장음표시 사용
141쪽
ται cν αλλοτ πιι εἰ I υς. Colonus autem is est qui
rure praedium alienum incolit. IN v r L i Nus dicitur qui solus in aedibus conductitiis habitat, non autem cum domino, uel eo qui habitandi ius habet. Itaq; cum Labeo dixisset, usu rium aedium, qui modo ipse habitaret, polle inquilinum quoq; recipere, Proculus cum notauit, quod non belle Inquilinus dicatur,qui cum eo habitat:ait Vlpianus s. r. de . . D. de usu de trabit. IN si o i AR , pro Insidiari. listratust. 28. g. 9. D. de poeta. Igni cremantur plerunque serui, qui saluti dominorum suorum insidiauerint. IN s i T A E picturae,quas Vlp.in l. 2 3 . s. I. D. de auri& arg. vestis legato contineri ait, effigies esse ui
dent iit certarum rerum, ut florum, uestibus intertextae. Unde Pictae togae, quibus triumphates amicti urbem inibant. Acu facere id Phryges inuenerunt,ideocs Plirygiones appellati sunt: ait Plinius
lib. 8 .cap.48. IssCRI BERE,pro subscribere accusationi id est, suun omen accusationis libello adscribere. unde libelli Inscriptionum. l. I. g. l. D.de accusat. l. 2. s. ult.
D. de accusat. l. l . C. tui accus possc I9s pcc Tlo,disputatio, iisquisitio,consideratio, uisio ut alibi appellatur. Paulus i. 9 l. s. q. D. de uerb. oblig. Nunc uideamus in quibus personis haec costitutio locum habeat, quae in peetio duplex est. Idem i. q. D. de oblig. de a t. Circa diem duplex inspectio est. Sic in l. 6 s.f. quod si, D.deacq .rer.
IN frixo R de Procurator hoc differunt, quod is qui
uaestuariae ne ociationi praefectus eli, institoricitur qui uero negocio cuipiam non quaestu rio praeficitur, Procurator potius appellatur l. S. f. I. D.de instit. ach. IssTITOR i A actio, uide actio Institoria. Irus Ti Tu RE proprie non est ponere Sc collocare, ut quida tradiit sed ea rare. unde Instituere adolescentem, est finget e de parare ad cruditionem &uirtutem: hine Insti tuere silium, pro adoptare in Orat. pro domo sua ,& instituere tutorem liberis, in lib. de Orat. i. Cicero dixit, de in Verrinis Instituere amicos, pro conciliare, de comparare, ut facile appareat, instituere hoc dii serre a Ponere de collocare, quod in illo iter est, in his meta. nam cum testamento nobis haeredem instituimus
non tamen eum continuo in sede nostra colloc mus . non enim semper, Olim certe perraro testamenta a moribundis subant. paramus crgo de reser mus, ut cum usus uenerit, nobis succcssor ne
desit. quocirca qui substituti a nobis dicuntur, uerius instituti, hoc est ad omnes casus parati di de-sgnati diceremur. his enim substitutioni b. nobis
in longinqui a prospicimus .accedit eo quod substituere proprie est, in eius qui ia in certum locu obtinet,alterum supponere. ut cum Veriem Cicero
seribit in Marcellorum locum patronum siculis substitutum esse: de in piratarum locum ciues I . ad supplicium substititisse: de ciuitati Ucrrem alterum substituisse, cum de filio loqueretur: de iis loquitur,qui eorum in locum sustici utur, qui prius erant. Veluti si in filii mei, si haereserit,de haeres
existens impubes moriatur.alterum institu assul
stituere proprie dici possum: quia non in meum, sed filii locum succedit. At citin, si Titius haeres
non erit, haeredem instituo, inibi eum non Titio instituo:&, ii substitutus diccdus est, meum in locum substitutus dicendus est, non autem in illum
Titii. Vnde intelligi potest, hoc inter institutum de substitutum interesse,non quod ille primo, hic secundo gradu scriptus sit. led quod inlii tutus paratus de designatus est ad locum obtine dum: iubstitutus autem iam eum occupauit. ut omnis institutus cum liae reditat cin adit, substitutus proprie dicendus st:& Instituti is, qui testamento nuncupatus aut scriptus est: substitutus, qui successit. ita insti tutus. in spe: substitutus, in re ac postes sione est. Haec cum ita se habeant, Substituti tamen uocabulo lic abutimur, ut eum qui secundo tertiove
gradu in aliorum descetum designatus de institutus est lubstitutus dicatur. IN, Tia v iis de substituet eboedisserunt. Haeredes enim aut instituti,aut stubstituti dictitur. instituitur primo gradu, substituitur secundo uel tertio scriptus. Paul.lib. Sciit. s. c. 6. S. l. I. D.de uulg.
INsTi TvTun haeredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est , s ed soluin modo nuncupatus. l. 1 .F. i. D. de haeressi instit. Irus TR v Tu M ab Instruinento sie differre arbitror,ut totum a parte. nam instructi nomine, nomodo quae tundo necessaria sunt, continentur: uer uinctiam quae praeterea testator habuit, quibus suum standum in liruxit. Instrumenti vero, ca duntaxat sine quibus fundus dici instructus no potest. Ulpianus l. II. g. i s. D. de inst. uel inst. Sed si fundus non sit eum instrumento legatus, sed ita ut instructus sit: ouae situ in est an plus contineatur quam licum instru nento legatus esset,
de Sabinus scribit, fatendum esse plus este quum instructus sutidus legetur, quam si cum instrumento. Item, Omnia quae eo collocata sunt, ut
instructior esset patcrfamilias, instrueto continebuntur.id est, quae ibi habuit, ut instructior esset. Hoc ergo legato non agri instrumentum, sed proprium suum instrumentum reliquisse videtur. Vide cetera,& simul coniunge. l. . de . . C.
de uerb. signi. INsTRvCTAM tabernam sc acci piemus, inqui t Vlpianus, quae de rebus de hominibus ad negociationem paratis constat. l. I 8 S, D. de ucssi. ligni. l. I s. D.de inst.uel inst.
da sunt, quibus caussa instrui potest. de ideo tam testimonia,
142쪽
testimon Ia, quam persenae instruinentorum loro
IN set auris NTA Iustinianus a lite is separat in l. r. C. dei viam . propi. cal. In omnibus caussis,sive propter . iteras fiterit ccciatum, siue propter in-m Denta,stuc propter quicquam aliud, &e. In strumenta crgo iunt,quas Cicero literas publicas appellat: hoc est, quae uel a persona publica, ueluti scriba magi i ratus, uel tabellione scripta sunt. Literae uero hic appellantur, priuatae: ueluti Rati nex,breuiaria,codex accepti S expeti, syngraphs,& cautiones a patresa. conscriptae. INsTRvMEN Ti cauponii nomine serui 3c ancillae continentur.Vlp. l. 4 φ .f. φ. D. de ritu nupt. Mul tae adsolent sub praetextu instrumenti cauponis, prostitutas mulieres habere. IN s v L A p dictae proprie ouae non iunguntur communibus Parietibus cum uicinis, sed circuitu publico aut priuato cinguntur: a similitudine uidelicet earum terrarum quae fluminibus ac mari imminent, tum m in salo. vestus lib. 9. Atque hac significatione passim hoc nomen in libris nostris usurpatur. Hinc Ius vi AR i us,semus insulae, id estseparatae domus, cultos. Pompo. l. i . De usu Se hab. Dominus proprietatis etiam inuito uiui ructuatio, uel usuario iundum uel aedes per saltuarium uel insulariucustodire potest. Ulpian. l. ult. D.de Ois praef. ui-
il. Insularios Seos qui negligen ter ignem ha-ueiunt apud se, potes fustibus di flagellis eaedii ubere,
Issus R habere,prosusq; deq; serre, negligere. Papinianus l. i7. D.de his quae ut ind. Haeredem qui sciens destincti uindictam insuper habuit fructus omnes restituere cogendum existimavi.Sic idem in I.sunt personae 4 3 D. de relig.
