장음표시 사용
251쪽
s 6 Liber IU. Meteorologicorum AristoteIis
vrrisque , obitat quod nec a calido, nec a frigido concrescit . quare nullum istorum est oleum . Ulterius oleum redditur crassius ab utroque, frigido scilicet, de calido, quod est inconueniens , quia tunc idem essectus proueniret a duabus causis contrarjis. Respondet A ristote)m haec omn Ia contingere oleo propter aliquod reruum, lacri sibi adiungitur, ricinpe .ierum, quo enuin est, quod non obscure deprehenditur ex leuitare, qua videtur super natare aqiue, etiam sibi super infuce : ex quo insertur oleum incrassari a frigido, & a calido , licet diversim E . Α frigido quidem perse, quatenus operando in spiritum in oleo existentem , condensatur , 8 in aquam conuertitur , quae sibi admixta , substantiam olei reddit crassiorem, siquidem aqua est corpus crassus aere . Aca- .lido autem per accidens quatenus calidum extrinsecum agens in oleum, facit etiaπ- rare eius calidum internum, unde porti nes aereae intrinsecae olei a calido cellitutae , refrigerantur, & similiter in aquam intertuntur , per quam pariter stibi antia olei incrassatur : unde non inconuenit eundem effectum prouenire a duabus causis diuersimo te ramen agentibus , altera nimirum persit, de altera per accidens, ut
explicatum est ex hoc pariter satisfit priori difficultati , dicendo oleum repo-Dendum in serie mixtorum communium aquae, dc terrae siquidem concressit. & in crassatur ab utroque agente , frigido , 8c calido, ut expositum fuit. Adhuc naturam olei considerando o seruat Aristoteles tria . Primum quod
oleum tempore incrassatur ; Secundum quod albescit . Tertium quod non concrescit, cum tamen congeletur . De primo dicit oleum non incrassari tempore per se; non enim tempus perse agit, cum sit quantitas, verum dumtaxat per accidens medio calore, vel frigore , vel ambobus . vi superius dichim fuit. De secundo , inquit, ipsum albescere siue tempore, siue calido, ex eo, qtiod portiones aqueae, quae in iplo sunt, vel resoluuntur , Vt eua-Porent, vel attenuantur , ut ad aeris nariu ana transmutentur ; calor enim albus
nascitur ex pei spicuo aereo sicut viridis exaqueo , cui sint admixtae portiones terr stres ; quod manifestum est, quia omnes haerbae, vel saltem plurimae sunt virides ob admixtionem perspicui aquei cum portionibus terreis : Hinc fit , quod etiam oleum , in quo sit multa portio aquae, sit viride, si vero huiusmodi portio, aut eua-
porci, aut ad naturam aeream transmut tur, tunc albescit.
Sed hic insurgit notia dἰfficultas. si enim
verum est , albescere oleum evaporante, mira quomodo stabit aliud eliis di stum, quod aqua in oleo evaporare nequit pro ter eius viscositatem , qua de causa etiam exsiccari nequit. Respondet Cremoninus tollendo contraditionem , quod cum dicit, oleum albescere evaporante aqua, loquitur de extrinseca, & extrinsecus accepta aliquo pacto; cum vero negat, aquam in Oleo co tratam , emporare posse , Viscositate
renuente, i ntelligit de inci inseca , ad eius emperamentum requisita, & sic nulla est contradictio, cum non sit ad idem. De tersio respondet idem Doctor ex At istotele, congelari oleum a frigore, esse signum impuritatis ipsins , siquidem congelatio accidere nequit, nisi propter multam aquam sibi admixtam , vel ab hominum malitia , vel ex immaturitate ole rum, ex quibus confectium sit, vel rati ne locorum , in quibus sunt plantae , vel
denique ex parte frigoris, a quo deprauari potest hoc pacto , ut prius partes spiritu
sae, in aqueas conuertantur, vi frigoris illas condensantis , quia sic conuersae tribuunt oleo aqueam consilientiam, rati ne cuius congelari poterit e aut etiam dici
potest, illud ut calidi congelari, saltem per accidem,siquidem comingereyotest,quod
oleum prius a calido passum fuerit mur rionem ad aqueam consistentiam, hoc pacto, calidum enim extrinsecum iacit eu porare calidum intrinsecum, agendo in ipsum; ipso aut cin recedente rics aereae condensantur,& frigefactae in aquam m tantur, atq; adeo superueniente uigore faciliter congelantur. Ex his inferri non pintest quod si oleum congclatur, ipsum coi crescere , cum congelatio sit concretio quaedam, quandoquidem huiusmodi congelatio non accidit cileo puro, sed ratione impuritatis ex aquae admixtione ; unde ad summum pollet cocedi, Oleum concrescerc
252쪽
scere peraccidens, sicut congelatur pera ciclens, modo Aristoteles negat oleum a concrescere perse, &ex puritate suae natur E.consideratum.
Demum circa oleum occurrit alia dissicultas, nempe cum dictum sit, oleuintein re incrassari. incrassitionem autem feri, quia triarcescente calido interiori, ex aere fit aqua, inscri debet oleum antiquius fore frigidum, cui tamen repugnat experientia Medicorum, qui ad curandas frigidissimas infirmitates utuntur oleo V teri, de antiquo, quare debet esse calidum , non autem trigidum.
