Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

121쪽

DE ANIMORUM IMMORT. ri' aliud est ic odere, aliud arguere dicta Philosophi:

scd de argumetis suo loco Gicetur. Mulia etia toties repetit,hit longissimuSeuadat,inde Suessano,quod uerbosus sit,obiicit sed nec sibi omnino costat,cum quaestione de animi immortalitate Problema neutru statuat. Inde uult,oblitus sui,quod anima intellectiva immortalem esse,de humana loquendo,repugnet principiis naturalibus uerum tame hoc dixit iratus, quonia de hsrcsi accusabatur. mirum tamen est,cur dicta manifesta Aristotelis, argumetis ex autoritatibus suis sumptis, netur Oppugnare:

nam si fides habeda est dustis Philosophi, cur non

credendu adeo claris autoritatibus illius,quas cum multis modis eludat,peruerrar, non tamen Omnes

cffugere potest Si uero fide sunt indignae, quanto minus est fidei tribuendii argumetis ex autoritatibus illius onge etia a sensit,in quo scriptae sunt,abstractis,fundamentii uim , recipientibus Sed haec senex scripsit, Sc diuturno lcgcdi labore mere nutarans,cuius indiciti est,quod miracula no solum adiamittit,sed aniles etiam fabulas,deinde naturalibus

causis omnia tribuere conatur,ut in alcero lettis,in altero impius habeatur. Os aute dicimus, quana quam etia animi immortalitate rueremur, miracula quide ad Deu pertinere, sed no esse Philosophi, iqui secundu natura loquitur,ea admitterer de reliquis aute licere historicis,tu maximὸ,qudd Philo- lsophi no sint,multa admiranda voluptatis gratia lscriptis suis inserere.Qtimbre Poponatius,alioqui praeclarus uir,ac nostri aeui no leue decus, in hanc opinionem uoluntate magis, quina iudicio, Mob

122쪽

Ma illorum, sed calamitates adducere: cum tamen constet,vitia longe plus ad gloriam praedecessorii Ioededam facere,quam calamitates, ut de Tiberio, ac Augusto, Comodo,& Antonino Philosopho. Sed bene illud non uidet,quod ante dubitat,an hae calamitates ad defunctos perueniant: inquit enim paulo ante, Mira γαy εκ τουτίην ει 19 Δοειτα προς σωτος οπιῆν cio αrαθον, cio τίνα Παν.

Id est: videtur igitur etiani si quidpiam ad ipsos pedi

veniat,seu bonum,stu contrarium. Non igitur de fama Sc gloria,uel opinione di bitat, nec si non erant omnino defuncti, dubitare decebat sed ob id, quod recordabatur dixisse tertio de Anima, mortuos non reminisci: uidebatur igitur difficile, quo iam pacto mortui possent uiuorum amicorum miseria affici. Quare Pomponatius clim nihil habeat,nec opinionem Aristotelis intelligat,conuertitur ad argumentandum:n autem ostendemus,quonia ut primo Physicorum C - . dicitur,sermo demonstrativusi omnem ambiguitatem ac difficultatem tollere aptus est, Aristotelem undequaque sibi esse concordem de Eustrathio,&Burlaeo,sibi similes adduxit autores: T homam uero miror,qudd inducar, quem no modo quatuor interpositis uerbis damna quoniam non in suam sententiam in aliis exponendis Iocis uenit, sed ambiguum etiam textum tertii Ethicoru ad immo talitatis sensum de Anima traducat. Alia responadent, autoritates philosophi in libris morabit, esse ad institutionem rectὸ uiuendi, atque ob id imuli nus