INT EC R t restitutio est, redintegrandae rei uel caussa actio, inquit Paulus lib. Sent. l . p. vi I. uel sic Integri restitutio est actio. Praetoria, qua rem certam .aut ius, aliamve quamlibet eaussam redint grari postulamus: cum quid per metum , uel dolum, uel status pei mutationem, uel iustum err rem, uel absentiam necessariam,vel aetatis infirmitatem gestum esse dicitur. l. & 2 .D.de in integ. restitui. INTEN D R praeci se, pro Actionem intendere.l. 8.D.s seruit. uind. l. . D si usu sis. petat. l. II9. D. de uerb. oblig. Sie Cicero in Quintiliana: Sibi eunuper edidit socium, que quomodo nunc intemdit, ne in uiuorum quidem numero tum demon strat suisse. Hi ne INTENTio passim, pro Actione .ut l. 9. s. proinde, D .ad exhil . l. 66.D.de iudi c. s si quis agens, Inst. de actionib.
INTER ceteros ex haeredare,& Nominatim exhaeredare, de quo suo loco diximus. contraria sunt. Cererorum appellatio in hac formula inde fluxit, u , iure antiquo illis praeteritio testamentum facie bat nullum: filia autem ceterisq; liberis, id est nespotibus, neptibus,&c .praeteritis, testamentum ualebat. Item filii si non instituebantur, nominatim ex haeredandi erant: filiae, ceteriq; liberi etia inter
ceteros ex Ea redari poterant, his uerbis: CE TERI ex haeredes sunto. qua ulgari formula non tantii liberi,sed de parentes,consanguinei agnati, cognati, ames, amici ex haeredari poterant. l. Lucius, S sla.de haered. instit. Haec ex Vlpia. Inst. cap. 22.& l. ult.C. de lib. praet s. nominati m. s. posthumorum Inst de ex haered. lib. INTER CALAR F, interserere. Quarto quoq; anno C. Caesar,ut anni ratio cum Solis cursu congrueret, instituis, ut dies unus institius esset,qui Intercalaris appellatus est. Hic Bissextus dictus, quod bissextus dies ante Calen. Martias numerarctur. VLpianus l. s. s. s. D.de minoribus. Proinde de si bisi sexto natus est, siue pliore, siue posteriore die, celsus scripsit nihil reseire : nam id biduum pro uno die habetur, de posterior dies Calendarum in re calatur. uide Macrob. lib. I .c. 3 3.& Iq.& l. 98. D. de uerb.sgnif& Pli .lib. I l. c. vi II. I Nr ER C p D ER ,fidei ubere .ut in S.C. Vellei no I. 2.D.ad s. C. Velle. De ea re ita censuerunt. Quod ad fideiussiones ed mutuationes pro aliis quibus intercesserint scimine pertinet. Sic enim legendueste,non autem Coras vi v RvNT , dc M v TutDATio NEs in Obseruationibus nostris ostendimus. Ciceronem quoq; hoc uerbum in hac reposuisse reperio, Episto. I . libr. ad Attic. I. Acce
fuit ad se , promisit, intercessit, dedit. Et in
Philipp. 2. Orabat, ut te contra suum patrem, si sestertium sexagies peteret , defenderem . tantum enim se pro te intercessisse dicebat . Hinc INTER C ssso REspros deiussori l. s. s si filius. D. de pecul. l. 2 S . D. de haer. uend. INTERDICERE praecisa locutione dicimus,pro Per praetorem interdicere, uel Interdicto agere. Iulianus l. 6.D. ne quid in loco pubi. Et qui hoc in te dicto experitur,nc quid in loco publico interdicat, nihilominus procuratoris dandi facultas est.
Vlpianus L s .f. . D. Vti possid. Labeo quoq; scribit, Ex aedibus meis in aedes tuas proiectu habeo.. interdicis mecum, si eum locu possideamus qui proiecto tegetur an quo facilius possim retinere possessionem eius postessionis interdieo tecum , Sicuti nunc possidetis aedes eas,&c. Item in L r. s. 22. D. de aq. quot.& aest. Item l .s .f. D. quod uia ut clam & aliis locis innumeris, Fab. li. 3. cap. 6. Non debuisti interdicere, sed petere:an recte m- ter dictu in sit ambigitur. id est, Non debuisti interdicto uti, sed actione:an recte actum sit inte dicto,ambigitur. INTERI, CERE aqua Ac igni, uide Auqa Ze igni. Ad illud Servii adiunge ex lib. Aenei. 31. Ad iacienda foedera, inquit,aqua & ignis adhibentur. unde econtra, quos arcere uolumus a nostro consor
143쪽
tio, eis aqua & igni tmerdicimus, id est rebus quiabus consortia copulantur. INTE Rn i CT I ,uide Exilium. INTERDICTA erant fornaae atq; conceptiones ue
borum, quibus Praetor aut iubebat aliquid fieri, aut sieri prohibebat. quod tunc maxime sinat, quu depossessione, aut quasi possessione inter aliquos contendebatur :.ait Imp. sit. De interd.
INTERDICTUM, est decretum Praetoris. certis solennibusq; uerbis uel de rebus diuinis aut publicis , uel de ui coercenda interpositum. Vnde autem dictum sit, copiose disputaui in Instit.Commentarijs:Interdicere scilicet antique dici pro uehementius & imperiosius decernere.nam uox INTER nonnunquam augendi uim obtinet: ut cum dicimus Interficere, Interimere, Interuenire, Interturbare . Praetor enim his in rebus uel maximὸ ac diligentissime decernebat. Plura ex Commen. Instit. cognosces: quae uero mea quondam sententia fuerit, quia hunc in locum olim retulera, propterea relinquendum putaui. INTER D ic TVM est decretum Praetoris,ad tempus,
hoc est interea dum principalis causta discept tur interpositum .ex quo intelligi debet inter Deeretum & Interdictum tantundem interesse,qu
tum inter genus & speciem . nam decreta alia perpetuae alia temporalis iurisdictionis caussa intemponuntur. illa suum nomen retinent, e interdicta nominantur:quia inter illa duo tempora inte-Hjciuntur. neq; displicet. ut quo modo allusionis caussa Veteres in Testamento mentis testatione. in Sacello sacram cellam notabant: sic in interdicto interim & dictum uerbi uim potius, quam
etymologiam attendentes notemus. Simul & illud constat, quemadmodum Interdicere est plerunq; prohibere,ut interdicere bonis,interdicere aqua & igni: sic illa decreta eo magis inter dicta nominaruisse, quia magna ex parte prohibitoria sunt: si minus, uerbis & formula: ui quidem ipsa& effectu ac facultate. Tribus autem de causiis instituta reperio. Prima est,ad uim ulciscendam de coercendam.nam qui ui quid secit, usq; eb c
ercetur, ut quamuis id iure secerit, tamen interdictum aduersus eu detur:ut I. I .F. 2.D. De iii .actuque pri . l. I .D.de fonte,l. I. de cloac. & alibi pe
saepe.item quiui de suo deiectus est, uel prohibitus ad suum accedere, si in rem actionem instituerit,tametsi ea ratione adueclarium possetare constituat,tamen interdicto uti,& per illud possessionem persequino prohibetur.quod sane ius quoddam singulare esse constat,in odium uis illate c
paratum, L m fundum, i8.6.ult. D.unde ui,de de ui arri l naturaliter.M. I .D.de acqui .posses. ubi is
qui egit in rem, potest tamen interdicto Uti pontidetis uti.quia non uidetur UTI PossID.renunciasse, qui in re egit. quomodo existimaui aliqua- do illo in loco legendum esse. Altera caussa est,
