Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

151쪽

, HIERO N. cARDANI LIB.

dere sed tertium est,in quo cosentiunt, non selum sensus,& intellectus, sed imaginatio: omnes enim, ut in libro de animaliu motu dictum est) eandem habent sedem,siquidem animam atque hoc ea raaetione ut ibi docet demonstratur, quod omnes hi, de liis quae agnoscunt diiudicant: nam quod mala gnum fit uel paruum,idem an aliud, agnoscit imaginatio &senius,ac multo melius inter haec rerum differentias intellectus agnoscit non sic autem momoria,neq; enim illa diiudicat.Porro quod ibi rationem per mentem,quam etiam νοῦ' solet saepe a Pellare,intelligat, nemo est qui dubitet. Rationem autem dico cogitationem ab Auerroe dictam: sed siue hanc, siue intellectum patientem, uel materialem intellexerit,nihil hoc nos torquet,quandoquidem hoc solum ad demonstrationem Aristotelis Pertineat,quod inter intellectum,ac sensum plurima intercedat similitudo, quae tamen ad immortalitatem nos nihil iuvat docendam, sed adsensum tamen Aristotelis interpretandum est necessaria.

Vnum uero adiecisse operaepretium est,animae

sedem omnis in ea parte cordis esse, ut ibi ille subtiIi dem5stratione ostendit,quae quiescit quod enim

mouet immobile essie decet, Sc co in loco,in quo mnis motus origo esse cernitur: tale inqua est cor, atque eius pars,maxime quae in se quiescit: anima igitur illic est in magnitudine, non ramen magnitudinem habens. Sic inquam philosophus eleganti, atque admit Ida disputationis serie nos edocens etiam quomodo per conatum moueat spiritum,

α quomodo membra assiuetudine etiam sine spia

152쪽

DE ANIMOR V. M. IMMORT. ruet

ritu pareant uoluntati,non secus ac in bene ordinata ciuitate.Sed Sc illud animaduertedum, rcliquas corporis partes animatas dici debere, no quoniam in his sit anima,naque in solo corde sita est,uel etiAmaxime in eo,quod ibi cotinetur: uidentur enim Propter contenta esse vasa, non propter uasa quae in cis c5tinentur: nobilius enim est,cuius causa alia sunt,quam quod alterius causa est: igitur in cordis meditullio ad complantatum spiritum,non ibium in hominibus, uerum etiam in belluis, quae corde non carent,anima ipsa sita est. Manifestu est autem, quod iuxta Hippocratis sententia,in sinistro illius uentre mens ipia habitat,inquit enim in libro περὶ καρAM, seu de corde: Dω- γυ n - ανθρωπιs-ενδε λαια ι οζωι της ατος

Id est: cognitio enim hominis genita est in sinistro

venire,er principiam reliquae animae. Sed ad sensus rationem denuo reuertor. is sua natura medio modo se habet: mortalis enim est, quoniam no sine corpore,nec quod sentiat ullum,

mortis eXpers inuenitur qua autem ratione a materia res sciuetas sentit,& qua in anima est, immortalis quasi est,atque nobilior,cum sit proculdubio sensititia anima ipsa,qua uiuimus: liceat ramen, ut inferius docebimus,eam sub eodem gradu nobilitatatis,seu aetus collocarebatque cum his etiam im ginationem,memoriam,& rationem:sed de illis ut humana sunt,inferius dicemus.

merito igitur patiens intellectus huic sensitivar

153쪽

σ1x HIERON. cARDANI LIB. facultati succedebat:atq; cum similes illi esse uideratur, Philosoplius in secudo de Anima inuicem eos

distinxit,ne tandiu in hoc errore moraremur:nam

plerique ex antiquis,tum Epicurei omnes, dc Pyrrho,intellectum sensum esse credebant:itaque illud subiunxit, De intellectu autem, Sc contemplativa potentia nihil adhuc dictum est. Rationem autem . differentiae subivnyit dicens, aliud nos opinari, ac sentire non obscure esse,quod utriusque ratio principri sit diuersa intelligere,uerum posterius hoc naiocus admonendi non demonstrandi erat edocturum.Igitur cum ad initium tertii libri peruenisset, nil amplius docere se cupere ostendit,quam sensus atque intellectus di Ferentia: capite enim tertio ii quit, Cum autem duabus Prisci differetiis anima, motione scilicet accommodata, intelligendom ac discernendo de sentiendo diffinierint, considerandum est,quid inter intelligere,sentire intersit. Unde etiam alia iuxta id initium tertii libri statuum sed hoc nihil ad rem: I ud potissimum ostendere nititur, patientem intellectum sua ac propria natura esse talem,ut pati no possit, Jc ideo immortalis etiam, atq; similis caeteris diuinis substantiis. Hoc autem maximὸ nititur fundamento, quo acum sensus i forti sensibili laedatur, dico autem mcellens sensibile, etiam si organum sensus nulla ex

