장음표시 사용
161쪽
tam non idem numero esse nec turpe mihi duco,si ambitiosius Galenus argumentum hoc, quod, as Mersus opinionem suam aperte militatissiluere non
est ausus, quod ego δί ipse nunc ad ingeniorum perientiam pretermittam illud tum Presertim, quod in libro Floridorum dissoluere aggressus sim Id tamen nuc non silebo, esse aliquid medium
in corde inter spiritus ac membri substatiam, quo corrupto,uel minimii uitiato exhalat anima, substantia quidem spiritu durior,ac perennior, facultate non illi absimilis: nancti quod quisquam animam membris,aut cordis substantiae infigat, non est,cum M ipsa ut reliqua motum recipiat, no det,
uirtus uero per eam partem uniuerso corpori diastribuitur,per quam totum dicitur corpus anim tum,arteriaech sponte usui Sc cor mouentur
Ergo ut ad intellectus agentis ratione accedam, duas de nobis mouet quaestiones Philosophus a mirabiles, ac quasi inuicem pugnantes: Alteram, Cur cum uolumus intelligimus:altera, Cur non semper intelligimuscVidentur autem inuicem Pugnarenam si ages intellectus intra nos est,cur non semper,ut reliquae intelligentiae intelligimus nam proprium munus est intellectus intelligere, uelut animae,ut uiuat nec uerd anima sine uita esse potest. At si extra nos est,cur uolutatis arbitrio sub icitur experimento enim deprehenditur,nos IOnα. melius cum uolumus intelligere,quam sentire. Itaq; hanc tanquam clarissimam silentio praetermisit,contentus docere,agentem intellectum eandem rationem subire cum sensu quod in nobis sit,
162쪽
DE ANIMORUM INMOR T. α quo)d non alius sit a patienternam paties imago
est quaedam agentis.Soluit autem Primam,doceri agentem intelledium non esse eum, qui intelligat, cum iam patientem praesupponat sed facere, ut patiens ipse intelligat,Propterea lumini illum comparat. Ita p postmodum quaerit,Cur non reminisci. tur hic intininus post mortem hunc igitur, ut declaratum est, manere uult, dc nostri esse partem: nam si alteram istarum conditionum sustuleris, quaestio nulla est: Nam si no uerὸ mane quom do recordatur:si non est nostri pars,qui potuit sciare Sed iis c per transennam,ne enim nunc neces saria ad probandum intentum rationis Aristot iis sunt. Nec duo solum animaduertere decet, iulum docere, agentem intellectum non semper inmtelligere, quia nec patiens semper intelligicat pariens non semper intelligit,quia no semper est, pendet enim a corpore,nec ullam habet substantiam nisi semetipsum: ut igitur in morte cessat, sic Mctam non operatur.Reliquum quo d intellectus noster agens in nobis est,quia cum uolumus intelligimus.Propterea etiam quaerit,qui prior sit: εί m nisestum est,quod quomodo patiens prior est,n tura autem agens:nam intellectus agens non intelligit,nisi iam patiente existente patiens aurem m uetur a sensibus, sensus ab obiecto, ipter quos etiamemoria adnumeratur . nam ut habetur in libro de Animalium motu,memoria mouet mente spe media,iocudo,ac tristi simulachro proposito: namhona,5 sperata dicit appetimus,& ad ea accingimur fugimus malaisi adesse crediderimus sed lissi
163쪽
rs L HIERON. CARDANI LIB. Ut dicunt,potius in practico intellectu. Verum memoriar ut in libro de memoria docetur sensus suggerunt similitudines inter sensus imaginatio annumeratur, est enim sensus interior: quare agens intellectus non semper intelligit,quia paties non semper. Ridiculi igitur sunt,qui agentem intellectum Deum esse statuunt: nam nec ille in nobis est,nec nunquam non i ritelligit, nec patiente indiget,&si ille sit, iam nos non active intelligimus,
sed passive tantstm. Quamobre bener dixit Aue voes, de agente sensu siluisse Aristotelem, non de intellectu,quΘd hic obscurus non esset. Nunc igititur quid intersit inter nos, δί Alexandrum, facile est intelligere: nam agentem hunc nos declarabimus immortalem,aliumq; a patiere intellectu,non quid m,ut duo omnino sint,sed quoniam patiens separabilis inquam est, sed agens separatus, hunc etiam esse substantiam aliquam, neque ipsum metκ X IIII. tantum .Est uerd illud apud Alexandrum dissicillimum, quod si agens intellectus nulla natura est, sed actus latum eius qui intelligit, quo nam pacto primam formabit intelligendi actionem, nullus
iam actu existens. Vertim fortasse Deum agerem constituit,qui illuminet alium uero facit agentem,
qui in nobis sit, δύ qui diiudicet: quare melius sic
defendi poterit, quanquam hoc non ipse diκerit. Sed si Deum facimus agentem intellectu, aut semper faciet uniuersalia haec, aut non si sic,ia ad ideas .
