장음표시 사용
131쪽
ligere sufficiebat enim dicere,paties corruptus est, quare non reminiscimur. ecp uerd de belluis hoc quaerit, quarum tamen anima solum per accidens corrumpitur:nec de luce solis, corrupto oculo , α si per illa oculus useat,an animal uideat, quia lux solis uideat, uel non uideat oculo eruto, quia luri solis ipsa no uidet.Tertium est,quod passivus, seu Patiens intellectus non uere est immortalis, sed ut intellectus est: unde mala interpretatio Auerroem fefellit,si nanin solus agens immistus est, atet scp rabilis,ut secundo de Anima habetur, patiens ecusit immistus,& separabilis, corruptioni tamen est obnoxius. Quartum est, cum dixit, agentem esse separabilem,ab homine intellige cum autem sep
ratum,a materia,non ab homine .Hae sunt auto itates firmistimae,immortalitatem animi eta uerbis
Aristotelis ostendentes: quae subsequuntur , non
adeo clare id ostendunt, neq; duae illae primi libride Anima,quae responsiones potius sunt, quam determinationes,nihil enim ibi tanquam determinatum sumi debet, nisi quantum ad antiquorum
pertinet opiniones.Csterum cum rationes eius ibi ambas superius tractauerimus, non aded fauentes Parci immortalitatis tantum,quantum Pomponatius mortalitati,qui ex una autoritate obiter ibi dicta, tanquim diuino quodam oraculo innumera erigit fundamenta,quae tame, admisso etiam illius intellectu, secundum Poponatij interpretationem immortalitatem concludunt,ut inferius in declaratione opinionis Aristotelis ostendam. Verum nuc
stus sit dixitD, P oponatii fundamenta de Patiente
132쪽
DE ANIMORUM, INMOR-T. etsi intellectu esse. iiis nos,quod nititur probare,libenter admittimus: agensem autem intellectum nullo modo per se corpore,uel ut subiecto ueI ut obiecto indigere,sed patiente tantum, ad hoc ut intelligau. hic uod corpore ut obiecto tantum opus habet. Sexta autoritas habetur κ i i. primae Philose- Cap. phiae ubi Philosophus declarans formas non praecedere composita,quaerit etiam,an manere possint . post illac Re ostendit ad hoc his uerbis, ἔκ ἔνω' 'MMs. eis sη, M. in' ιvus παῶν γὰρ --θ sis. Idest : In quibusdam enim nihil prohibet, ueluti si anima tale sit, non
omnis, sed mens, omnem namque Hrtasiis impossibile. Huius textus difficultates callide extulit Pomponatius, ut qui uideret pro sua opini ne illos esse: nam si mens non antecedit hominem,nec uere subsequi potest: quod enim ingeniarum est corrumpi nequit, atq; uersa uice incorruptibilia etiam omnia apud Aristotclem aeterna. Si igitur mens O homine exoritur,solum post mortem manet ea ratione, qua intellectus est, quare sic concluditur propositum. Sed nunc planei uerum est,quod Galenus dixit, eos,qui sectis addicti sunt, constantiores esse dissipulis CHRISTI, ac Μοαλ:ansite adeo caecus est Pomponatius, ut non uideat,eam autoritatem, quanquam pro nobis non sit,nulli tamen opinioni magis, quam suae aduersari nam si drintellectu loquitur, δύ sua ficta ima mortalitate Philosophus, quid attinebat adue hium I ros, quod est Hrtassis, adderec an non deaciarauerat, omnem animam ea ratione superessaei α orpori
133쪽
corpori, ac immortalem sore: tum uero quid hoe uti dicendi modo, Mλο t. nam aperte dicere poterat illam manere,nisi 3c illud in dubio uertatur, an intellectus ipse,qua intellectus est, corruptionis expers sit,quod tamen nec Alexander, nec Pomponarius negat.Desnde quomodo talis intellectus, cum sit accidens,forma substantiae dici potest merito ab Aristotele ' nam qui talem ponunt intellectuimnon eum debent hominis sermam uocare: mosi Alexandro credimus, talis intellectus, ut etiam patet experimento, si nihil aliud est, quani operatio, non nisi iam perfecto homini accidit, quo nam pacto illius forma esse potest ' nunquam