Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

241쪽

DE ANIMORUM IN MORT. a aBilis ex omnibus de animi natura sententiis optimam, ut Philosophus nobilissimam,ac uerisimillimam elegit,ab ulterioribus abstinens, non solum quod incerta essent, sed quoniam fabulis anilibus 1 milia forent, grauitatem suam ,ac iudicii proprindignitatem undequaque imitatur, cdm meliorem non haberet. Sed iam protinus non paucae eme gunt dissicultates,ut primum rei ueritas patuit. Dicet quispiam iam,quid mea refert,si intellectus sine intellectu sui oblitus maneat,non ne idem est, ac si interiret.Respondeo,non de desiderio nostro nune

est disputatio: sed qu nam mens Philosophi fu

rit, quid ue rationi naturali innitendo tenendum sit. At vero Sc istud maximum est sic manere:nanque si magno morbo correptus memoriam matam Praeteritorum amittas, ut in Thucidydis pestilentia accidisse affirmant, an non tame magnifac res sanari,ac superuiuere,dummodo denuo iterum discere posses,quod animo contingit, tam ad corpus iterum accesserit,neque ured tam omnia illum

ignorasse existimes, ut etiam seipsum, nanque hoe ut demonstrari non potest, sic neque firmiter improbari:unum suiscit,eorum quae hic illi contigerint, a morte non meminisse. Sed quo nam pacto plures, cum in eadem sint specie, numero disserentes esse possunt At ego re interrogabo, quonam pacto tot sydera uno in coelo, uita enim pauciora animis nostris esse credam: neque enim assentior astrologis,qui ea M. κ κ i i . aftirmat essesed cum

sacra pagina potius, multiplicabo semen tuum dicebat Abrahae Angelus in Dei perssina sicut stel-

242쪽

a ι . MIERON. CARDANI LIR.

Ias coeli, 3 uelut arenam maris. at nisi infinitum. stellarum numerum constituas,abusiva compar tio est. At nec hoc a ratione naturali absonum est,

iam notabilium minimae centies terram conti aer eant. paruas igitur, ac pusillas absque numero quod & lacteus edocet circulus esse credendii est At haem persa non differund: nam materiam non: Cap.63.e. s. continet c tuo ut primo Sc octauo Physicorum; T.cap. Q. ςδ- α pruno Coeli, ac octavo, δί duodecimo primae

i. i, philolaphiae, dc in libro de S ubstantia orbis ab

'PH Averroa colligitur. Sed dices materiam quae eae actu continere:illi uero negant potentiam. At ego dico intellectus perfectione per se differre, quae tamen sub eadem serma conneatur nam is hoc Philosephus cos dit, qudd stula a .stella pertastione differt quia irma a Hrmae M Averroes in secun- Ca. do Coeli apertὸ bis confitetur, stillas sub una specie contineri, reprehendit hi Auioennam, qui illas sub mdem genere tantum collocabati, i Sic dico intellectus est :& distinctiis librinarum materia Iliam facit semper diuersitatem in specie, quia est aliquid sub illis,de est prima materiaia qua fit mox positum.Erex hoc apparet, cur tam pauci ho nes sint eruditi, re magni ingenii: nam requiritur, - intellectus praestans, 5c corpus bene praeparatum: nam ex quatuor coiuuctionibus,scilicet intellectus nobilis cum corpore nobili aux ignobili, item in tellectus ignobilis cum corpore ignobili uel nobia: Ii,solum est una,in qua contingant PhiloΩphi cla--.ri, Minea etiam requiritur regioMeducatio, ualituri

do,uitae longitudo facultates.Esse autem si osten-

243쪽

DETANIMORUM INMORT. a 3

Aesopi fabularu autoris historia, cuius animus excellens in corpore ulli non solum irtuna, sed am natura habitauit: alii cum ingenio, mem ria, Sc commodis polleant, non tamen in magnos Uiros evadunt: nam illorum agens intellectus ignotalis est,licet praeparatio optima sit. i. Sed iam multa occurrunt dissicillimae inimum quod Philosophus tertio de Anima inquit, Is igio Cap. .