Aliqui respondent, duplicem caliditatem in oleo haberi posse, unam intrins
cam, alteram extrinsecam, de aduentitiam . . Priori caret oleum antiquum, siquidem illa marcescente per calidum ex rvinincurri, ita stat mutatum. Posteriori igitur abundat, perquam valet contra
morbos frigidos. Contra hanc res sionem insurgit Cr moninus, quia illa caliditas externa, cum
sit extra temperamentum olei, non vid
tur posse valere, ut ipsum reddat calidius caliditate permanente. &sibi propria a. Deinde non est ita facile declarare quomodo id, quod putrescit, contrahat illam
Ideo subdit, quod sorte dici potest,
oleum vetus non a ere magis, quam re
cem ratione maioris caliditatis, sed quia amittendo lentorem facilius applicatur, Zciacilius penetrat, oleum enim collibet olei partes, de impedit penetrationem, quocirca mutato aere, mutatur illa viscositas,
qua sublata penetratio est facilior, & sic
accidit maius iuvamentum. Denique Aristoteles, pro complemento huius capitis, ciuasi recapitulando iam dicta,mouet tres dubitationes,quarum prima
est de vino, secunda de lacte, de tertia deSansuine. Quo ad primam dicit, Vinum
saeue connumeratum inter illa, quae aqueasunt, & tamen videtur pati quasdam affectiones eorum,quae communia sun. aquae, de terrae, siquidem elixatur a calido, e per elixationem incrasstatur , at incrasiatio non est affectio , nisi corum quae
participant multum terrae, ut superius declaratum est, ergo non bene suit cominumera. inter aquea , verum inter
communia potius adscribenduin erat. spondet praemittendo unun , quod eum habeatur aliquid ex illis, quae mixta sunt ex tzrra,& aqua,attendenda est diue sitas,& cuius naturae magis participet: ista autem diuersitas, dc pluralitas potest tribus modis contingere, vel simpliciter, itaui ampareat plus terrae,quam aquae,vel contra in tota rei substantia: vel in ratione diuersarum partium plus de uno, quam de alio reperiatur, ut apparet in lacte, cuius aliquae partes sunt terrestres ex quibus fit caseus, &aliae aqueae, ex quibus fit strum: vel denique secundum consistentiam respectu diuersorum temporum, ut conti
git in vino: Mustum siquidem est magis
terrae, qui m aquae, cum nondum expulerit seces terrestres, & sit concoctum , Vinum Vero , quia purgatum est , habet plus aquae, quam terrae. Neque inde s
qui tur vinum essestigidius musio; quat doquidem caliditas in vino est substantialis, cum sequatur eius temperam nium, in musto autem tantum peraccidens ratione materiae magis densatae. Neque scinquitur exinde mustum, quia calidius rhtione faeculentae materiae, magis inebria
re, quarti vinum expurgatum , & antiquius ; siquidem ut vinum inebriet oportet, ut facilius evaporet ad cerebrum , quod, vel non facit mustum, vel non nili cum masna dissicultate ob crassitiem l ueconsistentiae, imm5 remedium ebrietatis poterit esse mustum dulce, post alias pintiones , bibitum, qaia sua crassitie o sttitet meatus, de impediet assensum vaporum. Verum si contingat quempiam inebriari musto, est pessima ebrietas, quia est facta ex vaporibus terrestribus , qui dissiculter dissipantur, de a calore vincuntur, ex vino autem puro ebrietas facile fit, de etiam facile soluitur. Dissiculter a tem Metest contingere ebrietas ex musto, quia dissiculter potest concoqui, dc in vapores resolui ; siquidem exigitur magnas calor naturalis, de hic non ita facile habetur, de haec est ratio, quam mustum saepe fit loco medicinae, cum prirget; tum per vomitum; tum per seccessum: potest tamen aliquo pacto actuari a calore , Νt agat ad illam expulsionem, non autem facile concoquetur, de est sententia Ai istotelis, quod medicamenta, ideo
253쪽
a 8 Liber Iv. Meteorologicorum Aristotelis
sunt talia , quia non possunt concoqui, ideo calore in ipsa agente , dum non potest illa vincere, ut concoquat, agit ut ex illis nutriatur , & ad expuruonem excite
Hine ad dubitationem satisfacit, dicens, ruod si loquamur de musto , habet affe-hiones communes terrae , & aquae ἔ est enim de numero eorum, quae habent terrae , siquidem elixatur, & incrassatur, acalido, & fit vinum coctum, quod vocatur sapar si verb loquamur de vino iam purgato, & in comparatione ad mustum,
est magis aqueum, quam terreum : con
sat autem praedominari in ipso quantum ad quantitatem , stigiditatem aqueam , ruantum ad iacultatem, spirituosam cali-itatem. Quod autem talia ob commixtionem terrae incramentur, probat Arist teles, quia Incrassiatio fit abeunte aqua per caliditatem, quod autem sit aqua, quae r cedit , ostendit a signo : quia si vaporem, qui exhalat, colligamus, iterum fiet aqua, quare si incrassatur, aqua recedente,quod
Temanet, terreum oportet esse.
Quoniam autem quςdam talia non δε- Ium incrassantur a calido, sed etiam a frigi do, ideo subdit modum, dum inquit: In quibus est multa aeris portio frigidum i
crassar, conuertendo aerem in aquam, Mnon solum frigidum incrassat, sed etiam desiccat, diuerso tamen modo, ac calidum ficiat : calidum enim desiccat, quia facit aquam evaporare, frigidum vero, quia humiditatem siccitati unit, & condensat congelando. Ex quo colligit, quod citrinia illa , quae frigore non crassescunt, sed
Concret cum, aquea ma is sunt,ut vinum, latium, seu Vrina, lixivium , Serum . Quae autem crassescunt, Vaporem ignis emcientia non reddendo, alia terrea sunt, alia communia aquae, & aeris, terrea, Vt
Mel; communia, ut oleum, de quibus iam Satis dictum sulti Quoad secundam dubitationem de lacte , videtur , lac inter terrea adscribe dum esse, quippe concrescit, durescit,&incrassatur in butirum, &caseum, & ta men serum , quod est altera lactis portio,
inter aquea connumeratum extat, quia
separatum non crassiescit, sed exsiccatur,& absumitur, sicut aquar
Respondet Aristoteleh in lacte duas r
periri portlanes,alteram terream, aqueam alteram. Prior medio coagulo coalescit in caseum , sique patitur affecti nora eorum, quibus praedominatur , quae sunt concrescere, de incrassari. Posterior, eodem p riter medio, secernitur a caseo, de euadit serum , & ita patitur affectiones aqueas, sula nec incrassatur ignis calore , sed abit in vaporem, eonsumitur, & comburitur, quae aquae , ac eius speciebus conueniunt. Galenus lib. . de Simplicium medicamentorum iacultatibus dicit, lac constare ex
tribus substantijs qualitate tamen disside
libus , ac primam quidem crassam esse, ex qua caseus conficitur , alteram pinguem, ex qua butyrum coagulatur , & tertiam aqueam, nempe serum . Est etiam lac ad
alendum maxime accommodatum cum
ex eo facilius sanguis gignatur , ut scribitidem Galenus lib. 3. Aphorii inorum , quod tamen intelligendam est de eodem secundum substantiam crassam , & pl guem , siquidem aqueum, & quod parum
casei continet , ad alendum in idoneum esse. Prioris generis bubulum caeteris prς- sertur, cum omnibus sit crassius, posterioris vero camelinum , asininum, &ςquiquinum, siquidem haec tenuissima sunt, Mparum , vel nihil ad alendum apta. Ex his
concluditur, quod lac terreum, Sc case sum, valde confert ad aIendum, siquidem durior cibus , crassarumque partium, &terrestris magis, copiosum corpori praestat alimentum, sicut econtra mollior, & h midior, exiguum, & minus aptum ad gignitionem san uinis. Quoad tertiam dubitationem de fanis
mine, ambigitur si inter terrea aut aq ea, communia utrisque numerandus ven a
quadoquidem videtur aqueus, quia frigore congelatur, & condensatur : videtur etiam terreus, cum concrescat, incrassetur e & insuper apparet communis, cum patiatur affectiones eorum, quae terra, bc aqua constant.
