Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

171쪽

At uero hic,si mortalis est animus,cuius causa esse potest,nisi sui ipsius En praeclaram responsionem xlam qui animum fatentur este mortalem Muiniorem homine faciunt,quam qui immortali m nempe illum sui ipsius causa tantum esse fateri coguntur, quamuis propter se elia soli Deo mira petat Euertunt igitur,qui sic dicunt uniuersi ordinem. XXI. Adde quod a Cicerone inducitur, Frustra ne, tot sacra,ceremoniae,Obseruationes . Dcorum,r Iigio pleras: Omnia ne hae in quibus tandiu uia Uersum genus consentis,quanqua ob ignotas causas diuerso rim,pessum eunt Z XII i. Laene etiam quicquam aut menti nostrae cum Deo dissimila aut cum mortalibus similc Cur tura celcritate mens mouetur cur coelestia penetrat cite fundametham tot uirtutibus exhibetc cur adeo sapientiae auida cur tot dileiplinas nouitc cur sine

medio ullo ab animalibus caeteris recedit,si potesterie mortalis Denique cur solus super seipsum floctitur non ut oculus, qui cum reliqua uideat, seu ipsum non cernit. γ. V XIII. Dubitabat etia i merit3, Petrus manna Cromonensis, nam si animus no iter mortalis est, uelut re belluae, cocto su briel mu r, nec liberiam eii uelle, quae nolumus. Respondet ad hoc Pomponatius, ideo non subiici,quia natura sic aecernus,quamuis Per consequentiam alteri HS corrum Patur. Haec rein sponsio est uoluntariamam illud ego quaero, Viam de hoc nanciscatur,unde illam naturam Immors Iem,cum undequaque mortalibus circunsepiatur,

adeptus est At dici ab intellectu agente,qui extem

172쪽

rius est,abstrahitq; hic intellectus ducit originem. Quomodo iam anitracta ista recipit, ac intelligit, α quando uulte Respondet illiS se applicat iam uero titud declarauimus, quod si diuinus aliquis intellectus uniuersale colligit ex singularibus,nec nobis sensibiles irmae,ac idola eriit necessariasrutinuel ideae cum Platone sanciendae,aut cocedendum intellectum diuinii singularia intilligere. Sed quid opus est uerbis, cum unusquisque hoc in se perci-Piat,quod propria mentis ui uniuersale colligit ex singularibus.

Simile ferme est, quod dicitur a Sues no : Si κ η κ Hii,

animus noster morcalis est, eae potentia materiae

educitur,quare esse a corpore habet: habet igitur Sc ut operetur,ac generaliter, non secus, ac belluae, i sentibus dominabitur, nec suis adtionibus pra erit. Est etiam aliud,sed quasi iam die um, illius ar mcntu: Vniuersalia quae ex indiuiduis sumuntur aererna sunt,no aurem per essentiam nam ideae essent Platonis, participatione igitur tales sunt in-thllectus humani,qui per essentiam aeternus est. Verum sunt Sc qui existiment has rationes ML X x x V . quid momenti habere, Anima inquam est impartibilis,Mrma igitur etiam immarc scibilis erit: nam quod impartibile,no pedet i materia omne enim materiale est quantum. Si dicas quod corrumpiatur ad corruptione corporis,non quia ipsius pars, sed quia terminus, ut etiam punctus.contra quia punctus est solum in potentia,de posterior natura corpore anima prior illo, M aem. Simi licer,quod seParata iungere potest,separa- κ X X V I.

cum i

173쪽

x ι HIERON. CARDANI LIB.

rum est: anima iungit separat nam Sc in materiarilibus ex pluribus hominibus unum facit homine specie, ex pluribus animalibus unum genere anii mal sic etiam separata quaecunque coniuncta sunt,

ut in lacte dulcedine ab albedine distinguici agit scit* perinde disterentia,ac si in duobus essent comporibus. Anima etiam se separatis substanti is intelligendo assimilat primo, deinde iungit, quod ut dictum est Aristoteles κΩ.primae philosophiae fatetur,ut superius docuimus,M Aphrodiseus concedit,quia anima separata est. Nemo autem est, qui non intelligat harum duarum Plotini rationii primam etiam belluarum animis conuenire.

