Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

201쪽

aoo HIERON. CARDANI LIB. etiam si in aliis dissentire illum contendas una est, atet omnino indivisibilis.Est eria huius rei, quam

diximus,argumentum, quod quae videmus imaginari nequimus dum ea videmus, sed tam absentia fuerint, imo si protinus mentem adhibere uelimus, cum oculos subtraxerimus non succodit imago. Quod uero nos fallit, est iam in

stituta impressio quaedam, quae Omnibus membris, omni busq; uirtutibus concessa uidetur: oc

- Io enim inspectante, imago non illico, etiam si oculum claudas, excidit: hoc in medio tempore si audiendo animum admoueris, simul videberis uidere, ac audire, cum tamen solum audias.Hanc ob causam qui initio cytharam pulsare discentestentant, mulcum fatigantur, coguntur enim in multa, ac diuersa animum partiri: cum ured iam didicerint, impresito illa in digitis ad motum aptum retenta relinquit aures liberas. Facillimae igitur operationis argumentum est, dum scribis, aut cytharam pulsas , posse loqui: unde etiam multi cytharistae ,εί choraules, pauci cytharoedi.

-- - Horum omnium causa est,animae indivisibilis unicas, quae quidem celerrime spiritus distribuit ad omnia munia: illa,ctim una sit, pluribus simul susscere non potest: sed tamen dum imaginatur, intelligiCdum per sensus operatur, communi sensu inter sensibilia drjudicat. Porro uidetur intellectus ad imaginationem quasi se habere, ut mi munis sensus ad singulares: nihil autem prohia het,quae sunt ut impersectum, δc pertastum simul in anima essemel quae sunt ut actus ac potentia.

ordo

202쪽

DE ANIMORUM IMMORT. χoa Ordo autem in rebus octo gradibus finitur.

mus quidem est,quo res ipsae sunt materiae, ac magnitudini coniunctae, existentes pro naturae cuiuslibet qualitate. Secundus,quo in medio sunt,ne Prorsus materiae iunctae,nec prorsus sciunctae, sed medio quodam modo se habentes. Tertius, quo sunt in sensu iam a propria materia, magnitudine separatae: neo enim,ut inquit Averroe si colores cum materia ac magnitudine essent,simul cai didum , ac nigrum, oculus per idem medium uia deret: nam unus alterum impediret, uel alter alteri tum in medio, tum in oculo misceretur, nec oculus tam paruus turrim posset intueri, si tu ris imago cum illius magnitudine oculum inagredi deberet. Quartus est, quo sunt in sensu communi, εί sic etiam magis a materia separantur : nam inter unum sensibile, Ec reliquum diiudicat,necesse est etiam ut res sensibilis sit ibi sub puriore modo, quam ulla quae in sensu ullo exterio reddest puriore,quim in oculo. Quintus est in ima ginatiuamam haec concipit sensibile,postquam rocessierit,quod facere nequit comunis sensus:de propterea haec virtus est uere media inter intellectum, Ec sensum exteriorem de quodammodo comprehendit infinitum,& quoda modo non:& quodam modo uniuersale,& quodam modo non: Scquodam modo infinita,& quodam modo non:Midem dico de immaterialibus. Et haec fuit causa, quod Galenus secundo De arte medendi,credidit, Cap. . helluas cognoscere uniuersale: nam helluae habent imaginationem. Sed errauicquia,ut iam diximus,

203쪽

aoα HIERON. CARDANI LIB. sola hominis imaginatio,intelicis us beneficio adiura,hoc facere potest experimetum autem suum docuimus qua de causa illum fefellerit. Vertim tanta est imaginationis ad intellectum similitudo,utqui

in mathematicis solum exercetur, ambo ea in unis confundant , idem elle existimantes. Sextus est, quo res sunt in ratione haec uer6 resilit,ac compΟ-nit,quod imaginatio facere nequit. Lit autem tanta inter intellectum,& rationem assinitas,uinb raro Philosophus nomina illarum in unum miscue rit,tum maxime , cum no ex proposito de eis agit: atque ob id etiam multi antiqui rationem crediderirint esse intellectum:debemusin hoc primo bene cium Aristoteli, qui unus ante alios illa distinxit, sed Ec nunc nisi maxime exercitati differetiam ii