123쪽

rαι HIERON. cARDANI LIB. nus habere ponderis, nam dc Platonem hac cauta mulsa ementitum esse,apologosq; illos potius utiles,quam Ueros esse. Sed haec rei posio nulla omniano est,nisi apud illos,apud quos aliquid dicere, esthene dicere:& qui honestam taciturnicarem,atquc uerecundam, impudicis postponunt responsioni-hus naque Ut reliqua praeteream,nullibi locus minuS aptus uidebatur,quam hic,ubi de selicitate i quicur sed ad locisi potius de fortitudine, aut tem- Perantia transserenda erat haec reactatio: nec dici potest,hoc callidiore consilio factum,ut dolus lateret magis nam ad imperitos si scribatur, nihil hac techna opus est doctos autem nec hic latebit. Deinde hoc aded ex contextu claret, ut etiam nihil ad rem talis immortalitas pertinere uideatur: nam ' Plato ultra immortalitatem praemia addit,& pc nas: hic uero philosophus illud dubita nec admodum aperte farctur,illos incommodis aut commodis nostris assici, superesse tamen pro coperto sciP- ὸ2.6. Ponit: at tertio estisdcm negat mor OS Poena, Vel Praemioetristari aut laetari unde sic inquit,Et nihil post mortem homini bonum, aut malum esse uia detur quare etiarn hic auget mortis timorern,ciam haec praeterire potuisset. Manifestum est igitur ex his hoc dixisse de animi immortalitate, quoniam ita sentiret. C p- - Quarta autoritas babetur secundo de Anima,

cuius contextus talis est,

124쪽

ime est: De intellectu autem σ conleptatiua pote anihil adhuc mationum, sed uidetur alteru gemis anilitis esse,Gr hoc solum separari potest,tanquam perpetuum a corruptibili reliquae autem enimae partesinianistium est ex his,quoniam no ut quidam dixerunt,fiunt eparabiles Haec cum dixisset Philosophus, Pomponatius

aduritelligentiarum intellecitam suis rationibus e traristulit,non animaduertens sermonis propriet tem repugnare: nam dixit, is εται .quod est licet, uel contingit, aut potest separari: ac diuini intellectus nequaquam pol sunt separari,sed si uel ut intellectuscbsiderentur,separati iam sunt: si ut mo res,omnino inseparabiles quare haec se- Paratio,quam coringere dicit,de humano tantum uera esse dici potest. At uero ne quis duorum est rum existimaret,scilicet uel intelligentias ipsas raritione tamen separari posse ob diuersam considerationem, aut hanc separationem intellectus humani,solum est e ratione,non re, sub acit statiin, τὼ ii

Zω om ανεῖο)i. id estiratione autem alias esse,

manisestum:de partibus reliquis animae loquens. Igitur si partes omnes animae' differre possiant ratione,atque ita,ut subiungit illic utetia quaedam

animalia alias habeatit,atris carean nec tamen UO-cat separabiles illas,manis situm est,illum de humano intellectu,quda uere separetur,intelligere: atq; adeo manifestum est, hoc de uera separasione, ut

125쪽

xx HIERON. CARDANI LIB. Pomponarius pro effugienda diutoritate, non de illo suo intellectu chimerico, audet Aristotelem ii terpretari,sed ad intelligentias protinus confugit, quas nisi omnem sermonis Graeci uim conuellamus, intelligere nemo potest, sed quod uerisimialius dici potuit,dicatur dubitater dictum. Verum quod perpetuum sit,quod separatur,affirmare, ac tueri potest quod aute non separetur,nequaquam. Quare cum ad separationem consequatur immortalitas,in eadem retia incidere uidetur. Illud etiam in rem facit,quod dixit,caeteras animae partes non licet separari a corpore, ut quidam crediderunt, Platonem digito indicas,qui sensitivam etiam se nebat separabilem,atque immortalem,hoc autem dicit soli competere intellectivae quare cum no in modo separationis,sed in re tantum illum arguat, quae separari potest,manifestum,quod ad immortalitatem 5c separationem intellectus pertinet, Aristotelem eadem,quae Plato senserit,etiam sensisse. Cap. . Quinta autoritas habetur in tertio eiusdem:

Hoc est,sensitium quidem sine corpore non est nullectus autem separabilis. Hoc dictum sua opinione eludit Pompona ius, differentiam dicens inter sensum, Sc intellectiam haud obscuram esse in separationis potentia: nam intellectus sui natura separabilis est, quia omnes