Platonis necessario confugimus, nec eX singularibus uniuersalia colligctur si non semper,quo nam
pacto intellectus cum uolet inrelligetchassc ob cau
164쪽
sam agentem intellectum Deum noluit ut existimo inponere Alexander His tandem declaratis, uti
detur argumentum ipsius Philosophi demastrandum, si prius tamen qu edam quae in nobis sunt,
edocuerimus: ea autem sunt haec: Cum nobis, acheliuiscomunes sint sensus exteriores nterior Cp, maxima tamen in interioribus hominum , 5ί beuiuatum differentia intercedit: nam imaginatio, Scratio ipsa ad infinitum se eκtendunt, cum nullis i mitibus in homine circunscribantur: at belluaes Idm ea imaginantur, quae uiderint, aut senserint, nec infinitam uim habent illorum uirtutes: existi- 'mant& belluae,sed in paucis illarum haec uis adiparet, δc obscuri s sima est maximam enim creduntur habere elephantes, Sc simiae, post quas canes: nam 'c dum haec emendaremus, quidam simiam
circunferebat equos regentem, multam alia uisa 'atin auditu mira faciebat: haec tamen animalia uslut implum s aues a nido, sic ipse a praesenti sensa
discedere non queunt: uerum memoria adiuua
tur, quae in illis adeo eminet, ut non secus, ac sensus exteriores communis, ac sine discrimine ullo hominibus, Sc belluis impartita uideatur, atq3 id ratione: nam reminiscentiam solis hominibus natura dedit,quae memoriae uice in nobis fungipur, ει huic quemadmodum imaginationi, Sc rationi sine termino vim, potentia largita est: nimirum igitur homines nulla in parte facilius laedi facultatum animae interiorum, qua m in memoria,quo sea maxime: corpori annexa sit: est enim memoria
quasi etiam in membris ob consuetudinem sita: I x nam
165쪽
nam nulla cogitatione citharam pulsamus, Ac recter,ut digiti abs memoria moueantur: nam in morantes etiam aliquando nihil comprehedimus, . uelut pueris accidit,iam longas orationes recitant
Helociter,ubi nec intelligunt quicquam, Sc si illos moreris obliuiscuntur.Igitur nihil mirum, memoria pollere helluas, Sc pueros, quia ea uis rationi nullo pacto misceatur: quinimo si mentem exhia heamus, obliuiscimur multorum : at contri remianiscentia uiris melior est optimam mente magna praeditis, clim etiam ab illa iuuetur. quare quod homo atqs in partibus internis uim quandam G Dinitatis praeferat,si memoriam excipias, abunde Ostensum est,cum uideatur memoria non solum cerebro,sed omnibus corporis partibus manifest inesse. At reteriores sensus nihilo secius alii longe sunt in homine ac bellitis. Nam ut ab auditu incipiam, Homo solus harmoniam, δύ concentu Pe ripisinulla hellua huius est capax, quanquam hi cibus sui generis aut consuetis, uel etiam clarioribus delectetur,uelut equus tuba,& ceruus fistulat
similiter δc in pictura, nec enim uarietatem col rum,ac pulchritudine,nec coeli sereni uenustatem, nec pratorum storentium amoenitate sentitit aura,
uel belluae ulis sic Sc in odoribus,nam preter odores ciborum,nullos, quamqvim suauissimos , sic percipiunt,ut ullam in eis capiant uoluptatem, α si incertum sit,an eos, qui ad cibum non pertinet, sentire possint nihil tamen in rem facit,cum manifestἐ constet,aim hoc certe magnum est,nullum genus auium, uel piscium, aut quadrupedum harmoniam
166쪽
moniarn.uel colorum uarietatem, uel odoris suauitatem,quae praeter ciborum usum est,sic percipe. re,ut illa delectentur.Possem Sc hoc ad gustum, tactum p extendere,sed cum difficillimum sit,ac magis curiosum,quam utile, nunc id praetermittam, ad argumentum Aristotelis properans,contentus
solum id ostendisse,homini cum belluis Sc si multum similitudinis,parum, aut nihil uerae affinit iis naturae intercedere. Quamobrem recte dixit