ter eas facultates agnoscunt:nam ratio de singularibus agit,cum intellcctus de uniuersalibus.Est in men multiplex inter hos similitudo: nam uterque coponit, ac diuidit, resilito ex uno in alterum no cessaria conneNione nam sine ea etiam imaginationi,& sensibus ipsis exterioribus hoc facere conces.sum est utraque etiam uirtus imagines,quas Gra

ci φα lis em, praesuppCnit. Septimus est in phtiente intellectu, seu materiali, seu qui potentiae est: quomodo hic purior sit praecedente, iam satis dictum puto ad persectioncm tamen deest,quod ipse ille non est qui hanc efficiat puritatem, quod recipiat quod ab altero moueatur. Igitur Octauus modus solus persectus erit,quo in agente est,tea noibi est quicqua praeter ieipsum: estex enim Patiens, dum recipereti Sc materialis postquam recepisset:. - . ' igitur

204쪽

DE, ANIMORUM IMMORT- adsigitur tunc ille ipse suo modo in rem conuertitur, α intelligit. An par est his tot functionibus, ctam per unam administrentur animam, totidem substantias,an potius unam tantum substernere, cuim 'diiudicandum relinquo: uerum si illa una tantum, i. est negocium peractum: sin plures, aut coniunctae sunt,uel una alteram assumpsit: nam unum hominem,unam, illius anima, atque indivisibilem esse docuimus. Porro quid eae his sequatur, inserius demonstrabimUS. Post haec uidendisi,quae nam sint anima quot illius genera,hoc unum supponentes, quod Omne

quod mouetur,ab aliquo mouetur at nunc de mO . . . .

tu,qui e loco ad locum est,ioquor, ueluti manis stissimo,quippe quem selum ex omnibus belluae cognoscant in reliquis autem potius quod per motum fit,quam ipsum motum agnoscunt. Ergo elementa ipsa mouetur,atque ea a forma sua cum extra locum suum fuerint: δύ quamuis motorem in illis extrinsecus assignent,illum tamen medium eia 3.coeli. ca. 28. se uolunt:& est dupliciter medium,& in quo mouetur,& quod motum a forma mouet ipsum et mentum,uelut lapis in aere sua forma aerem diui diri hic ne uacuum detur lapidem inferius. trahit: quare si in uacuo esset lapis, nec mouerer, nec mO-ueretu hanc tamen uim krmae elemeti tribuit coelum, ut primo metheororu apparet. Clarum etiaest illud in aqua maris, quae astrorum cursum s qui uidetur, α ignis in sua sphaera circula agitur: Omnia etiam hac uirtute contineri est existimandum, ut etia Auerroes fatetur in disputationibus: disia.dub.G. atque

205쪽

atque haec uirtus non materialis est, sed a Deo b unedicto in intelligentias, Se coelum , deinde in haec mortalia diffusa est itaque uere dicimus, elementa ipse i mundi anima agi, tendunt enim omnia ad Ordinis uniuersi conseruationem per se, quaquam per consequentia uel impediantur,uel secus agant.

Verum post haec in quibus primo appareat haec

uirtus clarior tuentia sunt,quae solum nurriutur, in eis uero,cum artificiose ac eodem modo semper natura procedere uideatur, non casu, sed ratione

quadam ipsa gubernari necesse est: nam non uidemus quod ex lapidum proiectione domus erigatur seo dc si semel hoc accidat,nemo tam durae cem vicis est, qui hoc semper accidere fateri uelit. Triuigitur unum concedere necesse est,uel quod uirtus' haec in ipso uiuente latitet,alioqui excellentior, sed

non nisi ad hanc persectionem possit educi ut materiae obumbrantis uel quod extrinsecus hoc principium sit,uel quod Qta consuetudo,seu iam facta ab initio impressio hoc agat: nam Ec quidam stria

plerunt, lumbos in insulis nouis repertos, desertis tamen, homines no timere: qudd si veru est,apparet no ob aliud nostros fugere,nisi quod i parentibus uestigium traxerint,quo illi laomines formidare soliti erant, neque id rationi admodum repugnat. Sed quocunque modo statuatur, indignum est eam uirtutem,quae Ionge excellentior sapientia humana uidetur,in uermis,aut plantae corpore collocare:neque enim ullus homo tam sapiens est, qus Uermem ab lutum undequaque effingere sciret. Tae .i3. Quamobrem Aristotcles duodecimo primae phi

