장음표시 사용
361쪽
346 S Opsis Annal uni Societatis AESU
nem, cui & puer aderat Sebastianus, instituit ad selicitandum S. Xaverit patrocinium. Tandem 3 o. Martii intrarunt Goensem pol tum, Moritur P. 3. Eborae II. Decembris extremum vitae diem confecit P. Doctor Mi-M ςh ςiara' Tinocus Elvensis. Tradidit scientias in Academia Eborensi,& ibi mode-'' ''' ratus est primariam cathedram Τheologiae. Post alias ordinis praesecuiras, Vice Provincialem egit Lusita Provinciae,& Provincialem Transtaganar. Chaiaritas adversus subditos quamlibet paternam superavit. Nihil magis exosus, quam d scordias, & animos mutuo amore non devin tos. Ajebat, se neminem expulisse de Societate, & gubernasse Theologice. Id notum fecit ingens studium omnes reducendi ad bonam frugem, & in Societate conservandi. siephanui . Ibidem duo Coadjutores vita recesserunt. Stephanus Pinerius tr.dης iv . Novembris, natus Balei fami in agro Bejensi, octogenario major. Con imbricae,' Eborae Pharmacopaeum cait in nostris Collegiis. Janitor ostii secundi, pauperum illo ad accipiendam eleemosynam confluentium multa charitate medebatur fami, & egestati. Integris nitebat moribus. Laboris amor, humilitas, ac Τ 'μ' in res clivinas propensio illi familiares erant. Alter Emmanuel Sylva Merien- sis: amans silentii, & cum suo DEO per orationem commercii. Plurimis annis vestimentorum Praesecuis nunquam induit rem novam. P. Em nuel φ. Postremus demigravit Conimbricae I9. Aprilis P. Emmanuel Magam M tu . lanius Pedrogami onus. Doctissimus scientiae moralis, unus fuit e primis, qui illam Conimbricae tradidit in Gymnasio ad duas lectiones dotato in nostris scholis ab Episcopo Commbricensi. Liberalis adversus miseros,& egenos ; sublevandis iis conquirebat eleemosynas, quas abunde suggesserunt Decanus templi maximi, & Canonicus, uterque Emmanuelis frater. Rector Collegii Bracharensis indulsit eidem piae largitioni, cui tributus eli major solito proventus istuctuum ex praediis colledius. Sic foenus maximum est, dare, ut accipias.
Uinque vita sun tianno hoc recensentur. Eborae 3. Julii P. Gaspar Mo-
retra Lacobrigensis. Singulare ad scientias ingenium valetudo aliaeta retardabat. Enixe virtutibus studuit, exacta vivendi regula a primis in religione annis ad postremos conservata. Cum alius sacerdos integra sanitate se excusasset a navigatione ad insulam Maderam, pene erubuit Provincialis hanc spartam demandare Gaspari; quod cum illi suboluisset, Mi Pater, inquit, ecce ego, mitte me, quamvis sim tenuis viribus, infirmo corpori dabit Dos animum robustum. a. Illic pluribus annis explicavit quaestiones de conscientia, consulebatur in rebus gravissimis. Non ille contentus pensis suae cathedrae, cum vacabat, solitus peregrinari per insulam obeundo sacras missiones. In quodam templo adtribunal audientis consessiones vidit ejus socius porcum rothro humum excavantem, quin Gaspar adverteret: reversus in hospitium socius interrogat, cur non abegisset illud animal Admirans respondit se non vidisse, nec sensisse. Caeterum rem altiori conlilio reputans censuit diutius ibidem morandum ratus daemonem sub spurca figura, nihil aliud conatum, quam ut ipsos inde Ocytis averteret. Itaque cum iam ad iter se accinxisset, mutato consilio redit ad conciones. Insolitus animorum motus ad salubrem poenitentiam concurrentium notum secit mentem Gasipari divinitus injectam.
3. Restitutus Lusitaniae post alias occupationes praeficitur Rector Collegio Inimbricensi ; subditis anteibat, tanquam lax, in observantia religiosae disciplinae. Non permisit a janua abire pauperem sine stipe. Magna inde fluxerunt bona Collegio. Λliquando deficiente pecunia ad res emendas necessaria, accessit ad ostium vir ignotus, tantumque aeris tradidit, quanto tunc opus erat. Postremis anaia cum Eborae degeret magno Collegii lolatio ; virtutem non se
362쪽
rem lividus daemon, noctu faciem Gasparis unguibus signavit, ae in jacentis lectum profudit aquae lagenam. Plura virtutum exempla typis vulgavi. . Ulyspone in D. Antonii Collegio II. Iulii P. Martinus Leitamus Re- p. Mammiactor. Puritatem conscientiae totius vitae decursu praeprimis curae habuit. Quamlibet culpam levem tanquam enorme flagitium horrebat. Monitus adesse mortem nihil turbatus, sed vocato Confessario paucis exposuit conscientiam, & reliqua animae praesidia suripit. Ibidem P. Cosmas Coelius adjutor rei spiritua- P. xmaalis. Viginti annos egerat Procuratorem Provinciae. Ne deficeret exercitiis ju- - - vantibus animam, surgebat horis duabus ante reliquos. Nemo detrahentem audivit. In commercio propter negotia cum saecularibus maturus, prudens, &modestus. s. In Domo Prosessa Ulyssiponensi M. Novembris P. Ignatius Ma P. I tiativa renius, ortus monte majore novo ex Illustrissima familia, quae Societatem per--α- Rim. duxit in Lusitaniam. - Docuit Eborae Philosophiam, conscientiae quaestiones in
stholis Ulyssiponensibus. Erexit in Collegio D. Antonii Sodalitatem B. Virginis a bona morte, quam postea transtulit ad templum Domus Professae, ejusque, dum vixerat, procurationem suscepit, & incrementa. Hodie illi e multum flo-vet. Dum regeret Collegium D. Antonii, festis die s cum Latinitatis magistros, tum nonnullos sacerdotes mittebat per urbem, aut in vicinos pagos ele- menta fidei plebem edocturos. Praepositi Domus Professae munus obibat, cum illum mors intercepit. s. Conimbricae r s. Aprilis Antonius Cardosus Coadjutor notissimae κω ;u. virtutis. Liber ab omni labore propter longam senectutem, totus erat in visi-μ- sus. tando Eucharistico Numine, audiendis misi, sacrificiis, sundendisque piecibus. Sciens aliquem de nostris obiturum actum litterarium, pro felice luccessit alsi duas per id tempus DEO precationes offerebat. Praescivit diem suae mortis, idcirco ad eam diligentius se comparaverat, excepitque laeto vultu.
