장음표시 사용
241쪽
qualitate remordentia at ' cohaerentia: est en1m , ut Graeci aiunt, uirtutis stipiteae. Deni ad similes cau. sas ac similiter ut axnoglossos herba adhibetur.
. Herba perdicalis coquatur in aqua, oc ex eadem
aqua fouebis pedes uel genua, deinde ipsam herbam.
tusem. cum axungia impones pedibus panno induis ctam, uel super genua,sanabit mire. Nascitur parietiahus aut maceriis aut aggeribus.' co MMENTARII.
v 4 Lii herba sit perdicalis, sive,ut alii uocant,
perdicion, satis ab hoc descriptu est, sic autem appellata est a notissima aue perdice,eo quod iri a semine eius praecipue uescatur,& herba eruinens in illa uolutetur.Germani herbam hac Sant Peters hue
alii tag drachi; astri gu Irut nominanti Lysimachion. Lysimachion appellata est, eo quod lanas,ut Plinius lib. .cap. 17.testat, inficiat, ceu illa quae proprie id siniachion dicitur. Sideritin. Sideritis, heraclea&herculana dicta est, quia folia habet similia foliis herbar quae proprie hiis nominibus nuncupatur. Alsinen.) Alsine victa est a similitudine quadam foliorum herbae alsines, quae aulio nomine myossitis,id est auricula muris appellatur, de qua Dioscorides lib.,.cap.idii. Et helxinae herbae similem dicit,humiliorem tantum Sc breuioribus foliis. Helxsnen. Helxine dicta est a uerbo Graeco Q. κω quod est traho, eo quod asperitate sua tenaci nexu uestes quibus ad haeserit ad se trahat:habet enim &caules S lappas, in quibus semen continetur& folia aspera. Parthenidn. Sic dictam esse a dea Minerua,quae parthenos, id est uirgo, dicebatur, testis est Plinius lib. 11.cap .i'. ubi ait, Vernula Carus Pericli Atheniensiu principi cum is in arce templum
disic re repsisset super altitudinem fastigii, Sc inde ce
242쪽
eidisset, hac herba dicitur satiatus, monstrata Pericli so hinno a Minerua. Quare parthenion uocari coepta est, assignatur* ei deae. Haec ille. Muralemo Muralis N p rietaria est appellata a natalibus, eo quod in muris & pa rietibus nascitur freques. Vrceolariamo Vrceolaria dc uitriaria est nuncupata, quoniam urceolos. ultra caetera' uasa pulchre naudat 3c purificat adsticata. Et Ger mani hanc ob causam a uitris ipsam glu strui uocant. Iximos agriono id est uiscum agreste, a visco quod 7 ορ, id est inon uocatur, eo quod quemadmodum uiscum ad se trahit quae id contigerint, sic etiam herba haec uestes quia bus adhaeserit, ad se trahit. Alytis.) Alytis dicta est quasi insolubilis eo quod difficulter soluatur et auellatura uestibus quae contigerit. Clybatis.) Clybatinuocaii Nicader etiam testatur, Dioscorides clybodion uocar,
uidetur nobis ab insigni forma δc specie sic dicta. Polyonymos. id est multinomia,eo quod multis nominii hus indicetur. - Linoetosti. id est mercuriali. Arnolossos. id est plantago.
HERBAE ME RcVRIAL T. CAPUT LXXXII.
ERCURIALIs a Graecorum alijslinozostis arrhen, aliis hermuboiane, aliis argyros, acillis argyritis, ali)s arithryllis, aliquibus paristhenion, quibusdathelicon, alqs Orchion, et
chrysitis,arguminos appellata est, Aegyptij aphlo,
pho, Prophetae herm ti basilion, Itali mercurialem octesticulata. Frutex est bipalmis, foliis ocimi similibus, citi ramis inanibus cum furcis plurimis at* densis. Et est foemina maior, quae appellatur etiam theligois non Latine mercurialis scemina, Masculus uero uos
243쪽
catur mercuriali sinastillata, id est testiculata,
minor at rotuda, oc ueluti testiculis binis paruis circa exordium Ornata.
i Ad uentris duritiam. Herbam mercurialem coques, di tritam ex passo dabis, statim detrahet 5c stomachum purgabit. Aut semen eius tritum ex passo dato,idem detrahet pur. gabit., Ad menstrua cienda.
