장음표시 사용
191쪽
ryo HIERON. cARDANI LIB. uideatur scientia discipuli id praeceptoris, ex uno
in alium migrante quod unum est:quod non contingit in sensibus, nano in illis alio modo uidet unus,ac alter,nec ex uno in alium transit imago iuta : Omnes etiam homines tiri adagio est, omnia sciunt: quo fit, ut omnes simul intellec uim unum habere uideantur : uniuersum etiam genus hum num procedit,perpetud artibus ac disciplinis proficiens, homo singularis nequaquam,sed ut effloruerit,intercidit. Est autem perfectio larmae ultimum,tum maxime ei us que materia caret: Sic etiatuemur, hominum speciem non esse intelligentris locupletiorem uel digniorem, quandoquidem Echomines omnes simul tantum unum habeant inatestinum,atq; illum ultima intelligentia imperis.ctiorem,qui uniuersis praeteritis,prs sentibus,3c futuris satistaciat. Ita multorum Opinione The phrastus primus,inde Themistius, ac Simplicius,
i tum Averroes in hanc sententiam descenderunc sed non unanimes. Platonem etiam in eorum sententiam trahere conati sunt, uel inuitum: indicio quom magno fuisse putant,quod Aristotclcs,tam acer antiquorum insectator, Anaxagorae mentem Omnia miscentem non prosequitur oppugnanda,
sed quod non admodum explicite locutus sit, illum arguit.Accedit, quod mentem ipse Philos phus singulari numero semper,plurali autem nunquam appella νουν eam uocans,ut eam non Plures, quemadmodum intelligentias, sed unam tantiam esse intelligamus. Maximum autem argumentum
in fine pro intellectus unitate est,quod Averroes adducit
192쪽
tertio de Anima, Si intellinus essent numero plures, Ac specie unuses lent, &formae intellectae numero plures specie autem una,igitur ab his denuo per intellectum alia forma uniuersalis excipi pocsecrat Uer6 formae exceptae pariter numero disse rens, nuenirerit autem in specie, quare sic in formis intelligibilibus eiusdem rei processus in in fianitum esset. Verdira inter hos unitatis intelle fius defensores non satis hene conuenit : nam quidam unum,quidam duos esse uolunt aeternos,atq; uia Uerlis mortalibus communes. Nam δc Theophrastus ex Themistii recitatione, ut stipra retulimus, ipse Themistius,& Simplicius, ac Averroes
agentem Ac patientem immortales, ac communes
Omnibus hominibus statuunt. Sed nec inter ipsos saris conuenit: quidam patientem tantum nostri Partem faciunt,ut uidetur innuere Theophrastus: uidam neutrum,ut Averroes sentire uidetur:quiam ambos,ut satis aperte Themistius. Averroes nano primo de Anima, ex uerbis etiam Philosophi tertio Coeli quod omnis forma naturalis eii ' ρcomposito initium Se finε habeat, inquit,animam in quibusdam partibus nullo modo moueri nccper se, nec per alterius consequentiam, quamuis cum nulla in parte per se moueatur,alterius tamen 'rauci moueri possit : formas aute omnes aliorum
causa,idest subiectorum moueri, haud obscurum est.Quamobrem animam, quae est intellectus,assi sterep tis,qua m hominis esse formam iuxta iulum existimandum est. Quod uerd Themistius patientem , aut potius cui dicunt possibilem etiam Pro
193쪽
xρα Η RON. cARDANI LIB. pronuntiauerit immortalem,at idae unum, pauret ex illis uerbis, dum declarasset in Philosophi
Cap. . DiXerat Philosophus tertio de Anima, Q nomam autem non similis est patiendi immuniis sensitici,atch intellectivi. Themistius ex his colligit patientis , aut potius potentia existentis in lectus perpetuitatem illis uerbis hoc serme significantibus. sed de potentiae intellectu quidem distulans, pati si lum dixit non oportere, eges separabilem, Cr Iomaoram capacem,er talem esse potentiae intellectis, sed non bancer non millam corpori nos corporeo in isti mento utentem, nes huius ac sensitivi lam patiendi