parte laedat,intellectus a nobili intelligibili pertacitur: nam cum intellectus nequaquam in materiria ipsa fundamentum tanquam in subiecto haheat,imo nihil sit eorum ,quae ante ipsiim in inligere: haud dubiei patet, illum a materia esse sua, ac

Propria

154쪽

-DE ANIMORUM IMMORT. ropropria natura seiunctum, atmideo diuinis persimilem. Et haec ratio minimὸ cum possit infringi, nihilominus Alexandrum, atq3 Pomponatium auxiliatores habet:nam δύ ipsi fatetur, intelledium hunc patientem materia subiccta carere, ac sua navitura immarcessibilem, tum denim diuinis persimilem atq; nos hoc uoluisse Aristotelem concediamus,tum de omnia, quae insuper addunt, scilicet, quod uere tamen corrumpatur in morte, dc quod larma sit hominis, Sc quod a corpore, uti obiecto pendeat,& quod nihil sit eorum quae sunt ante intelligere, Aristotele proculdubio tensii se fatemur: quare nec in his,nec in disserentia, quam cum sensu habet, eam autem nunc dicemus , nullo moddaut de rationibus, aut de sententia Aristotelis aut 'dubitamus, aut inter nos ulla est di ssensio. Est autem multiplex differentia inter sensum δί inteia lectu Pruna igitur, quod sensus semper est in m teria, tanquam in subiecto: intellectus semper ab illa remouetur. Altera, quod sensus ab excellenti sensibili corrumpitur,etiam si organum non laedatur,intellectus ab excellenti intelligibili perficitur. Tertia, quod sensus instrumento indiget, intelle-etiis autem nullum habet propria instrumentum.

Quarta,qudd sensus est aliquid antequam sentiat,

intellectus aute nihil est eoru quae sunt antequam intelligat,si illius auferas praeparationem. Quinta, quod intellectus ab omni materia res seiungit,non in illis magnitudinem,aut motum, aut situm considerans sensus quanquam abs materia comprehendat, non tamen a Q his materiae conditioni-

155쪽

hus. Sexta, quod intellectus uniuersale ipsum in tuetur,at contra sensus singulare,quibus aliae nota paucae conditiones, ac differentiae succedunt. nam intellectus infinitus quodammodo est, sensus te minii haber,tum maxime qui in bellitis, aut etiam in homine, si sit exterior. Est etiam intellcctus su ceLione quada perpetuus: nan scientia, qua Corichoides ego noui lineas semper 'approximari r

cris ac nunquam cu illis tamen concurrere, eadem

illa est, qua etiam Nicomedes earum inuentoritae las nouit nanq3 medium est idem, angulos oppositos inuicem aequales elle, δί duas rectas nullam posse concludere superficiem: at sensus, quo uidit has in tabella depictas alius fuit,quam is, quo ego illas descripsi: nam nec necesse est, easda lineas,aut eiusdem speciei,uel magnitudinis conchoydes ab illo,& a me in tabella esse depictas. Quare cognitio quidem per intellectum una est in omnibus hominibus, manente Obiecto eodem, ac modo intelligendi, At sensus operationes quo na pacto Omnibus possunt ei se eadem,cdm alter altero melius uideat,audiat te, nec sint eaedem,quae uidentur, aut audiuntur,numero,imo neq; similia quo fit,ut serisum suum in alium transserre nemo possit,intellectum cert possit. Atm id si intellectus patientis immortalitatem,ac unitarem appellassent Auerrocs, α Themistius,certe parum e uero aberrare mi rant Sed cum substatiam quandam, nec Mi mam, ut multi putant nec patientem,sed materialem intellexissent,ne uel Cicero orationibus,uel Chrysippus illos delanderit syllogi sinis,atch fallaci js.Acc