Respondet Aristoteles, non esse unum,& eundem sanguinem, qui huiusmodi aia sectiones contrarias subire conspicitur sed alius, & alius reuera inuenitur; quand quidem alius sanguis est fibrosus , de hic concrestit, Sc incrassatur; fibrae enim sunt terrestres, quale sanguis huiusmodi fibris resectus habet multum terrae portioni at
254쪽
que ades, indisrescit,3c erassescit sicut cor- ιpora terrearatius est sanguis carrens fibris, luel per se , &per naturam , ut ceruinuS,
qui est valde dilutus; vel per accidens, ut lanioltu , & morbolus, 5c hic est valde
aqueus, quare licet concrescat sicut aqua, non tamen incrassatur , cum non habeat tantum terrae vi possit crassescere. Probat
hoc a signo , quia si a sangu Ine secernam tur fibrae,ille sanguis congelabitur quidem 1 frigido , sed non amplius incrassabitur, igitur signum esse conspicitur , quod sanguis fibrosus , de non fibrosus secundum naturam sint diuersi , dc per consequens non est mirum . si unus has, de alter alias patiatur affectiones , & sub diuersa serie
corporum aqueorum, εc terreorum con tineantur ambo.
Non est tamen ignorandum , Omnem sanguinem esse calidum, de humidum, ut liquido conspicitur, cum contineatur in animalis corpore, suamque seruet constitutionem, de fibrosiim potissimum, qui ob
densitatem caloiem multum accipit , dcconseruat caeterum si a corpore seiunctus
fuerit frigescit, sicciorque sit. Ex quo inferendum est , illum non esse perse calidum, & humidum , verum per accidens duntaxat, quomodo aqua, dc serrum calida dicuntur aduentitio calore, quippequi sanguis , nec ipse suapte natura calorem exprimit, sed hoc habet a corde a quo oritur ε, si'uidem cor est initium, & origo i tius caloris, qui animali inest. Hinc manifestum est, cur sanguis 4 corpore seiunctus cito restigescat,de cogetestat; distat enim a corde, veluti a sui caloris principio. Hinc insurgit non spernenda climcilitas,
quomodo sanguis terreus est . dc aqueus,cu calidus, de humidus quoquomodo dic tur, siquidem istae duς qualitates ad aerem pertinent, neutra ad terram, neque simul iunctae ad aqueam Respondet Vicomercatus, nullum esse
inconuenlans , quippequi sanguis sua fidnatura, Sc perse terreus, & aqueus exivit ut ostensum est, admissione, aut carentia fibrarum , quae sunt ei connaturales, ve rum ex accidenti solum calidus, de humidus asseritur ; unde non inconuenit, ea quae per se uni competunt, alteri per acci cris conuenire posse. Expedita recapitulatione eorum , quae concrescunt, de incrassantur, siue aqueasint siue terrea, aut his communia, pergit sariter recapitulando ca , quae solui, aut
quari mssunt, vel sunt insolubilia , dc dicit , quod ligna terrea sunt, de aerea, qua de causa comburi possunt non autem ii
quari ; quandoquidem liquatio fieti debete contrariis, oppositis iis, a quibus concreta suerunt, siquidem contrariorum comtrariae sunt cautae; cum igitur terrea concrescant seisido, Jc aerea calido, deberent liquati ab cisdem agentibus , quod tamen repugnat, quia contrariorum contrariae debent esse causae r sunt v stibilia, quia ex eo quod terrea siccitatem , & cx eo quod aerea caliditatem participant, quae sunt dispositiones ad combustionein taedam id neae. Quod autem ligna terrea sint, Ac a rea ostendit a signo,quia in aqua innatant, de ratione siccitatis, Sc ratione caliditatis; nam quae sunt sicca , & calida sursum s runtur, ut patet de igne: Excipit tamen ab hac affectione ebenum nigram , quκ cum habeat plus terrae, quam aeris, rati ne terreae frigiditatis , magis grauitat. quam leuitat, propterea facile mergitur,& non sustinetur ab aquis.
Detuque inquit , quod fictile solui non
potest, ex eo quod solum terreum est, siquidem cum exsiccatur , paulatim concrescit, unde neque aqua potest habere in-
fressum per eos meatus , per quos soluspiritus exibi, ut i psum emolliat; n ire in ignis, quia illud coagulauit, ut iterum soluat, igitur dicendum est fictilia esse ex numero eorum , quae liquari, de solui ne- ueunt: quare recollegendo totum, quod e concretione, & liquatione iam dixerat.
subdit his verbis finem huic capiti: Quid igitur sit concretio, de liquefactio, & pr pter quod, dc in quibus sit, dictum est.