Averroes in fine libri de Sese ac sensibili,homines lmedullam sensibilium comprehendere, belluas attiem quasi illorum tantiam cortices,atq; omnia hec Ec ipse iuxta ea, s diximus,edocet.Igitur his suppositis,dcclaratis m, ad Philosophi argumentum deuenio. Intellectus agens persectio est patientis,ato omnium eorum, quae sunt in homine, imo. perfectior ipso patiente:cum igitur patiens iam siti arabilis, agens inquam ipse erit separatus. In uno quocp enim entium genere, in quo multa se cundum ordinem constituuntur , quae propter. aliud,dc ad consequentiam talia sunt, necessarium est ad unum, quod sit per se tale, deuenire. Oste sum est autem,omnia in homine, quae cognoscur, quodam immortalitatis,ac diuinitatis genere participare : igitur oportet illud esse, quod per se tale sit.Nem uero est ulla perfectio maior patientis intelle hus dignitate,quae non sit absolute immortalis : ille enim iam separabilis esse conceditur, nec quicquam obstare,quin separetur:utitur toto cor Pore, ut organo,quia nulla parte habet illius proscipuam,est enim absolutus: quia tame nec substan
167쪽
tia quaedam est,nec sine corpore,tanquam obiecto intelligit,i5c si natura propria sit immortalis , non poteti i corpore separara. quam nam igitur mar rem agenti per stionem clabimus, ut intellectus, hic non illucre immortali, manifestum est etiam, . omnia illa ex hoc pendere,igitur hic ipse per se t lis erit,uel ex alio rursui pendet: at si pendet Se subctantia est,nihilominus aeternus est, quod enim aboeterno profluit,si subitantia sit, aetcrnum est nam si lumen solis ela substanti icut in accidens, ii dubier aeternum et Iet,perit tantum quia substantia non est. At uero intellectum elle suostantiam do clarat hoc quod mouet, agit non tanquam instrumentum:R enim calor per se ageret, uri esset substantia sed non calor agit, uerum calidum. Est etiam homo ab lutum animal, nec ulliuS exterioris indigens, quare intellectus suus per se talis e st. dc non alterius causa hic auccm agens quo nam pacto,etiam si ab alio penaci intcllectus agens, in ri stra hic erit potestatecquare rclinquitur,ut lisc substantia in nobis siq& immortalis. Hanc ob rationem,quae certὰ si non est demonstrativa, attamen omnibus argumentis, quae in contrarium lunt adducta, ualidior, etiam simul
sumptis,longer est , ac plusquam probabilis. Philosophus quasi gloriabundus toties repetit, ubi
tanti inuenti memor, metem sola uere immortale esse solam immarcisSibilem,eκ trinsecus uenire,nccxinquam mori l nde Averroes, Theophrastus,Themillius Simplicius, omiaism Peripateticorum turha cu hoc unu scirensiillu animu censuisse immo talem
168쪽
talem,nec satis qua ratione inductus hoc ille dixerit perciperent, sed pro uno laiarum argumento multa subiicientes, quodq; sic erat ualidissimum, in plura dissecantes,infirma singula reddidere: sed iam de modo quo illum tueri possent,maxime soliciti,in diuersa; abiere sententias: attamen omnes ferme,quae in illius unitatem descenderent.Quamobrem nunc de illa Propositum esset tractare, ni Prius reliquas rationes,quae ab aliis adduci solent. annectere Propositum esset: non quod cum hac
una Philosophi illae sint conserendae, sid quod,ut
in caeteris pleruncp homines ineruditi, uel ingenii hebetioris his magis rationibus persuasitiis,quam demonstrationibus moueantur,quod & cofirmat Averroes. Verum non tam propositum est, illos per suadere debilioribus rationibus,quim docere, ne multitudini rationum confidam, sed ponderuergo una ex his argumentatio est.
