장음표시 사용
241쪽
oselorum , sive obligationum scientia est . &sine supremo Legislatore obligatio nulla est . 8 a .
LEMMA II. Homini pratis eorpus organicumina' substanxia Diritualis , Iibera , immer- alis.
Altera haec veritas quoque unum ex primis moralis iundamentis est ; nequit enim moralis spectare nisi ad substantias intelligentes, ac liberas, quae suis facultatibus uti, & abuti pol sint, & a Legislatore supremo approbationem, aut improbationem , praemium , aut Poenam
mx. EXPLICATIO II. Ex duobus hiscelandamentis fax Iequentes propositiones statuam, quas hic tantum proponam quarum vero de monstrationes fusius expositas in nostra philosophia religionis, cujus summa sunt, invenies. PROPOSITIO I. Idea Dei inereata, is ere toris , Ensis Omnι perfectionum genera infinitie Ilus alicuIus , ac Iegis, adeoqua is religionis necessitatem trahit. Religio enim in homine re
ipsa non est nisi cultus religiosi exercitium, &divinae legis observantia I48 . Primae hujus propositionis demonstratiorem Invenies in universa parte prima philosophicaedissertationis philosophiae nostrae religionis. PROPOSITIO II. Idea reli Ionis Deois
komina digna necessitatem trahιt Regula unica silai, is morum , ae uniea reluionis.
Idea haec hoc ipso a bordam Tolle antἰam excludit quamlibet religionem admittentem , quemvis scilicet cultum, fidem, moralem. De hac re in nostra philosophia religionis consuli possunt numeri 132, dcet 23; prima disia sertatio philosophica a pagina ago ad paginam Σῖν; & in dissertatione sequenti, pagina 332. PROPOSITIO III. In unoWantia , ct Eepra-
ωationis flatu , in quo modo iacet natura humana , quacumque harum ea usa sit, ut religio
242쪽
sit digna Deo , is bomini posbilis , necessa νι o
Seu , si mavis , idea religionis dignae Deo , di homini possibilis inseri necessario natuν alas
νεligionis infusci eo iam, ac propterea divinc νε-ligionis nee asνatem, cujus Deus I ple cultum ,& legem determinaverit revelatione lupernatu
Tertiae hujus propositionis explicationem, O demonstrationem invenies in universa parte 1ecunda primae philosophicae dissertationis nostrae philosephiae religionis. Consule etiam, si lubet, - hac eadem de re numeros 47, 1 I9, 128 , 138 , 339 , &, ejusdem philosophiae
PROPOSITIO IV. Si ιnter diversas rilagιο-nes, qua in Orbe Due , 9 D a Deo revelatione emanatas dicunt, aliqua sit, qua unιca pura sit is ια doctrinio rationi consona 3 quasvaeonflante ab orbe condito ad hos usque dies perpetuo perseveraverit 3 hae illa es , quam Daus approbat, qua re Ipsa a Deo emanat, quam unicam , ceteris rejectis , homo sequi dabat.
Evidens siquidem primo est, religionem nullam doctrinas absurdas, aut talias proponentem a Deo infinite intelligente, ae sancto esse pol se. Evidens est deinde , quum Deus hic omni aetate coli debuerit religionis exere tio a se supernaturaliter emanatae, &supernaturaliter homini propositae , necessario religionem hanc , quae unica inter omnes pura est, in doctrinis rationi consermis , & unica quoque omnibus saeculis existens invenitur, eam esse, cujus Deus auctor est, & institutor. PROPOSITIO U. Religis Christiana Cato σ-Πea, qua sola pura in , is in doctrIois ratio iani eonformis, mundo eoava , sola cali, O terrainet ἄρ abιlibus testimoniis confirmata , sola totius diυIuitatis notis elari Is , is permanem tibus obsig ata , illa unica religis es , quam, Bomo
243쪽
ejus Potentia seni tua. 143 homo amplecti , θ oqui dabat. Ipsa sola enim& unica id omne continet , quod religionis a Deo probatae , unicae verae religionis nota eL se potest. Duarum postremarum propositionum explicationem , & demon strationem invenies in integris duabus differtationibus , quibus philosophia
religionis explicit. PROPOSITIO VI. Unica Lae religio , qua homo sequi debet, nempa Chrisiana catίolica . hominem arctissime , ἐν omnimoda obiicit uni
versa natura legi, omnibus nationis legibus tum
acelesiasticis, tum Lacularibus sa j, ut quisque. qui sacrae huius religionis rudimenta novit , aperte scii .. Quae quum ita sint, ut quaecumque moralis proposito demonstretur , satis erit ostendere , propositionem hanc demonstrandam aut esse unum ex primis principiis, aut unius ex tribus fise legislationIbus consequentiam necessariam scilicet, vel legislationis Religionis naturalis , vel legislationis Religionis reielata ν vel legislationis legItima auctoritati
rara. EXPLICATIO III. Ex generali hac theoria facile erit solide statuere diversas pra-cipuas mora ιιι propositiones , sue solo rationis lumine , quod in plerisque sufficit , ut decernatur sit ne aliquid justum, aut injustum, honestum , aut inhonestum , licitum, aut illicitum ; imo a ad sententiam ratione comprobandam. Sive infallibili divinae revelationii auctoritate , quae Dιi ipsius ratio est , quaeque ipsa suprema ratio est eorum , quae praecipit , aut vetat rso, di et si .