losophiae

206쪽

DE ANIMORUM IMMOR T. Iosephiae,& secundo Physicae auscultationis, δί se

cundo de Generatione animalium, coelesti imprensioni merito illas tribuit: neque enim quicqua est in istis inferioribus,quod si ab omni intellectu,ac illius operatione, auxilioue secludatur, quod talia effcere possit. Hanc uirtutem passim disseminata

esse est,quae cum corporibus natura mixtis temporale iuncta anima uocatur,unde ille omnia anim

rum plena diuit, περὶ Νων γεν-ωs i. r. his uerbis: Eν ο τ οι μαντι θερειο τοτ φυχι ν άς Πο- ωρ τανα ποντα φυλῆς ἄνοα τQnod est: in hoς autem omni calor animalis,ut quodammodo omnia animae plan 't. Ergo dc in generatione, δύ in sensu principium

cognstionis extra esse uidetur,sed non eodem modo , nam semen generat nihil prorsus cognoscens, animalia sentiunt,atque cognosciit. Non igitur ex consuetudine tantum ad hoc mouentur, quae taumen Musar,cum non cognoscant se ager ed impexu serantur,a rationς quadam dirigi necessc est,nec tamen illam eis inesse:ut enim puer, qui ichnographiam pingit, en architecti ichnographi similiti dinem duxens 'octe quidem, ac quasi melius exemplum e emplo refert,cognitione carens, quam illet exemplo rem: sic in arti e artem, κMenuam,ia Puero uestigium rectὶ operandi sine ratione esse di mus, Animalia igitur haec nidum in. Orbem aut speciem multiplicem iaci ni,cum paleas α puluerem aqua madefaciant,no lutum, quoniam . per

se haereat,prociildubio a sapientistimo agente Amhernanturaes

207쪽

DE ANIMORUM IMMOR T. 2 orteriae. Porro tamen materia aeterna est, sed ob id deterna est: quia potentiam aeternam est. necessariuerat,tat actus etiam aeternus foret. At ab ipsa potenria,materia in nullo differt. quid est hoc igitur,materiam essc a ternam Potentiam rerum generabiαlium semper esse: haec si tolleretur, etiam generarario ipsa periret. Porro ut ad rem ipsam reuertar, subiun&it Aristoteles,diuiniorem etiam anima en Cap. se intellectum sed iam illud ostederat superius, longe melius esse intellectui ut a materia ipsa separaretur at anima necesse est corpori iunctam:quo iam pacto igitur haec esse simul possunt consideradum erit:nam sic unii esse intellectus,& anima nequeucrnec uero posterius accedere quisquam illum nobis iam adultis dicat. quemadmodum enim Sc in aliis sensim ad intelligcndum procedimus, nec ulla est dies,in qua primo odiise liceat,hodie coepi intellectu uti:quare cum sensim prorepat,ab initio illum nobis inditum esse necesse est. At mortalis anima, immortalis intellectus:necessariu igitur est,ut quo admodum Averroes inquit secundo Collectaneo rutra,anima nutritiua loco materiae sit sensitiuae,il- lla quoque menti denuo: at uero istae permurato ordine eis formae erunt, modum tamen coniuncti nis singularem habere necesse cst, cum δί ipse limmo in sua compositione talis sit,hoc est,quod dixit Aristoteles,animas imperfectiorcs inesse perfecti ribus,tanquam trigonum in tetragono, n5 tamen eodem modo sensititia in potentia est ad intellectia Uam,uelut nutritiua ad sensitivam, si per animam intellectivam intellectus intestigaturmam non ille,

208쪽

xos HIERON. CARDANI LIB. sed intellectiua anima,id est sensibilis iam intellicta

illustrata,in potentia est in ipsa sensitiua,antequam intellectus adueniat nam nisi talis potentia esset, Gposset unquam euadere intellectiva: nam si intellectus humanus animae equi aduenire posset, non tamen efficeretur equi anima intellectiva, quia non

talis potentia natura prius erat: nam de tempore, an una alteram Praecedat, incertum est. Igitur ut translucida corpora,velut cristallus,& uitrum,r