. A. R. P. Oliva morensi Collegio restituit tirocinium, quod illic cessaverat tempore divis, Provinciae, cum enim in Transtagana esset Ubssi pone Probationis domus separata, judicatum est, aliam Eborensi adjunctam Coli Collegio.
gio necessariam non esse. Auditis tamen rationibus momenti non parvi, quas referre non vacat, redacta in antiquum statum Provincia. aequum apparuit, ubi ante suerat, rursus aperiri educandis tironibus domicilium. Provinciam tum
regebat Antamus Gonsalvius. 8. Ad Brasiliam prosectus. est P. Emmanuel Pina, qui superiore anno profecti in Valetudinis causa manserat in Lusitania; secum vexit siparem Barrium sthol sticum in Brasilia Societati coniungendum. Per orichiensem agrum excurrere Missione PP. Augustinus Laurentius, & Emmanuel Moura populos instruendo, de audiendo consessiones. Bejae praesertim, ubi substitere diutius, multa suit e piis laboribus utilitas: firmati amicitia discordes, adjuti vinculis addicti,& alia tam multa in bonum proximi sunt facta, ut exarserint omnes sammis desideriis habendi intra muros urbis suae Collegium Societatis. Ulyssipone in sodalita, a 'templo nostri Collegii Sodalitas B. V. a succurrendo introducta, tanta omnium V. R ως acceptatione, ut brevi sepra octoginta capitum millia ejus a, bum recenseret. s. Collegium Farense damnum subivit. Vespere a I. NOUembris rec, Ineendiiseratis de more Litaniis, cum cerei in altari posti per oblivionem non extingue -- rentur, cereus sorte e candelabro in aram lapsus flammam admovet ejus mate- zPμ ε riae, quae constabat lignis aridis, & alendo igni aptissimis. Post quartam horae partem accurrit aliquis ignis ardore & fumo pene praefocatus. Arsere tabe naculum, & pyxis sacra cum Eucharistia, Divorum plarima simulacra, & altarium ornamenta. Impense doluit Civitas, quae nos lamma benevolentia complectitur, nostram jacturam, & sacellum, quod templi loco erat uiui nobis, &Populo, in cineres redactum. Nec de filii civium pietas in subsidiis conferendis ad compensanda incendii detrimenta. Scholasticum B. Virginis iudaturum
363쪽
praeter effgiem flammis combustam amisit smaragdum magni pretii inusium in
Virginis corona. Libris patrum Io. Funchalens, seu Maderensi Collegio non parum molestiae attulit se legii praeisns annus. Summus insiuiae Praefectus erat Franciscus Mascarentus, Socie- δας ς'si tatis amantissimus, & aequi, ae justi eximius cultor. Cum videret a primoribus
non solvi debita, & laborum mercedem miserabili plebi, Christiano ductus
consilio querentibus apud se sua e crumena solvebat, & ipse colligebat ex primoribus, nec iis erat liberum solutionem effugere. Perculit insuetus mos eos praesertim, qui sic infimis illudebant, quaerebantque obtentum vindictae. II. Casu autem contigit res, quae cupientibus visa est causa sufficiens audendi quidlibet adversus Mascarentum. Vicarius Generalis est amotus ab omcio suo, ac pulsus in exilium : id aegerrime tulerunt civest Praesectis vis juverat executionem. Hinc itaque visum vindictae occasionem sumi. Igitur factaeonspiratione, Praesectum nihil tale opinantem, in deambulatione aggrediuntur armati ; affectum injuriis, & conviciis in horridum detrudunt carcerem, ac paulo post in munitissimo includunt fortalitio. Ibi sustinuit plurima vis piissimus, ct nobilissimus, donec misero impositus est navigio, & maris, & piratarum periculis obnoxio. DEUS vero, qui suis invigilat, sospitem perduxit Ulyssim
I a. Ad purgandum tam insolens factum non puduit eos homines conari, ut nostri subscriberent tabulas publica fide exaratas ad sceleris excusationem mittendas Regi. Vocatus Vincentius Peretra Collegii Rector, ut suo nomine firmaret scripturam, cum introisset senatum, hanc audivit vocem: Transfigatur gladio hic proditori Suadentibus modeste reposuit, sui Instituti regulam esse, qua prohibetur se miscere nostros litigiis, ac contentionibus inter Dominos, ac Principes Christianos. Vestrae Amplitudines, adjecit, sunt Domini, ac Christiani Principes, ct tantae insulae nobilissimi, proinde nolint Societatem deesse legum suarum observantiae, se, & suos mori paratos potius, quam violare suas leges. Uibanitate Rectoris, de honorificis, quorum ea Natio. est appetens, deliniti nominibus, dimiserunt cum honore.