Nullibi uerὰ clarius quid sortiret Auerroes, quam in disputationibus quassenex, ac quasi maturus composuerat nulli interpretationi alligatus, de ipso intellectu intellectivam anima declarauit di Dub.8. sputatione enim Prima,inquit, aduersus Algaz lam differes,Ideo anima Petri,& anima Gulielmi. quom modo una, at eadem anima dici possunt, si con
194쪽
si considerentur ex parte formae r& sunt muliae alio modo,scilicet ratione subiectorii. Inde paulo post subiungit,Ideo dicimus,quod anima uere est similis luci,quia sicut lux diuiditur diuisione comporum lucentium, postea unitur lux remotis comporibus lucentibus: sie ad unguem est de anima cum corpQribus. Simplicius autem agent in mentem uocat,seu illum eae quo,uel a quo procedit porentiae autem procedentem, ut duo sint tantum quasi ratione,unde ille ἔκερ - ὁ Πομ ' του ηνιον- τ . Themistius uero unum ferme alteri immisceri putaCnano ut dixi ambos homini inesse credidit, Sc illos simul mentem constituere: unde ait,
κ τω δυνάραι.a est,nistum qui sinimo inrellectum ex ue . . te Cr illo,qui potentiae est. Satis diustum esse de his iam puto, quandoquis dem non setis dicere quid sentirent ausi sint: sed
Per ambages,ut admirabiles uiderentur, multa Scinuicem sibi contradicentia iunxerint. Quid murum igitur,nullum in his finem ad hanc usq; diem inuentum sed eae ambage in ambagem, ex uortice in uorticem profundiorem destendimus: Unia ltatem certe intellectus,si de natura rigine,& essentia loquimur,illis concedimus: nam non plus h mines inter se differunt,quam equi,uel canes uid tur etiam una omnium origo, quoniam omnes indita ab ineunte aetate eadem habent principia, velut εc hirundinibus nidum construendi ration omni
195쪽
x 4 NiriRON. CARDANI LIB. omnibus eadem. At uero si per intellectum scieni tiam intelligamus, ad intellectus potentia dicitur apud aliquos, quamquam nos patientem a nat ra, Sc rei proprietate potius appellemus, hunc, ut iam diximus,eunde in omnibus esse fatemur hominibus : nanss scientia Perget Apollon' , quod
hyperbole quamuis perpetuo continentibus tri poni lateribus approXimetur , nunquam tamen coniungatur,eadem est cum nostra: nam res scita,
atQ cognita una est, atq; iisdem mediis intellecta, uel liti quod quadratum aggregati ex dimidio lia. Dear, δί addita superat rectangulum ex addita in aggregatum eiusdem dc lineae diuisse: sed haec scientia est accidcns quoddam sui natura perpetuum, atq; sic unum,ue autem in singulis hominia hus diuersa,nec perpetua, ctam in dies accipiat incrementum: nam quod ex illa post haec nos inii nimiis nemo intellexit: nec est dubium , quin ante
Archimedem latuerit quod ad secandam sphaenam in partes,quae sub ratione data essent,necessarium esset scire cubi,& numeri dati ad latus ipsius proportionem .Ergs manifestum est scientias rerunon esse uerὸ perpetuas, nisi extra nostram ponari. mr mentem , sed augeri,minui, ac deleri, subire blaicissitudines, uelut δί mortalia omnia reliquarnam&subiecto numero differunt, quod Ec ipse Averroiis, dum de dissectione loquitur, confessus
est. Ergo unitatem hanc in intellectu potentiae ponere superuacaneum est , cum non ob aliud ri unus intellectus censeatur, qua in Ob uitandam multitudinem sormarum , quae post mortemimanent
196쪽
: attinet unum facere nam Hrmas materia exortas. pro subiectis compositis numerare nullum est in- conueniens. Relinquitur igitur,ut de agente denuo. altercatio supersit: itam cum multa s beato Tho-ὶ ma recte,& a Pomponatio aduersus hanc opini nem, tum a recentioribus omnibus didita sint, M.