propter commodum possessionis ueluti ut is cui colonus res suas obligat iit, posscssionena adipiscatur: quamuis Semiana uel certi condictione age re posset sic superficiarius ciuiles habet actiones.sed quia melius est possidere potius, quam in personam experiri, propterea interdictum proponitur. l. I . S. I. D.de supersic.Tertia caussa est,propter proprietatem. uti docet Paulus in l. 2. .quaedam. D. de interd. ubi ait ea interdicta quae rei persecutionem continent, proprietatis caussam continere,& ea quae ad rem familiarem pertinent, proprietatis, non possessionis caussam habere. INTERDICTu si est decretum Praetoris, quo quid raesertim in possessionum controuersis scri iu-et,aut uetat. Alia autem exhibitoria sunt, per quae Praetor iubet exhiberi ait Imp.S. I .D.de m terd.alia noxalia sunt, quibus noxae seruum d dere permittitur,l. e D.de interd. alia prohibit
ita sunt,quibus Pretor uetat aliquid fieri, ait Imp. LI. D.De interd alia restitutoria sunt,quib. Praetor restitui aliquid iubet: est Imp. l. i. De interd, alia simplicia sunt, in quibus uter actor aut reus si constat:duplicia uero,ubi non constata. 2. D. de interd. INTER Dic TvM fraudatorium dicitur, quo Praetorea quae in fraudem euiuspiam gesta erant rescindit, ueluti pupilli, aut creditorum. Papin. l. . D. de solui. Sed & interdicto fraudatorio tui risereditor pupillo tencbiti ir. Valensi. 67. D. ad S Carebel.Etiam eo tempore, quo creditorufraudandorum consilium inibis, citra periculum
interdicti fraudatorij hqreditatem suspectam adibis. Item, Vix fraudatorio interdicto locus crit. INTERDICTu si de aqua quotidiana & aestiua ei datur, qui aquam quam anno proximo duxit, ducere prohibetur,dummodo iure uti se putet, aut sine uitio eodem anno duxerit. pertinetq; ad aqua non modo quae agris, uerum etiam quae nobis, urbanisq: praediis usui sit.l. i.& passi. D. de aqua
INTERDICTvM de arboribus caedendis, est quo is tenetur qui uicinum, siue is in solidum aut ex parte dominus, siue mictuarius sit, arborem in aedes suas impendentem quam ipse non excidit,
succidere prohibet .l. I. D.dearb. caed. Vel sic . INTERDICTun de arboribus caedendis cb co ceditur, ut liceat ci cuius arbor aliena in aedes
suas impendet, si per dominum stat quo minus
eam adimat: pedesve quindecim a terra eam aliatius coerceat,adimere,coercere , sibiq; habere liti
INTERDiCTvM de cloacis ei datur, qui cloacam suam ab eo cuius in fundum permeat, purgare re' scereve prohibetur, quamuis eam uitiose poste-. derit, dum ramen insecti damni caueat.l.prima, D. de cloac. INTERDICTvΜ de suminibus aduersus cum cope
tit qui quid in flumine publico, ripave eius facit
144쪽
aut immittit, quo statio iterve nauigio deteriorsita. i. D. te fluminib. INTER Dicivm de fonte, est quo is qui sonte, aliove loco unde aqua uiua nascitur, quo anno proximo sine uitio illus est,uti prohibetur, adiuuatur.l. . D.de sonte.
INTER Dic TvM de glande legenda competit et ei ius ex agro stans, id est fructus cuiusuis arboris in alienum decidit, ut ei tertio quoque die lege- re auserre glandem suam liceat. I. prima, D. de gland.leg. INTER Dic TvM de in possessionem misso, datur ei qui dolo malo fecerit, quo minus quis permissu Praei ris, eiusve cuius ea iurisdictio fuit in possessionem bonorum sit.l. i . D.ne uis fiat ei. INTER D icet M de itinere actitq; priuato ei redditur, qui proximo anno itinere, actuue, siue iure, siue iniuria, lies no minus triginta nec ui,nec esa, nec precario est usus,si eo usu nunc prohibeatur. item ei qui iter actumve, quo anno proximo est usus, reficere prohibetur: si se usum hoc anno &iure seruitutem illam habere doceat. l. I.&3. D. de itin. M.
INTERO CTVM de liberis exhibendis est: quo is qui
filiumH.apud se quavis ex caussa retinet,eum Pa tris unius postulatu exhibere cogiturmisi si honesti matrimonii dirimendi caussa pater filiam n ptam desderet.l. i .D. de lib.exhib. INT R D icτvM de liberis ducendis ei datur, cuius litissam. apud alium est, ut eum ducat, seu ius ductionis habeat.superius autem De liberis extitiabedis huius praeparatorium est: ut enim duci quis possit, exhibendus est.L .D.de lib.exhib. ' IMτxκD icetvM delibero homine exhibendo tunc locum habet,cum quis dolo malo liberum hominem retinet,masculum, foeminam, puberem, ii puberem,sui iuris, filium sa. datur aute omnibus ,
ut cuiuis liceat libertati oppresse opem serrea. & pass. de lib.hom.exhib. INT E Rn i C TvM de loco publico fruendo ei datur , qui ab eo qui ius loci publici locadi habebat, fruedum conduxit, si uel ipse, uel socius eius frui in
hibeatur.l. i .D. de loco pus. IN TARD 1 CTvM de loco sacro aduersit meu datur,
qui in sacro loco aliquid secit, immisit, ut id resti
INTER Di C TvM de migrando copetit inquilino qui rem suam, domino praedis pro mercede non obligatam auferre vult:uel obligatam quidem sed euaut niercedem soluisset, aut eo nomine satisfactu esset aut per dominum staret, quominus soluer
INTER D icTvM ne quid in loco publico uel itines re sint, aduersus eum redditur, qui quid in loco publico fecit,inve eum locum immisi, qua ex re quid illi damni detur, praeterquam quod lege, se
natulconi ulto, edicto,decretove principum ei cocessum erit t. I.D. ne quid in locpub.
quo aliter,&eaduersus eum datur qui in flumine publico inve ripa eius facere, aut in id flumen ripamve eius immittere, ouo alit et fluat, quam priore aestate suxerit, inuituit. l. i. D. ne quid in flumin. IsrrRDiCTvM deprecario datur ei qui quod pro ea id concessit,reuocare uult, aduersus cum qui
preea id quid impetrauit, siue ipse sibi impetrauit,sue procurator, aut negociorum gestor, aut seruus: dominus autem rogationem ratam habuerit .veniuntq; in hoc interdictum res, partus, dolus, lata culpa:& post litem contestatam,teuis: iuiti actoris interest rem interdicti tempore non restitui. l. i .& pass. D.& Cod. de precario. INTER Dic Tum quod vi aut clam, aduersus eum datur, qui ui aut clam opus in siue iure siue iniuria secerit, cuiusve iussu aut nomine caussaq; factum
erit.Vi autem iacit qui prohibitus sacit, siue a domino, siue ab alio i pilus uomine probibeatur. Claueto sacere id dicimur, quod eo instacte facimus, quem id prohibiturum esse suspicabamur. l. i. depast. D. quod vi aut clam . INTER Di CrvM quorum bonorum datur ei qui bonorum possessor est, aduersus eum qui oro haer de,uel pro posscssore possidet: caussa adipiscendet possessionis omnium corporalium reruma. i. depass. D. luor. n. INTERDICTvΜ ouorum lesatorum datur haeredi bonorum posses es, & cuilibet utituersali succiniori,aduersus legatarios,qui non ex haeredis uolutate legata occuparunt: nec enim sibi debent ius
dicere occupandis legatis, sed ab haerede petere. Li 4 pas D. eod.