tur intellinus,qui animae nuncupatur dico autem Cum, quo ratiocinatur anima,et existimat nihil est eorum prorsus actu, quae sunt antequam ipse in-

telligat. Subricit rationem: quoniam qualiscunque natura Ponatur,impediet, ne quicquam intelligata Concludit isitur, qudd nulla sit illius natura: nos autem Iumen quoddam agentis intellectus illum esse posuimus. Rursus infra, Intellectus potentia quodammodo est intelligibilia ipsa, actiomero nuhil est eorum antequam ipsa intelligat: oportet autem in ipso nihil esse, perinde atque in tabula nihil est actu scriptum,antequam scribatur .Deinde affirmat hunc eum esse intelligibilem,ut reliquae quod uero intelligitur,si sine materia sit,idem est et,quod intelligit: at uero iam dictum est, illum qui intelligit,nihil esse,nisi postquam intelligit,id est purum 4

actum. igitur omnino etiam intellectus agens talis erit:nam Sc uniuersalia, quae per intellectum tam tum sunt,nihil sunt extra intellectum.

Tertium, quod dissicilius uidetur est in capite . quinto,dum dixit,

244쪽

Id est: Quae autem potentia tempore prior in uno, omnino autem neque tempore, sed non quandoque quidem intelligi quandoque autem non intelligit. Igitur agentem intellectum cum semper in Isis gere uelit,uel unus erit in omnibus hominibus, ut Averro 's oem atris censet, uel extra nos: nam n his constat ipso experimento, nos ipsos haud semiper intelligere. c/p-7- Quartum, quod subiungit In eodem tertio,

haec uerba,

γματα νοῶν. αρα A pta Sisa τῶν Matuta σμε- νων M vοειν. - φω ν μα κελαθι γλ ων - , n ν, σπιν ρ υSU . Quod est: Generaliter autem, Intere 1 est scala actum,ipse res intellectae. An vero esse posit, vis re torum aliquid intelligat existentem ipsis non scpar tum a magnitudine posterivis considerandam. Quae hic duplex ratio . dissicillima etiam uir que emergit, δί qudd intellectus nil sit, nisi res illaCap. i. intellecta,& quod non separetur, octauo etiam de Natura animalium dieicut enim in homine ars, sapientia, prudentia, sic in nonnullis helluis inest uis quaedam eiusmodi altera naturalis: constat hoc e se plane argumento puerilis aetatis, in qua futurm rum habitum,Sc quasi semina uideris. Et tame per id tempus animam hominis nihil disterre a bestu rum anima prope: dixerim. Ad horum primum. negat

245쪽

DE ANIMORUM IMMORT. x snegat Theophrastus adeo absolute hoc debere inatelligi ut nihil omnino sit, imo nec ipse idem: u

rum nulla iam est substantia: nam nec materialis, obstrueret enim nec materia cares,essent enim duae

subitantiae immateriales in homine,quod necP u rum est,nec uerisimile: δύ hic fuit Themistii error, quem quasi secutus est Averroes hunc tamen intellectum postmodum scientiam rerum philosophus infra esse docet,uelut Philosophiam, Geometriam, ac Theologiam. Sed de his paulo post clarius interminorum interpretatione dicemus, quanquam Sc superius iuxta Alexandri principia non pauca ostenderimus. Esse autem lumen intellectus agetis potentiae intellectum,ia proprie loqui uelimus, nonegamus: nec hii sed qui postmodum perficitur, nihil esse affirmat Philosophus: clarum autem est, nihil nec hanc, nec sequentem cum dictis pugnare autoritatem: nam in secunda autoritate docemur, intellectum potentiae seu patietem, seu materialem differunt enim plus nomine, quem re ipsa esse etiam intelligibilem, ut idem in seipso recipiatur: atque hoc ad propositu perinde maxime est,quo ascientia de anima intellectiva ea ipsa est: nam Sc intellectus est, Sc trahitur in libro tertio de Anima:

prout tamen est in ipsa mente,non ut scripta, quia intellectum patientem sutipsius receptiuum nemo negare potest,neque repugnat dictis, quinimo at toritates hae adeo. illis,quae iam demonstrata sunt, nulla eX parte reptignan Ut etiam non minimum fundamentia eis praestent. Verum tertia longe difficilior est, ut qua nullum aduersus opinionem n - q 3 stram