De Corporibus Simiiaribus , or earum passotubus , ac disserenis R
FAEc est tertia Summa, in qua descendendo Philosophus ab uniuersalibus ad particularia,uit de concrctione, M liquatione , ac caeteris passionibus ab li mido, de sicco derivantibus , applicando eas ad corpora limitaria, quae nimirum
255쪽
Liber IV. Meteorologicorim Aristotelis
24o constant ex partibus, habentibus eadem nomina cum suis totis, ut sunt in animalibus carnes, ossa, cuctis, nerui, pilli, fibret, venae, in plantis ligni in , cortex, medulla, folia, radices, e quorum coagmentatione dissimiles partes gignuntur, ut in animali-hus quidem facies, manus, pes, δέ caetera Eusdciti generis, in plantis truncus, ramus
palmes , siquidem priorcs similares partes
Vocantur,quia pars carnis est cam, & nerui neruus , -caetcrum posteriores dissimilares nuncupantur, cum diuersiis nomini-hus nuncupentur; pars enim faciei non is
est facies, sicut nec manus pars manus dicitur , diuiditurque in duo capitula, in quorum primo ostendit , omnia corpora similaria constare ex humido, δc sicco, velati ex passivis principijs , a quibus deri-uantur eorum passiones, ac differentiς, &Insuper quaenam sunt eiusmodi corpora eisdem affecta:& in secundo explicat quinnam pacto iam enumeratae passiones, dc differentiae illis conueniant.
Quoad primum caput, erius ponit hanc
conclusionem, quod nimirum coriora γsimilaria constant ex quatuor primis qua- Iitatibus scilicet caliditate, frigiditate, ii miditate, dc siccitate , ex duabus prioribus, ut principiis agendi, de operandi, 5c ex pinnerioribus, ut patiendi principijs, dc pr hat ex iam dictis , quia corpora similaria
vel concrescunt, & incrassantur, vel co crescunt, & non incrassantur , sed comcretio , Sc incrassatio fiunt ab calido , vel fit ido ex humido, dc sicco, veluti ex materia , ergo omnia corpora similaria eo stant ex illis quatuor qualitatibus. Min rem probat, quia concretio, δc incrassatio est coagmentatio aquae , seu terrae , Vesaquς, & terrae a frigore, siue calore siccoc flecta, sicut peroppositum liquatio est res felatae, seu coagulatae per contrarias qua-itates solutis, ergo concretio, dc incrassatio fiunt emienter a calido , vel frigido
ex humido, aut sicco. Deinde ponit aliam conclusionem ,
nempe , quod cor ra similaria disserunt dupliciter, de sensibilibus qualitatibus,quibus in sensus agunt proprios, dc qualitatibus extrinsecis,quibus non agunt quidem, sed redduntur ipsa potentia, vel impotentia ad patiendum , vel non tacendum .
Probat primam pariem discurrendo per singula , siquidem alia videmus alba , Sccandida, ut multa ligna, Ac argentum, alia nigra , ut ebenum , lapides : qtrosdam, ac pilos; alia rubra, Vt carnem, eos, & tDgnorii quaedam genera: similiter alia sunt odora, alia male olentia, o haec etiam imiet se disserunt iuxta diuersitatem Odoarum: Item alia saporibus sunt resecta , de alia ijsdem carentia : alia sonora sunt, Vt
aurum, argentum, de aest alia non sonora , vi mollia omnia: alia calida. & alia
frigida, humida , vel sicca , atqui omnia ista differunt qualitatibus passionem ins rentibus in sensus, quandoquidem ab eis alterantur , & immutantur . igitur difBrut qualitatibus sensibilibus proprii sumus- cuiusque , quia non communibus, sicut corpora disrimilaria,quq communibus disserunt, nimirum magnitudine, numero,
dc fisura , quae sunt sensibilia Communia, ut vidimus in lib. a. de Anima. secundam partem ostendit, dum inquit, illa differre.
concretione, eliquatione, incrassatione, dc solutione, nam secundum has affecti nes redduntur potentia, vel impotentia, ut concrescant, eliquentur, incrassentur& soluantur, de ista diuersa enumerantur; nam aliqua sunt Concretilia , & alia I concretilia : aliqua Eliquabilia, &Ineliquabilia: aliqua Mollificabilia, & alia nota Mollificabilia r aliqua Tingibilia , dc alia non Tingibilia r aliqua Flexibilia, de alia Inflexibilia: aliqua Frans Bilia, 3c alia I frangibiliat aliqua Friabilia, di alia Non Friabilia r aliqua Impressibilia, εc alia
non Impressibilia r aliqua Formabilia, Malia Non Formabilia: aliqua Pressibilia,Scalia Non Pressibilia: aliqua Trahibilia, de alia Non Trahibilia: aliqua Ductilia, de alia Non Ductilia r aliqua Fissibilia , &alia Non Finibilia r aliqua Seccabilia, Zealia Non Seccabilia r aliqua viscosa , Zealia Fragilia r aliqua Commassabilia, Zealia Non Commalsabilia: alia Combustibilia, & alia Non combustibilia: aliqua
Exhalabilia, dc alia Non Exhalabilia, sed
omnia ista habent potentiam 8c impotentiam passiuam ad pati ves non pati , ut late demonstrabitur in sequenti capite, ergo corpora sitalaria differunt, non tantum sensibilibus qualitatibus , per ordinem adsensus, sed etiam diuersis affectionibus i ncomparatione ad stinuicem
256쪽
cload 2. Cap. in quo agit de corporu similarium affectionibus,adinvice coparatis in particulari;Primu declarat,quq sint corpora concretilia, dicens illa cocrescere, vel ' a calore, humore exsiccante, vel a frigore calidum exprimente, quamobrem alia humoris , alia caloris absentia ita assiciuntur siquidem aquea caloris , terrea vero humoris absentia concrescunt.Quae humoris ε' ' absentia coagulantur. humore liquescunt, nisi ita coluerint, ut meatus minores relicti sint, quam aquae moles, ut aeparet in Lateribus coctis, & caeteris fictilibus: quae autem non ita, omnia humido liquefiunt, ut vinum, Sal,& terrς ex luto concreta :quae vero cRloris absentia concreuerint, omnia calore liquescunt, ut glacies, plum bum I. Inconcretilia sunt, quς carent hum iis more aqueo, neque sunt aquea,sed habent plus caloris, & terrae, ut mel, & vinum
