장음표시 사용
71쪽
modum dc papauerculum:liij enim flores magnitudine; colore & figura nonnihil similes inter se existunt. Laia thyrono id est cicercula:sicoe dicta est quod semen in sita liquis ciceris modo gerat. Orobethron.) Sic dicta est ab eruo, quod Graeci ποῆορ dicunt, a seminis similitudiane. Prapedion.) Prapedion dictum uidetur, quod in
campis,planitie, uiridariis, hortis: quae omnia Graeci πω dicunt, imo ut hic etiam ait, quod ubiq; nascitur.' Leontospermon.) hoc est, leonis semen. em semen est. Sic forsitan appellatum quod siccatum ad unguiuili leonis speciein contrahatur &incurvetur senaen.
Aetopon. id est aquilae pedem.Videtur autem sic dictum quod semen cum siccatur ad speciem unguium ex animatae auis aquilae contrahatur. Dprdanus.) id est Troianus.-l gentis uocabulum, quo infra etiam nucsingulari nunc plurali numero utitur: nisi quis pro pro prio nomine accipere maluerit. Fuit enim Dardanus ma
gus sicut Hosthanes& Zoroaster, sed posterior tepore, - cuius meminit Ioanes Picus in oratione de dignitate hominis, &Ioan nes Reuchi in in libris de Verbo mirifico. Cacaliam.)'Ita sortassis uocata est quod ad amatoria fit utilis, quemadmodu proprie sic vocata herba, de qua Dioscorides lib. .cap.ii .8c Plinius lib.is. cap.ς.8c leon licen etiam uocari dicunt. Flammula Veneris. Ram mula Veneris appellata est a floris colore flammeo, puniceo,rubido ac roseo, qui Venere maxime honestat 8c de corat. Furcosis. id est, ramosis&plurium ramusci uorum. Cannae binae S c.) Ηunc Dioscorides numerum n5 ad cannas,id est siliquas, sed ad semen in eis coii tentum resert inquiens,Ιn summo siliquae cicerum sunt, ct in hiis duo triaue semina.Plinius nultu numerum po nit, sed simpliciter ait, Semen in cacumine in siliquis ciceris modo. Coliculi.) id est, brassicae, quam diminutiua forma a caule coliculu uocat. Brassica enim caulis est,
sic dicta ob thyrsi sui magnitudinem. Harundineta.
72쪽
Harundinetum dicitur locus harundinibus consitus.. Devotatus defixus . hoc est, incantamento &fa-- C. i. scino,maleficio a Venere prohibitus,detentus,ligatus 8c interdictus. Resoluas.) id est,a meleficio ueneficio liberes & efascines. Fruticeso id est, thyrsiculos, coliculos 3c surculos. Eum.) scilicet qui lascinatus est&ligatus. Facis. id est excantas,expias&Iustras. Prima nocte.) scilicet Lunae decrescentis. Aristolochia. siilicetrotungam, quae contra medicamentorum noxas omnes utilis est,teste Dioscoride. Post uos. id est, a
R AE cI Batrachion, aliqui gelotophyen, alii mileon,alii coriannon,alij corion, alijstactyis cen,alii cat isticen,alij clonon,alij rhuselinon
alii catastacticen, alii hephaestion, alij lycopnon, alii minon agrion, alij sesinon hydation, Aegyptii syneachon, iidem carcadana, iide nemecon, Latini apiumri isticu,ijdem apium risus,iidem herbam sceleratam, iidem apiastellii, iidem dentariam, ijde auricomum. Nascitur locis humidis oc aquosis.Si quis homo eam gustaverit, ridendo exanimatur. Est enim caustica. Sunt eius species quatuor, quarum altera cum soliis pinguibus atm crassis oc latis, colore alia subalbido, alia uelut nigro,cum flore simili uel purpureo, thyris cubitali,minime robusto: radice alba cu adnatis geris minibus uel erumpentibus tanqua in helleboro. Nais
scitur autem in stagnosis uel umbrosis locis.Secunta
73쪽
66 ' L. APULEI PLATONICI est Iongioris thyrsi ec soliis hirtis cum incisuris, gusta acerrimis. Nascitur saepe in Sardinia. Tertia est bre, uissima, tetri odoris, atq; incendiosa eum floribus auis rosis.Quarta est cum floribus lacteis.
Herbam sceleratam tusam cum axungia sine sese impones uulneri, excomedet putredinem, oc si qua fuerit sordes,expurgat: sed no diutius patiaris quam necesse est, ne se corpus sanum exedat. Si argumentatum rei experiri uolueris, lude eam 5c super manum sanam impone ic alligato,statim rodit corpuS.