246쪽

stram argumetum efficacius inueniri possit,ut nisi omnibus parem asserret difficultate,seu qui unum

seu qui mortalcm censuerint intellectu m,aut duos, ambos immortales, aut formas hominum, aut principia tantiim,uoluntariam nostram interpreta

rationem in Aristotelis uerbis quis posset suspicari. Vertim citis nullis alns ea autoritas minus exhibeat negocium, nobis etiam pene Blis nullo contorto Philosophi sensu, aut uerbo responsio clara patet.Liceat igitur,quod in singulis pene argumtatis Pomponatius sibi usurpauit, nobis raniam in hoc uno difficillimo argumento iacere, ut scilicet

Contra argumentantes argumentemur, ita tamen

ne argumentatio haec pro responsione satisfaciat . Ergo tria proponit Philosophus,intellectum agentem sine patiente nihil intelligere: intellectum agentem semper eodem modo ad ipsiam intelligendi actum se habere intellectum patietem corruptioni obnoxiii,atq; ideo non semper intelligere,atq; haec omnia intra parui spatii meta.Dicat igitur,quo napacto finis hic tractationis de animae immortalit te secu non dissidebit. Averroi certe no licet etiam ultra suum comentum id tueri:nam patiens intellectus corruptibilis,& sine hoc nihil intelligit agens. at uero si dicat,semper alique intelligere patiete intellectu,uel igitur agens no uere est immortalis,uel patiens est corruptionis expers:quoris Drrum tam

tradicitillius opinioni,quam etia philosopho r Pugnat. Addit aute praeter haec Averrois opinio .illud absurdissimu,quod intellectum agerem facit Deu.Ergo Deus sine nobis nihil intelliget,quia uerba haec

247쪽

ha haec extrema ad poiatiae intellectu couertit: sed par hic labor, Sc maior absurditas: na & huc praeter agente facit immortale. At sine patiere hie nihil intelligit. hoc audem iam falsum,qudo prior illo sit. Sed praetermittatur hoc inconueniens:hic aute uel in uno, et in uniuersis cosideradus est hominibus: si in uniuersis,igitur α hic immortalis, erut4 iam tres in homine intellectus immortales aut si hoc nosufficit,nec erit qui potetiae est immortalis,cdm Scille solus respectu omnium hominii,no unius semis

Per uigeat si uero ad unum referatur homine .plane uter Q erit mortalis nam non semper intelligit, Uel non intelligit. haec autem ratio prscipua animi immortalitatis.seu agetis intellectUS. Deteriora uero,ac absurdi'ra,cum ad reliquas si quatur opiniones,ad responsione me conuerto.nam de Alexandro,uel popanatio quid dicam qui nosolum nihil .habent uerisimile quod respodeant, sed neq; quod fingant.Ergo Philosophi sentia incocussa, Sc nulla ex parte tibi absimilis manet: intellectus hic im-

materialis agens ex uno fonte proficiscitur in pluris distributus, a natura illuminat semper,& semper habet primas fecit notiones, quas quida comumsanimi sentetias,.aut prima principia appellant: ipse uero nec nunc modo intelligit,nec modo non:

sed ad suam quide intellectione eodem modo sem-Per,ad humana autem no semper se habetied cum immiscetur,tuc intelligit, cum paties ipse intelligit. At hoc ne 3 arguit,ut in Unu omnes intillectus c5 Uentant,sed potius,ut differat. Quod uerd nihil sine Patiente intelligat, clarii cst,de acquisita scientia illu