Itii R Da C TvM de remissionibus tune ualet, cum operis noui nunciandi ius nullum fuit. nam operis nunciatio eatenus duntaxat ualet, quatenus
nunciandi ius suit. Praetor enim ubi ius non fuit, iii meiationem ipso iure missam sacit. L i. D. de
INτςRntCTVM de ripa munienda datur ei qui in flumine publico, ripave eius opus facere, ripaea ve qui circa ripam est tuendi causa, dum ne ob id nauigatio deterior fiat: siquidem damni in sedit in annos decem uiri boni arbitratu, uel cautum uel satisdatum est . aut per illum non stat, quo minus hoc fiat . l. prima , D. de rip.
INT R o icetvri de riuis ei conceditur, qui ea quibus aquarum ductiones continentur reficere purgareve prohibetur , si modo eodem anno sine uitio aquam , etiam sine scrui ut e duxerit .l. i. D.de rivis. INTKRDiCTvΜ Salvianum, est quod domino sunt di aduersus colonum redditur, ut rerum sibi mercedis nomine oppigneratarum possessionem
adipiscatur, his uerbis: Quod tu illi mercedis caussa oppignerasti, qua de re agitur, id illi r
145쪽
'ituas. Differt autem ab actione Semianae quod illud aduersus colonum possessorem, liaec adue sus alios qui rem acquisierunt,datur.illud de sola possessione interponitur:in hac etiam de rei pro- pKctate agitur. illud ad rerum uniuersirum: haec etiam ad singularum possessionem attinet. l. I. D. de Salviana. i .C. de precar.lai quis, trigesimasse
INTER Di CTvM de supersciebus ei redditur, qui superficiem alieno in solo possidet, si imi suo iure
prohibeatur. quamuis enim ciuiles habeat actiones, men propter possessionis commodum,hoc interdictum utile esta. i . D. de supersic.
INTERO i cetus1 de tabulis exhibendis ei datur, cui aliquid in tabulis testamenti adscriptum est, uel purE, uel in diem, uel sub conditione, siue haeressit, siue legatarius,siue fideicommissarius: adue sus eum qui tabulas habet, dolove secit quo minnus habereti squidem neget se posse, uel oporte re exhibere. L i.& pas l. lu.& C de tab.exhib. INTERD i cruri de uia publica, di itinere publico ei datur, qui uiam publicam iterve publicum aperire reficere ui prohibebatur, dum tamen ne ea uia idve iter deterius fiat. l. pruna. D. de uia pu
INTER D i Ceturi unde ui datur ei qui ui de posses.sione soli deiectus est, sue ciuiliter de naturaliter possideat, siue ciuiliter tantum, aut naturaliteria atum: aduersus eum qui deiecit,mandauit us sit , ut is deiiceretur, ratamve habuit factam suo nomine deiectionem: item aduersus eum cuius fimilia uel mercenarij deiecerunt, in id ouod ad eum peruenit. Finis est,ut tum ipsi res, tu ea quae inerant,tum etiam fructus aut percepti, aut percipiendi,damnumq; omne deiecti restituatur l. I.depass. D. de ui. Vel sie,
INTER Dic Tvii unde vi, est quod ei qui de sundi, aut rei solo cohaerentis possessione ui atroci deiectus est, recuperandae possessionis caussa conceditur.l. I . D. de ui de ui arm.
Ἀτε icetvsi ut in flumine publico nauigare Ii ceat, ei datur qui prohibetur in flumine publico,
nauem,ratem agere,per ripam onerare, exonera
re, per lacum, sinam, stagnum i publicum naui
Isi R D i CτvM Vti possidetis, locum habet quo ties inter litigatores contentio est uter possideat,& plerunq; propter rei uindicatio in proponiatur. datur autem ei qui uel ciuiliter & naturaliter uel naturaliter ratum possidet. uincitq; is qui possessionem nec ui, nec clam,nec precario ab aduersario litis cominatae tempore possidet.& competit ob res immobiles, quae quidem posiideri potia
sntiitem ad res incorporales. l. i. do pass.D. uti possid. Vel sic, INτ-Di cruri uti possideris, est quo Praetot qua
de rei possessione immobilis controuersia est, euqui litis contestatae temp/e sine uitio possidet, retinere posscssionem iubet. l. r. D. uti possid. Festus, Itaque in lenitimis actionibus nemo ex iis qui litigant posseisionem uocare audet, sed ad
interdictum uenit ut Praetor his. uerbis utatur , Vti nunc possidetis eum fundum. q. d. a. id est, quo de agitur quod nec ui, nec clam, nec precario alter ab altero possidetis ita possideatisiaduersus ea uim fieri ueto. INTER Dic Turi Vtrubi, est quo is qui rem quamcunq; maiore anni parte sine uitio possederit, rem illam obtinere iubetur.l. I . D. Vtrubi. Vel sic, INTER Dic TvM Utrubi olim ad res mobiles tan- tum pertinebat, eoq; uincebat, qui maiore parte eius anni nec ui, nec clam, nec precario ab aduersario possidebat. Verum quantum ad posisessioneni, haec interdicta duo exaequata sunt, ut is utroque uincat, qui non uitiose litis contestatae tempore possedit.l. i. D. utrubi. de f. sed interdiucto, D. de interdict. INTEGRA terra, uide Noualis.
INTER Esst, sue id quod interest, genere summo se definiri potest: Aestimatio eius damni, quod
in re alicuius familiari per alterius culpam contiunit. Eius duae sunt species,quarum unaan generis, tui nomine consistit, quae scilicet omnibus in reb. Praeterquam speciebus siue frugibus uersatur:altera uero in pecunia numerata, quae proprie Usura dicitur.' IxτLRsssu igitur specialiter sumptum, est discri- .men,quod inteream conditionem quae in re fami Ii alicuius, uel antea fuit, uel omnino futura erat, & eam quae nune cst, per alterius culpam contigit. Huius autem Interesiae duae sunt pa res: nam interdum in sola re principali consistit:int terdum & multo frequentius in eius accessione. LI. D.deact.emp. Atq; haec quidem suminatim,extractatu de eq quod interest :quein in obseruationibus explicauimus. INTERLOQv i dicitur Praetor uel Iudex, cum quid interea dum principalis caussa plene disceptetur , pronunciata. I .F.hunc consequeter, D. de appell. l. i A. in uenditione,D.de re iud. l.1.f. quaero, D.
INTERLOCvTORIA sententia quae non principalem caussam desinit, sed intermedium aliquod nego cium dirimit. INTERNEC I Num testamentu est,propter quod dominus interemptus est. Festus lib. a x. INTERPol Vm, poliendo propemodum renouatum,in alteram formam e uetere mutatum. lar-rian.l.ψ .D.decorat.empl.Si uestimenta interpola quis pro nouis emerit,d rebatio placere ala emptori praestandum quod interest, si ignorans inter pola emerit. IN T ERROGA RE legibus,est legis alicuius auctoritate aliquem interrogare, niiquid sicinus aliquod
admiserit. Asconius: Quid est inquit, reum fieri nisi apud Praetorem legibus interrogatiZ Quum enim
146쪽
enim in ius uentum esset,diccbat accusator apud Praetorem reo, Aio te Siculos sboliasse. si tacuisset is ei aestimabatur ut uicto:si negasset, petebatur a magistratu dies inquirendorum eius criminum,& instituebatur accusatio. Cicero pro Do-mo sita, Estote: non suit in me poena ulla peccati,at suit iudicii .cuius λ quis me unquam ulla lege
interrogauit λ quis postulauit ρ quis diem dixit pLiuius libro vi it.belli Maccd. Neminem unum tantum eminere ciuem debere, ut legibus interrogari non possit.