a Quum Aie leges , quibus tenemur aucte
aenumeret , nationales etiam ecelasiasticas , optimo sano iure , commemoret , sinite alis ecinc Iesia teges non erant omittenda. In cryreo.
244쪽
et4ι Thaorta anima humana. I. Qaidquid ratio praecipit faciendum est , quidquid vetat , vitandum . Ratio enim unum ex mediis est , quibus Deus partem suorum prae inceptorum nobis edicit; illa scilicet, quae in naturae lege eontinentur , 863 in . . II At ratio saepius anceps non satis In omnI-bvs moralibus certo definit . Tunc vero revelatio , quae a IIui madium est , quo Deus voluntatem suam nobis manifestat, deliniet spla , lieitum ne illud sit, an seeus. Si ratio, & revelatio de aliquibus , quae acimares spectare videantur, silent , tunc haec nec praecepta sunt , nee vetita ; Imrias humana siquidem pleno suo jure gaudet , quum nulla lex nota , generalis , aut peculiarIs eam allig1t, aut circumscribit.
POTENTIA MOTRIX ANIMAE HUMANAE .
x x . OBSERUATIO. CErtum est, animam
humanam esse ea Mam υel e δῖσι entem , vel occasionalem variorum motuum, qui habentur meorpore, quod incolit , atque. animat ἔ experientia enim docemur , liberos corporis motus non nisi voluntatis nutu haberi , re necelsarios ipsius corporis motus , ut eordis pulsationem , sanguinis circulationem , pulmonum exercitium , cessaturos , quum e corpo- a Modo de his etIam Oeelsa sileat . Memo erit auctor , se supra dixisse , rationem Io --ι da natura lege , revelatsonem dν lege dιυι-ua ι non igitur per i tam loquitur ratιo dr Ie re eeelsastiea . Sιι si lex eeelsa'sea D qua ἀζών , etiam ratione , is revelatsone de re alι- rua taeentibor, ab omni catholico religiose a uinii/nia est. Interpres.
245쪽
oIus Potentia morrJx. 24sre anima abierit . Anima itaque certe ea apissiua est motuum corporis, s ve efficiens sit , sive occasona Iis. At vero efficiens ne est , an tantum oceasionalist Hoc investigare modo statutinus, ac definire t 26 , & ara . I. Ueteres philosophi a Thalete ad Cartesum
animam humanam passim censuerunt causam e MIentem tum liberorum , tum necessariorum motuum humani corporis.
Thales, reserente Plutarcho , a eensuit , animam humanam ens esse se perpetuo proinpriis viribus movens ἰ Pythagoras , numerum esse se moventem; Plato substantiam esse intelligentem se propriis viribus moventem. Aristoteles plura falsa de anima sentiens , virtutem motricem cum magistro suo illi tribuit. Eius vero sententia veteribus, dc recenistioribus peripateticis communis facta est. II. Cartesus omnium primus de Intima hae facultata eo pora movendι philosophice dubitare ausus est, quam vetus philosophia vulgari praejudicio obsecundans animae tribuebat . Ab hac Cartesii dubitatione ortum habuit systema causarum occasionalium . Porro sententia haec verosimilior videtur, dc per hos dies passim recepta est. Quare In Cartesi, Neutoni, Malebranchii,&plerorumque recentiorum phi Ipsophorum sententia Deus est uniea causa efficiens universi motus , qui in natura sue animata , sive inanimata habetur; anima vero humana , uti, dc materia, non est nisi eaufa Oeσasionalis illius, qui ipsi tribuitur. III. Lockius, dc Clarkius mediam inter Carialesium , dc veteres philosophos sententiam amis
a pluraνehus da piaeἰtis philosoph. I. 4. c. Σ. PT thagoras numerorum nomise hic substantiam intelligit.