nos illam in secundo de CoQlationΥppugnaue
. rimus,hoc Unum tantum dixisse antrillius deci rationem sussiciat, quod nem Scotus uir tanti in genti,necp nos, quibus nihil ex arduis quaestioni-hus Plailosophiae,aut medicinae uel Archimedis, . . aut Ptolomaei , uel etiam dissicissimis at sinuenia. tionibus negatum fuit, nec ullus alius ingenuus uir ex ipsius Averrois expositoribus intelligere, uel multo minus explicare potuit: sed inuoluentest uerba sententris,ac tententias uerbis, in idem semper,ut mulierculae,cum de religione ac fide inter-
. rogantur, redeunte nunqualm uero ues explicare,
uel docere hanc suam unitatem ausi sunt. Nam si per in lectum lucem quandam intelligunt, diuersum hoc est 2 lucis similitudine nam cum limilitudinem intelligi uolunt, ut lucis imago Solis,' quae in pluribus est oculis,duo sequuntur inconuenientia mo tria: Primum, quod intellectus hie substantia non erit,inam similitudo substatiae,substantia non est intellectus uero substatia quaedam, Ut docuimus, istit S imagines illae, etiam quod 'Iure una sit,diuersae tamen sunt: non enim imago, . quae cur in meo oculo, est imago quae cst in tuo,
197쪽
lux non erit in nobis,nem scietia in nobis erit, seclin re exteriore,uelut si lucis imago,quae a nobis uidetur,seu uidendi medium est,si ipsa uideret aliud, non tamen nos per illam uideremus. QuΘd si lucis imago de ipsa substantia est, nihil amplius quaeria: mus:nam quod omnes animae uitellectivae ex una principali substantia moriantur, pendeant, nec r Probami , nec uolumus reprobare: at si una est, eademq; lux in omnibus,si ponatur forma hominum id indivisibilis, profecto erunt omnes h mines unus homo, nec esse potest, ut quod unua sciat,alier ignorensin autem non est sorma, qu modo nos per illam intelligimus, non autem ma ius sentire, quam intelligere, nosmet percipimus. Porro hoc ipsum quod esse non possit,infra osten demus:quia unus est uerὸ homo,ac ita unus,ut in diuisibilis siqnec nisi per instrumeta successionem admittat. Haec autem sunt, de incredibialia, dignam his Philosophis, qui solo fastu , ac norimine Philosophiam exercent: nec enim esse potest, ut eiusdem speciei accidentia in uno sint subiecto, qu*m Q ergo plures erunt Geometrae, aut Architecti Sed quorsum haec iis,qui nihil sibi imp
dens fateri arbitrantur, Porro quomodo intellia gentiae coelum moueant,& quomodo in illo sint. non est presentis negocii explicare, quanquatri frustra quae tam longὰ absunt quaeramus, cuna
nos ipsi ignoremus, neo sitam gloriosum, δέ laude dignum est, maximas aggredi quaestionm: sed longe laudabilius est, quas prae manibus habemus soluere, etiam si xenuiores non parum illis
198쪽
fuerint. Vnum tamen constat, ibi unicam esse in telligendi operationem, atet eam omnino indiuisibilem,is invariabilemruis autem, an natura quaedam toto coelo sparsa sit, quae illud ad intelligentiae contemplationem moueat, uelut ad boream magnetem, nondum liquidor constat, Se si constat, non est presentis negocq, tum maximer sine ratio ne demonstrare.
Declaratio quorundam praemissrum ad dem stristionem inello. his humani.