INTERROGAT ioNEs in iure de quibus tractatus est lib. Pand. x i. ad rei pecuniariae caussas pertinebant: erantque olim institutae,ut ne inale agendo causa pcrderetur,liceret apud eum qui ius dicebat,aduersarium certis de rebus, antequa actio institueretur,interrogare. Sed hoc tempore inquit lex interrogatorijs actionibus non utimurrquia nemo cogitur ante iudicium de suo iure aliquid respondere. l. l .D.de interrogat.& interro.
INTERTRIMEN Tum . Varro, Detrimentum a de
tritu: quod ea quae trita,m inoris sunt precit .ab eadem mente Intertrimentum, ab eo quod duo que inter se trita,etiam deminuta sunt.Asconius, Detrimentum, inquit,uel unius partis dici potest: Intertrimentum non ad unius partis spectat, sed datis S aeeipietis. Scaevola Lest.f. ti A . de pig.
act.Quaero intertrituram quae ex operis culleorum facta est,utrum Titius debitor, in Seius creditor agnoscere debeat respondit, secundum ea quae proponerentur, ob id quod eo nomine i
tertrimenti accidisset,non teneri. INTERvFRTERE, auertere, furari. Vlpianus i. t 8.D.desolui. Utroque autem e se manumissus si
interuertendi caussa id secerit, furtum domino facit. INT RusvRIvM, usus medii tempotis. Paulus i.
debitor, gra .de legat. r. Alioquin secundum illam sententiam si interuserium tantum est in te gato,quid dicemus ii fundus legatus sit ex die debitus λ Ulpianus i. circa,66.D.ad leg. Falcid. Interuallum temporis & interus trium huius spuit
minorem facit quantitatem decem. id est, usus&emolumentum eius pecuniae, quod interea percipit haeres legatarius autem amittit. Vlpian. l.9. S. 7.D.de pecul.Vt medij temporis interusurium
INT EsTA RID s proprie dicitur, cui ius testamenti faciendi non est.nam Testabilis est, cui ius h datum est:ut ex lege Horatia Gellius li. 6. cap.
demonstrat. Est autem x II.tabularum uerbum,
ut idem eodem capite testatur, & lib. IS . p. I s. Quae si erit testatior, libri pensve fuerit, in testimonium seriatur,improbus intestabilisque esto.
Postea autem Intestabiles etiam in patiendi significatione dicti sunt qui bus testimonium non dicitiin ius i. 26a .de testam.Quum lege quia im
testabilis iubetur esse,eo pertinet, ne eius testimonium tecipiatur,& eo amplius, ut quidam putat, neve ipsi dicatur testimonium. Hinc Plautus in Curcul. Intestabilem dixit pro eo cui testes non adsunt. Semper curato,ne sis intestabilis. Quod
amas,ama testibus praesciatibus. Vlpian. l. i 8s. i. D.de testam .si quis ob carmen famosum damnetur, Senatusconsulto expressum est, ut intestabilis .st. erpo nec testamentum facere poterit, nec ad testamentum adbiberi. sic l. i. . pen. D. de iniitra. 2 i. D de testib. INT sTArvs quatuor modis dicitur: testamento non facto,non iure facto, rupto irritoue facto, de inhaerede destituto. l. i . D.de suis de legit. INT EsT A Tvs decedit, qui aut omnino testamenta non fecit, aut non iure fecit,aut id quod fecerat, ruptum irritumve fictum est: aut si ex eo nemo haeres extiteritinit Imp. it.De haered. quae ab in test.in princ. INTpsTATus est,ait Paulus,non tantum qui testamentum non fecit,sed etiam cuius ex testamento haereditas adita non est. q.D.de uerb.signis LINTEsTATI inquit Vlpian. propriὰ appellantur, qui quum pos ni testamentum facere,iestati nossent. sed & is qui testamentum fecit, si eius haereditas adita non est, uel ruptum uel irritum est tostamentum:intestatus non proprie dicetur decessisse.uide cetera a. t. D. de suis delegit. I INTRic ARE peculium dicitur seruus, qui in aere alieno est, de res quasdam pignori opposuit,vis'.
l. I.6. De ser. corrupi. Is quo ire deteriorem feeit,qui persuadet, ut peculium intricaret. Idem i. 11 .D.de pecul. Sed de s eum intricare peculium in necem creditorum passiis est,&c. Imricationε hanc Cicero pro Sestio implicationem appellat, Magna, inquit, multitudo est eoru ,qui aut propter metum p X.dcc aut qui propter implicationem rei familiaris communi inccndio malint, quam suo, deflagrare. INVκNTA illata coniunctim dicuntur ea, quae ab inquilinis in aedes conductas, ut ea secum habeant. importata sunt. l. 1 . D. de mig. les. D.de pact. l. 2.3.4.7 .D.in qui b. uspi . Is v ENTA Rri benescium haeredib. a Iustiniano
datum est in locum stacti ad deliberandum pete
di l.ult.C.deiuriaelib. Est autem huiusmodi diut res institutus intra nonaginta dies, quibus se
institutum scierit ii res propinquρ sint, uel intra
annum,si longe absint, inuentarium omnium haereditariarum rerum tabestii iis testibusque praesentibus cosciatapse manu sua id subscribati uela certo tabellatio adhibitis testibus subseribendum curetiatque hoc modo pro earum rerum ratione tantum creditoribus teneatur Quartamo
Falcidiam retinere possit. Isviro in seriti tutibus accipimus non eum qui
contradicit, sed eum qui non consentita 1 Ia de
147쪽
IKv ITVM accipere in procuratore dado debemus, non eum tantum qui contradicit: uerum cum quoque qui conseniisse non probatur .l. 8. s. D. de procur. IN voLARE , eripere, de secum auferre,Callist.l.6.D.de incend.naus. Aut uela conscinduntur, aut anchorae inuesantur de mari.
