Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

251쪽

DE ANIMORVM IVRMORτ. . t esse.Itacu Averroes confusus, quid eXponeret non habeba tum maximὸ, quod non tam clare in sua uersione mentem Philosophi liscuerba reddebat. Sed hoc mittainus: nam suspicionem adducit, ii luisse Philosophum, quod Sc fides nostra sanKir, inon mouentium intelligentiarum numerum esse maximum: aut forsan de animis ipsis int limit. Quicquid sit,ino longe facilius argumenrum dilaero,quim his uerbis uerisimilis adhibeatur inter-Pretatio illorum sententiae, qui solum mouentes intelligentias iuxta Philosophi opinione stariiunt. At uero animalia quanto uiliora, tanto numer siora,ut pisciculi ac formicae: Deus unus est, quia Perfectissimus: nostri animi, quia medium .interoeterna, Sc mortalia possident, illis conti lienter numerosiores,liis pauciores erunt.deniq; stellas ut iam diximus Mon pauciores animis esse crediderim,etiam si octo tantum orbes italugiatur at plures esse necesse est.quinimo si uera lateri uolumus, illorum incertus erit numerus nouem Alphonis statuit, Purbachius decem, Vernerius undecim: Omnes rationibus uerisimilibus numerum auX runt.Quod si animi etiam ex uno prodeat princia Pio,quid absurdi continet opinio nostrac non ne aquae partes sunt innumerae,nec unius substantia, cum alia eade numero existit quod si per se etiam stare credantur,nullum incoueniens sequitur.Ego tamen nulli intcllectus nostros assimilari rei magis,quam stellis ipsis posse crediderim , seu numearum,seu naturam spectemus eu reuolutione, qua

252쪽

HIERON. CARDANI LIB.

to dicimus propriam habere operationem intelligere,sed no huius generis,quanquam nihil obstet

cum rediturus fit animus, uelut etiam in corpore torpere per somnum. Succedenti uerd rationi o

currimus, dii Aristotelis dicta flavo de Natura

animalium interpretaremur: omnis tamen scientia quantuncunque eXigua diuinae naturae particeps est. Neminem ad nos uenire nondum tam certum

est nisi Philosopho credamus, qui negat illos r cordari esset etiam labor,ostendere,si recordentur, quomodo nostris sensibus se ingerere possint. Ferimur ad malum,quia portio diuina non ad mores, sed inιellectum instituta uidetur. Hores compositi sunt,tripleae enim operatio homini, Intellectus, Mest sapietia, Corporis edere bibere, hominis totius audere ustum es. , decuit quae communia essent Ec in quibus homo probaretur,unam Partem tantum sibi adscribere, gloriae cupiditatem habemus, quia praesentia etsi minora sint iis quae absunt, quanquam ualidioribus plus mouent. Celebr mus autem Homerum Achillem, quia compa-

. ratio inter homines est, non inter iam exutos cor

pore animosmam δc pueri pueros obseruant, magis de illis curates,quam de magistratibus, Plusin aliquos coaequales, quam reges admirantur, an ideo diminutionis regiae maiestatis hoc argumei tum an potius illorii imperfectionis ob aetatem nobis autem ob mistionem c morte formidamus, quia uel dissolutio,vel interitus,utrunq: Per se maritum,& est sensitivae hoc priuilegium: plantae non timent, δί nos timere non deberemus: helluae timent

253쪽

DE ANIMORUM IMMORT. an ment solae sic,ut meritor timeant cur uero non se per intelligat,& quomodo etiam semper, iam declarauimus. Porro diuersitas opinionum dissicul- Latem Pari de psi a lex nostra tradit causam esse diuinam Offensionern, Philosophi aut non conce duras,aut illam reuertente animo in corpora finiuitempore an non reges morte sontes puniunt,& est

haec poena ad temporis rationem collata infinitae alii ad carceres perpetuo qui sententiae causa, licet non uitae humanae conditione, perpetui sunt. De Pliilosopliis autem,poetis,ac historicis, non est, ut contendant illi, qui mortalem animum statuunt, , cum iis,qui eum asimini immortalem, ne enim est coparatio ulla,nec quisquam qui sapia ueliri, . Aphrodisti sententiam tueri,ad calculum erudit rum hanc deducet controuersiam.Ostendimus auhse in libris de Archanis aeternitatis.Esse avaaliquem pocram leuem, qui de honis maledicat, quid mirum multo minus mirum in Platone,qui eos e republica censuerit explodendos. De bestitis satis diximus,meri illam sententiam posse,sed non adeo ,ut de sola hominis intellectiva cosentaneam. xum rationibus,tum Peripateticorum dictis. Tale mur,hos unum tantum esse in homine i bellicis distinctum,rationem siquidem, idest intellectus sumstantiam: sed ex hoc uno plura pendent, propter quae δί necessarium est am dicere, Se esse immo talem:dormientibus autem, sicut Sc morientibus, spirituum operatio,non intellectus substantia toti litur,quanquam nec id perpetud,sed in morte,uinculo, Sc carcere Iiberatur.Infinitum numerum n stra