248쪽

a s HI E RON. cARDANI LIB. loqui,non de primis notionibus: nam has illi naturaliter inditas esse fatentur: hoc uero tantam dum corpori iungitur dicit na ut diximus si de separaisto intelligat quis illi hoc retulit imanifestum est igitur quam clarer,quid ueller, quasi enigmate nobis: expressit. Succedeti authoritati respodeo, proprie late sermonis Graeci ostendere, si per κατ' iνέργειαν, intelligamus schema esse hirgo proprie t quedo,quod secudum actu est actu est, Ec ad acta exit,rio quod antea solum potetia, ut prima mat ria,uel praeparatio sit sed quonia actu existens non exibat ad actum: igitur antea substatia erat, quare hic de intellectu speculativo loquitur, hic proculdubio res est intelIecta,quare istii d cdtra Alexa .dri Sc Poponatiu est,qui agente,& parietem nihil esse puta sed solam praeparatione praeparatio a

test: extrema pars utraq; amplectitur dubitation: An in magnitudine existes intesIigare' an intelliges possit esse in magnitudine. Alia autoritas ordine, que diximus docet nam extrema perfectio intellectus humani proxima est intelligetris, minima hi ro materialibus formis persectissimis,sic intellectus humanus per gradus hos distributus mortalia diuinis continuat,habet. in altero extremoria diutinos pene homines,in reliquo,ac ex toto sibi core rio extremo besiuinos. Porro adhuc magis in imis perfectis, ut pueris, ac mulieribus hoc apparet, uvno absurde quida seu fingat,seu doceat, malium the Iege sua statuisse,dixerint, mulieres carere humana anima immortali:na ad Operatione ferme re E cter di

249쪽

DE ANIMORUM IN NORτ.cte dictu, m no sit sexus,ut pueroru aeraS,Permutabilis.Porro nominus dissicilis ut diximus autoritas duodecimi primae Philosophiae, quam mulsi

Pr immortalitate adductit ad euadendit: sed cum illam etia superius interpretati simus,nunc ea praeterire decec unum taniam ad ij cientes, hominis Ermam eise intellectiva animam,corporiS autem marerialem,utrano corruptioni obnoxiae animae intellectivaelo ana,Murn,principium, o omnia agimus,intellectum hunc esse agentem, atQ uere immortalem, de incorruptibilem.

Solutis . Gumentorti cotra animi immortalitate.

V Erum cum multa aduersus haec pro Alexandri opinione ab initio dicta sint, alia uero pro Themisiti, Sc Simplicii , ac Averrois unitate, nam de Theophrasto cum eius libri,qui de anima

inscripti erant,exciderint, incertum est, quam ille

de animi substantia sententiam habuerit: operae Pretium nunc esse duco,ad singula obiecta respondere. Cum itaq; primo dicitur, illum in senectute

deficere negamus secus, quam in morbis: at Herdis morbis restituto instrumento redit,in senectute non redit,quia instrumentum non fas est restitu re,igitur instrumenti causa Pericat hoc manifestuira est immortalitatis argumentum, cum inu lidus non fiatuiribus decrescentibus , sed ad multam augeatur senectam: non sic ulla uis corporea, quid igitur maius habent negocium,qui sequuntur Aphrodiseum ex hoc argumento, quam nos: Nam ex superstructis iam imaginibus hoc accidore dicunt:Sed tamen memoria adhuc pereunte ma

250쪽

net mens in senibus, at o prudentiar indiciosus ne acta Tiber a ,δί Augusti sub extrema senectute, at Seueri Pertinacis, qui Getae pater fuit. De Intelligenriis non est quoa nunc dicam: non enim ignoro mouetes orbes quam paucas est. docuerit

Philosophus duodecimo primae Philosophiae. At itero quispiam me doceat, quid haec uerba signifi

Hoc cli: Quapropter nis; in loco isse nata sunt, . neq; ιι mpus ea acri senescire,nos est ulla viliu3 mutatio . eorum super extimam lationem coeli posita sunt:

sed nec pati,nec qualitate ullai permutari optimam h bentia uitam, ex sa cientifimum omnibus indesinenter seculis. Etenim hoc nomen diuine pronuntiatum est ab antiquis. Quod enim finis est unius cuiusui coni

nens tempus,cuius nihil secundu naturam extra est empiternitas uniuscuius'; nuncupatur. Haec cum ille dicat, pluraq; extra coelum faciu. sempiterna,non est quod de Deo tantum interpretari ea uerba possimus, sed neq: de reliquis intelliti genrus, cum illae non possint extra suum orbema, esse