enim ab Aristotele conceditur, formam posteri rem esse composito,sed natura praecedere, tempore autem simul esse. Illud uero inexcusebile est, quod si de intellectu intestigit, ut huius hominis, non antecedit sanὸ ipsum hominem ed nec bstaquiturisi autem ut intellectus est, incorruptibilem illum esse fateor, sed etiam eadE ratione aeternum, at ideo corpus praecederetquare dubie loquutus est,illud tamen uolens, quod mens , seu agens iri-tellectus iit forma est,non praecedit,sed tamen praecedit.Fit autem hominis forma,Sc manet non amplius forma existens: Sed tamen haec propositio uera e Forma haec mentem demonstrando manebicinon tamen est completa forma: nihil autem interest inter hoc,quod subsequatur,& quod Pr cedat,nisi quia nondum nomen,aut relatio acquia sita sunt, antequam homo generetur, post autem
ambo cquirit . Quaestio igitur logica est, nec
134쪽
multi ponderis quae edi inultis argumentis tenta ri possi invia tamen Sc Philosophus eam leuiter,ac dubie attingit,ideo nobis haec sufficiant: tum maximὸ,cum nulli magis opinioni,quam Alexadri, α Pomponatit,haec autoritas aduersetur. Septimam autoritatem quidam ex secundo degeneratione δί corruptione afferre selent, ubi Aristoteles contra Empedoclem de anima disputans haec habe uolens illam docere nec clementum esse,nec ex elementis: Porrd absurdum est, animam
ex elementis constare, aut elementorum aliquod unum esse quomodo enim animae alterationes, ut musicum esse,& rursus non musicum, aut memoria,uel obliuio erunt merspicuum enim est,quod si anima ignis sit,eaedem illi quae igni,ut ignisiectiones competunt: si uero in elementorum mistura corporeae, at harum nulla corporea existit.
Liceat admirari hic Suessiani leuitatem, qui hane autoritate pro intellectus immortalitate adducat, aded impertinentem, ut risum Pomponatio mo-MeaCnam ratio haec ut reliqua prstermittam non de intellectu tantum,sed de omni concludit anima: at nec de illa immortalitatem ullam, sed solum, qudd nec elementum,nec ex elemetis. At nos iam declarauimus,uirtutem esse mistam,nec tamen ob id sequitur eam eta immortalem, imo etiam cum illud ostenderimus hanc temperaturam seu actum coelestem iam recepisse impressionem, ut in prima autoritate docuimus: quare inanes has nugas h Tum profitentium praetermittamus, qui ut uelint sare uideri adeo impertinentes in medium autori
135쪽
tates adducunt,ut non solum non probent,ueritin aliarum fidem infirment: quis enim iure putet, in tanta copia manifeste Prodantium autoritatum, his omnino ad rem ipsam nihil facientibus opus fuiss c Similis autoritas, sed tamen magis ad rem,phobia habetur x X i X Partacula problematum: quaerit enim Cur iustus habeatur apud homines, desunctis opem adferre, quam uiuentibus c Respondet: quoniam uiuentes sibi ipsis praesidio esse possunt, defuneti nequaquam. Igitur dc per praesidium aD ferre, dc non posse mortuos, uidetur mortuos superesse Philosophus affirmare: uerum hic quia seu mortui sint, seu non, pietatis tamen ratio constat, ait ideo problematis solutio nihil cocludere uidetur. Attarne si mortuos esse n6 existimabat,dicere potuisset in resposione,quonia uiuentes retribuere benefacietibus possunt,mortui nequeunt.Verum quia problemata potius a discipulis,quam ipsb collecta Aristotele uidetur,nil miradum,si minus diligenter scripta habeatur: quo fit ut nec in illis ena rati; Graeco sermone uti uoluerimus, satis ducentes,emendatam esse interpretationem : quod uerdita rem tacit α κ x x. particula hic subiiciam. Probi. . Octaua igitur autoritas ex problematibus Ale xadri Sc Pomponatij figmentu oppugnat. Qua rens enim Philosophus,cur senes sint indie ualidiores,iunioreS aute promptius,ac celerius discat RG spondet hoc ideo esse,quia natura duo nobis dedit instrUmeta,manus. 3c mente .u ne obliuisci nos tanere iterii repetit his quasi uerbis Est enim mes rebus a natura nobis datis annumerada, uice sane instru