156쪽

dit ultimo, intellectus haec ex illis struit,atq; continuo a materia magis recedit: uelut siquis in altu extruat molem,sensus nihil horum efficere potest: sed ut primum a materia recessit,eadem semper in distantia manet,nec ab illa plus solito recedere potest : quo fit, ut nec augeri alia aliis superstruendo ualeat ipsum ad modum intellectus,qui ex prioriabus alia semper inuenit, nullum sibi statuens talis iunctionis imitem, nisi uel morbum,aut debilita-

rem,aus mortem,aut obliuionem,uel impedimentum quare etiam super se ipsum retorquetur, ac semet comprehendit,cum nullus sensus hoc efficere ualeat ad diuina etiam penetrat, omni sensuum generi abdita. Quae omnia,cum ab omnibus, etiam qui animum uolunt apud Philosophum esse mor- talem, eae quo concessa sint, atm demonstrata,nullum mihi nec in ostendendo negocium exhibent,

aut controuersiam excitant aduersus quenquam.

omnia igitur haec tanquam non solum ab Aristotele demonstrata, sed ab illis etiam confirmata admittimus: cum certum sit , intellectum, quatenus intellectus est,patientem natura immortalcm,uere mortalem esse, ad amussim medium diuinorum, Eccorruptibilium Nec his colentus,nam illis morem gerere cupio, Maiarum possum, qui mortalitatem animi testantur: homines enim clari sunt,atineruditi. Fateor igitur, hominem etiam mortalium rerum esse medium, ac diuinarum : nam intellectus, qui suprema illius pars esse uidetur patiens,ut uisum est,eiuscemodi est: necu uero,si materialem uelis,hunc esse non patierem digladiabor

tecum

157쪽

tecum quemvis ex his statue,nam naturalis est an tequam recipia cum receperie patiens:qualecunq; igitur ex his talem statueris, qualem nuper dixismus,nostra nihil refert:nam de ipso contentio non est:quae si esset,diligentius hoc discuteremus: nunc satis sit,quendam esse intellectum prster agentem, quem quilibet esse intelligit, ac uidet, qui natura quidem materia caret:quoniam tamen ab obiecto pendet,non uere' potest separari, sic ut mortuo limmine per se maneat: at uero de intellectu agente, quanquam quod sit,concordes simus: quia tamen imperitorum more disputantium, cum ex hoc so qui aliud praeter opinionem cernerer, negare sent:tum quia non ex uerbis nunc deducendae raditiones sunt, sed ilIud demonstrandum, quid Philosophum ad immortalitatem credendam impulerit : ideo quomodo hoc Philosephus ipse ostem

dat, paulo altius est repetendum. Igitur cum in omni natura agens Sc passum inueniatur,tum ueraro actus,atin Potentia nam actus,quo Deus est purus,eiusdem generis,lum potentia materiar, quaractu caret,cum aliorum actibus atm potenti, non

est: ergo in sensu non solum est quod patitur, ii rum Sc quod agit,primam impressio patiendo fit.

nam formas rerum recipit sensus,at eas,ut diri est,absin materiamem enim oculus, dum albu ce nit,candiduS auzauris,dum concentum audit, s nora V harmonicaeCommunis autem sensus,qui

dijudicat, quio uere sentit ut Philosophus censet in libro de Somno dc uigilia iniuὸ concurrit, Eccum illa anima: ganum igitur uerius, quam sen

158쪽

sus patiendo concurrictum uero quae poteria sensibilia sunt ad actum per aliquid aliud reducuturinam colores per lumen ex potentia in actum prodeunt: similiter & in generationibus omnia quae in potentia materiae sunt,ad actum saltem per calorem coelestem deducutur: εd generaliter, quaecum imperfectionem sortita sunt, ut passa potentiae ad hoc ut perficiantur,mouente, agentem indigete nec aequalis est necessitas impersectorum ad perfecta,ut persectorii ad imperfecta similiter de in intellectu accidit. Quapropter tertio de Anima cap. v. recte inquit, Cum autem in omni natura sint quaedam, quorum alterum quidem unicui 3 g neri materies est,ac id etiam patere potest,cum potentia cuncta sicalterum ured causa est 3c essiciens, omnia nimirum agendo,at essiciendo,talem s hiens rationem,qualem ad materiam coditionem