Herba mercurialis cum oleo irino uel rosaceo admota,mOX prouocat sanguinem menstruum.
Herbae mercurialis folia cum uino albo uetere impone.
4 Si aqua in aures introierit.
Herbae mercurialis succum tepefactum in aurem stillabis,mox liberabis eum. COMMENTARII. V A LIs herba sit mercurialis, quia succincte satis et subobscure illam describit Apuleius, ideo ex Dioscoride historia eius subscribemus, quae talis est, Duplex eius genus est, sexu discernuntur.Habet ocimo fimilia folia ad helvines soliorum figuram accedetia, minora tamen. Ramusculos geminatis genicuIis,Zc alarum cauis multis. Semen fert scemina race mosum Sc multum.Μascula uero iuxta solia exiguum, rotundum, binum testiculorum specie pendes. Et Plinius, Duo eius genera, inquit, masculus &foemina quae efficacior. Caule cubitali interduramoso in cacumine, ocimo angustioribus foliis, genicuIis densis, alarum cauiS multis:semine in geniculis dependente, foeminae copioso, mari iuxta genicula statim rariore ac breui contorto , laeeminae
244쪽
D E NER CUR ALL ' c Irp. LXππqI. minae soluto &cadido. Folia maribus nigriora,sceminis candidiora.Radix superuacua, praetenuis. Nascuntur ii, campestribus cultis Dicta est autem a Latinis mercuria iis, a Graecis hermubotane siue hermupoa, id est Mer curii herba,eo quod inrcurii inuentu siti Plinius lib. cap. ς. Lin zossis siue parthenion a Mercurio inuentus est, ideo apud Graecos herinu poan multi uocant, eam a pud nos omnes mercurialem. Arrhen.) id est mascula sicut thelicon scemina. Sunt autem solum generu differentiae. Orchion. id est testiculata, eo quod masculus qui minor est,semen fert duum testiculorum specie iuxta folia pendens. Hermu basilio no id est Mercurii regia S signu regase. Theligono n. Theligo non dicta est, quasi foeminigena a foeminini sexus conceptu quem facit maior, foemina uocata mercurialis.Nam,ut Dioscori des tradix, Credutur sceminae mercurialis herbae solia trita tum pota, aut post purgationes sceminaru genitalibus apposita ut sceminae concipiantur facerer masculae uero contra mares. Et Plinius, Mirum est,ait, quod de utromeorum genere proditur, ut mares gignatur hunc facere, ut sceminae illam.
'Rδε x diolum, quam alii fili cmam uocat, similis est filici quae in lapideis nascitur, uel in parietibus,habens in solijs singulis binos
Herba radiolo contusa at ante curiose depurgata, cu aceto scyllitico ui adeo cocta donec appareat,
245쪽
- Μ8 o M M E N T. G. E L B d R ara pertingito, capitis dolorem tollit. - . i, Adaluum concitandam. Herbae radioli radice evulsam oc cultro corticem purgatam cum malua coquito, ct ius earum bibatur, sine labore uel aliquo tedio uentre deducit oc omnes
tinis uocabulopolypodion, Germani eligeφης nominant. Nascituri in muscosis petris &in uetustis arboribus, earum truncis, prae se tim* quercuum dodrantali altitudine, quadamtenus pilosum, incisuris diuisum, non tamen adeo minutis ut fi lix. Radix illi in usu pilosa, derasa intus coloris herbacei, crassitudine digiti minimi,acetabulis cauernosa, ceu POMIyporum cirri, sapore subdulcis:autor Dioscorides liB. . Plinius lib. is cap. s. Videtur autem radiolum diminuta forma uocasse Apuleius a fornia paruorum foliorum, quae incisuris diuisa ueluti radiolos paruos habet. Filicina.) Filicina, siue, ut alii, filicula uocata est, quoniam solio similis est filici.Plinius, Polypodion, quam nostris C. t . Piculam uocat, similis enim filici est. D onec appareat. id est, tamdiu do nec acetum tantum consumptum sit, ut herba iam supra liquorem ascendens, ipso amplius non contegatur:accipitur enim a principio tantu aceti, ut herα ham superet 8c bene contegat. Omnes aestus.) id est o mnem seruorem δc anxietate laborem dc adfectionem, 'quae ex adstricta aluo contingit.