246쪽
246 TMora .nἰma , mana. plexi sunt. Causam occasionalem mat riam V luerunt, non animam.
Corpora quaevis, inquiunt, sunt tantum Causa occasionalis motus hi aliis corporibus excitatati ; quum enim omnino corpori inertia indita sit, haec omnem motricem virtutem excludita At anima humana motuum , qui in humano Corpore contingunt, eausa esseiens est ;ipta enim intrinsecam habet activitatem, aqua motus hi produci possunt. Celebres hi philosophi partem hanc veteris philosophiae admittentes eam aut rationibus fulcire debuisse videbantur novis, ac solidis; aut ab objectionibus gravissimis tueri , quibus pata sim rejecta fuit: hoc tamen non praestiterunt. MATERIAE ACTIO , ET MOTIS. 1213. OBSERUAUO. Maxim. visibilis naturae phaenomenon est ejus actio, & motus. Nihil intentatum reliquit philosophia , ut it Iud explicaret, ejusque causam detegeret. rat6. EXPLICATIO I. Aristoteles, celebris
ille philosophiae creator, materia' uni Uersae aes vitatem intrinoeam tribuit, sive naturalem Tirtutem se propriis viribus movendi. Hinc per Aristotelem varias in variis corporibus activitatis intrinsecae, & nisus ad motum species . Hinc generalis naturae animatae , Minanimatae actio, quae ab omnibus hisce peculiaribus activitatibus resultat 177 . CONFUTATIO. Quatuor gravibus vitiis Iaborat haec Aristotelis sententia, quibus reii
Primum est, ipsam opponi magno Inertia ma-υνia ρώεnomeno notissimo , atque certissimo ita universa illa naturae materialis parte quam
observare , & experimentis subiicero possumus
247쪽
Alterum est , hinc intelligentiae phaenomena exoriri a causis , in quibus nulla intelligentia est ., imo quae intelligentia carentes supponun
Tertium est, non valere 3d praecipua, atque constantia regni animalis, & vegetabilis phar- momena explicanda , in quibus aliquid majus Entelechiis universae materiae communibus plane elucet.
Quartum est , iis omnibus gravissimis obj ctionibus impugnari, quibus atheismus proteritur, & cujus sententia haec semper fundamentum fuit , 121 . EXPLICATIO II. Peripateticorum , α Academicorum scholae sola materiae actio animalis, & vegetabilis regni phs nomena plurima explicare posse desperantes, Naturas pia. sicas excogitarunt . substantias nempe simplices, a se, & natura sua activas , nulla tamen intelligentia, nulloque sensu praeditas, quarum munus esset ea producere , quae in visibili natura mirabiliora sunt. Histe naturis in his scholis tribuebatur oris ganica animalium structura, cordis, & pulmonum actio in animali regno; in vegetabili ve-TO , organica vegetantium structura, aptorum succorum delectus , succorum in flores , fructus, & germina metamorphoss. CONFUTATIO. Patet . naturas has plasti-Cas mera tantum commenta in physiologia , in animali , & vegetabili mechanica , atque in universa physica esse posse. I. Substantiis hisce intelligentia , & sensu earentibus explicari nequeunt phς nomena , quae in homine Prineipium sentians , is intelligens omnino a materia distinctum indicant. Hoc principio in homine supposito , cur illi virtus hominis activa non tribuatur , si homore ipsa activa viri ste pol Iet; potius quam cae co, di sensu experti principio, Naturae plasti-
248쪽
ris Theoria an ἰma haman. . eae, cujus actio inutilis smul est, diebἱ er Ca. MutIlIs : animae humanae siquidem id omne tribui potest , quod naturae huic plasticae tribuitur: eέimariea ; substantiae enim intelligentia Carenti operationes tribuuntur , quae intelligentiam , eamque maximam necessario supponunt IL Neque magis in brutis valent naturae hae plasti eae cognitione, & sensu carentes . In iis quoque earum actio inepta, inutilis, & chimae-
III. Nihil inagis praeterea in vegetabili r gno valere possunt. Patet enim, physicum regni hujus machinamentum necessario causam intelligentem postulare , quae & ejus structurae praefuerit, & ejus conservationi adhuc praesit; quidquid vero actionis in illo apparet , sempeTgeneralibus, aut peculiaribus motus legibas Iibere a Deo naturae visibilis auctore statutis . atque permanenter servatis tribui potest PHL
Doctor Cudvvortius in suo P ἰυεω orbis in Dilectuali ossemata saeculo proxime superiore veteris philosophiae naturas plasticas ite tum etenebris revocare conatus est; at philosophi in genii sui nisus fortasse commendantes, in sursnaturis plasticis non nisi veterem chimaeram es tu, in qao jacebat, eductam invenerunt. in i 8. EXPLICATIO III. Strato Lampsac nus illustris peripateticus tertio aerae christia. nae saeculo docuit , corpora omnia In elementa per se aliivia resolvi posse; ab hac vero primigeniorum elementorum activitate propriam cuis jusque corporis, dc universiae naturae generi amactionem proficisci . Hoc systematis monadum exordium suisse videtur a . At a J ETTMOLOGIA . Monas ς Ens unicum . ac solitarium z ens omnem a se compositionem ex eludens: A μονδε : solus.