dulce : similiter quae habent quidem aquam, sed plus aeris, ut oleum, & argen-rum vivum , & omnia lentorem, & viscum habentia, ut pices, siquidem haec nec exsiccari possimi ob viscositatem, ut supcrius dictum est. ac Secundo expendit Mollificabilia, & Nostasia Mollificabilia dicens, illa esse mollificabi-ιia. lia, quae non sunt aqua , vel aquς species, sed terrea, a quibus non evaporauit totum Nin humidum : illa vero non esse mollificabi δ' si lia, quae opposito modo se habent, ut sunt glacies, chrystallus, Sal, nitrum, de fictile,' na duo priora carent terrena portione, &reliqua tria aquea, siquide in eis totus humoI euanuit, caloris vi exsiccatus, vel si aliquid humidi remanserit, ut in fictilibus, est ita exiguus,ut cum sicco cum temperari nequeat, ac proinde nec secundum superficiem in se cedere eossunt . Molli fi- caditia sunt duplicia scilicet tractilia , de T acti ductilia. Illa sunt,quorum superficies con-ι a. tinuata, ab eo quod trahit, producitur, ut sunt pili corium,neruus, pix, cornu, quodi nolle redditum est: Ista verό sunt, quorusi' superficies, eodem ictu, in latum, dc prinfundum transfertur, Ut aurum, argentum,as. serrum. Vtraque adhuc sunt duplicia: nim alia sunt tractilia , quae hutnectari possunt, & cum humecta fuerint, trabuntur , ut neruus, corium, pix, mel proprio, pasta vero alieno humore trahuntur . SAmiliter ductilia, alia constant ex aqua, alia
minime. Priora non mollescunt,sed lique scunt, quia aqueam habent natura, & frigore sunt coagulata. Posteriora vero mollescunt, quia terrea sapiunt couditione: Acilia sunt triplicia, quecli enim sunt ductilia
manu Ut cera,quaeda igne, ut auria, argen
tum,serrum;& quaeda aqua, & igne simul, ut cornua, ex quibus fiunt lanternae. His opposita sunt Non tractilia,& Non iv, ductilia. Priora sunt, quoru superficies co Trisitinuata ab eo, quod trahitur, minimc pro duci, ut aqua,& lapis. Posteriora vero sunt, uoru i uperficies, eode ictu in latu,& profundu trasserri nequit, ut lapides, & ligna, ' uae percussione potius franguntur, quam secundum supersicie extendantur. Tertio Aggreditur dcclarare, quae sit x ς Flexibilia,&directilia du inquit: sunt auteflexibilia, & directilia, quoru corpor u l5gitudo potest in rectitudine ex circularentia,&ex rectitudine in circusercti a traiisu aliis. tari,ut a rudo,& vime,siquide flecti, de dirigi est in rectitudine, aut circularentiam mutari,ac moueri; nam quid reflectitur,&deflectitur curuatur, & probat,suia ficxio est logitudine seruata ad coucxu, aut concauu motio: quandoquide in recta flexiocsse non potest, alioquin idem foret simul
rectum, & flexum , quod est impossibile. Inflexibilia aute opposito modo se habent. Quarto Prose uitur docendo quae sint Fragibilia,& Friabilia. Na fransibilia sunt, uet in frusta rupi possut;friabilia veris,quae iaciliter in partes plures duabus separabilias ut, & probat, quia stactio est in magnas partes diuisio; friatio vero in quasda partes, plures tame duabus separatio. Ex his inseri differetia inter fragibilia.&stiabilia, siquideli nu fragibile quidem est, quia in magnas partes diuidi potest, si labile aute non est:& r oppositu glacies,& lapis friabilia quidesunt,no aute in agibilia fictilia vero, de st gibilia, & friabilia sui cu in magnas partes diuidi, & in plures duabus faciliter, de uno ictu reduci possitit. Ex his colligit quod que-cuq; corpora ita cocreta sui, ut tintri rota&multos meatus habeat, talia sui friabilia. cu ob multitudine meatuu in minutas partes. distingui possint, cuiusmodi est glacies:
Quς vero caret meatib. aut no habeonultos sed paucos, sui fragibilia:quae tade hisci,&multos,& in lonsu trotensos meatus, surarstiabilia, & frangibilia stimul, dc separatim Quinto
257쪽
Liber IV. Meteorologicorum Aristotelis
Quinto enumerat Impressibilia & Non impressibilia dicens: Iinpressibilia sunt,quq secundum superficiem per partem pulsu
aut ictu,aut omnino iaciu per totum, in
Μ.. M profundum transeunt, ut es, & cera. Non ν Vm imprcssibilia sunt, quae nec pulsione, nec it . percussione, nec tactu secudum superficiei
partem possunt in profudum ire,ut fictilia, quae no cedunt, verum si aliquo pacto pr
man ur, franguntur in minutas pal l . Impressibilium autem duo sunt genera, quae dam enim sunt mollia, ut vera, & haec pulsu,aut ta ctu impressione recipiunt & onet dam dura ut metalla in quihux perculsi inne . seu ictu duntaxat impressiones fieri possunt. Non impressibilia pariter in duo diuiduntur genera squi dem alia sunt a, ut fictilia. & alia humida, ut aqua. Ρsiora enim secundum partem superficiei quam uis icta non cedunt. sed franguntur; posteriora autem, qui muis caedant per circum- obsistentiam, non tamen transeunt pelles
aliquam partem secundum superficiem in profundum, quod tamen ad impressionem necessario exigitur : ut dictum os . Sexto ex his ostendit . quae fini corpora formabilia,&non formabilia siquidem illa F vma dicuntur sori adibilia quae post persecta im-- pressionem, manu, vel tactu facta, forma, seu figura retinent, seruantq; ut cera. palla, le chismodi mollia. Illa vero sunt non sor- . t ' inabilia, quae aut non facile imprimuntur, ut lapis, vel lignu; aut si imprimuntur quidem, non tanat n figura impressam retinet, vel seruant, ut lana, vcl spongia,quet potius praessibilia sunt ouam sormabilia. Septimo Subdit ex his declaratiotrepressibiliu & non pressibiliv.Sunt autem prese' sibilia corpora, quae pulsa , in seipsa coire possunt ui perficie in prosundu tras lata,nec
diuisa nec parte altera,in alterius locu si euncte,quale facir aqua,siquide transfertur potius rosiliundo siecundu paries, qua mutando . aut cedendo locii, nec diuiditur se-esidii superficie ab ea que situm obtinet linc v. Accidit aute haec prcssi, in his corporibuS,qtK portas vacuos obtinent,aut in illis, quς intra cor pus mollius habent cuiusmon . di sunt cera, lana,spongia,& car . No pressibilia vero sunt, quae his non sinat allicta tia. conditionibus, ut sunt territ lapis,aqua &eius species,siquidem hςc Omnia, aut meatus non habent, ut aqua,& caetera humida;
aut si habent sunt rebus duristibus plenI,
ut in unum coire nori Valeant.