ASPARAGI AGRESTIS.CAPvT-LT Stam. Graeci
246쪽
uere, alij asphaxagon, alii asparago agrion, s Latini corrudam, alii asparagum agrestem, alij asparagum rusticum,alij asparagum nostrum. i i Ad uesics dolorem siue tumorem
Herbar asparagi agrestis radicem coque in aquae sextario in pultario nouo ad quartas, Zc ieiunus die. hiis septem laborans sumat in potu: plurimis diebus halneo utatur,in frigidam non descendat, ne* stigiadam bibat, mirifice sanitatem experietur.
Herbae asparagi succum in ore oportet cotinere. x Adelephantios S. - Herbae asparagi radix coci a contrita imponatur elephantiaco,liberabitur.
4 Ad renum dolorem Herbae asparagi radix trita cum uino Θc potata proficit. Si quis malevolus deuotauerit hominem
Herbar asparagi agrestis radice sicca cu aqua sonistana delustrabis eum, ec resolutus erit. CQ MME NT A RILs P H A R A G Vs siue asparagus generaliter dies tur primum germen & coliculus oleru 8c plantiaru qui ex terra prodit, & uidetur antequam in folia explicetur. Qua significatione Paulus Aegineta usus libro primo caput de asparagit inscripsit,hliti scilicet,lactuca,attriplici, malua S beta, quaru plan tam humidam,asparagum uero siccum esse dicit.Contraucro rapa,sinapi radiculum, nasturciu,pyretron, brassio
247쪽
146 co MMENT. G. HVMELBERGu am , platam habere siccam, asparagu uςro humidum.i Privatini tanten quia coliculos nos qui prima germina tione prodeunt e terra praecipuos habet spinosa planta haec de qui nunc agitur, ideo nomen id asparagi peculia. risti sibi adsciuit& obtinuit.Est autem exiguus 8c ramo sus stutex, foliis numerosis longis foeniculo similibus: radix est ei longa, rotunda, grandis, tuberculum habens. Μν acanthano id est murinam spinam: mutuauit autem hoc nomen ex rusci appellationibus. Acanthylli id . 2Acanthyllis dicta est quasi spinula : spinosa enim
planta est,sed teneriuscula. Corrudam.) Corrudani quidam a corruo dictam uolunt, quemadmodum apua Atticos borminion δ ἡ Πῖουμῶ, hoc est arvo, eqquod a Glescens haec plainta corruat & decidat. . Asparagu nostrum. hoc est Libycum. Apuleius enim ex Libya fuit ciuitate Madaura.Et Plin. lib.xo. cap. 1o. 0Iuestrem aspa ragum,ait, aliqui corrudam, aliqui libycum uocant, A C.3. tici horminion. Elephantiosos.) Elephantiosi siue elephantiaci dicuntur qui elephantiasi laborant. Sed quia apud diuersos diuersi morbi genus est elephatias , ideo longius 8c prolixius de hoc agendum. Siquidini Rasis Avicenna es Arabes, hos* sequuti medici iuniotes, elephantiasin uocant malum in quo pedes 8c crura plurumum & ultra modum intumescui.Galenus uero & Paulus Aegineta caeteri Graeci dc Latini ueteres Celsus, Plinius, Serenus 8c alii , eum morbum sic vocarit quent Arahes 8c medici recentiores lepram', ex crassa pituita 8c atrabile proficiscetem. Nomen traxit a similitudine animalis.Nam uti Galenus lib.s.de causis accidentium stribit, hoc morbo laborantes carnem habent nigram 8c tuberibus plenam, qualis est cutis elephatum. Aliqui tamen sic dictum putat, quod sicut elephas prae caeteris animalibus diutissime uiuit:ita hic humor longissimus est. Seu, utalii uolui, ob morbi magnitudinem, qui nulli sere remedio sedit. Na ut Papius Aegineta lib. .tradit, Si cacer unum
248쪽
DE g AB IN A. CAP. LXXXV. 14itantum membrum infestans, tamen secundu sententiam Hippocratis insanabilis est, quanto magis elephas, qui cancer est uniuersalis, totum corpuS Occupas, omnem curatione superabit.Sed hoc intellige de eo qui iam con firmatus est, & non qui primum incipit: talis enim non omnino desperatus est,sed curam,licet difficulter,admiratit. Est autem non solius cuti , ceu lepra, uocata Gxaecis passio,sed in eo cutis,carnes 3c ossa quom uitiantur,sicu ti Celsus lib.,.8c Plinius lib. s.etiam testantur,ubi copiosius de hoc malo agunt. Devotauerit.) id est elastina suerit, incantauerit S carmine ligauerit. Delustrabis. id est expiabis,excantabis 8c resolues.
