Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

141쪽

tentiae cum tamen,ut saepius etiam diximus,ne usunum locum possint ostendere,in quo uel intellectus mortalitatem agentis,uel obscure innuerit,uel illum esse animae nostrae opus, aut ab animae n strae substantia alienum. Herueum autem Brit nem,Sc Cociliatorem ne mihi commemores,nam si de autoritate certandum est, Ioannem Chrys

stomum longe plus his omnibus magnifacio. De synodo Parisiensi nihil mirum: pontifices hoc uia deant, qui dum per impulsum homines ad summos euehunt honores,non ex uirtutibus,synodos

etiam constituunt ex his, qui ut diuitiis, Sc gratia, ac magistratu pollent, sic etiam in eruditione priamas sibi uendicant partes, inde grauissimi errores exoriuntur. Sed iam pene suo malo plectuntur. Haec enim quanquam ut Philosophus recte dic hat parua in principio sint, maxima tamen eu , dunt in fine sic minimo errore legati tota Germ l nia a religione abalienata est: sic supra synodos synodus, Sc super concilia concilia. quare ne illud etiam nobis periculum adqcitur, ut pro fidei artia' culo credendum c5stanter sit, Aristotelem uoluisse

animum humanum,uel unum in omnibus homianibus tantum esse,uel esse mortalem .Plinium relinquo, qui Solem dc astra putat ignes a terra eleu tos . Dii boni, ne huic homuncioni naturalium rerum iudicium crediderimccdm etiam Aristotelem legisset, aded obesae Mineruae fuit. Pomponatius de gloria decertat. Sed ne his merito contuleris Theophrastum, Themistium, Simplicium, Ioannem Gramaticum, AverrOem,Avicennam,Alga-Σelem

142쪽

xele Thomam D. D. Albertii,Michaelem Ephesium,Omnes denique Peripateticos alios: ac ut Platonicos,de quibus iam satis dicitum est, nunc praseeream,philosophiae principes,qui omnes una semserunt,animam intellectitia non solum apud Artistotelem,quod manifestissimum est, immortalem censeri,sed etiam secundum Peripateticorum principia dici debere. Ergo Theophrastus ex Themistii relatione ἔοικε hi os , ριπερ αφἄαrm. ἔν ἔπαρχωρ π

Nimis superstitiosum existimo Graeca ex his referre,quos non obseurum est,quid dicant,sed potius repetentes claram de hac re lententiam proserunt tum maxime,cum praeter id etiam diligentissime Latinis reddita sint. Sufficiat igitur nunc haec intri pretari, reliqua Latinὸ addantur. Dicit igitur Theophrastus, videtur igitur laquam ingenitus,

si incorruptus, assistensured cur non semper m Uet,aut unde obliuio,ix deceptio,an ob permixtionem Et rursus ex eodem Cum intellectus homini extrinsecus accedat,cum43 tanquam appositus, in lectus. sit,quaeritur, quemadmodum cogenitus nobis dicatur demum ,quae; iam confirmatio,natura ue illius sire Certe id quod dicitur, nihil esse

adtu intellectum,ad potestatem si referatur, omnia recte hactenus dictitur,quatenus 3c in sensu. Noritamen M usque ad uiuum res est resecanda, neque tam nihil actu probandus,ut neque Ipsus sic calomnia haec esset, Sc oratio cauillo proxima. Sed in

testigendum ut in animo talis sui generis Potentiai sit pro

143쪽

.x α HIERON. cARDANI LIB. sit pro sormarum gremio,qualis in rebus materia

constantibus faculta; illa est, quae constitutioni e rum insternitur Porrd quod dicitur, mentem extrinsecus accedere: non ita statuendum est, ut uere

appositus,inuectuscs habeatur: sed qui statim ab

ortu comprehendere nos soleat item, quo iam pacto res effici utur intellectaec δί qualis passio ea uia detur necesse est enim,ut afficiatur animus,ac MVs patiatur si prodire debet ad gestionem, quemadmodum sensus sed tam incorporeus si qui fisri potest, ut patiatur, uel immutetur a corpore utrum etiam ab illo,an ab ipso principium esse putandum inc Plane cum nihil a seipso patiatur, ipsum pati a corpore uideri potest ortum habere At uero causiam praestare omniti actionum, id est utres intelligatur,uel n5 intelligatur,quemadmodum Sc in sensu perspicitur, ab ipso intellectu utique proficisci uidetur. Illud Hercules perabsurdusorte sit,intellectum, qui naturam materiae reser nihil ipsum esse sed tantum potentia omnia coni nere. Haec cum Theophrastus dicat, qui tadiu Aristotelem audiuit, quem serunt etiam a pedibus itiIius cubare solitum,cui scholam ille reliquit: numquid etiam ad haec habet Pomponatius quid reis