α Ad strumas 8 furunculos Sc apo,
stemata,ut sine ferro aperiantur. Herbam sceleratam tusam oc subactam cum simo porcino impone strumis, furunculis ec apostematiabus, inua paveas horas discutit, ec pus eiicit. Lege
eam omni tempore. Co MMENTARI LAE a Latinis ranunculus, 1 Graecis uero
- barrachion uocatae, quatuor ab autoribuS tr
spepies, quarum omnium tametsi una
eadem sit uirtus, de ipsis tamen diuersis agit capitibus, praesenti scilicet secundae species, quam specia liter sceleratae nomine insignit, curationes priuatim tradens, tertiae uero sub generali & communi omnibus ba tracti' nomine, priuatim etiam seluenti.Qlii mos, ut de diuersis herbs alicuius generibus priuatim &seorsum Guersis agat capitibus, illi perfamiliaris est. Porrὀ quod ad nominis sceleratae rationem attinet, sic dicta est herba a maleficio, eo quod comesta maligni sit effectus, noxia dcin xxisera, Nam, utbic testatin i quis hominu eam manii
74쪽
Hucauerit, ridendo moritur Quae maleficii noxa etiam secit, ut a Graecis niteon, id est saeua, sit dicta. Graecis evini saeuum significat. Batrachio no id est ranun culus, a ranis, quas Aατροχου ' Graeci dicunt, sic appellata herba, eo quod in aquis ubi ranae degunt, nascitur, aut quia inter frutices ipsius ranae se equeter inueniantur. Et haec Graeca appellatio communis est omnibus ipsius ge neribus, licet hic tertiae speciei tantum appropriet capite sequenti. Gelotophyem) hoc est herbam risus, cuius appellationis ratio 8c causa est, quod risus licet infelicis et lamentabilis commouedi uim N potestatem habeat, aut quod risus speciem comesta praebeat. γέλωρ siquide Graecis est risus. uero uis &natura, laetus ite atq; germen S planta siue herba. Cori annon-corion. Haeco Tiandri sunt appellationes huc translatae, eo quod, teste Plinio Sc Dioscoride coriandro similia folia habet, prae sertim prima ipsius species. Stacticen. Stactice dccatastactice uocata est, quoniam humidis locis 8c prope a quas nascitur.πακτορ enim liquidum 8c humidum signi ficat. κατα uero idem est quod iuxta 8c prope. Gusti cen.) id est,incediosam es adurentem : eo quod ut 8c natura sua acri & urente membra quibus imponitur, ignis
modo cum dolore adurat & exulceret. inusiκὸς enim ad
urens dicitur. Chonon. id est, turbida &perturbantem : eo quod mentem perturbado alienationes faciat in cibo potitue sumpta, teste Dioscoride in s. κλον ' enim
turbationem significat Rhuselinon. hoc est, apium aquaticum, quod 3c paulo postselinon hydation eadem
significatione a Graecis nominari dicit : quorum nomi tau ratio S causa est similitudo solioru eius ad folia apii, inter cuius genera numeratur, 3c natales eius quia humidis 8c aquosis,ac,ut Plinius ait, humidis limitibus nasci turi Siqui3em Graeci apium, uero fluxuma quarum, δίπυ ραρ aquam dicunt. Hephaestion.) id
in Vulcaniam, a Vulcano, qui κφατω dicitur, dc pro
75쪽
igne accipitur, circa que uersaturi nam deorum laber pershibetur. Sic aute dicta est herba, eo quod uis illi sit ignea,' caustica&adurens. Lycopnon o Lycopnos dicia enia maleficio, quod spiritum di uitam destruendo mortem
acceleret 8c inserat, a uerbo λυκόω, quod est destruo dc corrupo. πνοκ uero spiritus est quo uiuimus δc anima. Se
linon agrion. id est apium agreste & rusticum, sic ductum quod apio simile sit, & ruri ac locis incultis nascatatur. Apium risus o Apium risus appellatum est ob similitudinem apiorum saepius iam dictam, n quoxum
enere connumeratur, 3c a noxa qua comedises illud riendo moriuntur. Apiastellum. Nomen hoc habet etiam a saepius iam dicta apiorum similitudine. Dentaria. Dentaria uocata est eo quod risus ab ea factus dentes aperiat 8c renudet.Seu quia dentium dolores admota sedat,& diutius commanducata radix, ipsos etiam stan
fit dentes, teste Plinio dc Dioscoride. Auricomum.