Octauo Dillucidat, qui; sint seccabilia, de fidibilia, & quo Dodo ad inuicem diffe- 'se rant qualidoquide fissibilia diculur ea quae possunt diuidi ad plus,qua diuidens diuidit, idest illa sunt fisIPilia, quae in duas partes ad longum diuidi ac findi possunt: Illa vero
sunt secabilia quae in latus, secundu plures partes partiri missilia . absq;hoc.quo 11 anga uta aut cominui possint viqiqnu si ad logum diuidatur, findi dicitur: si verb ad lal tus in frustra partiarur, secari nuncupatur. biria. Non fittibilia velis limi, que carent ri Catis bus, ut in longum diuidi post int No Seca- N, bilia ut secundum latitudinem partiri va- leat. Ex his mi est quod nec sinpliciter mol -i lia sunt fissibilia, nec omnia dura. ncq;liu i mida neq;ea quς imprimi risunt neq;fra lisibiliades tantum ea quae in longitudinem
abent meatus 'iribus mutuo copulantur; sicut econuerse illa omnia erunt secabilia, quς habent meatus. ut secundum latitudi-
m, in plures partes diuidi possint: Unde colligit , quod quia lignum pollet poris in
longitudine. Ac latitudinem protensis, ne imitest cise simul fissibile, 5 lecabit - κω Nono Ostendit naturam corporum lc-μtorem, & viscositatem habentium dicens, lentiam,seu viscosum csso illud, quod cu liquidum sit aut molle, trahi potest, veluti
catena faceret, ut patet de oleo, pice. dc pituita, quae si extendantur,vna pars composita,& glutinata remanet alteri &hςc aliis, itaut coniunctae in similitudine catenae via dea tui Huiusmodi letoi,Sc viscositas, inter duor iu ducit a calore sicco humiditater tinete ne dissuat ut patet in Olcin&picrim-terdu vero a frigore, ut apparet in pituita cuius humor retinetur,vi trigoris ne labatur. Decimo Maniscitat, quae dicantur com ta ..
massabilia, seu Subactilia inquies, illa esse,
quae praestibilium manentem trahent compremone. Nocomassabilia vero sunt quae misaut nulla habent copressionem. aut tali Cm cum non permanente.Excptu prioru sit in cera, με re
quae bene pressa copi essione sertiat: posterioru vero in pane cocto, aut caria quae si primantur, ad pristinu situ reuertuntur. Vndecimo Declarat natura cobustibiliudicens, alia esse c5bustibilia.& alia non co- c.
bustibilia. Cobul ibilia sunt ea, quς habent.' εuia meatus igni accipiendo idoneos, & humiditatem
258쪽
ditatem in eis Igne imbecilliorem, nam si, altera harum coditionum desuerit, incombustibilia censentur. Exemplificat de corn-si,. bustibilibus in lana,& ossibus: de No corruι a. bustibilibus in si acie,& lapide; siquidem illa pollent poris aptis ad recipiendum ignem, haec vero eisdem carent, & habent humorem ita vehementem, Ut ignem potius extinguant,quam ab eis vincatur, quibus de causis tute merito inter Non combustibilia reccinentur. Decimosecundo. Expendit exhalabilium conditionem dicens, ea corpora Eine exha- sumtum exlialanti quς hum 1. . . rem quidem in se habentsed talem, ut cum calore incenduntur, in vaporem abire sephratim non possit. In qua diffinitione ponuntur notanter illa verba: vicum incenduntur in vaporem separatim ire non possit ad indicandum dati alia corpora hum rem habentia, orum humo si incendantur , in vaporem separatim abit, illis in sua siccitate remanentibus, cuiusmodi est ii tum, cuius humor, si ipsum calore feruescar, in vaporem soluirur, terreis partibus remanentibus Quod autem exhalatio,quae si tus appellaturisit diuerta rationis a vapore subindicat dicens; Vaporem etae s
cretionem vi caloris virtutem comburendi habentis elicitam, quae potest madcfacere; caeterum humor,qui sumus dicitur,mad facere nectust.Deinde vapor ex aqua,& r bus aqueis, vi caloris extrahitur, sum tuu Ctiam ex terreis, aliquem tamen humorem habentibus halat: Insuper. Vaporem in a rem , aut spiritum, seu ventum solui testatur, sufficiam minim8. Conueniunt tam ut uinus, & vapor in aliquibus; tum quia uterque exhalatur, vi caloris virtutem incedendi habentis; nam si calor leuis fuerit,
neuter eorum gignetur: tum etiam,quia avrerqtae ex humido nascitur,nam quae Om
nino arida sunt neutrum expirare possunt. Ex quibus inscrtur,quod corpora suffiruin, vi caloris inccndentis, halantia, esse quaecunqui constant ex partibus terreis. &aqucis, minumamen existis, dein quibus
humor non expiret in vaporein, cuiuii
di sunt thus storax, galbanus, & caeteri gurni, nec non quaedam ligna odorem habentia . His addi possut ossa,pili auium pennae,pissium squam mae oleum,dc vinum dulcC, quandoquide omnia haec incenduntur, vel ratione pinguedinis, sicut oleum, dc vinum
dulce, vel ratione terrestreitatis, ac siccitatis,qua de causa ex humore sumtu expirare cernutur, ut in caeteris experientia testatur.