spondeat,intelledius ille agens deseris uenit,tM n hiscum connascitur:non igitur anima est intellectitia actibus krmata intelligendi, cum ea non nisi tempore perficiatur,nec tame sit agens intellectus, hunc tamen soli)m mentem Aristoteles uocat,huc de foris,ut ille uertebat,uenire affirmat: non passiauum intellectum de laris uenire dicit Theophrastus

144쪽

DE ANIMORUM IMMOR T. a stus. Sed in re adeo clara longiusculi lacti sumus

ob hominum stultitiam. qui magnis nominibus, non rebus ipsis fidem habent.

Sequuntur autem Themistia Sc Simplicii autoritates,quae de agente non discrepam,patiente ii ro etiam faciunt immortalem. Sed cum nemo n ger,illos cu nouis de agente concordare in immorzalitate,extent eorum libri apud Omnes,tam ct

re hoc affirmantes, superfluum duxi ex his quicis quam ad acere. Hichaelis Ephesii uerba tantum

subiungere libet ea autem,κ. Ethicorum super illud Philosophi, s toti μοριον ὁ ωη μων. Sic Latine - translata se habent: Particulam inquit meliorem, Ec hominem dicit mentem nostram. Siquidem uerum,dc maxime hominem in rationali uita constituir,eum4 duplicem:alterum in rationali anima, Ec corpore, cuius beatitudinem definiuit in mais

gnis moralibus,& in primo huius operis libro,ui Dere secundum uirtutes. Alterum autem qui primo, δί uerer homo sit, mens nostra, de qua pros quens disseret: quicquid autem hoc est, a corpore segregatum est.Et ex his item fit perspicuum,Eos, qui dicunt, Aristotelem opinari animam mortale nihil uere loqui. Sed tamen hic Brsitan de Philopontis. Thomas,tum Albertus parum nobis fauent,quoniam nimis apertὸ rum etiam,quod ne religionis amore moueantur, suspicari quisquam

possiet nam Thomam Sc Albertum, ut qui in diis Mos referatur,nemo est qui ambigat, illos fuisser limositamos: Ioannes Philoponus Alexandrinus contra Proclum, & Seuerum multa pro christi

145쪽

x44 HIERON. CARDANI LIB. na fide scripsit,ausus etiam mundi ortum afferere, quod quim pie, nemo dubitat: quam peripatetice, mnes intelliguci. mihi unus Theophrastus susficiet pro omnibus in Aristotelis sententia declaranda , alios autores ad pertinacium uirorum retundendam petulantiam adiecimus, quanquam' adeo clara sint in hac disputatione uerba philos phi,ut nullo ut diximus iam interprete indigeat: quin Sc ipse Aphrodiseus quasi ueritate ipsa rei co-

uictus,in hunc modum problema conscripsit, u lens rationem reddere, cur temperatura corporis ad animae operationes sit necessaria. Animam rationalem per se quidem immutabilem, faculi , te manentem, assiequutam actum Propter immortalitatem, nactam. rursum organum apte dispositum,facultatem ad actum probe deducere. Hoc autem,ut uisum est,de omni concludit anima, dis. 'solutum. prius sed tamen non id uerum est,m Nandri pace: nisi hoc intelligatur, quod anima ipsa rationalis habeat impressionem illam coelestem,

Per quam semper manet,nec uitietur organi inita Peratura.Hoc autem ex animae substantia pendet. dc ut declaratum est comune omni animae: qu re non ad uim rationis,aut immortalitatem refertari debet,quae ex opinione Alexadri soli intellectui competit, atque ei,ut actioni, uel affectui cuidam, non substantiae,nec uere,sed secundum similitudinem: quamobrem plus ad Alexandri inconstat tiam ostendendam,quam ad declarandam Phil sophi mentem, haec autoritas facit. Sed iam tempus uidetur, ut rationes, quibus ad tantam rem afferendam