IN v MARAT A quies alsis,opinata tantum,sed salso credita. Celsus l. i8.6. i. D. de acquir. polless. Si furioso quem suae mentis esse existimas, eb quod forte in conspectu inumbratae quietis fuit eonstitutus,rem tradideris: id est,quia tum erat eo statu de figura, ut mete costare uideretur,sed falso. INVT i Lu, pro perniciosum.& ab utilitate communi alienum. V lpianus i. t .s.s . D.deeos. Est enim inutile in caussis huiusmodi fidem frangere. L quitur de iis quae incendii de ruinae caulla deponuntur. Paulus L t r. s. I .D.de admin.tiat. nam Acinutile est pupillis, si administratio eorum no seruatur:nemine scilicet emente. Io A N N p s Andreas Iurisconsultus, Bononiae natus, ibidem ius ciuile publice docuit, glossasque ad Iuris Pontificii libros, multosq: praeterea de iure libros conscripsit. tandem peste oppressus
IOAMNEs Blenascus Iurisconsultus Burgundus , Bononiae circiter annum CCL.ius ciuile profes.sus est:scripsit'; De actionibus, di alia nonnulla, quae ad ius ciuile omnia pertinent. IOANNEbs Imolens s Iurisconsultus, Patauij iura publice interpretatus est: compluribusque de ea disciplina editis eoinmenta ijs, Anno M. CCCC. X xxv. uita est functus. Io Assvs O fredus Iurisconsultus, Aronis de Aecursis preceptor, circiter annum M. Cix. in
Italia docuit, summamq: Pandeetarum scripsit Fius persaepe Accursius in glossis mentionem facit. Ipsι , pro integs, antiqua consuetudine. Paulus l. 66. D.de uerb.oblig. Sed si ipsorum uiginti annorum ericino impedietur manumissio. Cic. ad Attatb 3. Epist. vi .Triginta dies erant ipsi , quutias dabam literas, per quos nullas a uobis acce
Ipso iure consistere dicitur id, quod iure duod ei in tabularum,aliarumque populi R.legum consistit. Ulp. l. 9. s. i . D. de ususquem .cau. Illud sciedum est,itue iure ipiso quis usumisiactum liabet iitie etiam per tuitionem Praetoris,&e. Paulus L s. s. i. D. dedisti Q. pig. Quod in pignoribus da dis adicii solet ut quo minus pignus uenisset,re liquum debitor redderet, superuacuum est: quia ipso iure ita seres habet, etiam non adiecto eo. Caius I. 2 9. D. de usu ac usus Licet iure ciuili morte,& capitis diminutione ex persona legatari j pereat ususfructus,quod huic ipso iure acquisitus est: tam en Praetor iurisdictione sua id agere debet Ac. Vlpian. l. r . in ii. D. Quod salis tuti auct. Tunc enim ualebit per Praetoris initionem, non ipso iure. Item apud eundem in Li. in sui. D. de exercit. act.& l. I 7. in s. D.pro socio. l. l. s. ult.D. desuperse. Ipso iure,non simpliciter significat iure ciuili: sed desinite i ure duodecim tabularum . nam Ius ciuile non modo pro eo iure ponitur, sed & pro Iurisprudentium inuentis. Papinianus l. 9. F. I. D. de fidei uis. Habeat quidem decem, quae ipso iure non debuit ondictionem. IRE agere, coniunctim in libris nostris crebro legimus, pro disiunctim aliud enim est Ire aliud Agere . Ire, hominis est: Agere iumenti . Qui actum
habet, iter habet:at non contra. Ergo Ire, Agere. passim coniunguntur, ut tres seruitutos compendio sermonis comprehendatur, iter,uia,&actus. nam sub uerbo Ac R E, tacite quoque u F H R Eeomprehenditur. cuius rei ratio haec est quia qui uehiculum ducit,iumentum, id est uel equiu uel bouein qui uehem trabit, agit. unde lex in x tr. Muta sit immunita, qua uolet iumentum agito. quare cui agendi ius absolute concellum est, ei non
modo armentum aut gregem, uerumetiam uehi
culum agendi facultas permissa intelligitur. vi de Iter. IRE in bona alterius dicitur, qui a Praetore in eius bonorum possessionem multis est.l. s. s. ult. & l. ultima,in lin. D.de lib.hom. exhib. IRR in duplum, sponsionem dupli facere. Cicero pro Flacco, Frater meus pro sua aequitate prudent iasine decreuit . ut si iudicatum negaret, in duplum het. IRENARCHAE, H ρχαι, praefectipaci: sed ire bantur Curatores ocij, tranquillitatisque publicae:qui tum urbem tum submbana loca obibant. uti quos in crimine deprehenderent cum elogio ad Ma istratus mitterent,aut ipsimet accusaret.
chae quoque qui disciplinae publicae & eorrigendis moribuς praeficiunt. Marcianus l. 6. D. de eust.reor. Irenarch e quum apprehenderint i trones, interrogant eos de sociis Ic receptatori bus, ut interrogationes literis inclusas de obstinatas ad cognitionem magistratus mittant. Vlpia nus Stationarios milites appellare hos uidetur in L .f.sexto,De Osi ptaesec. urb. Et sanὰ, inquit, debet etiam dispositos milites stationarios habere ad tuendam popularium quietem,& ad refereta
IRN Rivs lurisconsultus, Bononiae Anno a Christo nato Millesimo instuagesimo storuit. Cum ibi primum bonas artes publice proli teretur, &eo tempore Pandectarum libri ex Mali tanae uobis direptione a Pisanis uictoribus Pisas demor tati essent, captus eorum lectione uris studio nauare operam, tandemque illos libros publicὰ imterpretari c epit. Glossas etiam multis in locis
148쪽
ni quae ad Codicis constitutionum quarundam argumentum pertinerent, decerpsit , suoq; loco appendiculam quanq; attexuit. IRRr Tu M.fieri testamentum dicitur, quoties statu testatoris mutato ipso iure testamentum concidit.l.s quis, 6. D.de intust. rupi. iieluti si capite deminutus fuerit. Itaque Rumpi de irritum seri se disserunt, quod irritum status testatoris immutatus facit:rumpit autem casus extrinsecus c6tingens,ut agnationis,adoptionis,testamenti noui. Rursus inter Irritum esse Se Iritum fieri hoe interest, quod irrita seri ea demum dicuntur quae
eum antea iure constarent,euersa sunt. Irrita uerb uel iniusta esse dieuntur,quae nunquam eonstiterunt, sed infirma semper sua sponte fueriit
IR R i Tu M seri testamentum dicitur, quu id quod iure factum erat,infirmatur: ait Imp.f. s. Quib. mossit est.inf. IzAZOM , paritas,par utrilisque ratio. Ulpianus I. I 3.D.de stip. so. At hie το corrumpit stiι. pulationem. Loquitur de duobus dominis,quorum seruus sub distinctione iis stipulatus erat rquos pares esse ait inter se,quia uterq; capax erat oblividonis: quum unus dominus de extraneus adiectus pares non sint. IsAvRr, de quibus mentio fit in l.ult.C.de serijs. . ult. C.ad leg. Iul.de ui pub. Latrocinio nobiles , ut ex Dionis lib. Lv. & Mareellini lib.xia i r intelligitur. Is cINvs, uide Hylinus.
IsTHΜvs . terra angusta Inter duo maria, oblonga, ceruicis instar obtines. Paulus i. 37. D. de seruit. rust. ει τω. OLIM - τιαἰ ἐν- 9. In domum tuam quae est in Isthmo. ITER , est iiis eundi ambulandi homini, non etiam iumentum agendi l. r. D.de seruit.praed. rust. ITER , est ius eundi,ambulandia non etiam tum ei tum agendi uel uehiculum: ait Imp. tit.de seruit. praed .in principio. DER S actus quid differant, uide Actus J: iter. ITERvM, duas res signiscatullteram,qua demonstraretur tempus secundum,quod Graeci δατι dicunt:alteram,quae ad insequentia quoque tempora pertinet, quae Graece dicitur παλλl. 7. D. de edendo. IvBERE , nonnunquam decernere, inquit Festus.
hine illud apud Imper. g. 2. De testam. Neque ij quos leges iubent improbos intestabilesque esse, Iossunt in numerum testiu adhiberi: id est quos
aluunt ac decernunt. Caius I. 26. D.de testam.
Quum lege quis intestabilis iubetur esse,eo per tinet, dec. DEER I possidere,vide Possidere iuberi. IvDax a Dico,quod iudicat aecepta potestate, id est quibusdam uerbis dicendo sinit. Varro. Ivn Ex in priuatis caussis dicitur,cinis aliquis priuatiis,cui Praetor ex reorum consensu de lite cognoscendi sententiamq; ex formulae praescripto pronunciandi potestatem dedit. Cicero in Cluetiana, Neminem uoluerunt maiores nostri non
modo de existimatione cuiusquam, sed ne pecuniaria quidem de re minima esse iudicem, nis qui inter ad uersarios couenisset.ubi fortasse Qv pQ pro Qui scribendum fuit. Privatus autem dixi, uia dari qui eum imperio uel potestate erant,
iudices non poteram: ut ex Verrina r. constat.
