장음표시 사용
211쪽
Lo4 co MM ENT. G. HVMELBERGriliabus eius 8c maris nymphis nereidibus. Matrem heculaniam. Μater herculania dicta est a Latinis, sicut a Graecis heraclion ab Hercule, erga quem Zelotypia mortua nympha in hanc herbam mutata est. Algam palutastrem.) Alga palustris appellatur, quod in paludibus nascitur, sicut alga marina in mari, cui forte solio nonnihil similis est, ei scilicet quae lato solio lactucs similatur. Papauer palustre.) Dicta sic est, quod flos eius postquam defloruit rotundus & rotunditate papaueris capiti simialis colore nigro fiat. Clauum Veneris Clauus Veianeris appellatur,eo quod radix eius claus alicuius modo nodosa sit,atq; ad Veneris appetitum & impetum compestendum potens sit*efficax. Digitum Veneriso Digitus Veneris etia dicta est, quod in potestate sua sit coni
pescere Venerem & libidinem. Digitus enim ceu manus cuius pars est, pro ui 'potestate accipitur. Hactenus de nomenclaturis. Herbae ciboriae.) Herba ciboria est, quam fabam Aegyptiam uocant, de qua Dioscorides ii ' hrox. cap. s. cui grade solium est galeri modo. Ex parte.) Quia quadamtenus super aquam emergut, licet aliqua ex eis sub aqua sint, ut ait Dioscorides. Flore palliado.) id est candido 8c albo pallescente & lilio simili, S in
medio quod croceum sit habente, ut Dioscorides tradit& Plinius. Semine denso&argilloso. id est solido dc utinoso ceu argilla, quae creta est qua figuli utuntur. Radice stipidosa.) id est grandi 8c magna ceu stipes. Acerrima. scilicet quo ad habitum,hoc est,asperaticlauae alicuius modo nodosa. Peneo Thessaliae flumiane.) Peneus fluuius est clarus Thessaliae, quam Macedoniae tribuit Mela inquies, In Macedonia prima est Thessalia. At Strabo lib. s. extra Macedoniam esse tradit cum ait, Post Μacedoniam uero Thessala natio est, cui S Plinius lib. .& Herodotus lib. '. astipulantur. Sed utcunq; res se habeat, Thessalia Graeciae prouincia est, a rege Thessalo
ibi regnante sic appellata. In qua urbs est insignis Thessalonica,
212쪽
DE CIRs Io. c AP. LXVIII. sto Ilonica, a qua Thessalonicenses diculur, ad quos fidei nostrae lumen praeciam deiloquentissimus Paulus duas scripsit epistolas . Flos niger. id est ad nigredinem quandam 8c obscuritatem inclinans,hoc est, ut Plinius 8c Dioscorides aiunt, luteus, splendens 3c rota similis magnitu
r .c APUT LXVIII. R AE cI cirsion, alii acanthion,Latini spinam mollem annellant. Herba cirsion thyrso est bicubitali, trigono inferius, summitate ro tundo, cum thyrsiculis purpureis at 3 canescetibus, foliis hirtis,radice,ut Andreas memorat,varicum dolores meaente.
i faucium dolorem. Hema cission cum sua radice si quis in collo potatauerit suspensiam,fauces ei nunquam dolebunt. α Ad interaneorum dolorem. Herbscirsit tuset succus expressus et potui datus, interaneoru dolorem mirifice sanat. Lege eam mena se claQ.