136쪽
PE ANIMORUM IMMORT. r3Inrumeti gerens caeterae omnes scientiae,atq; artes, nostra opera sunt, mente ipsam naturs opus esse fatendii cst.Et paulo infra adhuc: Lst enim nactis ii . strumetum scientia meti nano utilis scientia cst,ut tibicini tibia. Vltimo quae subiungat in re addere his coueniens esse puto, licit enim, mens igitur ea de causa nobis senioribus potius contingit: discimus aute Ocytis iuniores, quia rcm ferme nullam tenemus cum enim res plerasq; scimus, non aequὰ Praeterea res alias capere possiumus quomodo etiameminisse melius ea ualemus,quae mane Primum Percepimus,deinde procedente die memoria heb ramur, quia multa ia perreptavimus. Vult autem nos melius ualere seniores mente, quonia scientia, quae mentis est instrumentum,senibus iam melius accessit. Igitur intellectus noster,que in Graeco, dice νυ, ut etiam alibi dicit,opus naturae est,non
ipsa operatio, 3c operatione prior, nec nobis sen scentibus sine icit. Et qui hunc Aristotelis textum considerat,plane metem rem naturalem,& instrurimentu, ariu substantiam, non intelligendi adium, aut animam forma intelligendi iam absolutam esse uidet : tum uero maxime, cum dicar, naturam dedi Te σωμQ.-κ ra, iocκ b Uel igitur animam, uel persectionem intelligere necesse est: animam quidem non: nam illi dari mentem dicit, igitur Persectionem: haec autem scientia esse non potest,tum quia scientia non est opus naturae, sed hominis,lum quia dicit mentis instrumentum
Nona autoritas habetur septimo Erbicorum luxta sinem.
137쪽
HIERON. CARDANI LIB. ad Eudemum:quaerens enim,quolam pacto Hrtuna aliquibus suffragetur, principium. docens esse ex anima, sic inquit:
Est autem sic Latine: Hoc autem quae tum disse est, quale de motus anime principio. Marinum est autenm, quemadmodum in universo Deus, ex omnia in illo, in vet etenim omnia, quod in nobis diuinum est: rationis autem principium non ratio, sed praestintius aliquid. Quid igitur scientia praestintius dicitur, praeter Deum Non obseurum est ex his, aliud rationem, M. scientiam, aliud principium quod in nobis est
omnium existimare. Hoc autem principium diuinum effe vult: nanque qui dicunt, intellectum sic vocatum diuinum esse, ad id agunt Aristotelem, ut nihil doceat: aliud enim intellectum,&mentem, aliud scientiam Sc intellectum, quo intelligimus, facit. Stultum enim est diuinum toties appellare, quod corruptioni obnomii sit,cum nomo ta absurdus sit rusticus, qui non intelligat inritellectum ipsum in homine diuinitati cuidam esse simile,uil hoc saltem,quod omnes mortalium,animantium 3 facultates, atque cognitiones supereia quolita igitur euadet tali Philosophi ratio Simile Pend
138쪽
pene habetur Ethicorum decimo,cum dixit: Per- Cap. fecta felicitas hominis sumpta si fuerit, profecto etiam a longitudine uitae perfecta, nihil enim selia
citatis imperfectum est: talis autem uita naturam
hominis superat. Non enim hoc ipso, quo homo est, ita uiuet: sed quo in ipso quid diuinum est. Quantum igitur hoc ab ipso coposito differt, tanis tum δc huius operatio ab ea distat, quae a uirtute alia proficiscitur.Quod si mens diuinum ad ipsum homine est, dc uita quae ab ipsa manat, diuina est, 'ipsius humanae uitae comparatione.Ego cum haec cogito, tum aduersantium huic opinioni pertina ci nihil aliud intueri uideor,quam illos, qui pampertatem plusquam diuitias laudant, stultitiam suPra prudentiam, dc morbos super bonam usit dinem extollunt:quaquam enim ingeniosi uideantur,nemo tamen est,qui non aperte intelligat, illos mentiri:& si facilius sit,eas causas defendere,qua ira Aristotelem in sententiam mortalitatis animi tr here posse. Nemo igitur Parisiensem synodum, . aut Scotum,ues Britonem,Gregorium Nicenum, uel Augustinum,aut Gregorium Nazianzenum, Alexadrum ue Aphrodiseum obiiciat: quinetiam Conciliatorem huius opinionis fuisse puto: nam quod dixerit animum humanum esse mortalem,