X x xv 11. Avicenna etiam sexto Naturalium sic pro animi immortalitate argumentatur: Anima non rumpitur per se,cum per se cotrario careat: nec ad consequentiam alterius, cum opus habeat extra iblu cuius corruptione corrumpi deberet, ipsa nunquam corrumpi non potest,nisi ad corporis consequentiam extra quod operatur nam intelligere,ut

saepius dictum est,nullo modo fundatur in corpore,caquam in subiecto,sed in anima tantum, ut ab illo separata intelligitur. xxxv III. Sunt etiam morales rationes Girardi de Od nis,quarum prima est: Si animus humanus morae talis est,nulla est felicitas: quia non post morte, to to homine dissoluto: nec in uita, nam sic in uirtute maxime esset. At uirtutes uel propter se, uel proapter spem sunt desiderandae,ac mercendae: spe igi- tur sublata,relinquitur,ut sint propter se petendae:hoc autem esse non potest, cum uirtutes sensibus

174쪽

DA ANIMORUM IMMOR T. et shus repugnensitit teperantia liberalitassed omni-hus magis sortitudo. Quis mente sanus, si omnia simul intereunt,*dte morti se obiiciet ' Ergo quis iure praesentia fugiat bona, si nulla est spes futuri

Praem a melioris,atque maioris Reliquas autem illius rationes, quod ex Aristotelis dictis originem sumunt,non absque causa praetermisimus: superuacuum enim esset ambiguis, ac detortis sententiis eadem ostendere, quae iam clarissimis uerbis expressimus. Solet etiam argumentum fieri de circulari anL XXXIX. mae operatione,reddit enim intellectus supra se,ac perfecto quasi in circulo reuoluitur in operando: hoc autem non est facultatis, quae prodierit ex et mentis,sed ut videmus, diuinorum proprium, Mab omni animalium potestate Ualde remotum. Et quanquam fateatur Pomponatius, hoc etiam ii getatrici accidere, nam nutriendo corpus seipsam alit peccat tamen aperte,nam anima ipsa nusquam alitur,nec in ueniens adducere est soluere: sed hoc

illi adeo familiare est, ut non obscurum sit, illum minimὸ potuisse satis commoder tueri positionem

suam de animoru interitu uerum in illam uel gloriae studio,uel ui rationum aduersus immortalitatem recitatarum declinasse. Sed ad rem redeamus:

Intellectus si reuoluitur supra scino potest esse comporea uirtus: nam ut habetur ab Avicenna sexto Naturalium,instrumentum medium est inter uirtutem,& obiectum: at si obiectum idem est quod uirtus, quomodo poterit esse medium aliquod: si

etiam est reflexium supra se, est indivisibilis, quo

niam

175쪽

rr4 HIERON. CARDANI LIB. niam quod habet qualitatem,si reflectatur,non po. terit sibi ipsi uniri constat etiam organo illum non

uti cu'm fit determinati generis ea uirtus, quae Ο gano utitur, ut uisiua ad colores, Sc audiendi uis ad sonos. η L- . At a sic arguunt: Intellectus omnia comprehendit materialia. igitur ipse est immaterialis: nam recipiens debet esse denudam a natura recepti. Quod

si quis dicat, per hoc idem probari , quod cum oαmnia immaterialia cognoscat, non erit etiam im- . materialis: quare nec materialis, nec immaterialis

eris. Respondemus, quod propositio illa assiumpta generali scilicet quod oportet recipiens esse denodatum a natura reccpti,in materialibus tantiim uera est: quia ratio ab Aristotele adducta, Sc sensus docet hoc: ratio inqua m quia intus existes aliquid materiale ex eo genere impediet,lc obstruet, Ut color in oculo,& sonus in aurer unde experimeto paret, quod si splendidum colorem fixe intueamur, inde conuersi nihil recte videmus idem de ingenti sono,at immaterialia non obstruunt. XLI. Cum etiam intelIigat uniuersale,intelligit quods paratum a loco ac tempore: quare rid solum hic, sed in omni cognitione intellectus liber est, δί in iis,quae recipit, Jc in sua natura,non taniam omni materia, sed omni eo quod ad illam consequitur: nam simulachra colorum no sunt materiae Parre neque tempus,aut locus,& tamen impediunt alter sensum etiam alter intellectum manifestum est igiatur ex his,intelle 'um penitus esse absq; omni m teria,ac condicion quae ad illam pertineat.