Magnui Dux I3. Magnus Hetruriae Princeps haereditarius, dein Dux Serenissimus Cosa H iae ex inus m. Europae visurus regna, initio hujus anni venit in Lusitaniam; excepe-ψώ. h. runt tantum hospitem Collegia. Eborense intravit I4. Ianuarii; die sequentis . pomeridianis horis in triclinio nostros ejus laudes e suggesto dicentes summe benevolus audivit: nec ibi moratus praeter diem unam; nam decima sexta iter continuavit. Ob dicta hospitia in Collegiis hujus Provinciae mirum dilexit de inceps socios Lusitanos. Euntes Romam, vel inde redeuntes excepit humanissime, ac muneribus explicavit animi sui adversus nostros benevolentiam. Residentia Iq. Anno proximo habuit missionem Casteldevedii P. Benedictus Lemius avi i iii eum P. Petro Sequetra. Cupientes oppidani fundationem Collegii dederunt Societati aedem sacram Spiritui sancto dicatam, idque firmatum tabulis publicis. Non deerat qualiscunque spes dotis pro nova domo. Igitur placuit hoc anno mittere PP. Emmanuelem Corream Estremotiensem, & Petrum Sequetram Cain steldevidiensem , ut illic figerent Residentiam. Ituris commendavit Ven.
P. Ludovicus Lopius: Ipsorum forent majores curae, assidere consessiones excipiendo, carceres frequenter, de nosoeomia invisere, moribundis adesse : caia
verent, ne tempus occuparent Obeundo conciones ἰ quae cogerent praedi
ctis ministeriis deesse, propter studium, quod poscunt. Ex illis non colligi eas utilitates, quas pariunt alia ministeria. Paruere hominis prudentissimi consilio, ejus oppidi magno bono. Post aliquot annos soluta est hujusmodi coepta sundatio.
364쪽
Cevit hoc anno Provineta novo domicilio Pace Iulia, sive Briae, quae est ετ
antiqua, & agro sertilissimo urbs in Τranstagana Provincia. Saepe no i ''U stri homines ab initio Societatis ibi sacras habuerant missiones. Sed nunquam data opponunitas sedem figendi: hoc demum anno oblatam non respuimus. Regebat Sodalitatem Misericordiae Ruysius Melius Lobiis vir in paucis Societatis amans; hic postulavit concionatores pro tempore Quadragesimae, suae Sodalitatis nomine, cujus est eos invitare.
a. Missi sunt P. Didacus Lobus, olim Regis Alphonsi concionator, &P. Joannes Riberius Algarbiensis, qui absolverat Theologica studia. Ferebant
in secretis mandatis, ut, si sulgeret spes sundationis, diutius immorarentur. Ut vulgatum est mansuros Bejae Patres, vix dici potest, quot contradictiones emerinserint. Obstitere primo aliorum ordinum monachi, quibus in praejudicium fore novae familiae introductionem videbatur. Itaque, nescio, quid juris obtendentes eorum moderatores coram Magistratu contestati sunt, se consentire non posse, ut in suorum ministeriorum injuriam nostris intra maenia Civitatis domicilium institueretur. Sed haud aequa visa eorum postulatio, ideoque a limine rejecta.
3. Alter obex ab Archipresbytero non tam ex propria ipsius voluntate, quam metu objectus est ἔ ne si tacitus pateretur novam ibi constitui Religiosorum familiam, nondum impetrato consensu Reverendissimi Capituli Eborensis, cui civitas subjacet in spiritualibus, id sibi noxae apud Capitulum foret. Quapropter iussit Patres quamprimum facessere, quando Capitulum domum aedificare non coacessisset. Ad haec Patres: mirari se, quod intempestive intercederet, cum ipsi nihil hactenus egerint circa sundationem. Quod attineret ad discessum ex urbe, solum Rectorem suum, ac Provincialem id sibi posse imperare, non Archipresbyterum, cui nullum sit jus in homines Societatis. . Telum sortius ab Sodalibus Misericordiae, cujus alebantur expensis, est intortum. Denuntiarunt Patribus, se finito missionis tempore eos ultra non posse sustentare, nec sinere hospitari in no comio. Non desuerunt tres fideles amici, quorum opera devictae sunt hujusmodi difficultates. Mathias No-guesta magnus Prior paraeciae S. Jacobi victum praebuit. Conductae sunt ad habitandum domus Infantis, ita dictae, quod olim suissent palatium Infantis. Supellectilem domesticam largiti sunt Emmanuel Alvarus AZeita dias, & Emmanuel Soarius Martinius, praeclari ejus urbis Cives. . Praeter has aliae multae adversitates meditatam fundationem suis in pri-Rordiis opprimere minabantur; sed omnibus superatis, annis volventibus mania iura domus nobis data a civibus. Τemplum D. Sesinando Martyri suo popu- Iari B a condiderat in ipso loco, in quo tenebat fama Sesinandum habitasse. Prope Ecclesiam aedificata est domus rebus nostris ad tempus accommodata, huc migravimus. Post aliquos annos, cum non esset spes dotis acquirendae, qua nixi possemus aedificium construere, jussi sumus relinquere stationem. Paruimus, at postea revocati, non obstantifus contradictionibus ortis, praesertim