Quod autem de consensu diximus,non est co trarium ei quod scribit Pomponius In l .si in iudicis,8 ci. D de iudie. ibi enim conuentio intelligi tur,quum ips rei antequam in ius uentum esset, certum iudicem elegistent. Vtriusque autem consensum requiri,dixi propter i.obseruandum, q7.D.de iudie. Vbi Callistratus scribit, obseruidum esse,ne is iudex detur,quem altera pars nomin tim petat. Dixi Delite cognoscendi: quoniam iudex alia de re quam quae nominatim in iudicia a Praetore deducta est,cognoscere non potest . l. ut fundus, I S. D.comm .diuid . ubi Iauolen. ait,ut ira id quod in iudicium deductiim est, excedere potestatem iudicis non posse. Itaque neque ea quae ante,neque ea quae post acceptum iudicium euenerunt,ad eius officium pertinent .Laediles, 2 s .s.sciendum,q. D. de aedit. edic. l. non potest, 2 .De iudic. Postquam autem semel sententiam dixit,iudex esse desinit.nam seu bene seu maIe di xerit,ossicio suo functias est. l.iudex, s s. De re iudie.qui d enim minet ad officium iudicis,futuri teporis tractatus ait Paulus,in I. I . D. de usu Eius porro sententiam exequebatur is magistratus qui eu dederat. l .a diuo Pio, t s.D.de re iudi. Ivor x & arbiter inter se multis in rebus de similes,& dissimiles sunt. nam ut ex utriusque consensu iudex dandus est,sic etiam arbiter .l. litigatores .
II .s. I .D.de arbitr.Vterque minor annis xx. eL
se no potest.l cum leg.4.eod. Vterq; preterea de re sola de qua lis contestata erat. cognoscebat. l. ut fundus, i 8. Comm.diuid.l.no distinguemus,3 2.in fin. l. de his rebus, 6.De arbit.uterq; sententia dicta uel iudex, uel arbiter esse desinebat,l.qualem, I 9.D.de arbit .utriusque sententia Praetores exequebantur. l.a diuo Pio, I s. De re iu- die.si tres dati sint,duorum cosensus absente tertio non usM.Litem si, I7.in s.& L seq. De arbit. Vterque incertam sententiam inutiliter pronum ciat.l .quid tamen, a I. eod. utriusque sententiae
quamuis iniustae parendum est.l.dicm,27.eode. isterent autem in eo quod is qui proprie iudex appellatur,ad certam Praetoris formulam astrictus est:in eaque ipsa uerba quibus Praetor usus est, proferre sententiam debet. Arbiter autem est.qui totius rei habet arbitrium & facultatem: ut Festus de Donatus scribunt.itaque qualem sententiam serat,Praetoris nihil interest.dicta l. qualem, De arbitr. Iudex,si conuenerit inter litigatores quid pronuncietur:eiusmodi sentetiam pro-
149쪽
fuit in arbitrum compromissima i , ut certam sententiam dicat, nullum est arbitrium d. l. qualem, De arb. Iudex, ut antea dicebamus , priuatus esse debet:arbiter autem etiam qui cum imperio est dati potest.L 2.3c s. De arbit. Ignominiosus i dex este non potest. l.cum Praetor, De Hul arbiter potest. l. Pedius,7.De arbitr. Iudicis sententiae propter Praetoris imperium parendum est rarbitri uer propter compromissum .l. l. & pasi eod Atque haec quidem hactenus de ijs arbitris,
qui Compromissarii appellantur, de quibus pleni sunt Pandectarum & Codicis libri. Intelli gendum est autem aliud praeterea Arbitrorum penus csse,qui usque eo iudicum similes sunt, ut intemosci uix, ac ne uix quidem possint. Hinc in formulis illud usitatum, Iu dicem siue arbitrii
dicere oportet.Cicero in Muran. Tot homines per tot aetates constituere nondum potulit utri, iudicem an arbitrum diri oporteret. Ii uer
erant qui bonae fidei & arbitrariis iudicijs adhibebantur. nam qui stricti iuris iudicium exercebat, quoniam ad certam formulam adstringebantur, arbitri dici non poterant. Quibus uerb libera atque infinitam potestatem Praetor permittebat
de re controuersia ex aequo & bono arbitratu suo
discet prandi,ij Arbitrorum erant simillimi, eoq; nomine appellabantur: quemadmodum in Quin
ID CLM quaestionis alium fuisse a Quaesitore
qui capitali iudicio praeei at, locus i extrema Uerrina q. perspicue declarat . Eum autem Asconius eodem loco principem iudicum appellat. nunc quaerendum est,que inter utrunq; differentia suerit Quaesitor igit magistratus erat,&, ut ait Co ni fictus,accusatorem,defensorem,testem in osscio continebat.uim ac potestatem iudicum coereendorum ioe est sub pignoribus cogendorum, habebat.in sella curuli eburnea, pro tribunali sedeba ipse nec iuratus erat, nec tententiain ferebat .seid urnae in 'uam S caussam in sortes coiiij ciebantur,& iudices scntctiam ser bant,praeerat. iudiera in consilium uocabat.uideri fecis e reum, uel non fecisse pronunciabat. Hinc Uirg.Quoisitor Minos,urnam mouet: ille silentum Cons.liumque uocat. quod Servius eodem modo explanat . Atq; haec quidem Pretor. Iudex autem quaestionis priuatus erat, ut patet ex l. i. D. de sicariis,& ut ex Bruto coniecturam capio, post Aedilitatein interea dum Praeturam petiturus erat, sese in iudiciis tractandis exercebat.ea nanq; quae Praetoris praesentiam atque imperium non requirebant,ipse quasi eius uicarius,in tribunali,no i men in sella curuli sedens,administrabat. quod ex Vatiniana interrogatione cognoscitur. Praecone nanq; Iudices testesve citante, ipse respondentes
obseruabat,eorumq; quali custos erat . iuratus sententiam una cum aliis serebati&, ut ex eo conise
t cere libet,quod iudicum prinreps uocabatur, primus omnium serebat.Quaeri autem potest, cum Praetor urbanus iudices rerum capitalium sortiretur ac subsortiretur, quemadmodum Cice. in a Cluent. S. Pedian. Ver. s. testantur, quid sit, quod
idem Asconius scribit, iudicem quaestionis I nium subsertitum suisse in locum non resectoru. sic enim apud Asconium legendum Cluentiana
oratio demonstrat.sed, ut opinor, ita non incommode respondebitur, Asconium subsortiri dixi cse pro subsortitorum citationi & responsioni prς esse. nam paulo superius se loquitur, Princeps illorum iudicum damnatus est Iunius, quod dic retur alios supposuisse,qui reum damnarunt, noeos quos Praetor suerat subsortitus. Haec cum ita se trabeant, uideo tamen & Quaesitorem ipsum Iudice quaestionis dici,& uicissim Iudice quaestiori tQuae litorem . na Cic. in Clu. de Pranore Riv conio Nasone loquens, Iubet,inquit,ea lex qua lege haec quaestio constituta est,iudicem quaestio-I
nis,hoc est RVoconium, cuni iis iudicibus qui
.ei obuenerant, quaerere de ueneno. Pedianus
autem Verrina ii. Iunius,inquit, Quaesitor fuit in Cluent ij causta Verre Praetore. Quod autem
Asconius Lis uerbis scribit, Curtius iudex quεstionis subsortiebatur improprie locutus est,pria sedere,quasi subsortito ductum,patiebatur. Atqἰ lhaec quidem mea de iudice qxiaestionis sententia est: quam sine aliurum reprehensione, quemadmodum A: natura & consuetudo mea fert, breuia ter exposui. Marcian. l. prima, b. primo, D. ad i. rCorneI.De sca. Qui ve magistratus, iudex ve que stionis ob capitalem causam pecuniam acceperirit,ut publica lege reus fieret. Nam paulo antpdixerat,Quive 'uum magistratus estet,publico .ve iudicio praeesset. rIV D s x compromissarius,id est arbiter in l. qi. D
de recept qui arb. Ivp ιCARE. a dico,quod tum ius dicatur. Varro.