176쪽

DE ANIMORUM IMMORT. Duas etiam ex uoluntate rationes non uulgares Albertus princeps Carpi, nam titulum libro non ascripsit,addidit. Docet autem quemadmodum in intellectu duplex est cognitio, altera principiori circa quae nec decipitur,nec laborat,aut haesitat altera circa orationes,ac rationes, in quibus n6 adeo firmiter haeret, nisi uideat illaria cum primis principiis necessariam connexionem sic Sc de uoluntare,nam primus eius aetiis erga finem est, secundus erga illa,quae ad finem fiant: in horum utroq; immortalitatis ratio apparet: nam in finis desiderio, cum summum bonum appetat,atque desideret,hic uero nullum tale sit: nam scientia nos no satiat, scd quanto plura scimus,mul id plura adhuc scire cupimus: ueram igitur beatitatem, ac summum bo, Dum consequi naturaliter appetit: appetitu S naturalis frustra esse non debet, ideo cum illum hic consequi nequea oportet alium post mortem esse st rum,in quo,quod desiderat assequatur. Eadem ratione in ris,quae ad finem sitnt, Uest gium immortalitatis apparet nam cum triplex sit appetitus, Naturalis, qui sine cognitione, dc directione est: Sensitiuus,qui sine dircctione, sed tamen cum cognitione em dc Rationalis, qui cognition Ec directionem habet: Naturalis cum simpliciter corporeus sit, Sensitiuus uerd medius, ac mixtus, Rationalis omnino ineorporeus, ac immaterialis erit: nam Sensitiuus ut cognitione utitur immatorialis est, ut sine directione similis Naturali atque materialis purissimus igitur appetitus est, seu uo

luntatis opus,quo ad ea quae sunt ad finem dirigi

177쪽

1 6 HIERON. CARDANI LIB. r. Hae rationcs satis probabiles sunt, ac aliquid

ut Graeci dicunt in se continent. .

Quod si quis ad primam dicat, Caetera anim Ita quiescere absque illo fine. Respondemus, qudduerum est,quia nec alium habent, nec homini d tu in agnoscunt,atque ideo non frustrantur,nec imquieta fiunt ob id aut manca homo uero cum c gnoscar, Sc naturaliter appetat, nec quiescere sine illo potest, nec frustrari naturali fine debet. Et haec ratio est,quod belluarum plures quiete uiuunt: dc sua sorte contentae: solus homo sua coditione non contentus existi nec ab orbe codito historiis mandatum ullis est,quequam fuisse,nisi stupidum, aut laesa mente, qui nil amplius cuperet: quod ex hac

causa aperte ducit originem Est autem roboris huius argirmenti indicium,quod Pomponatius cum innumera uerba effundat,tandem per interemptionem ut dicunt arguendo,respodet suo morertandem cum nihil sani habeat,quod dicat, concludi Quod uoluntatis finis no est,qui omnia bona contineat, sed qui conuenientia tantum. Inde redit ad conuitia,quod tunc solet facere,maxime, tam pro rationibus uerba danda sunt utitur igitur no paraua arte in re difficili illam uerbis obrues: quare ut dixi magis studio, quam iudicio uidetur in eam adductus sententiam. Verum quod responsio non satisfaciat,apparet:nam dictum est,uoluntate summum bonis naturaliter quaerere, in quo nihil mali sit hoc autem non potest esse,nisi Deus:quod uoro a sensibus illecta, ac quasi illaqueata, modo in id odo in illud inclinet,nunqua ea deserente Pria

178쪽

DE ANIMORUM IMMORT177mum institutum:id non faciCut proprerea utaunctetatis alius finis a summo bono cense i possit. Est etiam illud mirum in hoc uiro, quod de inae κL I. tellectu asseric nam uel per illum animam intellectivam informatam intellectu intelligit, uel antequam intellectu utatur,uel intellectum ipsum uula Drma esse corporis humani. Si intellectum latum, erit modo corpus humanu sine forma ota cum sta si compositum ex utroque,id est animam intes Iectivam informatam,erit,dum puer est,corpus il- 'Iud absque forma si uerd anima intellestiuam sorinam facit intestinum autem perficiente rem,uel siti erit animae intellectivae pars uel non: si non , sectis aratum aliqui nos ipsi no intelligimus, sed est Prima operatione res materialis intelligit: nam in Prima operatione nondum est ismata illa perserimo igitur in re omnino materiali recipitur immateriale e praeterea tale nullo modo poterit dici im- materiale,tam sitipsemet anima quae Operatur qua intelligit:&siquis recte consideret, haec optinio dissicilliis potest sustineri,& multo minus int elligi.Sequitur etiam, quini ante operationem t Iis sit potraciaequare etiam tunc immortalis,in e dem enim genere sunt actus,& potentia. no igitur

intellectus tantum. Experimentum etiam Avicennae tacto Natu- κ L v.

