotelis , in quibus putavit φορτικου valere idem , quod odiosum ac minime ferendum: sed
eum quoque opinione sua vehementer falsum esse spero hodierno die omnes qui me attente audierint, cognituros . Ego enim, cum tantam esse in hac voce explicanda eruditorum hominum discrepantiam viderem, coepi in evolvendis optimae notae scriptoribus Graecis, ubicumque eam repereram, annotare, & ad eam, memoriae caussa , signum aliquod Opponere, sperans fore , ut e plurimorum locorum collatione mihi
tandem , is illius innotesceret. Notavi locos mille ,&eo amplius, quibus conserendis illud mihi assecutus videor, ut de vi ac potestate huius vocabuli satis commode disserere possim . Φορτιον, ut dixi, onus est, inde φορτηγοὶ, qui victum sibi vehendis oneribus quaerunt, qui vellaturam , ut
Varro loquitur, faciunt. Quod quoniam abiectissimum est hominum genus, faetum, ut φορταοι dicantur homines abiecti , viles , sordidi; & τωαι φορτιυὼ , artes sordidae, atque illiberales, quaeque non nisi a vilissimis hominibus factitantur. Inde tralata est ea vox ad alia multa vitia , quibus plerumque eiusmodi homines laborarent. Quod etiam factum est in voce βα- νεωσος, quae mihi valde amnis videtur ei, de qua nunc agimus . Mom σοι enim primo dicti sunt , qui ad sornacem, aut ad caminum artes suas exercerent, homines favillae, & fulginis pleni. Deinde accommodata est ea vox ad omnes sordidas artes,quas qui faciunt,
66쪽
quoniam inepti esse solent, neque ullam habere rationem aut rerum, aut hominum , aut loci , aut temporis , ideo Aristoteles quarto horum librorum di ἀπειρομώαν idem vitium vocat, & eos qui magnos sumptus faciunt, in res contemnendas, &ex eo se magnam quandam gloriam colligere arbitrantur, μαωπnominat. Quomodo etiam Aelianus libro secundo M
apparari ab iis, quos Aristoteles vocat γορτικὰς& βαλαυ- quem Aeliani locum Lambinus pellime interpretatus est . Itaque in illis omnibus locis Aristotelis in quibus ipse vertit, φορτικον ociosum , minime tolerabile, minimeque ferendum, vertere debuerat, ridiculum aut sordidum, aut , ut eum Adrianus Turnebus vir praestantissimus admonuerat, ineptum. Aio τον βίον in Quidam veteres libris βίων : quod melius videtur.
Τρεῖς si εἰά) Multa quidem sunt vivendi genera:
sed tria , ut videtur , maxime insignia : unum vulgarium, qui ad voluptatem reserunt omnia, di ventriae libidini servientes , nullam aliam cogitationem su scipiunt. Alierum elegantium hominum ac politico- Ium, qui capessunt Rem p. & in rebus agendis versan mr . Tertium eorum , qui sublimiori ingenio praediti, totos se conferunt ad contemplationem cognitionemque rerum, aliisque omnibus curis posthabitis, in ea una occupantur. In Ethicis quoque ad Eudemum idem traditur: nimirum τρεῖς ἶδ νυ βι 'HIM/-σντων,
Οἱ-ουν πολλοhὶ Reprehendit iudicium vulgarium raffirmatque eos omnino serviles videri, qui quidem pecudum vitam caeteris potiorem esse ducant, eamque sibi deligant , quam sequantur . Ἀνθ reMAςὶ sive quod cupiditatibus pareant , sive quod nihil unquam magnum atque excelsum, cogitent.
67쪽
In Eudemi is quocue ait, neminem hoc Vitae genus
Bοσκηματων βίον) Nam eae voluptates, qua gustatu percipiuntur , quaqque tactu , de quibus eum praecipue loqui hoc loco intelligendum est, communes sunt homini cum bestiis . Τοπι - δε in Eos qui opibus affluunt, quique in imperio constituti sunt, vulgus felices ac beatos putat. Quam igitur vitam ab iis coli videt,eam omnium Optimam, atque optabilissimam censet. Quocirca cum p tentium magna pars iisdem , quibus Sardanapalus Iim , cupiditatibus serviat, Videntur vulgares ratione aliqua moveri, ut in earum expletione finem bonorum eme statuant. Hinc autem intelligi potest , locupletes di potestate praediti homines quantum studium conferre ad bene Iaudabiliterque vivendum debeant. Cum enim secus faciunt, non tantum corrumpunt ipsi se , verum etiam alios exemplo suo in eandem perniciem
Σαρδοπαπαλιν) Hic Asbriorum, non ut Eustratius ait, Persarum, rex fuit, non modo tempore, sed vita etiam moribusque postremus. Multa de eo Athenaeus libro duodecimo, Diodorus libro secundo, & alii. Epitaphium illius varie traditur , a quibusdam hoc modo .
SARDANAPALVS Anacyndaraxis F. Anchialea ε' Tarsum extruxit uno die : nunc mortuus est . Ab aliis . EG o rex fui: θ' quoad vIxi , bibi, comedi, rei Venereae operam δε- G : cum scirem oe brevem esse hominum vitam , Θ multis mutationibus obnoxium; Θ fructum bonorum , quae ego re- Iiquissem , ad alios perventurum. Quare hoc facere nullum diem intermisi. Λb aliis . SARDANAPALUS Anaondaraxis F. Anchialen , θ' Tarsum extruxit uno die. Ede, bibe, lude : alia enim omnia tant2 sunt. Impossita autem erat sepulcro ipsius statua , quae digitorum crepitum edere videre-
68쪽
IN I. ET HIC RUM. 13 videretur . Choerilius illud interpretatus est his versibus , qui sunt apud Athenaeum lib. I 2. Eo εἰδὼς , οτι θνστὸς εφυς , σὸν θυμο - ,
Cicero a. Tuscul. Ex quo, inquit, Sardanapali opulentissimi Syriae regis error agnoscitur, qui . incidi iussit in busto . Haec habeo , quae edi. &c. Quid aliud, inquit Aristoteles, in bovis, non in rein 'gis 1epulcro inscriberes Haec habere se mortuum dicit, quae ne Vivus quidem diutius habebat, quam fruebatur . Idem est in secundo de finibus.