dios Solis intra se possunt recipere,ac sola ipsa etiairidis sormam in adiacentia emittere,sic fiet de huis mana anima cum intellectu quare animae huius ad intellectum unio,assumptio quaedam est, Sc ipsius ad illam quaedam illustratio: nimis uero absurdusueri tantam uim elementorum mixtioni soli tria huere, cum uix immortali parte addita, quantam homo habet tueri ualeamus, praesertim cum nublius horum, quae homini insunt tam multiplicia, vestigium in ulla bellua,uel uolucre, aut alia mo tali re deprehendamus. Ergo inintectus noster,

quod anima mundi non sit, quo nec accidens

diuinae substantiae,γω non m ui elementorum, quod non in potentia animae intellectivae iam praefuerit,quodin anima non eadem sit qua parte intelligit,ac sentit,iam abude declaratum estium qu modo animae nostrae uniatur, atque quodmultas facultates habeat sibiquidem proprias,animae autem partibus communicatas, etiam aperte oste

dimus,ut non mirum si philosophum nec simpliaciter plures appellata animas, nec facultates uires eas, quae in anima hominis essent, sed semper ani

209쪽

mae partes. Huius autem comunis uirtutis, quam Deus in mudum inquit,nullum familiarius exemplum sumere me posse credo, quam ex Herculeo

lapide, ex hoc enim in serrum, quoil illo oblitum' sit,ac etiam ei superpositu, uirtus profluit,qua seris umipsum ad septemones dirigatagitur quid mi-

rum est,eam ex Deo in uniuersum eadem ratione

Posse emanare:nulla tamen subiecta alia substatia, quae uirtutem eam deserat. Sed tamen ex hoc oriatur dubitatio, curnam Iapis dirigat serrum nam si ea uirtus in serro est,& rame agit,esse potest etia, ut animus noster sit uirtus sola sine substantia, Metamen intelligat.Respondemus causam esse cur nia hil scipsem moueat, quod ide actu erit, ut mouet, α potentia ut mouetur. Quamobrem aliud in

uere nihil prohibet sormas substaths proprias Mearum seipsas per se est impossibile,igitur intellectus

aeterni mouet,sed immoti sunmt corpora mouem tun& no mouennintestinus igitur noster tapsummouet consequentia obiectimam obiectum illuminat,ab ipso intellectus mouetur,atque sic intelligit: Herculeus autem lapis impressionem in serrum facit i qua serrum mouetur, non a lapide, sed a coe- Io,uel parte coeli terminata,ita quod hic lapis serrupraeparat ad motum,sed non moueCnunc non Io- .

quor de motu,quo illud attrahit,& haec est una virebus,quam si quis quaestuisset ab Alexandro Aphrodisi uel Galeno,respondissent,elle planei impossibilem,& super hoc suas, quas uocant,demonstrationes attulistent non paucas.Experimetum

autem docet statis cum multa alia in eo lapide mi o rabis a

210쪽

rabiliora etiam lateant,quae omnia simul cum moria,quo serrum impellit ad septemtriones, illos phi losophos latuerunt,& nunc etiam pauci, uita nulli omnes illius 1lires agnosciit. Sed ad reliqua traDeamus: Forsan aliquis p6sset ut Platonici eristismae mundi . sic tamen ut illa non ubique diffusa sit, nec substantia sua mortalibus 'communis, hoc enim demonstrauimus csse non posse: sed nec sic, nam deciduae illae partes aut commihuEt animam illam.geth; quanta,ac etiam commuta simul ut u-que auid inconueniens si enim ii tellectus esset cum . quantitate, unius eiusdem , rei essent infinitae in- tellectiones ut recte inquit Aristoteles: multo autem turpius,atque absurdius est, illum comminum tum facere, tam praeter quantitatem superadd m us, quod etiam in helluis, & lapidibus damtia mus:at si no comminuitur,quod desiuit si tantum uirtus est, non substantia, in eosdem incidimus Iais

queos, omni enim rationi repugnat, accidens esse

quod intelligat,& nos ipsos esse id accidens: quillae het enim , uel quantumcunque stupIdus, agnoscit semet quandam esse substantiam,non accidens, sed 'qualis sit ignorat cautam huius inserius assignabia mus. Sed neque anima hoc lumine illustrata sic potest intelligeremam quae initii intelligit, cum semet agnostat, lumen illud erit,uel non eric: si quidem Iumen, in idem reuertimur si non est ex re materiali, Ec diuisibili, res immaterialis, Mindiutinilis ehscietur Ostensum est autem, quando non necessorium sit, tunc animam eandem esse cum lumine

idem