ravum ad hoc faciCdicit enim ille, Si quis scipsum

consideret facile intestiget,se non esse oculos,aut cerebrum,uel co aut manus,neque hoc totum, sed m aliud

aliud quoddam separatu, si est perinio quaedam

ipsius animae intestes tuae, Ec eius opus: igitur in

179쪽

- g s HI ERO N. CARDA NI LIB. . aliud quoddam, quod omnia haec agitat, mouet, regir,atque gubernat. κ Lur. Est etiam argumentum Scoti secudum ab alio sumptu quod ab eo recitatur tale: Simplex tarma in diuersa distrahi non potest, nec a sua natura seis, parari per quam cosisti anima est λrma simple

quoniam non ex elementorii consurgit mixtione,

non enim sic supra seipsam, ac supra mixtu ipsum

corpus dominaretur: igitur anima a sua narura, Per quam consistit non potest separari, atque ideo nec interire: Ermae enim mixtoru copositae sun ideoq; solutitur:ipsum etiam mixtum a Mrma suaderelictum corrumpitur.Non obscuria est autem, hoc argumentu pro Platonis opinione facere,cum de omni concludat anima secus quam primum, quod ab illo inducitur. quod nos iam culin essce Avicenae sub illiuq nomine recitauimus,nam id de hominis anima tanthim concludit. Hoc Vero no Ut Scotus recitat sed locupletius declarauimus,atque ad mentem ut existimo lautori qui iam ille fuit: nam mirum,quam oscitarer has duas rationes tradiderit uir ille alioqui tam egregius, 3cquam frigide totam quaestionis partem, quae pro immortalitate facit, cum ii ix praeter eas duas rationes,Vna, atq; eam uulgatissima x tanta copia superaddiderit:quid cauta fuerit in hoc praeter sancti doctoris inuidiam,inuenire ut dixi nequeo. at v v 33. Est etili famosissima ratio illa a miraculis, prae caritationibus,ostentis, futurorsi prouidelia, somniorum praedictione,necromantia,umbris, prodi εgiis sumpta: quae omnia ad hoc tendere videnriar, ut Dia

180쪽

DE ANIMORUM IMMORI . r qui Debes inserioribus curam ac animi comprobet nostri immortalitate: quae omnia iam in libris de Arcanis luculeter tractauerimus, hic tantiim quae

necessaria sunt,atq; ibi praetermissa loco suo subii

ciemus.

Extremum est, ut duas etiam Leonici rationes ex dialogo suo sumptas adjciam,quas ille suo modo Platoni adscribit est autem prima Animus uel X L V I I ra meliore se,uel a deteriore uel ab aequali,si corrupi potest,corrumpetur a deteriore quo nam pacto uincetur ab aequali etiam uinci nequit imo quis ei sequalis,nisi ipse sibi,aut sui similis an ergo ab alio animo,uel sibimet insensus exitiu sortietur omnia

autem ex illius genere,cotrarietate, Zc noxa carent uitae,cum sint causae a meliori etiam corrumpi nequit nam etiam eoru,qui illum interire assirmant, opinione, quae animo mcliora sunt, aeterna, ac in innoxia sunt ili4 fauent. . Altera:Quod a seipse mouetur,immortale est: x v I x. animus eiusmodi est,quare animus αὐτοκ νῆl mi stens,perennis est. Declarauimus enim in Platoniacis rationibus,animum seipsum mouere, atq3 ideo sic a Graecis uocatum quare dc ipse a seipso mouebitur sed no ea ratione immortalis est,qua seipsummouet, qua a seipso mouetur, quavis haec uicis. sim haud dubie se vaserant: nam quod seipsum moveat,ostensum est, illum esse principiti, atque ideo desinere non posse: quod uero a seipso moueatur, iacit ut perpetuo moueatur, abesse enim causa sui motus no potest,tale igitur aeternu est,atq3 immortale quod autem a se moueatur,id magis ex nutri