Tationes relicime pro antas immortalitate. SI homo medius esse debet inter mortalia,ac im κmortalia, necesse est cum corpus uere corruptioni obnoxiu sit, D E V s. ut animus uere sit ina Intelligentiae cum suis mortalis: nanin cum ordinibus
Deus purus sic actus, b c Inrellectus agens materia prima pura ς Intellectus patiens potentia ille diuinus, Sensitiva εc uegetatrix. α immutabilis mare ' Elemetum uel mistumria prima corruptio- materia primanis subiectu ac mortis,proximae Deo intellige
169쪽
tiae. Materiae uero elementa,& mista inanimata, aeterna corruptibilibus,materialia immaterialibus copularetur, homo factus est ab utrol aequaliterdi itans: na perfectissima mortalium, imperfectinsima immortalium adeptus est: ut uero etiam hacciungerentur,intellectum patientem quasi illorum medium sortitus est,riatura immortale, dc imma-- rerialem, at uero dispositione morti obnoxium, α qui alicui tanqua fundamento inniteretur: aniamde quidem dico,ac Ermis,isc simulachris sensibialium rerum.Ergo hunc hominem, qui sic constat, ' . quis non uidet medium esse, atin participem diuinoru,aim humanoris, qui si agente intellectu car ret,uel no omnino medius esset, uel no particeps, esset* qusrendus alius quispia medius ab hoc,qui utriusq; particeps naturae esset, que cum inuenire non queamus,loge melius ipsum hominem talem esse fatebimur, qui ab utro extremo aequaliter distat,quim eorundem aequaliter etia sic particeps.
X X V i. Est etiam illud magnifaciendum, quod si anumus noster non esset immortalis , nulla est i mo te poena,vel gratia,quare nec hic uerὸ bonum, aut malum: nam omnia inania erunt, Sc ad nihilum
redigentur. Quid enim proderit fuisse, uel non fuisse: aut in quo homo mortuus i figmento di stat c uiuens etiam quid habet, cum uere sit nihil X x V I I. . Tum uero illud ad rem facit, quod nunc sum, Ec esse me intelligo, cur nunquam alias fui, aut futurus sum c dc mod3 nunc sum hoc intelligens nam intellectus cum sit res necessima, non potest
contingenter esse, quis distuli: c quis seruauit At
170쪽
At uero idem, dicent, de lapide Sc boue obiici potest. Nequaquam: nihil enim horum se intentigit, nihil uere actu est,sed omnia sunt partes suarum specierum . Propterea dc qui intellectum
unum esse dicunt, nihilominus huic argumento satisfaciunt: ob id igitur nunc sum, quoniam materiae huic contingit, ut huic perenni substantiae copuletur. Considerandum est etiam, hanc nostram ani- XXV DI.mam undequao infiniti argumenta Prodere, temPus aeternum non soldm intelligimus, sed imaginamur, magnitudinem quoque infinitam, ac nimmerum ipse intellectus perpetuo progreditur,& si uitae breuitas non impediret,nihil non aggreder tur, omnia illi pervia, ac patentia, sine limite, sine meta, omnis expers concussionis: sensu utimur, qualis datus est nobis,intellectu uero etiam alioruadiuvamur, quod in sensibus efficere non possii-
Illud quoque nos admonet,qudd diuina intel- XXIX. ligit, nec mortalia nisi sub diuinitatis sorma quadam quod esse non posset, si ipse diuinus no foret: nam quod promiscuus:&sine differetia, uitioru lcapax esset,defendi potest quod uero mortalia concipere no queat,nisi sub immortalitatis effigie,ipse
mortalis existens,omni rationi,omni4 experim to repugnat.
Cessaret etiam ratio omnium horum inseri XXX. rum nam elementa quorsum facta sunt ob mixta nempe,haec ob animam,haec aute propter illa,quae sensu praedita sunt, animantia Propter hominem.