Deci tertio. Reuertitur ad combustibilia,& ex eis expendit, que sint inflammabilia,& carbonabilia, Sc quonam pasto ad inuicem discriminentur. Inquit citam,combustibilia ea videntur esse, qu nimiae in cinerem soluuntur; sunt autem huiusmodi quae aut a calore, aut ab utroque calido, e frigido concrescunt, siquidem talia vincuntur ab igne, excepta gemma, quae carbunculus appellatur; cum eius humor ita firme siccis partibus cohaereat, ut illis mancatibus nequeat ab igne victus educi. Decimoquari Diuidit corpora combustibilia in duo genera, nempe in inflanam bilia, de in carbonabilia. Inflavinabilia, quae si immani cdere polliint,sunt quaecunque non humida existentia, exhal it, ilia sunt, hoc est dictu, illa dicuntur inflammabilia,quae cum non sint humida sussicum,&cxhalationem edere post int, cuiusmodi sum omnia ea corpora, quae fumuni cmit' tunt, nec sunt liquida; siquidem flamma nihil aliud est,quam fumus accentiis. Pix autem, oleum, de cera, licet inccndantur, nequeunt connumerari inter corpora ii auam illa, cum perse flammam mn sa-ciant, verum dunta at cum alijs, Vccxpe e. , fientia testatur. Carbonabilia vero sunt combustibilia que plus terrae bal aliquam tra.
sumi cuius incisti sunt ligna solidiora: S puroppositum illa sunt non carbonabilia, quae Nisaerea substantia magis constant, quam inr-r , Ut sunt papyrus palea, & caetera huiusmodi, quae cum flammas edant, car boncs k' 'nullos relinquant. Illa vcro sunt Non in- G. .
flammabilia, quae flammam per sic facere ηrari. non possunt,cuiusmodi sunt omnia liquida, ito, eoquod siccas partes, quae lacile accendantur multas non habeant.
Decimo uinto. Rursus recenset alia qirginflammabilia sunt, Se quae minime dicens illa,quae magis terrea sunt, quam actuca,&non sunt liquabilia, in flamnobilia existunt; ea vero. quae liquabilia sunt, non inflammabilia dicuntur. Probat primam par
rem, quia qua sicciorasiant, inflammabilia magis existanti siquid a siccum ii calidum sint agnis efficitur, scd que magis terrea Sur, de minus Rura, & non sunt iiqirabilia, stia sicci
259쪽
α44 Liber IV. Meteorologicorum Aristotelis
sicciora,qua humidioramam humiditas est causa liquationis, in his, quae calido cocreuerunt, & impedit cobustionem, ut patet, ergo corpora,qub magis terrea sunt,& ninae liquabilia,sunt etia magis inflamabilia.Ex hoc insertiquod lisnu sit inflamabMle, quia fumum edit, & fumus accensus est flaina,nec est liquabile,sed siccum, quod humoris actuet modicu quid possideat, verta plurimu aeri, per totu continuit diffusi,& humor aereus in copia materiam flamae suppeditat; ex opposito ςs non est infla in bile, quia liquabile, habet enim plurimum humoris aquei, qui est causa i uationis,&modicu humoris aerei, qui materia proelinflamationi, & hinc remanet 2. pars co clusionis clara, ne quod ea, quς liquabilia existunt sunt non inflamabilia, ut sunt omnia metalla. Excipit tamen ab huiusmodi generibus, thure,pice, & quae picem habent, ac ceram, quadoquidem cum habeat ancipitem natura partim flammam factur, saltem cum alijs,M partim liquantur: suliginemque emittunt: oleum vero, & qu cumque oleosa, quimuis cum alijs ardeat per se tamen minime, de hoc ratione pinguedinis unctiiosae, quae licet sicca sit, nonsuliginem, sed nidorem editi, quandoquide fuligo liccior cit, quam nidor, utpote rei siccioris; unde colligitur, quod cera, thus, & pix, cturi sint tantum pinguia, ac proinde sicciora ; oleum vero cum super addatvnetiiofitatem, qua eius siccitas temperari videtur, propterea illa saliginem, utpote sicciorem, hoc vero nidorem, minus siccum,emittere. Et fige de textu huius Summae 3. dicta sufflatant. De speciebur a passi fir Qualitatibus
Vm in praecedenti disputatione dise
seruerimus de Speciebus, Ri ssionibus, quae ab activis qualitatibus, saltem in genere, prouenire videbantur, in praesenti de illis, quae a passi uis qualitatibus originem ducunt, agendum est, ut hinc facilius innotescat conditio , dc natura corporum mixtorum, persectione pollentium, sal tema posteriori: Quandoquidem sicut per principia, de causas a priori demonstrantur cf-
sectus, ita econtra per effectus a posteriori dignoscuntur causae teste Atist. lib. I. ster.cap. Io. Primbergo quaerendum Venit de speciebus Humiditatis, & siccitatis, ac earum dissinitionibus. Istram Decies Qualitatum Passuarum, stearundem innitiones sint ab Arast telestissicienter, ac rite assigna
Mne corpus persecte mixtu,ac trem, natum intrinsecus coalescere ex quatuor sualitatibus primis scilicet caliditate, frigiditate, humiditate, ac siccitate constat manifest8 ex li. a.de Ortu,& Interitu. Insuper cum qualitates sint in duplici discrimine in ordine ad ipsum mixtum, siquide duae priores sunt activae,& duς posteriores passiuae, causant in eodem nonnullas ais chiones, siue passiones, quae, ecies earumdem, vocantur etiam ab Arist in hoc lib. a. Meteorolobicorum : Quandoquidem at activis derivantur simplex generatio, de putrefactio,qui; sunt contra iς:concoctio. Ac inconcoctio inaturatio,& cruditas elixatio, de inquinatio: assatio. c tostio, quς omnes oponuntur, gignuntque contrarios effectus in mixtis a passi uis pariter prodire conspiciuntur nonnullae aliae similitera inuicem,& in mixtis pugantiam aliquam inducentes, & sunt durities, & mollities; exsiccatio, fle humectio; concrectio, & lses tio : incrassatio,& tenuitas: unde cum in precedenti disputatione visum,& oste sum fuerit, activas fuisse rit ἡ, recte ac sus-ficieter assignatas, i&dissi. itas a Phyl. m oti quaeritur, num idem iudicium fieri possit ac debeat etiam de passuis
Nonnulli ex A ntiquis Philosophis, quibus adherere visi sunt Apollonius Thi neus, & Galenus, censuerunt, diffinitiones Duri, & Mollis, ab Aristotele traditas per non cedere, dc cedere in se, suisse interdum diminutas , Sc interdum superfluas, ut videbimus in fine, cum adduc
Alij negant Durum , & Molle esse optimas species Humidi dc Sicci, siquidem
corpora naturalia prius sunt grauia, de leuia, quam dura, de mollia, idcirco, graue, de leue priorem locum inter species passiuas sibi vendicare.