Praeter humanum uere: sunt separati, ut etiam coelestium intelligentiarum. Humano autem accidi

126쪽

DE ANIMORVM IMMORT. ris& si natura sua sit separabilis, ut tamen ob subi ctum eius,quod ab anima pedet, ac deinceps a corpore,ut separari no possit: at sensus omnino est inseparabilis natura,cum nullus absq; instrume'to, α corpore esse possit: quare ad alias ibide autoritates existeres ueniamus etenim dicit philosophus,

Q d est:Eti e durem intelligibilis est,ueluter im

,elligibiliatin his enim quae fine materia unt idem est in

relligens,er quod intelligitur. Quare iam ipse est substantia aliqua antequam intelligatur, aliter ratio nulla illius est, cur sibi ipsi sit idem,cum per alia manifestissimum sit, intelleiactum intelleruit idem esse omne enim quod est, tahi ipsi ide eaeuoluit igitur,ut intelligeremus ipsum

esse sed materia omni carere uerum nec hoc aduersus Pomponatium concludit,cum esse possit,ut sine materia existat,sed tamen nihil aliud sit, quam ipsum intelligere, quod etiam ex praecedentibus Uerbis apertu est: propter hoc optime Simplicius, ac longe melius Aristotelem interpretatur de inatellectu passivo , quod corruptioni sit obnoxius, quam Themistius,isc Averroes,qui duos aeternos

in homine intellectus statuunt,agentem stem,sterii autem patiente. Sed nec autoritas haec aduersus nos est,postquam in hos sermones incidimus, qui agetem intellectum tantum,quam etiam mentem dicere solemus,uere aeternum secundum phi-

Iosophum ponimus:quare de illo philosophus sie

127쪽

11s III ERO N. CARDANI LIB. Cap. scribit paulo post,

μονον αθάνα ν .u αιδον. Quod est: Separatim aute est bis solas,hoc quod est, atque id soluim immortale ac pcrpetllum. Impudens sit,hoc exponere de ficta illa immo talitate: neque enim intellectus ipse, qui in homine est,si talis est,qualem Poponatius praedicat, separatus est, scd separabilis tantum : nec oportuit ultra immortalitatem addere perpetuum, si natura tantatum,ac imaginatione,non re immortalis erat. Sed si haec uerba ad immortalitatem explicatam non sussiciunt, quaeso quibus nam uerbis aut melius, clarius ue ipsi explicabunt, Ut non modo Uideantur hi contendere Aristotelem hoc non dixisse, sed etiam adimant illi facultatem, ut nullis uerbis hoc dicere potuerit:quandoquide ego non sciam,quo nam pacto uera immortalitas clarioribus, aut mgnificantioribus uerbis possit explicari. Sed si haec non sussicivi, clariora etiam,si fieri potest,anterius adiecta uerba interpretemur,

Irae 4 in omnia scit,ut habitus quid ,ut lumen:

128쪽

DE ANIMORAM III NOR T. rarnain quodammodo Iurem existentes postea colore actu colores facit,cr is intellectus murabilis est, et immixtus ratis non potest,subflantia cum se actus , semper enim honorabiIius 6t quod agit,patient CT principium, ni teria : hoc autem est ipsum scientia actu exinens, quod

Ns: quae autem potentia tempore,prior in uno: absoluteucro neque tempore es no nune quidem intelligit, nunc autem non intelligit.