COMMENTARII. IR SI O N hoc est quam nunc vulgo bufossam dicunt,alia a uera bufossa, quae borago uoca tur,& de qua actum est supra c p. 4i. Est* duplex buglossa, una domestica haec, altera sylu stris, quae cardiaca uocatur, Teutonice herεπ1ban. Caere rum cirsit historiam quia satis obscure traditur ab Apuleio, clarius ex Dioscoride illam subiungamus, qui lib. . cap. io sic eam tradit.Caulis tener est, bicubitalis seretri
213쪽
166 eo MMENT. G. Η VMELE ER stiquetrus , habet ab inferiore parte soliola rosaceorum figura, aculeatis per interualla augniis, sed mollibus acu Dis. Folia buglosso similia habet leniter hirsuta, longiora tamen, albicantia* Sc in extremitaribus aculeata. Quod uero in caule summum est circinatum hirsutum, capitatula habet in summo purpurea, quae postremo in papposeuanescunt.Et Plinius lib. γ.cap. s. Cirsion, inquit, cauliculus est tener duum cubitorum, triangulo similis, foliis spinosis circumdatus.Spinae molles sunt. Folia bψgis linguae similia, minora, subcadida, Sin cacumine caeitula, purpureas quae soluutur in lanugines.Cui similis est qus hircina lingua uulgo dicis, sed caule tamen rotund Wranguloso ut cirsion. Dicta est autem cirsion a uaricibus, quos Graeci cirsos uocant, quoniam dolotibus illorum
medetur adalligata.Sunt autem uarices uenarum dilata itiones, quae ex atrae bilis materia fiunt, aliquando in temporibus, aliquando sub umbilico & imo uentre; non unis. quam circa testes, saepissime aute in cruribus, Ont' plurimum in hiis qui diutius stare aut iter fae reconsueue runt. Acathion. id est spinulam, uel spinambiliusculam, a fotys molliter spinosis, quibus caulis circumdatus
est.Sunt enim spins molles, unde a Latinis eti m spinain mollem appellari dicit. 3
R AE c I isatim Prophetae apision, Latini aluat Ad morsum serpentis. Herbae Ualidis folium contritum in aqua 5c in plaga positum, adiuuat ec dolorem tollit.
214쪽
ATI qualis herba sit, non docet Apuleius,
quare historiam illius ex Dioscoride subiungemus, qui libro medicinalis sylvae secundo sic illam describit, Isatis herba est qua tingendis lanis insectores utuntur. Plantaginis foIta habet pinguio
ra tantum δc nigriora.Caulem duobus cubitis altiorem. Plinius lib. io cap. '.eam inter sylvestres lactucas enumeαxat. Hanc nunc guadum appellant, Victruvius Iutheam herbana,Barbari glastu, Arabes nil & nileg. Alutam. Nuta dici potuit is alis,modo integra dietio haec sit,quod coria etiam illa inficerentur 3c tingerentur.Nam aluta corium dicitur postquam ad usum 8c opus calceoru 3c aliariim rerum concinnatum est. Sed dubitatur de uocis hu usintegritate,& num pro aluta legendu sit Iuthea,quam Romani aliquot scriptores inter colores retulerunt, Vi Exuuius praesertim ad extremum septimum librum dicens, Qui nori possint propter caritatem chrysocollauti, herba quam lutheam appellat ceruleum inficere. Erat e nim in tingendo praecipuuS eiuS usuS.
smon, calaminthen agria, mithridation,Pro phetae haema podontos,haema ictinos, Lattini trixagine palustrem. Scordion habet thyrsos quais drangulos: folia sapore redarguentia, quae Graeciptica Vocauerui, amara, θί odorem aliquem allij redis dentia: flore rubro, est uirtutis mictu alis.
215쪽
168 c MMENT. G. HVMEL BER ait Herba scordion trita-cum oleo laurino subacti dolorem tollit inuncta.
Herba scordion coquatur Θc detur ius eius csi ui. ho potui: ipsa autem contusa in plagam imponatur, dolorem tollit.
x Ad cottidianas uel tertianas.
Herba scordion alligata circa corpus hominis,tollit cottidianas uel tertianas. COMMENTARII. co R DIO N dictu est ab allio, quod Graeci sco- rodon uocat,cuius odore aliquo sentitur, quae
ratio etiam fecit ut scordilon sit uocatum, Sut
Plinius nominat scordotis. Pleuritin. Pleuritis appellata est quasi lateralis siue costalis, quoniam in foliorum lateribus & extremitatibus per ambitum incisuris diuisa est ad serrae sorma. Dysosmon. id est mali 8c ingrati odoris, ut qui allium referat. Calaminthen agrian. id est nepetam agrestem, Plinius mentastru nominat, est diuersi generis nota magis quam appellatio alia, iuxta illud Plinii lib.ας. cap. s. Est 8c alterius generis latioribus soliis mentastro similis. Mithridation.) Mithridatios,sive ut apud Plinium 8c Dioscoridem legitur, mithridanion appellata est ab inuentore Mithridate Ponti rege, uti Crateias herbarius tradidit reserente Plinio. Haema podontos. .id est sanguinem podotis. Haema ictinos.) id est sanguinem milui, forte propur colorem rubescerem floris, uel quod sanguinem sistat. Trixaginem paIustrem.) Sic dicta est quod trixagini similis
sit,&humentibus locis nascitur,tradente Plinio &Dio-C.3. scoride. Cottidianas. scilicet sebres: sic dictae quod singulis diebus accedentes desinui ad integritate:fiunt φη pituita putri.Tertiana uero qualis si dictum est supra capite
216쪽
DE VERBA sco. cAR LYYbeapite primo. Corpus. maxime circa cor, in quo se dem habent ipsae febres.