ic dicta a colore aureo quo flores conspiciuntur, prssertim tertiae speciei. Hactenus de nomenclaturis. Exanimatur. id est, anima uita priuatur,moritur .Exanimari enim est animam exhalarevi mori. Caustica. id est incediosahadurens. Et haec uis omnibus generibus communis est.Quod uel Plinius lib. 1, . circa finem test
tur inquiens, Omnibus uis caustica si cruda folia imponantur, pustulas , ut ignis faciut: quare dc caustice dicta est haec herba. Velut nigro. hoc est, ad nigredinem quandam vergentis, &, ut Plinius ait, livido. Flore si mili. scilicet livido seu luteo. Thyrso cubitali.) id est caule altitudine cubitali. Est autem mensura cubitalis siue cubitus, mensura quanta patet a cubiti flexura usque ad summum medium digitum, quae ex uigintiquatuor digitis seu palmis sex costat. Minime robusto.) hoc est, gracili non adeo crasso. Germinibus.) id est paruis radiculis 8c capillamentis, quae ex radice ipsa erumpuntae eisdem adnastutur. I elleboro. Elleborus est, qui
76쪽
, DE s CEL ERA T A c A P. VIII.;Latine uexatrum dicitur, cuius duo genera traduntur,al bum &ninu, de quibus multa Dioscorides lib. . Pli nius lib.is.cap. s. Stagnosaso hoc est,in paludibus
aquis stantibus, ut Plinius ait, in limitibus humidis Nopacis. Sardinia.) Sardinia mediterranei maris insula est, omnibus rebus 8 praecipue tritico fertilis & felix, sed aestiuo tepore morbosa Sc pestilens: de qua plura Straho lib., .Pomp. Vela lib.α.Plin.li. . S Solin. ca. ii In hac insula etia herba haec scelerata iusto largior prouenit, unde a poetis Sardonia herba uocatur, & ab hacheius triasti calamitoso affectu.maleficio, Sardonius risus, pr ' uerbio dicitur. Vnde Dioscorides lib.σ.ait, I sc hexba in cibo potuve sumpta mentis alienationem, dc cum labro yum contractione eas c5uulsiones facit, ut risus speciem uidentibus praebeatia quo euentu etiam Sardonius risus miserabili dicterio inter homines iactatur. Vlcera chia C. I. ronia. hoc est, ulcera antiqua dc immedicabilia, quae cicatricem difficilime contrahunt, nec facile sanescunt, sed si curari sanari debent, medico peritissimo indigensi, qualis fuit Chiron, qui primus talia mala ulcera sanauisi quam ob causam ab eo quom Chironia dicta sunt.Grae
ct κακοκθκ uocant,id est ulcera maligna, contumacia dc rebellia, quae omnibus rite deceter factis,tamen non sanantur. Celsus aliquando mala ulcera nominat: δc chivontu proprii generis ulcus facit, priuatim* de illo agit
lib. ς. Vulneri.) id est, ulceri. Vulnus proprie dicitur. in carnosa parte extrinsecus cesim percussimve facta continuitatis solutio, & hians patens apertura reces facta. Ulcus uero dicitur quod per se nascitur, 3c intra seipsum ;corrumpitur, aut etiam ex praecedente uulnere quoquo modo putrescente generatur.Sed proprietas haec disse rentia no semper obseruatur, ut hoc loco 8c saepius in se quentibus uidere licebit. Excomedet. id est consuὰ :met. Qua sordes. id est aliquas dities 8c immundi tia. Non diutius quam necesse est. id est, non ultra
77쪽
puris consumptione dc sordium detersionem. Nam Drimum emudatum est ulcus, amouendum est medicame tum, alias enim)uiua carne corroderet exulceraret o
Patiaris. scilicet stare supra ulcus. Corpus.) id
est carnem.Corpus nunc totam massam corpoream,nsic carnem ipsam S sanguinem significat.Μartialis, Vivebantlaceri membris stillantibus artus, In omni nusquam corpore corpus erat. Et in Seren uS, Noxia corporibus quaedam de corpore nostro Progenuit natura.
Loquitur autem de pediculari morbo, qui phthiriasis dicitur. Argumentum.) Argumentum inter alias significationes suas, aliquado idem est quod ratio, probatio, re ostensio quae rei dubiae facit fidem, ceu praesenti loco. 8anam. id est, integram 8c quae cute integra adhuc tecta est. Strumas. Strumae sunt quae alio nomine dicuntur choreades S scrophulae, de quibus dictum est in praecedentibus .Et quia strumis medetur lisc herba, hine ab herbariis strumea quoq; dicta est. Plinius, Nostri herbarii strumeam uocant, quoniam medetur struinis 3c panis parte in fumo suspensa, credunt ea rursus sata rebellare quae curauerit uitia, quo scelere dc plantagine utun tur. Furunculos.) Furunculus, uti Celsus medicinae lib., .tradit, est tuberculum acutum cum inflammatione& dolore, maxime* ubi iam in pus uertitur. Qui ubi adapertus est 3c exit, superapparet pars carnis in pus uersa, pars corrupta subalbida subrubra, quem uentriculu quidam furunculi nominant In eo nullum periculum est, tiam si nulla curatio adhibeatur, maturescit enim per se atq; erumpit.Sed dolor efficit, ut potior medicina sit quae maturius liberet.Porrd Plinius lib., ς. cap. is. desurunculis sic scribere sibi permisit, Passim 8c in quacum parte ac maximo incommodo nascuntur qui furunculi uocatur, mortiferum aliquando malum c infectis corporibus.