ab Archiepiscopis Eborensibus, substitimus ibidem, donec Regina Sophia Regis Petri II. altera conjux sibi sumpsit dotandum, ac fundandum Collegium D. Xaverio dicatum, quamvis templum sacrandum sit D. Sesinando Urbis Tu
6. Undecim de nostris Indorum reductioni se accinxerunt, und excepto, Prosecti ad Lusitani omnes, in duas divisi naves. Praetoria, quae vehebat Proregem Ludo- , λη M vicum Mendosiam Furtadum, tulit P. Emmanuelem Barbosam, & Antonium Magalanium nondum sacerdotem. Reliqui navem sociam conscenderunt. Α-prilis Io. in altum provecti. Usque ad aequatorem favit tempus, & venti. Ibi
365쪽
aso S opsis Annalium Societatis IESU
octo supra viginti morabantur dies, donec s. Junii aequator superatus. Ea mora dedit morbis originem. Mεα Pesti 7. Augusti quarta praetervecti Caput spei Bonae. Ejusdem mensis I s. iv obivit Petrus Sylva Coadjutor solidae virtutis: multos ille in navi suis verbis moverat ad totius vitae consesiiones. Usque ad Mossambiquium navigatum inter assidua pericula. Ibi coniunctae sunt naves quinque ἔ tot enim solverant Ulysii pone. Miserando in statu erat insula: nam Arabs assiduus hostis Lusitani nominis, oppidum invasit decem sortissimis navibus, domos evertit, arcem, in quam se, suaque receperant oppidani, capere non potuit; nec diu morari licuit obsidendo, quod classis Lusitana obsessis ex India veniebat auxilio, quae cum recedentibus occurrisset, inita pugna, Arabum nonnullae naves mersae, aliae fuga sibi consuluerunt. 8. Reliquit tamen Arabs insulae stationem, & Coelum insecta. Inde vul
gatus morbus omnes, qui appulsi erant ex Lusitania, miserandum in modum Moi, Iosephi implicuit. De nostris I . Martii post aegritudinem diuturnam moritur Jos A du, plaus Aredius tiro: duos supra vigesimum mensem vixerat in Societate, cum affectae valetudinis causa missus est ad paternam domum; ubi cum triennio vitam duxisset, recuperata valetudine petivit in Societatem recipi sub ea conditione, ut ad Indiam, quo se a DEO vocari sentiebat, mitteretur. Magna suit illius erga morbidos charitas cum in mari, tum in insula: inde haesit ipsi lues, qua post toleratam diutinam aegritudinem piissime expiravit.
Mora . Fran- s. Ne perirent omnes, 1 8. Martu sequentis anni conscendere naves, non
. . secta necessaria provisione. P. Franciscus Carandinus Venetus per id tempus jacebat non leviter infirmus. Suasit Collegii Rector, maneret Mommbiquii, donec, instauratis viribus, posset aggredi navigationem. Nullae permovere rationes. Navi impositus, 23. Martii animam reddidit Factori suo. Annis quinque egregiam impendit operam excolendis Brasilis; motus desiderio patiendi labores magis arduos, enixe rogavit P. Generalem, sibi concederet e Brasiliensibus transferri ad Indicas missiones. Contentus DEus tam piis desideriis, ad se vocavit merito donandum praemio. Tandem s. Maji perventum est Goam. Septem haereticos nostri in ea navigatione orthodoxae junxerunt Ecclesiae. ebi p. Ahio. Io. Qui intra limites Provinciae mortali hac vita exuti sunt, recensentur tu sarrius. tres morae. q. Septembris P. Antonius Barrius, domo Serpensis, leptuagenario major. Excellebat ingenio, sed lingua parum expedita, dc balbutiens, causa fuit, quo minus magisteria continuaret, licet jam actus aliquot secisset ad gradum Doctoris. In nostro Instituto versatissimus. Nonnulla rexit Collegia Tmnianus cum exemplo, tum prudentia. Missiones plurimum fovit. Octobris i 8. Em-C ης R . manuel Crucius Coadjutor, ortus Cabessae de vite in Elvensi dioecesi. Ex profano milite sacer effectus multis adornare se virtutibus studuit. Vigesima Sep- r ra. tembris octogenario major Gaspar Costa Coadjutor Interamnensis, in Brasili, Societatem ingressus, labori deditissimus: ardens illi charitas erga pauperes, &aegrotos. Postremis annis ex scalis decidens amisit nervorum usum, ac lecto decubuit praebitis religiosae patientiae illustribus exemplis. . Petrus Ta- II. In Poriuensi Collegio I . Decembris P. Petrus Tavarius. Natus est versi in agro Conimbricens. Inivit Societatem suturus Coadjutor temporalis ; reperto, quod studuisset litteris, facultate habita a Patre nostro nuncupavit vota scliolasticorum, ut Societati serviret in gradu adjutoris spiritualis. Sacris post aliquos annos initiatus ad Angolam mittitur. Strenuissimam impendit operam iis gentibus salvandis. Saepe adivit regiones mediterraneas, di insaluberrimas ad lavandum animas salutari lympha. Hujusmodi plura in ejus vita per me typis vulgata scribuntur. Caeteram vitam traduxit Eborae, Bracharae, de