T Gitur tanquam ab initio rem tractaturi, illani I non leuibus argumentis tentemus, Galeni me thodo, ac dialectica utentes: nemo enim ubi aniamum intendit acrior, aut subtilior, uel intentior fuit: ubi contemptim, ed periculosior, quor aud cior: quare hinc a manifestissimis exordiamur. Principio illud supponimus, Homine esse unum, nam specie homo unus est,singularia igitur unum sunt numeror est etiam homo unus, quia omnia uoluntati subiiciuntur, ac parent: δύ est illius una forma una* dissinitio: Sc si homo non esset unus, esset hoc ob animam rationis participem,nam illa
in bellitis non adest: igitur nec belluae unum erui, cum ad plantas comparabuntur omnes etiam operationes in eum reseruntur, idem est qui uidet, intelligi memoratur, audi tristatur,desiderat, do- Iet,ratione utitur. Est autem adeo unum illud, ad
quod omnia referuntur, ut si sentiat,n5 duo simul Percipere posiit: at primo de his, quae uno sensun s sentiun
199쪽
HIERON. L A R D A NI LIPP. sentiuntur, docet Philosophus libro de Sensii, sensibili tum de pluribus dicens,
Idest: Non igitur tantingit duo simuI sentire uno sensu. At neroe si quae sub uno sensu cadunt simul duo sentire non queat s mantidium minus quae sub duobus sensibiis sunt fimul sentire eam posse, uelut albam,
Forsan quis obiiciat,illum inferius sentire comtrarium,fuissem hanc argumentationem, non seritentiam. erum inserius de coniunctis agit sensibilibus: simul autem illa sentire, quae iam in unum conuenerunt,nullum est inconueniens: itaq; illud ipsimet experimur,aut succedente altero alteri non per insensibilia tempora,vel simul in unum pluimbus coeuntibus plura nos sentire, atm ea de causa long difficilius per plures sensus id agere, qua mper unummam album nigro coniungitur facilius, quam dulci,aut qua in consonantiae. Quo d si duo simul aliquando sentire uideris diuersa, nec mista
celeritas temporis teipsum fallit non animaduertentem,uelut cium trisulcam linguam uiperae uidere arbitramur, aut rotundam ignis imaginem, cum lignum ardens circumloluitur: nec hoc negat Averroes, nam ct in aqua celeriter currente duas
200쪽
selis imaginta spectare nos posse assirmas im an- . . tequam prioris sensus exciderit, alia aqua subte fluente, secunda excitetur: at ideo, quod unum est,duo sensus esse dijudicat. Idem etiam in imagia natione,&sensu,& ratione contingit, nam nemo simul uidet,& imaginatur,aut aucit, ac intelligit: imo cum lego,ieribo, ,ac intelligo,magna hoc, celorrima cum spirituum fit permuratione, ac uicissitudine:unde haec li ab insuetis fiarit, corpus, Scrobur non parum exhauriunt.Quod siquis inten-IUS uideat, aut cogitet etiam, uehementibus senis aut doloribus non commouebitur: felicemq; arbitror tum alias ob causas,sed ob has praecipue Archimedem,quod patriae miseriam morte praeuem tus non uiderit, δί quod mortis sensum contemplatione sermὸ totum effugeris: nanss magna ex parte iam uita considerat, cum ad sensum doloris
ex contemplatione animus est reuocatus: ob id etiam qui noxios in equuleo eXaminant, non Pe
mittunt,ut sileant,sed uerbis illos perpetuis stimulant qui uero consuetudine secuti sunt, existimant, ob id tantum illos uerbis detineri, ne tempus sumere possint ad compositam resposionem moliendam. Plurimum igitur facit ad dolorum remissio hem intenta cogitatior sed Plures iad sciunt, pauci nouerunt. Verum in tormetis publicis plus obest miseria,& circumam bies calamitas, tum uero uel grauissima iniuria, uel conscientia sceleris, quam dolor:at in morbis non difficile est,quod nunc dicimus cuicunq3 experiri Causam habet lioc,quda
anima nam A id Aristotelem confiteri palam est,e - . ii 4 etiam