IvDICARE capitis, uel pecuniae, est diem rei capitalis δε inultam dicere, uel capitis, uel pecuniae ranquirere.I.iuius libro r 6. Quoad uel capitis uel pecuniae iudicasset,priuato. IvR I C AT i o, pro Propria iurisdictio. Ulpianus l. aliud fraus est, I l l . D. de ueri, lig. Multam is diacere potest,cui iudicatio data est. Magistratus solos & praesides prouinciarum polle multam di rcere,inadatis permissum est.Similiter in l. 2.in li. D.de iudic. His datur multae dicendae ius,quibus publice iudicium est.id est,qui iure magistratus. ui,que a sui principe uel populo acceperunt, linicium exercenimon autem qui ab ipso magistratu iudicandi potestatem acceperunt. Iuni CATus, addictus. Plautus Venahemis, Nam ego ad Menahemu nunc eo:quo iamdiu
Sum iudicatus:ultro eo ut me uinciat. ΙvD 1CAT vΜ est, de quo iam amo lententia alicuiusus aliquorum constitutum est, iit Cicero lib. de
150쪽
Inuent. 2 .Ius illud fgnificans, de quo Callistr tusint. I 8.D.de leg.&sen Iu DICI v M pii vatum,pro iudicio ex contractu&obligatione pecuniaria nato,apud Vlpian.l. 3 . D. de crimin .stellio. Quod enitar,ait,in priuatis iudicijς est de dolo actio , hoe in criminibus stellionatus persecutio . Crimen a priuato iudicio separat: quum tamen hoc publicum non litiudicium Iuni C i v Μ, inquit Asconius,dicitur res,quae caussam litemque determinat. Vel sie, Iuni Clusi, est decretum eorum qui pro potestate, quam a lege acceperunt, caussi cognita de re ad se delata sententiam pronunciarunt. Ivoic Ivμ autem duplex est:aut Privatum,aut Publicum. Privatum est,quod rei priuatae caussa institutum est,neque ad Rempub.directo pertinet: ueluti cum de re pecuniaria, aut priuati hominis iniuria quaeritur. Publicum est, quod eius iniuris caussa susceptu est, qua Respublica lege aliqua lata ad te pertinere statuit δε semper in crimine aliquo cognoscendo uersatur. Vel sic, Iunici A priuata & publica differunt . Privata sunt,in quibus iniuria quae homini priuato illata est,uindicator: Publica,in quibus quae Reipublieae. Plato lib.de ll.6. Ceterarum rerum duo iudicia sunto. alterum quum quis priuatus a priuato quopiam iniuria se asctum queritur, eumque in ius educens de ea disceptari postulat. alterum quum Rempub. a quopiam ciuium laesam esse aliquis existimat,& vult Rei p. persequi iniuriam. Itaque illa Rei priuatae a Cicerone nominantur: haec autem, Reipu.Qus uero sint iniuriae,quibus Respublica,sue populus uniuersus laedatur, in ipsius arbitrio ae uoluntate positum est. Itaque non modo peculatus,aut Repetundarum aut Gmilia crimina,s populus uolet, publica nominabuntur, eorumque 'uaestiones caussae publicae:uerum etiam furti, rapinae,damni iniuria dati, in i
riae:& Omnia deniq; quae non sua sponte, sed prudentium interpretatione maleficia nominantur.
quod ex lege Lectoria planissime intelligitur,
quae aduersus eos lata est,qui minorem circumuenissent. squidem lege lata,ea causa quae priuata semper antea fuerat. publica facta est. Cicero de nat. Deor. I.Inde, inquit,iudicium publicum rei priuatae, lege Lectoria. Rei priuatae . id est,que semper antea priuata fuerat. Quae quum ita fiat, falsain certe esse apparet Iustiniani sententia, qui
Iudicia publica ex eo dicta putauit, quod euiuis de populo agere liceat. non enim publica sunt, aut dicuntur,quod cuiuis de populo liceat agere:sed cotta,quia caussae publicae sunt, id est quia quiuis de populo laesus est,quia cuilibet de populo iniuria facta est,quia denique cuncta Respub. laesa est: propterea licet cuiuis de populo, quasi pro sua uirili parte,suam Reique publicae persequi iniuriam. etenim ob eain caullam unicuique aecusandi potestas permissa est , quod ad uniuscuiusque singulatim,di publice ad uniuersum populum ea pertinet iniuria. Ivo i C i a populi,& iudicia publica differunt. nam illa dicuntur,quae populus in foro per tribus, in
campo per centurias distributus exerccbat: haec uerb, quib. Praetores qui& Quaestores dicuntur,sella in foro posita cum consilio iudicum praeerant.de quibus suo loco explicauimus. Illiusmodi suetunt illa,quibus quis ius ciuitatis ac li-bcriatis immittitisse diccbatur, ut ex x errina *.cognoscitur . Erant autem haec lichemoniissima grauissimaque iudicia. Solus enim populus in ciuem R. uerbetibus di securi animaduertendi potestatem habebat. Repetundarum uero& aliorucriminum quaestionem ad populum non perti nutile, idein Verrina s. his demonstrat uerbis: Quo confugient s,cij λ quem implorabunt λ ad Senatum deuenient,qui de Verre luppliciunt sumat λ non est ustatum,non Senatorium. ad populum R.confugient λ facilis est caussa populi. Legem enim sociorum caussa iussisse,& ei legi eustodes ac uindices praeposuisse dicet.haec ille. Praeter haec aulcm populi iudicia lege lata constituta, illud scire oportet,licuisse Tribunus pl. Aedilibus. Quaestorib.iudicium populi omnibus de rebus constituere,& cuiuis ciui di cm ad populum dicere,ut de eo quaestio exerceretur. cuius rei eum alibi pleraque exempla suppeditant,tum uero apud Val. Max.lib. . cap. De pudicit. & apud
Cic. in Verrinis, ubi saepe populi iudicium Verri minitatur. Quae sane populi iudicia, si quis publica quoque nominanda contendat,dutaxat ob eicaustam,quia non intra domesticos parietes, sed palam ac sub dio item ut alia exercerentur, non magnopere luctabor: praesertim quum ita Liui. quoque lib. 1 . ea nominet. Nam de Cassio dam
nato & necato comemorans,quem nonnullus a patre domi caussa cognita uerberatu necatumq;
dixerat, Invenio,inquit apud quosdam a Quaestoribus C sone Fabio,& L. Valerio diem dictam perduellionis: damnatumque populi iudicio, di rutas publice aedes. Ceterum siue illud dom meum,sive publicum fuit iudicium, damnatur S.Cornelio,Q. Fabio Coss. IvDic t o RuΜ publicorum qusdam,inquit Paulus, capitalia sunt, quaedam non capitalia. Capitalia sunt in quibus poena mors, aut exilium est,hoc est aquς S ignis interdictio.per has enim poenas eximitur caput de ciuitate . nam cetera non exilia, sed relegationcs proprie dicuntur. tunc enim ciuitas retinetur. Non capitalia sunt, ex quibus pecuniaria,aut in corpus aliqua ccercitio poena est.l. r. D.depub.iud. IvDt Iollv M alia criminalia dicuntur,alia ciuilia.
Criminalia sunt,quibus iniuriam Reip.factam ulciscimur. Ciuilia, quibus suam quis'; ciuis priu tam ac propriam iniuriam persequitur . nam ex