R AS c I phlomon,pycnitin, sichmiua,Latinis uerbascum uocat. Sunt eius species primael duae. Harum est altera nigra, altera alba: cuius altera masculus, altera formina. Foemiisna igitur esst radicis contortae, longitudinis cubitalis:
thyrso tenero, leniter hirto: foliis coliculi similibus, sed hirtioribus at 3 albidis: flore uiridi, 5c semine nitagro. Masculus uero albidioribus foliis ais angustio,1ibus, ct fructu siue semine tenuiori. Item nigra soliis est latioribus atm nigris.Item agrestis flore nigro, Bistus herbae salutae similibus, uirgis celsis. Item phlomiis des appellatae sunt duplices,hirtae, terrae inhaerentes, rotudifoliae. Item quae appellatur lychnitis siue thryalis, quae nocturnis luminibus aptat, foliis pinguibus. Sed omnium radices sunt uirtutis redarguentis, hoc est stipticae. Nascit locis sabulosis N aggeribus. Hanc herbam dicimus Mercurium inuenisse Vlixi deis dis., cu deuenisset ad Circen, ut nulla maleficia eius
i Aduersus occursus malos. Herbae uerbasciuirgulam qui secum portauerit, millo metu terrebitur,ne bestiae,nel occursus mauli molestabunt hunc.
Herba uerbascum cotusa atq3 imposita, insta pau
217쪽
cas horas dolorem essicaciter sedabit, ita ut etiam ambulare queat. Hanc impositionem autores praecipui proficere affirmant. co MMENTARII. VARIIS uerbasci generibus dicit Plinius, qds-distingui h scpene superuacuum est, quum sint
momnia eiusdem effectus.Inter quae lychnitis apim pellata, nunc vulgo lapsus barbatuS uocatur,
' S Teutonice milen Dut, quasi lanaria, eo quod folia ha beat ad tactum mollia ceu lana.Lychnitis autem, id est lucernaris dicta est, eo quod pro ellychnio in lucernis ute rentur quae ratio etiam fuit ut a quibusdam thryallis, id est ellychnium diceretur.Lychnos enim lucerna est, ellychnion uero dicit stuppa,palea,funiculus, aut aliud quid simile quod oleo, sevo, caera aut alio huiusmodi liquore obductum &tectum ad lucem reddendam lucernis adhihetur, dc alias etiam coburitur accensum. Phlomon. ' Phlomos dicta est a dictione ς,λο , quae ignem, flammam' 8c lucem significat, eo quod ad lucernarum lumina con ficienda estet apta 8c idonea. Pycnitin.) Pycnitis apini pellata est ab effectu 3c uirtute densante 8c adstringente, a. uerbo πυκνόω, id est denso. Densando enim Radstringen. do alui fluoribus medetur. Coliculis.) id est cauli R brassicae quae caulis dicitur, omnibus oleribus, ut Cato ait, antistat. Flore uiridi.) id est uiuido,dcut Dio j scorides tradit, candido pallescenteue. Flore nigro. hoc est, ut Dioscorides dicit, luteo fulgore auri. . Maleucia. Maleficia uocat quae malis artibus fiunt, ut ueneno aut incantamentis. Vnde malefici dicuntur, qui magicis &improbatis artibus utuntur. Circen. Circe uenefiC. l. camulier fuit. Aduersus occursus malos.) hoc est, contra terriculamenta 8c occursacula daemonum terrorem incutientium, quae Graeci phantasmata uocant, SAttica
inSua, ut Μ gistrus scribit, φ ο ματα appellantur. Qux qualia.
