장음표시 사용
81쪽
Brevitate, simplicitate, dc adcuratione expositionis, explicatione plurimarum rerum ina. plicatissimarum , adplicatione plausibili suae doctrinae ad eli perimenta admodum vulgaria. Denique cunctorum ipsius ille liber lon- gε plurimos in ejus ut pertraxerit partes
Magni etiam facio complurima in ipsius
In nonnullis ex ejus Epistolis explicationes admodum naturales nonnullarum Physica spectantium dissicultatum est reperire. Idque damnum resarcit illatum a plurimarum aliarum lectione, in quibus paucula alicujus momenti reperiuntur ; vel ubi malam suam defendit Metaphysicam , aut nonnulla quae spectant hypothesin mundi sui generalem , quae non multo majoris pretii. Principiorum & de Mundo libri, ubi illa stabilitur hypothesis, plurima continent bona , at saltem non pauciora mala. ΕΣplicatio naturae nonnullarum qualitatum sensibilium, S ea quae dicit de caussa continuationis motus, primi generis sunt. Dantur ibi non-Mullae hypotheses particulares egregil ad inventae, verum quibus cum generali haud co venit: atque id dolendum. Istiusmodi est hypothesis vorticis Terrae elliptici, in eXplicatiomem fluxus & refluxus maris.Ipse etiam modus celiplicandi lucem admodum ingeniosi habetoliquid , modo etiam posset adcommodari omni reliquae machinae : vertim compageSVorticum, omnisque illa di spolitio uni vertalis coelestium rerum, modus, quo chaos m
1eriae se expedivit , rationes quas ProPter
82쪽
i omnes istae sphaerae liquidae subsistant absque confusione , ideae admodum sunt inanes .i ouas D. Rohaltius sibi cavit ne adgrederetur defendere , vel explicare : atque magnam quamvis D. Regis adhibuerit industriam adi conciliandos isti philosophicae fabulae plausus, ope mirandi ordinis & praeter vulgaris per- . spicuitatis, qua illam eXplicat, lubens provocaverim ad ipsitus conscientiam, ut noscam, ecquid nihil ipii exprobret circa istam formationem , istamque conservationem vorticum circa motum parallelisimi, in quo Planeta se tutatur in omni illo magno circulo , quem circa astrum describit . circa figuram et lipticam vorticis planetae, praecipue a qua Pa te materia coelestis magni vorticis perpetuo adpellit ad exiguum ; circa motum, quem Satelles, vel exiguus Planeta pergit habere in circumferentia exigui vorticis, absque quod eXcurrat versdm extremitatem magnae ellipsi os diametri, post emensam mediam partem istius elliptici spatii. Meo quidem judicio ea , 'quae vestri Peripa- itetici proposuere adverslis illud chimaericum figmentum in epistola impressa cum relatione mei itineris, maximam partem admodum aequa sunt & rationi consentanea , & rectissi-mδ ostendunt illam praecipuam hypothesios Cartesianae partem nihil solidi habere , at tamen , si illa deficit, omnia reliqua secum eadem ruina involvere. Interea tamen alicui eκ amicis mei Uraeclaxo & excellenti ingenio homini sua sunt hic ivborta dubia super iis, quas ita nuncupatis. . demonstrationibus. Nuperrime ipsum roga D E . Vt,
83쪽
vi, quo illa mecum communicaret: adeli prono in me erat animo, ut conscriberet, & in Chartam conjiceret ea, quae memoria ipsi eo super negotio e vestigio luggerebat. Credidi mei muneris esse , ut illa tibi exhiberem.