Σεμ, ἐδα ' τα si πολλοῖ/μία τυφω εμαρψε . I δε' χαρδεντες Vulgarium una ratio est . Omnes enim nullo dilcrimine voluptatem sequuntur: politi rum duplex . Partim enim ad Rem p. accedunt, iique honorem sibi proponere videntur, dc ad eum omnia referre : partim se totos cognitioni contemplationique dedunt: de quibus alius constitutus est ad dicendum locu Sota δε ) pendet ex illo οἱ ναααοι φορτικω τοι , &
εδονὶ hoc addit: quoniam sunt di .qui sibi virtutem ipsam atque honestatem proponant, etiam si nullus eam se honos consecuturuS . Φαινεται δε ) Duobus argumentis ostendit honorem non esse summum bonum . Eorum unum a re puga antibus ducitur , hoc modo . Summum bonum proprium quiddam esse eius , cui contigit , arbitramur : Atquetia proprium, ut dissiculter ab eo avelli queat . At ho-
69쪽
nor non est quicquam proprium eius , qui eo a meitur; imo potius testimonium quoddam alienae de praestanti ipsitus virtute opinionis . Itaque facile eripi potest , non enim situs est in potestate eius , cui defertur; sed aliorum . Quo fit , ut interdum tribuatur indignis ,
dignissimis denegetur , ut cum praetore creato Vatinio, Cato repulsam tulit. Nam vir bonus praestare se honore dignum potest : ut alii quoque ita iudicent , non potest . Constat igitur honorem levius quiddam eme , & minus altis, ut ita dicam , radicibus nixum , quam id , quod quaerimus.' λαπολαιοτερον Μirum quid secutus sit Argyropylus,
cum hunc locum ita verteret, videtur autem ab eo it stare quod quaerimus . nisi forte pro πολιαιοτερον jegit , ετιποορωτερω , aut aliquid tale : quod tamen sine dubio vitiosum emet . ΜαντΔομεθαὶ Hoc Verbo utitur , quoniam nondum ex iis, quae disputata sunt , constat , quaenam summi boni natura sit. Ετιμὶ Alterum hoc argumentum est, quo demon stratur honorem in rebus bonis principem locum non obtinere, non enim plane , & omnino suapte vi expetitur imo vero optimus & gravissimus quisque nam
levium quidem, Ac ventosorum hominum alia ratio est non aliam fere ob causam honoris studio ducitur, quam
ut plane perspiciat , id quod maxime cupit , se virtute praeditum esse. Talium igitur iudicio virtutem honore praestantius quiddam esse constat. Hic autem considerandum, sapientum sententia quantopere a vulgarium opinione dissideat. Quotus enim quisque nos rum est , qui si aperte , ac sine ulla dissimulatione sensum animi sui velit expromere , non ita existimet, honoris potius consequendi gratia sequendam eme virtutem, quam honoris studium ad virtutem dirigi oportere λ Pone ex altera parte virtutem omni honore sp
70쪽
IN I. ET HICORUM. 37liatam : ex altera honorem quanquam verus quidem honos existere , nisi ex virtute non potest sed tamen aut honorem , aut etiam inanem quandam , & adumbratam honoris imaginem nullo solidae virtutis fundamento subnixam, populari tantum aura, & falsis imperitae multitudinis sermonibus excitatam: quos e hac parte concursus,quam ex illa solitudinem futuram Putas p Ita magna pars mortalium omnem virtutis fructum in honore positum esse arbitratur: neque ea mer cede detracta , fatis magnam caussam esse ducit , cur
asperam illam , & multis obstructam dissicultatibus virtutis viam capessere debeat. Longe aliter ait hoc loco Aristoteles ab hominibus eleg nti praeditis ingenio fieri r qui honorem ob id unum expetunt , ut virtutis suae conscientia certius , & exploratius frui possint . Amant enim eximie virtutem , & ad eam omni studio incumbunt, omniaque sedulo faciunt, ut eam sibi com- Parent : neque quicquam habent antiquius, quam ut ad eam perveniant, quanquam autem sibi conscii sunt, se nihil consulto praetermittere , quod ad eam acquirendam pertinere videatur e semper tamen dissidunt suo de se ipsis iudicio : neque unquam satis pro certo sibi persuadere audent, se illud bonum , quod tantope
re optant, consecutos. Sciunt enim pro ingenito omnibus amore sui, facile quemque a seipso decipi, nullum
de se iudicare ut alibi Aristoteles loquitur, ἀδελατον:ita esse omnes a natura factos. Aliena , quod ait Comicus, melius ut videant, & iudicent, quam sua . Saepe igitur ita secum loquuntur. Quid si nimis ipse mihi placeo, & sana me virtutis meae opinione Iudi ficor λ quid si multa in me vitiosa , quae me fugiunt , alii vident λ quid si , cum aliquos mihi ad virtutem progressius fecisse videar, alii me longissime ab ea abes
se cernunt ' Hoc est , igitur , cur honorem requirant: non ut virtutis praemium : Ipsa etenim virtus , ut ait