218쪽
δαπφας οιας ἔθελωσιρ. Quorum uerborum sensus est, Phasmata dicuntur quae in sonano apparent, δc occursa cula illa atq; daemonia, quae noctu uel interdiu in desertis locis, ab aere qualibuscunq; uoluerint formis suscepila conspectui nostro apparent.
phthalmon, iidem scorpiuron, ij de curitin, lndem aristerion, Latini serraria, alii cristam Iallinaceam, alii herculaniam, alii exuperam patrica em uocant.Habet species tres, quarum altera thyrsis quadrangulis, redarguentis uirtutis, nodis per interis ualla uariegatis, semine nigro, ins asperis, ec uocalatur speciali nomine heraclea. Alia ramulis tenuibus, hicubitis, foliis ex utrocp alternatis, atΦ in summitate sui scissis, cum capitellis in summitate ramorum semine plenis Tertia mollib. thyrsis, subalbidis, leuibus: flore phoeniceo, paruo at 3 argilloso: foliis coriandrisimilibus. Sed omnium supradictarum herbarum fotilia sunt uirtutis glutinatiuae recentium uulnerum.
i Si quis in uia tute uult deambulare.
Herbam heracleam si tecum in uia portaueris,larutrones non timebis.
219쪽
COMMENT. G. HVMELBERGIi L V R A sideritidis esse genera, non modo Apuleius, sed δέ Dioscorides δέ Plinius quom te istantur, inter quae tamen primum proprie he raclea, id est herculania appellatur ab inuentore Hercule, qui eam reperisse traditur. Sideritis uero, id est ferraria, dicta est a ferro, quod Graeci σου vo' uocant, Fod glutinandis uulneribus ferro factis sit idonea. Buphthalmon. id est bovis oculum:sic ab Ostha ne nuncupari tradit D ioscorides, sicut scorpiuron, id est scorpionis caudam a magis. Curitin.) Curitis appellatur quasi hastaria, ab hasta quae Sabinoru lingua curis nominatur. Sic dicta quod uulneribus hastaeferro factis
medetur, siue quod uerbenacae, quae hoc nomine etia in signitur, sit quadamtenus similis folio : quae causa etiam . forte fuit ut sicut illa,aristereon uocaretur, uel a solidado S conglutinando uulnera.cisi enim in compositione ins 'tendens particula est, uero firmo δc solido : unde se dictio facta est aristereon. Cristam gallinacea. Crista gallinacea dicta est sicuti peristereon,propter incisuraS is 1ioru instar apicis illius auis. Exupera patricalis. Pa tricalis dicta est quasi mascula : additum est autem id no minis ad differentiam peristereonis & uerbenacae rectae, quam eXuperam matricalem quasi foemina uocari dixit.
Nodis.) id est sphonditis &uerticillis in orbem circvaetis. Variegatis. id est alternatis. Argilloso. id est
'βης' chelidonion appellatur, Latine hi
rundivina. Eius species duae. Alia maior, aα-lia minor,qus etia appellatur pyron agri n.
220쪽
DE c HELIDONIA. CAP. LXXIlI. xl3βed maior est tenuissimo thyrso tanquam foenigrsei, cum foliis impactis suis ulmultis mollibus atqν subalis hidis, circa quae flores nigra, succum facit croceu at , acriorem Θc mordacem sensim 8c amarum, fructum tanqua ceratia,porrectiora at p tenuia, in quibus serimina papauere maiora: item radicem ex una in plurimas eunte atm in inseriores partes. Siquidem nomen chelidoniae sumpsit ex hoc quod eo tempore semper florescit quo hirundines praesto sunt,quas Graeci chelidonas uocant:uel ut quidam memorant, quod nidis uis eandem hirundines serant ob acuedos succedennium uisus.1 Ad caliginem oculorum Sc scabreae dinem, & qui uulnera habent
in oculis,& albugine oculoru. Herbae chelidoniae radicem pistabis cum uino uetere oc melle Attico & pipere albo, & cu inuicem beta ne coiritum fuerit,inunges deintus,caliginem discutitit: ipsi experti sumus. Quidam de succo eius oculos sibi inungunt. Item caligantibus oculis succos eius' 'el flores exprestas 5c mixtos cu melle Attico in uase aereo leniter cineri ferueti commixtos decoctos sinis
gulare remedium ad caliginem oculorum facere ceritum est.Quidam succo tantum utuntur.
Chelidonia cum axungia trita imponatur, sed ante aqua foueto.
Herbam chelidoniam tritam cum aqua bibat, miraberis effectum.