Quod industrio homini in istiusmodi rebus
negotium facessit, meretur eXamen, indicioque est omnia non ritε esse elucidata. Etiam aliunde ab ignota manu ad me venerunt aliae, eodem super argumento objectiones : utranque ad te mea cum epistola sum missurus . atque adjuncturus ea, quae credo posse responderi ad istas difficultates: Denique bruta quod spectat, de quibus ad
me scribis epistolam ad quam respondeo, admodum tecum sentio,& tuis eΣ rationibus h beo persuasissimum , Cartesianos suam doctrinam non posse tueri hac in re, nec pro the- . s , nec pro hypothesi , nec pro Vera , nee pro verae simili. Adeo confusa est, quam eX-hibent , machinae idea , quae solis legibus Mechanicae omnia perageret ea, quae a brutis peragi videmus. Adeo invalida lunt fundamenta paradoxi ipsorum adverssim possessionem contrariae sententiae, quae ab initio mundi in hunc usque diem obtinuit. Habent & suas difficultates quas solvant Peripatetici, extra omne id dubium positum: verum fuerint illae adhuc. quam sunt, longEmajores, quamdiu Carteiiani nihil habent melius, nec magis intelligibile . quod no- his dicant , hic subsistendum est. S in hoc particulari negotio eodem ratiocinandummodo, quo de universa philosophia ante alis uot visi uti quinque annos publieae rei quidam
84쪽
dam Administrator. Erant ipsi auctores nonnulli, ne filium suum primogenitum doceret veterem Philosophiam, quoniam, ajebant, in ista Philosophia nihil esset praeter ineptias & nugas. Etiam, respondebat ille, fuerunt, mihi qui dicerent multas nugas & clfimaeras
in nova reperiri: atque adeo. pergebat, novae ineptiae, veteres ineptiae cum dentur, Cre do equidem si eligendum sit , veteres novis Praeferendas esse. Sum ex animo,
85쪽
S astematis generalis MMndi Γαrte
N quarta parte Itineris per Mu dum Cartesiit, sub nomine demonstrationum tria proponuntur argumenta adversum generale Mundi Cartesiani Systema. Eorum Primo Peripatetici probare conantur, illum o dinem , in quem Cartesius materiam redigit, vel tria Elementa in suis Vorticibus , modi possis ullo modo convenire cum praecipuis regulis motus, quas ipsemet dedit, nec cum proprietatibus, quas singulis istis Elementis adscribit. Ac exinde deducuntur consequentiae, quae plane destruunt doctrinam ipsius de natura LuciS. Secundo ostendunt modum , quo lucem explicat, nullo modo posse subsistere cum illo , quo disponit , non jam dicunt , Elementa sua in suis Vorticbus, versim illo quo, disponit etiam ipsos inter se Vortices. Tertio probant, in Principiis D. Cartesin . Terram aequε ac reliquos Planetas non posse habere Vorticem proprium in Vortice Solis. Quo semel probato , omnis pessum datur
86쪽
Cartesii Astronomia , & omnis oeconomi Mundi ejus terrestris planε ruina fatiscit.. Fuerunt , qui existimarent nimium indul genter pulchrum illud nomen demonstrationum istis dari argumentis , & crederent se nonnullam in iis percipere imbecillitatem. Ut cum majori ακεισμα possemus investigare., num ab illis stet ratio, & ut rem clariorem redderemus , utile Iudicavimus hic enarrare argumenta, de quibus quaestio est , ea ratione, qua expolita fuere in Itinere per Mundum Cartesii, quod tamen necessum non erit, nisi primam duarum quod spectat censurarum , ctim secundae Auctor ejus, ut intelligatur, non
Duabus istis censuris nomen imposui defensionis Sastematis generalis Mun i Gartesii, &responsiis, quae ad eas sum daturus, refutationis demonsionum, V .
Refutatio prima defensionis 'stematis
generalis Mundi Cartesii. EN tibi primam demonstrationem adverssis illud Systema sumtam e quarta parte Ilianeris per Mundum Cartesii.
Prim b, supponitur magnum illud prin-
, , Cipium Cartesii , Omne corpus in gIrum, , actum singulis momentis conatum adhibe- , , re, ut recedat a centro sui motus, S cireu- , , liquem describit. . , , Secundo, ex universali hoc principio,, immediatE sequitur illa particularis conie'D ε, D-n
87쪽
ν, quentia, scilicet in Vortice , ubi materiae, , primi, secundi , & tertii Elementi in cims, culum circumaguntur, omnes illas tres nari a centro Vorticis recedere., , Tertio, deducitur adhuc ex eodem prin- , , cipio altera illa conclusio; in communi co- natu , quem adhibent diversa corpora ita, , agitata, & inter se confusa, ad receden ,, dum a centro sui motos, ea quae agitationisse habent plurimum, S ad motum sunt aptin, ,ssima, ea, inquam, alia debere superare, , , se collocare in circumferentia circuli, quem se describit Vortex, & per consequens cogere,, minias agitata, S ad motum ineptiora, quo
, , seu bri sit haec propositio non gauderetn ,, cessario nexu., & visibili cum principio, ut , , gaudet. , sum ceret . ut jure adhiberi P0sset, , , esse illam D. Cartesii variis in locis tuorumis librorum , ac praeprimis in quarta parte, , Principiorum, ubi ratiorem reddit motus, , corporum gravium versus Terrae centrum,
, , ex hac ipsa propositione: quod in Vortice , , Terrae comora terrestria sint infra Aerem . Aer infra materiam coelestem , non esse, , nisi virtute hujus principit. Quarib, adjungitur adhuc alia, quam D. , , Cartesius crebro repetit , praeci phδ in tertia, , , di quarta parte Principiorum , & Capite ,, Octavo Tractatus de Luce. Scilicet, primum & secundum Elementum multo plus,, agitationis habere , multoque aptiora effe,, ad motum, quam tertium Elementum , Curi jus partes sunt hamosae ct ramosae, & figurae ,, admodum irregularis.
88쪽
,. Hisce omnibus suppositis largiamur D .