249쪽
At vero haec Stratonis sententia iisdes quatuor vitiis laborat, quae in Aristotelica, cujus haec peculiaris tantum explicatio est, adnotavi
ra xy. EXPLICATIO IU. Celebris Leibnitius , fortasse nil tale cogitans Stratonis peri patetici sententiam in eleganti suo de Monadibus somnio ex parte admisit 9ss, & i 2 . I. In philosophi hujus sententia Deus , an in
geli , animae humanae , atque brutorum , elementaria corporum principia , monades sunt ;nempe substantiae simplices omni intrinseca compositione carentes. Monades, inquit, simplices sunt ; hinc corporum compositionem explicat, quae substantia-xum partibus carentium collectio sunt. Monades sunt Mox tanga ; hinc corporum ex tensionem explicat , quam ex juxta positione substantiarum inextensarum oriri vult. Monades omnes inter se dissimilas sunt; hoe est, inter existentes substantias binae non dantur ejusdem naturae, eademque persectione donatae. Hinc varietatem explicat, quae in universa natura reperitur; puta, in hominibus indolis, & appetituum diversitatem ; in mixtis , ac corporibus omnibus virium, ac proprietatum diversitatem . Monades hae a AIυa sunt; hinc actionem exisplicat , qua visibilis natura permanenter ani
Monades hae sunt νarum rorasentativa. hinc explicat & substantiarum intelligentium cogitationes , & sensibiles imagines , quas materiales substantiae in nobis excitant P0f. so, re
II. Apparet, Leibnitium in suo de Monadibus systemate, quod entia universa complectitur, ana IFtica methodo processisse, intimam rerum naturam investigans a phaenomenis , quae a rebus emergunt.
250쪽
Magnum principium , quo universa eius theo ria innititur , est : Nihil ια natura fieri sinaraalona fiaseiente; & semper necessario in rebus ipsis intrinsecam rationem esse, qua fit , ut hic potius , quam ibi sint , hoc potius , quam alio modo , hisce cum proprietatibus potius , quam cum aliis. Hinc infert, in universa natura monadesbinas omnino similes non idari, nec dari posse, si vein quibus nulla diversitas sit, nec quae ulla ratio ne discemi pallint. Ceterum, inquit, nulla esset ratio oseians cur una potius in nostro orbe esset, quam in Saturno, aut in Syrio, ubi altera. est di quod rerum naturae repugnat. Corollarium hoc Leibnitio novum principium praecipuum evadit , quod ipse I, Urernibazum principium dicit; seu quo probat, indiscern ibilia in natura dari non posse. III. In Leibnitii systemate monades tum spi-vituales, tum materiales Principia activa sunt, suarum operationum verae causae efficientes .
at neque illae in has, neque har in illas agere quidquam possunt χ . Utrisque smul cum intrinseca hac acti vitateanest facultas rerum reprasmati υa , quae illis veras perceptiones tribuit, & qua verae intelligentiae sunt: hoc tamen discrimine, quod monades materiales rerum pereeptionem tantum ha bent , non tamen perceptionis hujus sensum , aut conscientiam : contra vero monades spirituales & rerum perceptionem habent, is per septionis hujus sensum , aut eo eientiam: quod has animadversionis capaces, illas incapaces efficit. Nino. EXPLICAΤIO U. Illustris Uolsus .
unus ex praeeipuis Leibnitii asseclis, hac parte a magistri sententia jure recessit, qua materia. Iibus monadibus intelligentiae speciem tribuit. Quare materialibus monadibus intrinseam activitatem tantum tribuit , qua omnium vi