tandem in Portu. P. Petrus Ia. Conimbricae a. Novembris P. Petrus Mendesius Coadjutor spiritualis. Non paucis annis praesuit culturae Residentiae Labr ensis, tam memor sui
366쪽
In procurando animae profectu, ut' non solum non diminueret orandi tempora, sed augeret. Binis horis ante coenam genibus nixus quotidie morabatur in coelestium commentatione, & hora dimidia, antequam se ad stratum componeret. Denique vivebat disciplinae studiosus, tanquam si ante oculos Moderato
13. In Domo Prosessa Ulyssiponensi I. Maji octogenario major P. Jo-y.I annes Tavora, natus Ulyssipone nobili prosapia Rexit diversa Collegia, subdi '''
toS praevertens exemplo, nunquam indulgens sibi. Corpus seum fregit & castigationibus, & jejuniis. Etiam anno, quo de vivis excesserat, nec carnem gustavit, nec ova ; sed victitabat arido pisce ac parum salubri, quod alius tunc non esset. Reputavit se natum unice labori , idcirco nostris ministeriis, dum per vires licuit, indefessus naVavit operam. 1 . In Domo Virginis a Lapa die postrema Aprilis P. Emmanuel Gon. P. Emma ruasalvius. Rexerat Collegia Michael ense, & Bracharente. Erat modestissmus, si0 sit, v . di austeri genii, potens in dicendo. A Carquerensi Residentia, quae distat itinere unius dici, ad Lapensem domum iverat, ibi concionaturus, tempore inclementissimo, & ventis perfrigidis. Pervenit membris pene torpentibus. Ut gelu excuteret, misit frigidissimos pedes in pelvim calida plenam. Contigit, Di frigus calorem fugiens se colligeret in stomachum, qui cibos omnes regerebat : additus praetcrea dolor acutissimus dextri lateris. Nulla remedia malo infringendo, aut temperando profuerant. Inter ardentissimos animi poenitentis actus repetebat divinae Scripturae verba piissima. Gratias habuit maximas sibi assistentibus. In templo Quintelae tumulatus.
Hoc anno B. Franciscus Borgias in Sanctorum album solemni ritu illatus L Franeiscvs est: id quod grandi apparatu & sumptu in nostris Collegiis & templis δ' Ε -
celebravimus. Similiter Stanislatis Κostha titulo Beati additus suit altari- a. siint,ltimbus. S. Francisci Xaverit mirabile suit patrocinium Ulympone praestitum matri, S. Xa.ctii pa- cum lac alendo filio deficeret, precibus ad divum Xaverium fusis illico lacte V λς Rhim. turgebat. a. Sex anno labente desiderati sent, & nonnulli Patres de gravioribus More Trin. Provinciae. In Domo Prosessa Ulysii ponensi s. Martii P. Franciscus Manius ςdri Sardoaliensis. Praeter alia munia Provincialem egit Transtaganae Provinciae. Ejus charitas cumprimis resulsit erga vinculis addictos, quorum inultis annis procuravit caulas, & commoda. Religiosam paupertatem coluit, ut matrem, atqi exercitiis spiritum juvantibus semper exactissime satisfecit. 3. In eadem Domo I 8. Decembris P. Didacus Areda Arrayolensis p. tadiia Perrexit in Indiam. Goae plures annos ad populum e sacro suggesto dixit cum plausit, & audientium utilitate. Venit in Lusitaniam Ulysspone rem Goanae Provinciae curaturus. Rurius est aggressus Indicam navigationem, ted cogente vente contrario repetivit Ulys sponem. Meditans rursus idem iter, a Malori-hus prohibitus, substitit Ulysspone in Domo Professa sacrae Catechesis Doctor egregius. Erat ipsi ad tantum ministerium religio ius quidam lepor, & inter explicandum, ac interrogandum suavitas amabilis. Illius zelo plurimum debuit in suis primordiis Collegium Cetobricenis. . Conimbricae' i. Martii P. Joannes Lopius natus Bracharae. Scien-P. tias Conimbricae professus est ingenii praecellentis, & insignis Magistri nomine. LRPH Singulariter addixit animum intemeratae Virginis Conceptioni, quam suis seri. Ptis acerrime delanderat, ejusdemque mysterii amorem omnium cordibus in .sundere curabat. Genius illi mitissimus. Neminem praesens, aut abiens verbo laetit, aut vellicavit. A morborum acrimonia multa tulit postremis annis, Jobo
367쪽
33a Synopriis Annalium Societatis JESU.
1. In Collegio D. Antonii 3. Decembris P. Emmanuel Corderius. Primam lucem aspexit in Villa nova Ansensi. Gubernarat Angolanum, & Angrense Collegium. Sibi valde severus diversis macerationibus afflictabat corpus, religiola cellae amans raro foras prodibat. Integro ante mortem anno detersit animam diebus singulis apud Consessarium, ad agonem supremum se comparans. Praedixit se de medio tollendum subito mortis genere e nec aliter cvenit.