146쪽

asserendam Philosophus deductus, imo compulissus est,in medium Proseram. Rationes . ri totelis pro arimi immortalitate. ΕTenim quid eum coegerit, cum tot , tantas. X Xuidisset dissicultates, neque enim quicquam

eorum,quae diximus, aduersus animi immortaliatatem Aristotelem praeteriit, confiteri tam aperia animi immortalitatem,non enim leue aliquid existimandum est, dicendum nunc puto. Nanque plurimos, imo omnes expositores hac in re, non solum inter se discordes, sed etiam indigna tanto Philosopho sentire uideo illorii autem neminem, proh superi ilius mentem intellexisse. Alius mortalem eum credidisse assirmat,esius inconstantem, cum nemo firmior,nullus cautior extiterit in scri-hendo. Hortalitatem uero adeo semper in hac causa exhorruit, ut ne unquam in scriptis suis uestigium reliquerit. Quid igitur mirum, etiam nune philosophos nostri aeui supercilio intolerabili nuhil scire,sed perstrepere, nullis. conuinci rationia hus,etiam si demonstrativae sint. Suffcit enim nequis in hominum turba,aut coram adolescentulis posterior dicat, aut ut nugetur copiosius: quinetiam,Ut admirabiliores uideantur,ea dicunt,quae nec intelligunt ipsi: nanque alios quis credat intelligere,quae illi,qui dicunt,haud percipiunt,comsultem nullo consensu proserunt, ut docti videam

tur,imitantes obscuritate uerborum meliores, sed

non inanitate sententiarum. Alri ex his, prauosti semper

147쪽

-6 HIERO N. CARDANI LIB. semper,ambitio si P ac nugaces appello, non putant se philosophos,nii primum haereticos, ac sagitiosos se ostentent dinuenere etiam Uerba inuta lata, ut postquam nihil sani,nihil ueri proferunt, barbarie incondita ab eruditis se tueantur.Qua de causa non purum dicendi genus nos seruare u luimus,ne illorum socordiam Min ignauiam inantati, non tam eorum imperitiam arguere, quam reprehendi ab illis posse uelle uideremur. Ergo ut

ad tractationem ueniam, cum non tantum Hagitiosa horum ignaui atque superbia a proposito,

quantum me fatum quoddam, quo adigi me sentio, reuocauerit, non secus Aristotelem in animo rationalis enucleanda immortalitate, tuam Archimedem in Spherae, atque Cilyndri hemiolia ratione demonstranda processive uideo. Hic cnim admirandum Theorema,ac basim multarum contemplationum omnibus nertiis, multis p Problematibus ac rationibus construxit: ille omnium naturalium cosiderationum finem, ac persectionem, cum uideret esse rationis participem animam, ad illam declarandam omni studio, dc multis demonstrationibus conuersus est neque enim diuina, nisi tenuiter nobis patent, neque in humani nostri in- etellectus substantia quicquam nobilius est, aut scitatu iucundius.Quamobrem nil mirum,non solum diligenter, atque studiose de illo, sed etiam longa praeter sua morem oratione tractasse. Quid enim, ut quidam fabulantur,illum adegit,Ut tam admirabilis rei inuciator diceretur an timor legum an

populi uerecundia ian ambitio nouitalis c Cum

148쪽

DE ANIMORUM IMMORT. r 7 Plato ante ipsum iam animum dixisset esse inata

mortalem ipse uero nec Deoru,nec originis mundi,quae ad pietatem tunc pertinere uidebantur, ullam rationem habuerit. Secundo etiam primae

philosophiae leges irridet, puerilia,&fabulosa it

las continere dicens quodq3 maius est,referunt, sacra Cereris illum pellici mortuae laetitasse , ob quod etiam crimen in exilium actum in Euboeam ex Athenis: sed certum uidetur, ob religionem spretam Academia pulsum. Itaque quod sensit, scripsi neque in gratiam cuiusquam,aut ob spem, uel metum quandoquidem nec selicitatis, nisi tonuiter, aut miseriae post mortem meminerit: Ecpalam secundo primae philosophiae atque auda-T.cap. I .cter in omnes leges inuectus sit, fabulas eas appellando. Quae autem in rem faciunt haec sunt: Inspoxit quod haud dubium est in homine plurimas