78쪽
DE PATRACHI . c A P. I s Apostematao A ποSκμα , id est apostema Graece, Latine abscessus,suppuratio, collectio& tumor, a concursit malorum humorum in corporis partem aIiqua facto generatus.Galenus in diffinitionibus suis mutationem seu transitum corporis ex inflammatione ad pus esse dicit.
AsclTVR locis sabulosis re campestribus aquosis . Radix eius uerticillo est similis, radiculas paruas & tenuissimas habens,flore auroso. Punici atzicurur appellant. Virtutes porro has possidetii Ad lunaticos,qui cursum Lunae patiuntur.
Herba Batrachion si lunatico in ceruices etur Itano rubro luna decrescente,cum erit signum tauri uel scorpionis parte prima,mox sanabitur. α Ad nigras cicatrices. Herbam batrachion tusam cum sua radice mixto aceto impones his qui habet cicatrices nigras, exedit eas, oc similem corpori reliquo reddit colorem. co MMENTAR M.
qua Apuleius hoc nomine speciatim insigni k ab aliis secerni quum alii generatim omnia ipsius genera eo comprehendat. Est autem batrachion hoc herba quam nostri temporis herbolarii pedem corvinum uocant,dc cuius in uino macerati radicia
79쪽
'1 co MMENT. G. HUMELBERGII liquorem multi peste insectis ad sudorem eliclandum in potu exhibent, quod tamen faciendum ipse nequaquam consulo,imo summopere dissuadeo dc prohibeo. Est emicaustica,exulceras)noxia intra corpus assumpta. E alia etiam ab ea quam ueteres pedem corvinum Apuleius noster galli crus uocat. Verticillo, spondito.)Verticillum, siue uerticulum, est instrumentum illud rotundum perforatum, quod mulieres iii ducendo ex colo in filum lino aut uellere aliquo adhibent fuso, dc ipsum, quo facilius uertatur,librant. Germanice uocatur eis πι, C. i. DL Lunaticoso Lunatici dicuntur in quos luna agit,&,ut Apuleius ait, qui cursum Lunae patiuntur, quales latit potissimum qui coniiciali morbo laborant, aut insania,ali4ue morbi genere quopiam certis Lunae temporiabus grauantur 8c agitantur. Sed de prioribus praecipue loquitur Apuleius. Cervice.) id est collo.Estem me dicamen hoc ex amuletoxu genere, quae sic dicta sunt ab amoliedo.Sunt autem amuleta, omnia quae superditiose corpori adalligantu r, aut e collo suspenduntur & expiandorum malorum gratia gestantur:ceti sunt herbarum radices 8c herbae ipsae, religione cosecratae preces, syderum obseruatione factae imagines, & id genus alia quae ad naturae aut fortunae iniurias arcendas portatur. Parte prima. hoc est, in primo gradu quo Luna in hora signo-2. rum aliterutro decrescit. Cicatriceso Cicatrices uo cat cutis corporis decolorationem 3 maculas, quas Graeci stigniata uocant. Exedit. id est exterit dc deletatq;
80쪽
nE ARTEMISIA CAP. Ty G 3. Ad c i dicitur toxotis,alijs ephesias,alijs charistelochia, alijs lysis, alijs parthenion, alijs hypolyses,alijs anaei orion, alijs soauissa, alijs leucopis, Prophetae haema anthro pii,alij onicathen, alij chrysanthemon,alij zathesten, alii theonisin, alii bushastheoscardian,alii ost anthro Pu, iij lismacronii, alii gonos hephaestu, alij philaei erion alij lachano basilico, Aegyptii anesen, alij nelais far,Pythagoras pexasin,& toxobolon, Galli ponem, alij titumen,Daci zyred,alij Σonusten, Itali Sirium, alij serpillum maius,alij ualentinam, alii artemisiam, non pauci per se pollentem. Nascitur Iocis lapidosis
sabulosis.Hus uirtutibus praedita est. 1 Ad iter faciendum. Herbam artemisiam monoctonon, si quis iter faucietis secum in manu portauerit, non sentiet itineris laborem.Fugat 5c daemonia in dom0 posita, θc prohihel mala medicamenta , ec auertit oculos malorum hominum.
Herba artemisia monoctonos lusa cum axungiaec imposita,pedum dolorem tollit.
Herba artemisia pilata oc in puluerem redacta, cum aqua mulsa potui data,intestinoru dolore sedat. COMMENTARII RTEMIGI A qualis herba fit, non docet Apuleius,quare ex Plinio et Dioscoride illam describemus. Est autem Dulicosa herba similis absinthio, maioribus tantum soliis et pinguioribus.