6. In Portuensi Collegio 18. Decembris Emmanuel Zuzartius Rector, ortus in Transtagana Provincia. Docuit Philosophiam, & morales scientias. Adivit Brasiliam socius Antami Gonsaluti Commisiarii. Ejus virtus, & affabilitas tum nostrorum, tum externorum corda mirum sibi devinxerat. Vi morbi delirus manifestavit, quam sanctae curae sanum ejus animum occupaverint. Ar- ronchiensis Marchio, qui praesentia sua honestavit Emmanuelis exequias, disertis verbis affirmavit, sibi hactenus notum fuisse neminem, tam prudentem, tam deditum virtuti, & virum aeque, ac Emmanuel erat, consummatum. . In Collegio Maderensi a o. Februarii Petrus Carvalius temporalis Coadjutor, octoginta & amplius annorum. Ianitor ostii secundi summopere Christi pauperes dilexit, ac fovit conquisitis eleemosynis. Persuasio fuit, ipsi largienti crevisse panem, & multiplicatum inter manus. Tempus superfluum a muneribus sibi in)unctis vel orando consumpsit, vel pascendo animam pia lectione. Opinio non vulgaris de Petri sanctimonia concursum omnium ordinum con civit. Templi maximi Canonici funebre officium concelebrarunt; quod citra dubium suit insigne argumentum existimationis de hujus socii virtutibus conisceptae.
PEr hos annos, quanquam nobis viciniores, vix est aliquid memorandum,
praeter obitus nonnullorum, sive quod pauca contigerint digna annalibus, sive quod chartae non sint demandata. Romae r . Iulii vita defecit P. Mox xvr P. Gaspar Gouvea Assistens, patria Visensis. Eum singularis exornavit virtus, prudentia, atque religiosae observantiae studium. Bis fuit Minister Con imbricentis Collegii summa cum integritate. Rexit Collegium Bracharenis. Navigavit nostrorum Visitator ad Insulas. Protector Conimbricensis Collegii, & Vicaria potestate Provincialis Lusitanae Provinciae, explevit partes optimi Moderatoris. Nemo unquam vidit turbatum minus ordinatis affectionibus. Humilitatis erat amantissimus. P F Mic. Ner- 2. Conimbricae 28. Aprilis vinculis corporis levatus est P. Franciscus' ' μ ' Nervasius, ortus monte majore in dioecesi Conimbricensi. Nihil curavit magis inter vivos, quam se torquere, & persequi. Furabatur corpori somnos, ut nocturnas horas daret coelestium rerum commentationibus. Usque ad sanguinis effusionem flagello artus suos seriebat. Non solum victu delicato fraudavit stomachum, sed etiam parte necessarii. Denique vir humanissimus sibi uni erat crudelis. P. Rane. 3. In Scalabitano Collegio I 6. Januarii mortem occubuit P. Franciscussi by liu . Cabralius Cerolicensis. Fulsit in eo ad quaeque dura singularis obedientia. Missus in Ma Zagoniam, Insulas, & Angolam promptissime paruit. Ex hac vi tutes caeterae ducebant originem. orationis horae omnibus communi duas addiderat alias. De nullo mortalium conquestus est. Erga miseros sive in no- comio, sue in carceribus admirabilem exercuit charitatem. Genius illi supra, quam dici potest, cereus, & lenis. In frequentando sacro suggesto licet assiduus suerit, quiritari audiebatur, quod non occuparetur magis, nec majoribus gravaretur Oneribu .
368쪽
4. Indiam priiverunt undecim de nostris, praeter unum emeri Lusitani. 4 Praeerat ipsis Alexius Coelius Uianensis solemniter professus. In Angola haud iis L. segniter agebantur nostra ministeria. P. Emmanues Riberius cum Francisco eo Correa Coadjutore excurrit per oppida mediterranea populos edocendo salutis viam. Defuncto Congi Antonio Couto, ad id Collegium gubernandum misessis, illie vixit ab anno I 666. ad annum i 66s. Ea tempestate plena seditionibus & insidiis, domus & templum nostrum non semel spoliatum est rebus suis. Τum Rex Petrus negotiorum causa Loandam misit Emmanuelem. Nec illi in Congum redire licuit propter itinera latronibus, & militibus insessae Interim illud Collegium extinctum est.
1. P. Emmanuel io. Septembris excursioni fecit initium, novem menia sum intervallo diversas regiones pervagatus sui laboris non poenitendo fructu. Infantes plurimi, & adulti post instructiones necessarias sacro sonte abluti simi. Meeurrit etiam Lusitanorum conscientiis, quorum multi degunt inter eas gentes obliti salutis suae, quia dediti negotiationi, & vitiis, de veterno excitati per consessionem eluerunt animi sordes. Vanorum Numinum simulacra, de ven ficia sustulit. Saepe timebat lacerari a tigribus, aut leonibus, quibus eae regiones abundant ; sed eripuit omnibus periculis Deus, ac restituit incolomem Loandae. 6. Fayalentibus multum laboris, & timoris facessivit Aprilis. Duode- ine iusicima hujus mensis tremuit tota Insula tam horrido terrae concussa, ut videretur F yalens suis insulam convelli sedibus. Incolae ruinas domorum vitaturi, in campos exibant , adomabantque ex lignis tuguria. Habitae plurimae supplicationes, ei cumlata Sanctorum lipsana: nudis pedibus saccum induti, cinereque conspersi procedebant omnes, Deiq; misericordiam implorabant. 7. Tenuerunt supra duos menses terrae motus. Sed Aprilis a . summus, novusque horror omnes immaniter perculit. Inter duos montes Capelli nomen est loco dehiscens terra vomuit rapidissima ignium flumina, qua prae teriEre, cuncta in flammas redacta vorabant. Die sequenti concrevit nubes in aere densa triste aliquid intuentibus nuncians: paulo pbst non grandinem, sed arenam pluit sulphuream, qua tota insula conspergebatur. 8. Ex praedicto hiatu resonuere tonitrua, qualia solent esse displosis maioribus machinis bellicis. Sub haec vis ignis jaculabatur in auras pergrandes lapides horrisono strepitu. Aperti plures hiatus, ceu primus non esset exonerandae copiae fluentis materiae. Greges, arena istida obruente.pabulum, in teriεre. Ex aere volucres delabuntur exanimatae. Magni ternae tractus conse pulti sunt, tegente superficiem continuato lapide: nam massa ignea, quae rivis
fluebat, ubi frigescebat, nihil aliud erat, quam lapis super terram stratus, & exintentus, ac recoctus. Indigenae vocant MVertum.
s. Infinita sunt, quae contigere, digna commiseratione, & lacrymis.