esse facultates, uiuendi,sentiendi, imaginandi, me- nmoriae, rationis,impulsus, Voluntatis, intellectus: atque haec omnia quidem homini inesse propter animam,cum inanima omnia prorsus his careant: cernebat etiam,quae uiuebant, principium habere quoddam in se,quo alerentur: at contra, quae anima ipsa carerent: ob id igitur, libro de Anima- Cap.r. hum motu,Inanimata exteriore Principio moueri dixit, animata interiore: mouentur etiam quae animam habent ad omnes differentias, atque in ambitum quasi circulari motu, seu cum augemr, seu cum nutriuntur: quo fit, ut uel ex omnium clementorum uiribus constent,uel etiam coelestem k α aliquam

149쪽

t 3 HIERON. CARDANI LIB. aliquam habeat facultatem. Sed postmodum tam in unoquoque uirtus sibi simile generandi indita

sit, ubi tot instrumenta, tot functiones necessariae erant,diuinam quandam,ac coelestem in omnibus uirtutem affirmauit,ut in secundo de generatione Animalium ostendimus, quam etiam in secundo Naturalis auscultationis asserere uidetur. Itaque haud dubium est,iam coelestia omnia natura sua sint immortalia, hanc uirtutem alicuius immo

talitatis esse participem. Sed quia non secus, ac in , aere Solis lumen coelestis illa uis est in corpore no- stro, iam quoddam sit accidens, nec per se si ibtastat,subiecta re corrupta corrumpitur: sic lumen aere Permutato,uel corrupto,uel obice interiecto: sic uis illa diuina corpori quadam statim similiti dine inhaerens, eo corrupto dissipatur, atque dinpergitur.Hoc igitur primum est eorum,quae Arrustoteles non dubie animaduerti

o Post sensus ipsos exteriores conleplatus aliquid etiam dignius, quam quod uiuerent, habere coaegnouit: nam sensum a materia seiunctas sermas c p n. comprehendere pronuntiauit,secundo de Anima, atque ob id non sentire plantas,nihil enim habentillae, quod a materia uel separari queat, aut sit se.

Paratum,nec tamen ab omni materia illi separant, sensus dico, sed ab ea tantiim , quae corruptioni subiacet: nam Iongitudinem, latitudinem, M cas

tera accidentia, quae etiam cum materia conium

Suntur,sensus apprehendunt: diuinius igitur alia quod habent sensus, quam animae uiuentium: quam ob causam non solum Plato bellula animo. rum

150쪽

rum concessit immortalitatem, sed Philosophus ipse illis meliorem immortalitatis rationem tri-huit, quam eam, quae vegetatrici est ab illo con cessia. Dicit igitur, nec enim repetere pigeo primo de Anima: Si oculum iuuenis senex accipiat, non secus ac iuuenis uidebit. Quasi dicat, anima nihilo Ob senectutem deterior eo, quod prius erat, facta est: eandem enim rationem cum intellectu subit sensus, que in ullo differre uidetur,si ad animam

tantum referantur:uterque enim uiolari per se noquit, uel imminui, sed illi uel ob instrumentum

deficiunt ab operationemel anima sublata corrumpuntur. Ob hoc igitur non sollim sensus corruptionis expers est, quod nec in morbis, nec in s nectute anima languescat id enim posterius est eo, quod demonstrari debet, quamuis apertius: sed quoniam de ipse sensus il materia abiunctas res apprehendit, quod Zc Alexander ipse non semel doctarat. Atque huius forsitan locus esset demonstrationis,sed cum omnes id fateantur, ille uero inter caeteros pulchre hoc docuerit,multa , alia sint iam declaranda,cum quilibet in se hoc experiri possit, Praetermittam atque docebo iam,quid sit inter senium,atque intellectum similitudinis,nempe maxim arque multiplex: primum quord uterque ut dictum est res a materia separatas agnoscat, uterque etiam ab alio mouetur,ab obiecto siquidem: sensLhilia enim sensus,& quae intellectus intelligit ideo uterque apprehendit, quoniam ab illis mouetur: quod etsi agentem constitueres in hoc sensum armini liectu facilius esset animi immortalitate ost