Argumentum est clarum, intellectus passivus,' seu paticias,separabilis est,& immixtus: igitur multd magis agens,quod est nobilius patiete. Non tamen sequitur,Separabilis est, de immixtus: igitur separatus Sc immortalis: nam per patientem intellae tum intelligit ipsum lumen,quod quamuis natura sua sit immixtum M separabile,subiecti tameanteritu corrumpitur, sic patiens intellectus: ergo cum idem de agente intelligi posset subiecit uerba ilIa,quae anterius eYposuimus, scilicet declarantia, ipsum esse separatum actu: non separabilem tantum,&imm alem quo sit,ut illum inesse nobis manifeste declaret, cum separabilem dicat: nam si in nobis non estex non iam separabilis dici posset, sed separatus uelut Sol oculi comparatione. Cum itero ultra id. quod est separabile, Sc immixtum, addit quod sit separatus, Sc immortalis, ac perpetuus, declarat ueram separationem, uerami, subis

stantiam,ac perpetuitatem: nam nullum accidens separatum dici potest, uix autem ratione ipsa separabile ergo per patientem intellectum, qui corruptibilis est,intellectum,ac anima rationalem Pomponatij intelligit, in qua ille decipitur: nam agen

129쪽

eis HIERON. cARDANI LIB. tem Uult esse rationalem animam. melius tamen Pomponatius Averro' Themistio, dc Simplicio, Aristotelem interputatur qui ambos immortales vere,ac separabiles, quasi separatos posuere: cum patiens apud philosophum uere corruptioni o, noxius sit, Sc si secundum quid,ut dicunt,separabilis sit,atque immixtus. Verum Simplicius Propin' quius accedit ad ueritatem, cum et si corrumpi itilum non lateatur desinere, tamen eum non neget. Hoc autem cum sit nimis superstitiosum, inferius quomodo intelligi debeat clarissimὸ declarabitur. . Verum si haec adhuc non sufficiunt,ultima tadem . illius uerba consideremus,ea autem sunt haec: ου μνημνsio , A, οπι προ ψυ απατες,

o δε πα-mMς νος queeτος , ο si is Quod est: Non recordamur autem quia hoc expers est Uectus,patiens autem intellectus corruptibilis,eT 1μne hoc nihil intelligit. eQuasi dicat,agens intellectus est assectus expers

omnlS,Patiens autem corrumpitur in morte, ideo

agens recordari non potest nec merito sul,quia pari,aut recipere quicquam,non est aptus: nec Patientis ratione, quia ille corruptus est. Ex his uerbis plura debent intelligi,quae nuc partim dicam,Pa tim suo loco reservabo, inferius tamen dicenda. Primum quidem, constare nostrum intellectum, agentem uere esse immortalem: absurdissimum

enim,& cerdone,non principe philosophorum dignum,quaerere,an recordemur post mortem, si a

morte

130쪽

- DE ANIMORUM IMMORTmorte nihil uere superest. Deinde in responsione

patientem intellectum mori assirmat, ac corrum-

Pi qui tamen,side corruptione,utintellectus est, loquamur,illi non est obnoxius,nec secundum Pom natium,nec secundum Alexandrum. Agens igitur intellectus,non quatenus intellectus est, sed uosuperest.Deinde quid hoc est,quod nihil intelligit cur aliena est quaerenda causa, si ipse non esto meminit Augustinus Eugubiensis uidisse codices,

quibus annexa erant haec uerba, POST Μ ΟRTE M : ut legatur sic,Non recordatur autem post mortem ratin id iure legi debet, cum Simplicius euam sic interpretetur,& ratio ipsa suadeat: nan quomodo paties intellectus corruptus esse potest, nisi in mortec quare no multum reseri,addanturne illa uerba,cum ex ipso sensu necessaria appareat, Alterum quod sequitur,est: Intellectum agentem nostri esse partem:nam cum dixisset,nos non recordari: respondit, quia intellectus agens nihil intelliamcquare nostri reliquum putat esse agentem inta Iectum,tanquam Partem principaliorem. Adducit etiam causam psum per se nihil intelligere,nec adiuuari a patiente quae questio prorsus nulla, si intellectus agens nostri pars non esset: nanq3 uiti sum est, causam assignare deficientem, ut in Ana-Iyricis habetur:qus tamen si adsit,nihilominus adhuc quaestionis ueritas non uarietur.Igitur etsi patiens maneret,& agens per se intelligeret, non e men recordaremur ubi agens intellectus non esset

nostri pars: aut si id fieret patientis merito, quo sum attinet dicere, agentem sine illo nihil inteli ligere