ars subi necesse est in anima has differetias easdem inesse. Atque quidam est intellectus talis, ut Omnia fiat,quidam tallis ut omnia agat,essiciati, qui quiadem ut habitus est quidam, ac perinde, ut lumenenam de lumen colores qui sunt potentia,actu colores quodammodo facit. Nisi anima haberet actia Dum aliquid , imperfecta omnino esset , 3c multis atqs deterior rebus,quae tamen illa genere sunt inferiores. Haec ratio est prima atm clarissima. Alt

ra,Sensibilia quae solum potentia sunt intelligibilia quomodo intelligentur,nisi ab aliquo essiciente, seu agente intelligibilia actu essiciantur c uelut colores,cum non sint actu colores, nisi illumine illustrentur,si uideri debeant , lumine proculdubio indigent

159쪽

s HIERON. CARDANI LIB indigent igitur intellectum aliquem agentem esse necesse est huius 4 cum nulla sit cum alijs disco

dia, qui animum centent esse mortalem, negligentius Paulo egimus, tum maXime cum argumentuid ostendat quod quilibet in se manifeste agnoscit, esse scilicet in nobis activam quandam uim seu in sentiendosu in intelligendo.Omitto quod Aueris

sitione fecitndi libri de anima concesserit, tum AleNander in paraphrasi,Sc caeteri eXpositores, equimbus unus magnus Albcrtus,quis hoc iure negare possit in sensu cum aliud sit iudicium sensus,aliud sentire sentimus nec nisi sensu nos sentire,atq; cum hoc adeo in lenis sit manifestu, in intellectu etiam clarius est, ut Averroes Armat: quare ut sensum agentem, sic intelle tum ponere nobis necesse est. Sed cum ut diximus hoc ncmo nobis neget, Malia transeamus,ostendentes quod superest, Intellectum agetem hunc in nobis es. : sed prius obicem quendam discutiamus,ne more Philosophantium XXIII. nostro tempore in facilibus nugantes, in dissicilliis mis conniueamus. Itaq; iam dictum a nobis est, animam esse in spiritu, atm id ratione confirma- um, I, illi membris sint nobiliores. At uero δί id

rationi consentaneum sunt enim spiritus,ut actus,

dc artifices ab anima ad membra ipsa delegati: at

contra membra instrumenta, at ad animae facul, tales in potentia se habentia quare animam in spiritibus cordis,firmioreq3 parte habitare consent

neum esset, nisi illud obstaret, quod cum spiritus

mi Petuo generentur,corrumpansurcii, anima autem

160쪽

DE ANIMORUM IMMORT. xv rem non solum in illis resideat,sed etiam eorum sit

formabatq; actus,nectile erit animam singulis mo mentis Permutari, nec ullum hominem eundem

esse,qui pridie suerit.Hanc uero difficultatem G lenus mouisse uidetur in libro, cui titulus est, de Cap. 1o. Utilitate respirationis: respondet et in lianc ferme sententiam Asclepiadi,qui hoc ut puto argumento ductus,singulis momentis alium hominem fieri affirmabat,anima ut dixi permutata. Ostendimus autem animam, δί si non una per totam uita Permaneat,longo tamen tempore eande esse. Itaq; hoc argumeto ni fallor nam aliud sortius ad hoc demonstrandum inuenire non queo ad duetus in Gqlenus, ut fateretur, uel hominem eundem Permanere non poste, aut animam corpore ipso non secus ac nautam naui uti.Unde in v.digestorum Iurisconsultus Alphenus,sub titulo de Iudiciis, lege

Proponebatur: nxit,Hominem quamuiS temp. re secundum omnem partem transmutetur, Velut

δί senatum,qui perpetuo successu reparatur,etiam Posi: aliquot secula eundem dici debere. Quare Sceae excplo,qudd totus homo immutetur, clarum est,& quod sentetia ea sit iurisconsulti uerba declarant,& qudd haec opinio olim celebris fuerit autoritas,Ostendit cum inter leges ab Imperatore relata sit:que tamen omnia quis non Videt ex hoc uno pendere fundameto,qudd animus ipse mortis legi obnoxius sit. Quare ne adeo neglecta ratio pro Platonis opinione atin pro comuni omnium antimorum immortalitate fuerit haec, quod necesse sit,

si anima mortalis sit etiam ide animal per totam uitam