accusatum ipse se refert: sed de Galenus,sed Sc Plinius hoc existimant, quamuis de Aristotele quod hoc senserit,nihil prorsus dicant. Sed audi quaeso, unde hi uiri in lapidem impegerint,quanta, fides his circa Aristotelis interpretationem sit adhibenda.Nanque Augustinus putat, Aristotelem credo i I re ani
139쪽
re animam humanam es. corpus,facile) est ex hoe intelligere, illum ne Aristotelis membranas uidis. se Nec magis oculati duo Gregorri, quamuis san- , cti alioqui: quid enim cum uitae sanctitate doctri- . Dae peripateticaesorrd quis hos homines.tueatur, aut ferat qui tot existentibus difficultatibus in tantia causa, qualis de immortalitate animi habetur, tam inconsulte iudicium ferantc ut homines illos Aristotelem totum euoluisse existimarent. Parcendum est Alexadro,parcendum est Scoto,ac POm-Ponatio,qui elli aberrauerint,plurimum tamen Iahoris insumpsit se in exquirenda ueritate uisi sunt: sed Alexiarum gloriae cupiditas impulit, Ut cum Plato immortalem dixisset animum, Theophrastus quoque idem ex Aristotelis sentetia affirmanset, melius Aristotelem distipulo suo Theophrasto intelligere uideri uoluit, ac simul Platonicos
in certamen cum Peripateticis committere, Ut so
ra lingulis diebus in re tam magni momenti resonarent, Alexander dixit,Argumentatur Aphrodiseus. Verum Ioannem Scotum nihil magis ad git ad immortalitatem negandam, studio contra dicendi beato Thomae, acet si nunquam illum logissem,ut primum scirem Thomam immortalem illam pronuntialle, illico quid Scotus dicturus es.set,diuinarem . maluit etiam hac in re AUerrOI contradicere,ium feri nὸ nouae opinionis inuetor es Iricum Albertus Sc ipse immortale asserat,& Aphrodiseus,qui uix nuc in lucem exesus, ac paucis cum membris euasit,tunc nullius prerri haberetur. Verirum decebat tamen, ut Alexandrum, dc Pompoα
140쪽
natium rem hanc dilucidius explicare sed confisus ingenia' perspiculeati,cum longe melius propria
moliretur,quam interpretaretur aliena,sententiam uerisimilem praetermisit, absurdam amplexatus est erat autem uerisimilis sententia Scoti, hoc minclo si probata fuisset: Si principia Aristotelis sequamur, animam potius cogimur humanam mort Iem dicere,quim immortalem.Veruntamen si in uerbis illius sententiam uenamur,proculdubio credendum est philosophum animam intellectivam immortalem existimasse sed n5 sic protulit sente viam, uertim his uerbis pene. Non omnia uerba, etiam assertiuὸ prolata 2 philosophis, sunt probara per rationem naturalem sed frequenter non habebant, nisi probabiles persuasiones,uel uulgarem opinionem praecedetium philosophorii. Iam enim dixerat antἡ,rationes illas apud philosophum pro
mortalitate cocludere,unde mortalitatem demonis strationibus tribuit,immortalitatem illi,tanquam ex praecedentium philosophorum sententia, non Propria loquenti cum tamen,Ut ostendimus, m
nifeste pateat, α clare, Aristotelem hoc dixisse, M saepius, nec ex ullius philosophi praecedentis opinione, Olm illis aduersaretur. Causa tanti erroris fuit,quod haec duo quaesica confuderunt, quid senserit Philosophus quid ex ratione naturali sic manifestum Peccauerunt autem in utroque, timentes dicere, Philosophii aliquid aduersum rationes nais turales sentisse: nam de de philosopho aliena existiis mauerunt,cum alti in opinione mortalitatis illum traxerint,ain ambiguu eum fecerint dubiae4 sen