rython, Itali herbam sabinam at* sauinam, alii sabinam cupressum.Cupresta similis. i Ad morbu regium siue auriginei a. Herba sabina cum melle uino pota auriginem discutit,cum uino trita idem facit., Ad capitis dolorem. Herbam sabinam diligenter tritam cum aceto Meseo rosaceo mixtam,capiti Θc temporibus illinitam,
ualde dicimus prodesse. x Ad carbunculos uel ignem sacrum Herba sabina cum melle illinita,mirifice facit. COMMENTARII
249쪽
cap. ii Herba sabina brathy appellata a Graecis duorum generum est. Altera tamaricae similis solio est,altera cupresso, qua ex re quidam Creticam cupressum dixerunti Apuleius sabinam cupressum etiam uocari dicit,quod cupresso sit similis: nisi quod, ut Dioscorides tradit,spinosior est, graui odore,acris serui ldae naturae: curta* arbor haec est, dc in latitudinem magis explicans. Caeterum dicta est sabina herba a regio, ne in qua plurima nascitur: dc herba quidem, quoniam no uere arborescit, sed in latera caulium modo in herbisse explicat dilatat. Vnde κολο8ομ-id est decurta tae breuitatis arbor a Dioscoride uocatur, Graecis κολο8α uocantibuS,quae trunca sunt,& summas amiserunt parates, Neriqn. Sic di uidetur quod humida S aqqosa maritima amelloca, sicut rhododaphne, quae etiam nexion appellatur, unde Sc hoc nomen mutuatis potuiti Barythono Barython appellatum est,eo quod graui isit odore.
c Ap UT ' LXxxvi. R AE cI cynocephali on dicunt, alii antirrhi, non, alij bucranion, alii burrhinon, alij ametis on, alij anarrhm5, alij pithecion,Prophtatae ostreostaphen,Ιtali canis cerebru, alii herbam si minina, alii uenustam minorem,alii opalin graxRm appellanti il
250쪽
og cxms csREBRO. c A P. LXXXVI. αής. Herbae canis cerebri radicem cum aqua decoque, et de eade aqua subinde oculos foueto, celexiter lenit. C Ο Μ Μ E N Τ A R I LY N O c E p Η A LIO N, ut lib. 4. cap. ra . de anti rhino intitulato tradit Dioscorides, herba est caule & foliis anagallidi similis, flores habens
purpureos, violis, quas leucoia uocat similes, minores tamen, eam* ob causam sylvestris lychnis uo cata est.Semen fert vituloru naribus aspei hi simile. Quae narium figura qua semen est, causa fuit ut anarrhinon Scantirrhinon a naribus scilicet, quae dicuntur,&burethino, id est bovina naris sit appellata haec herba.Et quia capitis pars sunt nares, hinc etiam a toto capite S aliis e etiam partibus eius nomen inuenit, ut cynocephalion, id est canis caput 8c cerebrum,& hucranion, id est bovis caluaria. Amethiston.) Hoc nomine appellata est, eo qd purpureo colore, qualis in amethisto lapide conspicitur, insignes habeat flores. Pithecion. hoc est, ut inter Latinas appellationes habetur, siminina herba, a simia,quae
πιθάκω Guce diciturisic dicta uidetur, ut priora, quod semen habeat naribus simiaru simile aspectu. Osireos lassaen. id est Osiridis sepulchru. Venustam.) Hexhavenusta uocata est, quoniam, ut Plinius lib.ας.cap.s.refert,hac peruncti uenustiores fiat, &, ut Dioscorides narrat, quod gratiam inueniant peruncti ea. Theophrastus uero lib.s,. de platarum historia dicit ad gloriam profice re & honorem qui ea inunguntur.Quae si uera sunt,me rito multi facienda, plurimum in honore habenda herha erit. Opalin grata. Opalis dicta estab Opalio la. pide, cuius meminit Plinius libro 1σ.cap.r. dicit in ip' esse amethisti fulgentem purpura, qui color fecit ut opa lis uocata sit haec herba ob floris colorem quem purpureum habet. Grata uero adie ita est dictio ob gratia quamrxaestat,