Caro stetit sua cutiositas Monacho Carmelitano cum alio sui ordinis & coenobii famulo. M i die it . accessit propius hiatum indagaturus arcana eluctauintis naturae ι dum pedem figunt solo parum fideli, terra subsidente, praecipites abiere in latentes flammas. Initio hujus calamitatis Collegii Rector virum Aiapostolicum Thomam Arnaum cum socio misit in pagos viciniores hiatui. Navarunt diligentem operam consolando, & juvando plebem, largiti sunt egentibus alimenta. Cum hi, tum qui substiterant domi, Occupabantur in commovendis omnibus ad peccatorum dolorem, & audiendis poenitentibus. Illi plane, cumprimis Arnaus, veluti commune omni hominum generi fuεre in malis solatium.
NUmerosa cohors ivit subsidio Evangelicis per Indiam Operariis. Fue si .
runt septem supra viginti, Lusitani quindecim, quos inter vir omni laude Indim. timajor Joannes Brittus, dein martyr ι caeteri diversarum nationum. Pa-
369쪽
3y Smopsis Annalium Societatis grau
rebant omnes Patri Balthasari Costae, in singibus exornato virtutibus. Funesta plurimorum morte suit ea navigatio. Tredecim peri re ante superatum Caput
Bonae spei. Pro singulis in hac Provincia secerunt bina sacra sacerdotes, alii
duas coronas recitarunt; ut moris est pro morientibus ante dictum promonto
rium superatum : nam qui pollea cedunt e vivis, totidem lacris & coronis fruuntur apud socios in India. a. Nomina defunctorum sunt. P. Didacus Garcesius Lusitanus. P. Franciseus Maria Gatinara Sabaudus. Joannes Fernandius Coadjutor Lusitanus. P. Laurentius Tanalius Romanus. P. Beatus An rhimus Bavarus. P. Franciscus Berisgodelius Corc ensis. P. Balthasar Costa, de quo mox plura dicam. P. Joannes Vandanelius Belga. P. Thomas Uanderlestius, Belga. Emmanuel Dialius Lusitanus. Hi omnes mortui fuerunt mense Aprili. Majo Ioannes Semedus,& Joannes Amaralius, ambo Lusitani. Superato jam promontorio, obit P. Adamus Aigenius Tridentinus. F. saltinis 3 P. Balthasar a Costa vir tantus fuit, ut illi me injurium existimem, si prae ' ter nomen nihil reseram amplius. Natus ille est Aldeae novae prope laltum ab stella dictum in dioecesi Guardiens. Societati adiumstus Conimbricae 2 o. Junii anno 1617. Incubuit in Latinas litteras, & Philosophiam, semper creditus phthisi periturus. Tam debilis erat viribus, & tam a sta valetudine. Ne ci. tius contabesceret, necessum fuit eum ab studiis arcere. Id aegritudinis initium habuit, cum jam erat in navi soluturus per singula momenta. Opus fuit relinqui. Sequenti anno non curatum est de ipso ad Indiam mittendo. Cum audisset Conimbricae nominari alios in sacello, ut fieri solet, se praeterito propter valetudinem, incensus ardore incredibili procumbit ad gen Praetulis multas inter lacymas emictim rogans, se quoque cum aliis nominet, ac mittat. Id peregit tanto servore, ut Praeses sibi visus sit Spiritui tacto repugnaturus, nisi gereret petenti morem.
. Igitur illi datur facultas. Res ipsa ostendit a DEo electum ad granis dia. Profectus cum Uen. P. Marcello Mastrillio, quam in terra adipisci non
potuerat valetudinem, in mari contra spem omnium recuperavit. Absolutis
Theologiae studiis transiit ad oram Pilcariam, ubi degebat annis duobus. Audivit Pareasios apud eas nationes genus hominum vilissimum in Christi venire
gregem vix posse, cum non liceret nostris more Brachmanum viventibus sermonem miscere cum hominum genere juxta morem patrium execrando, ne
polluti censerentur, & lex, quam docebant, eadem nota vilesceret. . illorum misertus aliquam ipsis succurrendi viam inire decrevit noster Balthasar, devictisque non paucis dissicultatibus objectis a nostris, qui Saniassas, seu Doctores Brachmanum se fingebant ad Nobilitatem, & sapientes convertendos, ipse Balthasar professus est vitam eorum, quos vocant PandaZas exati-rienses, qui sunt ex Raiorum ordine ; & eorum prope modo vivunt, quo S niasses Brachmanes. Eventus probavit eam a DEO mentem illi injectam. Crevit inde innumera multitudine Christi ovile. Nostri homines ad praesentem diem inhaerent Balthasatis vestigiis, eundem vivendi complexi modum, habitu
simili, & victu utentes, cum maximo animarum lucro.