, , Cartesio. materia creata ea ratione . quam
nobis proponit , Deum illam potuisse divi-
, , dere, ipsique motum imprimere, ac revera 'eam divisisse & movisse. Sistamus gradum, S nostram imaginationem figamus nostrasi, , que cogitationes in magnam illam materiae . , Portionem, vel in illum Vorticem, in cujus, , centro Stella Polaris est locata. Concipia , , mus, illam portionem materiae compositam, , m infinitis exiguis partibus insensibilibus,, in gyrum c um agi, interea dum omnes ii , , lae CXiguae partes etiam moventui proprium, , suum circa centrum.
, , Ex illo motu debent oriri tria Elementa , , , hoc est, pulvis subtilis primi Εlementi, eXi- , , mi globuli secundi, & ramois partes tertii, quae omnes sunt tant v partes materi ,, diversae inter se duntaxat figura , & magni-,ytudine sua. , . Vult ille Philosophus, in illa agitatione materiae , postquam diu satis perduraverit, , ad rumpendoe angulos maximae partis par- , , tium agitatarum , materiam primi Elemen- ',, ti debere habere duo loca praecipua. Pri- mum in omni spatio Vorticis , ubi debet , , diffundi ad exacti implenda omnia inter- , , valla, quae reperiuntur inter Globos secun- di Elementi. ex quibus totum corpus Vor- ., kticis, vel Coeli componitur 3 secundum in ,, centro, qud illa Oportet cogatur descende, re a globulis se Πdi Llementi, ut ibi con-
, , stituat corpin quoddam sphaeriRIm , quod , , nihil aliud est, nisi ipsa stella, quae agitatio e sua materiae in gyrum, S conatu, quem D ue adhi-
89쪽
,, adhibet illa materia ad recedendum a centros. Vorticis , in quo reperitur, secundi Et ,, menti globulos, quOS supra se habet, pro- M pellit in omnibus, quae concipere est, pun- , , ctis , & communicando illorum ope illamis impressionem cum nostris oculis, in iis pro- , , ducit sensationem Luminis., , En omnem illam pulchram doctrinam se Cartesis hac super re. Vertim conantur ipsi , , demonstrare ex positis principiis, quae illius
M sunt omnia. non esse materiam primi ele .se menti. Verum materiam te , quae debet, , centrues constituere Vorticis ue atque a deb, , Stellas non debere esse lucidas , nec magis Solem omnes autem debere esse corpora is opaca, instar Planetarum & Terrae, atque , , massas duras compositas ex partibus tertii
Elementi, sibi invicem implicitis & illaque M tis, fere absque ullo motu. Quod hoc modo,, probatur.
, , Cum plura corpora vel partes materiae si- ω, mul circulariter moventur, illa quae minima gaudent agitatione, motuique apta sunt, , minita ὁ , minores habent vires ad rece- ,, dendum a centro. Et contra illa , quae , , maXima gaudent agitatione, & ad motum se sunt maximὶ apta, majores habem vires ad
, , recedendum a centro , & reliqua cogunt M versus centrum descendere. Est hoc tertium
se principium, quod supposui, postquam e D.
, , Iam vero materia primi & secundi Elementi Mallo majori p diim sunt agitatione, & multo aptiores sunt ad motum, quamri malesia tertii. Quartum hoc est princi-
90쪽
i pium , quod ubique supponit D. Cartesius.1, Igitur materia tertii Elementi , non verti , , illa primi debet occupare centrum Vorticis. Est haec propositio, quam demonstrandam, , habui, contradictoria ejus, cui D. Carte, , sius totum suum Systema Lucis inaedificat. , , Ergo Sol & Stellae erunt corpora opaca, non ,, Vero lucida. In hae prima Demonstratione duo fuerunt culpata. Primum , id quod supponitur ma- latra cirteriam tertii Elementi debere minori pollere vi ad recedendum a centro, quam illam pri- -- mi Elementi. Creditur equidem contrarium πι-- ejus verum esse juxta Cartesium : atque ubi iliant ' te Philosophus plurimis in locis ait, materiam tertii Elementi minus aptam esse motui , Bd agitationis habere minus materia primi, non agi de motu Vorticis, qui ex aequo circa cen trum circumagit omne quod ibi reperitur, quique ex mente'Cartesii eo melilis debet contervari, qud in solidiori est corpore. Alterum , in hac occasione nullam adparere rationem esse habitam formationis astri, prout alibi docet Cartesius de partibus primi
elementi, quae egredieistes, vel uti ait, e vorticibus vicinis, S tendentes juxta longitudinem axis per polos usque ad astrum, quod in centro est , ab utroque latere eo intrant , & sibi obviam factae reflectuntur &repelluntur.ab se invicem ἔ unde pro ratione sequi debet id, quod videmus aecidere in lebete aqua repleto propter ignem bulliente. Spuma, quae resert partes tertii lementi , ibi in aquae ejicitur superficiem , quae haberi de-