260쪽
Disput. II. Quaest. o Vnica. 24F
Alij audientes Arist. dicentem, concretionem esse non posse sine exsiccatione, neque liquationem absque humectatione,
nituntur de medio tollere, iam recensitum numerum specierum passiuarum. Caeterum vera icnlentia, quam Peripatici dessendunt, docet, tum specie tum Ea
rum diffinitiones ibisse sumc icter gignatas,& traditas ab Arist. in icxtu. Ncq;iundamenta , aut ratioucs dubitandi in oppos turn allatae quicquam facescini; unde pro illarum solutione , ac clarioni notitia Do- strinae Aristotelicae. Primo Notandum est ex dictis in enarrat ne textus , durum, & molle dimni, iquidem per cedere, & non ceCei C, non ta
men simpliciter, vel uni in id, ad c d ut superficies, absque mutatione loci. abeat,VClnon abeat in prosundum; quae verba, ο ι , ct abba; m- ι one in ideli sunt posita in
dissitatione Duri. & Mollis, quia licet ali
qua corpora videantur non cedere tanenti, eoquod sint sortia, valida, de robu- a magis, quini sit virtus activa, & alia cedere rarsone mutationis loci , cum alio italitur,no propterea hcc dicula tur mol- quia aliq uo pacto tangenti c edunt,&illa dura ex eo, quod non cedant, siquidem nec ista cedunt in se, superficie in profunduabeunte , verum duntaxat ratione murationis loci; nec illa dicuntur non ccdere,obc onsistentiam superficiei immutatae r a Dyn is,sed quia sunt robustioris, ac validi Tis virtutis in impellendo,quam sint ista in xesistendo:patet cnim de vento, turbine, Vel aquae im ectu lapidem, vel lignum, aut hin
doquidem nec ista,quia illis cedunt possunt vocari mollia, cuin sint natura dura, nec illa dura, cum naturaliter mollia , scd hqc potius diceda sunt robusta,& valida,quam dura, illa vero imbecilla, ac debilia, quam mollia. Ex his colligitur illa proprie appellari dura , quorum superficies ad tactum non cedit in prosundum: illa vero proprie mollia dici , quorum superficies tangenti cedit in se, translata in profundum absque
Secundo mi.est,dui itiem,& mollitiem possie aduenire corpori mixto , vel ab intrinseco, vel ab exti inseco . Priori modo si proueniant , inlaquuntur sua principia Passiua, existentia in mixto, nempe huiuiditatem,& siccita te, & sie illud dicitur durum , quod habet magis de siccitate, quam de humiditate , de u contra illud censetur molle, in quo praedoin natur magis humiditas, quam siccitas. Durities autem, de Mollities hoc pacto in pta dicitur naturalis. & inentialis mixto, cum proucnianta principiis passiliis intrinsecis; quae tamen adhue duobus modis considerari possunt, in mixto, quod assiciunt , vel prout mixtum est in fieri, & in statu impei secto, vel ut st in statu naturali, de perfecto. Si pri
cidentaria mixto, de non citentialis, alio-uin, quot est de sua natura molle, forcturum , dc cc mi esse , ut patet in pomo immaturo , quod est valde duri uri , licet in eo sit multa humiditas : huiusmodi a tem durities est sibi accidentalis, cum adueniat sibi, ut est in fieri, & in esse impersecto ; tendit enim ad maturationcm ,
quae est eius pei sectio, sicque duritie amissa. molliti in naturalem acquirit. Ex quo
insertur, quod ad duritiem, & mollitiem
essentialem, non tantum exigitur, Ut pro
ueniant a suis principijs intrinsecis passi-uis , verum etiam ut Mucniant mixto,
quod assiciunt, existenti in suo statu naturali , ac poris sto. Posteriori vel o idest ab extrinseco , si proueniant alicui cortori, sunt ci penitus accidentariae,& effugiunt propriam naturam , quia fieri potest in eis de facili transitus in scinuicein, ut quod est de natura molle , sit simul etiam di rum, & econuelso, urniani siste apparet in pilla, aut v c mea inflatis, de multo aere plenis , quippequae durae piobantur, quatenus tangenti resistunt, de nihilomi, nus sunt natura molles: similiter serrum, quod est de sua natura durum, per artificium ignis, liquatur , & molle redditur,itaut tangenti ccdit in se , eius supel ficie in prosundum obeunte . Ad proposucum Aristotelis dimnierit durum . de molle per ccdere , & non ccdcre in se , intellexit de duro , & molli, duritie , de mollitie c ssenti ali , non aut cm accidentali , siquidem in his , de facili , potest fieri transitus , non aui cm in illis. Tertio Not .ex superius d. ctis I n enarratione textus, quod sic ut corpora mixta di- cutur sicca, vel huπ ida,aut actu aut socc-