6. Genus vitae tam austerum est, ut, qui se dicat hujuscemodi prosessioni, sit exuturus se ipsum, & carnem suam crucifixurus cum vitiis, & concupiscentiis. Id certum est, nullam sacram familiam in Europa uti tam rigido vivendi genere. Plurima certe egit, tulitque in fundanda per eas regiones Ecclesia fio rentissima, di in eadem conservanda. Quae virtutes hominem sormant Apostolicum, in uno micabant, & quidem non vulgaribus incrementis. De his multa typis mandavi in ejus vita, & multo plura reseret Malabaricae Provinciae hiltoiaria. Cum acerbissimus nuntius de illius morte delatus est ad Madurenses Neophytos , maerorem concitavit longo tempore non abolendum. Nost-g ΜΠ Feralis annus Evangelicis operariis ad transmarinas euntibus regiones, Atioouis. non satiatus funeribus Indiam petentium, ad unum omnes, qui pergebant in. An-
370쪽
Angolam , memorando, ae lacrymando submersu naufragio. prosectae in An golanI naves tres, in his summus Praefectus, Ac Episcopus Frater Antonius ab Spiritu Sancto excalceatus Carmelita, bene notus ex libris de re morali ditis in lucem. Usque ad gradus vicinos Capiti Bonae lpei & tempus, ct marilavit. Ex illo gradu venerunt proras, ut moris est, descensuri ad gradum, in quo trans aequatorem Loanda est. Contigit per eos dies solem nubibus obteinctum non potuisse a navium gubernatoribus observari, ut scirent itineris distan
g. Hine orta est opinio diversi inter gubernatorem navis praetoriae, de ejus, in qua nostri vehebantur. Afferebat ille brevia, quae a Benguela incipi unt, abesse Ionge ι hic vero assirmabat alium falli, venendas in occasum so-- lis proras, aliter de naufragio minime dubitandum, si pergerent ire, qua ten debam. Nocte media navis praetoria haesit vadis, a quibus nee arte, nec ulla qdiligentia potuit emergere. Displosis aliquot tormentis datum signum aliis navibus, ut recederent ab infesto loco .t nihil est responsum a nave nostros homianes portante. Protinus intellexEre naufragio perditam. Alia, quod erat mi- .nor, clavo tangente, seu radente fundum , transsit incolumis, di te recepit in Benguelae portum. s. Huc post multum laborem appulit ex praetoria Episcopus eum aliis vigintii caeteri in mari periεrunt, atque inter hos omnes nostri; vel si aliquis, ut fama fuit, evasit in littus, a barbaris humanas carnes vesci solitis caesius, ac dein pastus. Septem suere, & cuncti sacerdotes. Ludovicus de Musa ibat suturus Collesii Rector, inerant ipsi virtutes multae. Iam in Tagi ostio rediens ab inosilis aliud secerat naufragium, vix alterius socii lusceptus humeris, in terram ereptus. Emmanuel Rntus absolverat studia Theologica, similiter Domini a Araujus. P. Franciscus Faria. Josephus Paetus Scalabitanus, cum a suis valde locupletibus solicitaretur ad Societatem potius deserendam, quam ad Ariola num iter capessendum, respondit: hominem se non esse, qui baltheum exuearet ad uvas Baccho offerendas. Eis verbis significavit nihil aeque sibi diligi, atque Societatem. . Io. DominiPs Retrius docebat humaniores litteras motae, iam alius se ab eo itinere liberaret, ipse animose suscepit. septimus & postremus erat Simon Lopius Coadjutor spiritualis, praeditus moribus incorruptis. Interiit etiam naufragio Petrus Caeser Menesius, ditionis Angolanae designatus a Rege lam mus Praefectus. Episcopus optimo exemplo noluit prius de nave exire, quam omnes vidit per consessionem cum D reconciliatos. Nec diu supervixit, postquam in terram electus. it. In Brasilia ad DEum abiit P. Philippus Francus, Procurator Colle. - . .gii D. Antonii, sive ejus templi. Praecipuus illius reditus stat exprimendi, &componendi sacchari ossicinae, di eampj nutriendis arundinetis, unde dulee '' Η' ι nectar exprimitur. P. Philippus natus Penichil. Magnam vitae partem co sumpsit in laboriosis navigationibus, . vel propter obedientiam imperantem, vel propter bonum eommune regni. Absolutis Philolophiae studiis missus ad Ins las doctum Latinas litteras. Redditus Lusitaniae, &Theologicae Facultatis qua driennio decurso, in Angolam profectus. Illie erat, cum a Batavis expugnata Manda, in mediterranea discessit eum Lissitanis. Factis cum victore itiduciis, Philippus venit in Lusitaniam cum litteris Praefecti ad Regem edocendum, quo loco summa rerum esset in Ansola. I a. Dum moratur Ulystipone, Classis regia ad fugandos piratas Tagum egreditur: placuit Regi, iret in ea Philippus ad milites in spiritu juvandos: n vali pugna, & simul exorta tempestate, vix naufragium evitavit. Iterum pe tens fingolam, coaetus est ob ventum contrarium appellere ad Brasiliam. Dum Bahiae subsistis biennici, Batavus Pernamhlico dominans, potenti classe Bahiam invasit, quam nequivit expugnare. Hujusce rei causa eum litteris ad Regem
venit Ulyssim m. Celocem sic ad oram Lusitaniae Mauri tum persecuti, uti -- issimo. Υ y a eorum