254쪽

A . HIERON. cARDANI LIB. sera opinio non admittit, cum certis legibus conasiitutus illorum numerus satisfaciat. Plurima uerdindicia cum immortalitatis animorum snt, nobis, stire modum non est concessum, forsitan finis r tione non enim liberi essemus, sed metu coerciti. 1ientiones pro his di luendis, ac commentationes ridiculas Pomponatius saepe molitus est,qus adedabirdae sun ut si modo historia constaret dem mortalitatis non parum augere possent. sed qui callidiores sunt negant ea fitille uera,ut reseruntur: . niachinas uerd responsionis irrident : eandem ob causam prohibemur nos ipsos,qui simuς, agnoscere: ui enim,non uinintate boni essemus. hic autem sinis. eterum Moiensi huius causa est, qudd se sus inintectum apprehcdere nequitantestastus aliatem sertire non potestrat ut in corpore est, Gasus ut potius,quam intelligedi indiget,ut sciat tibi sit., De partitione didium est, nullo tempore defuisse; qui animos dicerent immortales: nam Sc qui coisiunt simulachra,credunt tartara, α animos super esse e fateor plurimu interesse ob fidem, tam qi Amitius mortem ingruentem, Sc aequiore fert ani- mo sed seu credas,seu non credasia, superest tamen. argumentum uero ex memoria sumptum non imitalidum fuit apud Academicos qui omnia nos recordari putabant , eandemm esse memoriam, M Gentiam: belluas uero ob id animum, Sc intelleis ctum habere.quae si ita essent, dilucidius quam ab

Illud tamen constat manifestis prodigiis aduersus inualescentem hominum petulantiam, ac pertinaciam singulis aeuis declaratam: unde fabulosas in-

255쪽

D Ea A NIM O RV M . IMMOR T. δ=s ullis aliis animi immortalitas ostederetur: sed non est. dicit Philosophus arre aeterna memoria: a nec

nouam. hanc pro argumeto Plato commemorat; non nesciu eam aut non esse, ut uim esse corpo ream .as ctim uideret nobis natur liter indita primcipia,as inter ea hoc unum magis a quam aliud, in etiam edocust nos ut spectaremus,an &idem in reliquis, quae a nobis cognoscunturi continge rex, Ari teli autem uisum est omne doctrinam.

α omnem disciplinam ex praee3istenti esse coges cone. Mare si aliae propositiones aut sensitius cm mox mi Messario procedunt, non est memoria hoc nostrum scirernam illos videmus, qui aliquid memorix mandauerint, non alienis, sed eo ipὶ

quod didicerint, ut rix dentur, indigrite. Galeni

fundamenta satis iam, M.eY abundati sustulimus, Pli ii ignorantiam, δί Aphrodisti ambitionem declarantes. Quod descimis subricitur,tribus m

di sed tamen difficulter,apud Philo sophos defix ,

di potest: primus, ut mergi corporibus poena sit. diu abesse uoluptas: inde qui tartibus imperfectisetacedunx, aut forsan qui diu hic uersantur miseri sunt hoc enim declarauimus in libris de Conlal tione. Alius modus est, ut intellectus hi plenius,

abundantius p perficiantur,aut tenuius,aceta ilius. . , Tertius, ut redeundo siqnt puriores, rexqrdeturin ultima,ac extrema perfectio,' ia uni tantiim copulentur. Sed Philosophis non Ob poenam,uel gratia exorta immortalitatis intellectiis opinio sed ob iIlius potius substantiam. Itam secundum illos nondum decretum est singulariter demimaan uniuer i sum

256쪽

sum autem uidetur omnis aeterna substantia crimciatus,imo affectus cuiuslibet expers. Continuit iis, Sc assinitatis in homine omnium uirtutum causam declarauimus,quoniam medius ille sit, Sc participatione de mistione substantiae inter aeterna, ac mortalia:& si talis non est,sed magno discrimine uirtutes disiungerentur, non posset esse homo pe ennis. At uero ut ad belluas confertur, differentiam a ima,ac tanta apparet,ut quae in homine sint, quia intellectu assiciuntur, parum differre potius ab intellectu existimes, quam a sensu intellectum. Quomodo autem in loco sit, Sc quomodo adu niat,dubi lationem non parua habet, quam etiam Averroes non subterfugit: habet autem tot lon, hoc uno difficiliora opinio illa,ut ad hanc dubit tionem nemo aduerta si enim in semine mens est, nec diuiditur,quomodo est immaterialis & si non est,quomodo nobis aduenire Parem autem habet dissicultatem seu ex India,seu ex corpore matris in filium,qui in utero est,transmigret. Esse autem in ioco,parem habet difficultatem, etiam si mortalis existat.Ergo & ut adueniat,& ut sit, commune aliquid habet cum contrariis opinionibus:qua enim ratione intellectu in nobis esse dixeris,eumo mo talem,eadem ratione ego, si immortalem dixero, tumor in nobis esse: nam quod ad immaterialis substantiar modum pertinet,unde dissicultas coim sistendi in loco exoritur, par, atq; una eadem causa,atq; conditio est. Stultum uerd est credere, ut in loco actu sit, at ei coaequali, nam nec quantitas est,nec ulla quantitatis ratio:non est punctus in lo-

257쪽

DE ANIMORUM INMORT. x et co , quia individuus est, multominus intellectus: neq; uero Psrendu est,an sit in puncto,an in loco, an in magnitudine: est enim haec dubitatio prorsus eorum,in quibus imaginatio abundat,& deficit intellectus siue enim Deum,aut intelligenti iis, aut intellectum, in loco posueris, seu in uniuerso, seu in puncto, inaudita sequentur inconuenientia. Quare Aristoteles dixit, Deum non esse potetiam in magnitudine nisi quia non est nec in indiuiduo, Ut punctus,nec diuiduo,ut corpusdinea, uel superficies. Sed tamen opus hic, uel ibi manisestum est. Fateor, sic determinatum Iocum habere uid

tur,hoc autem ut mouet, non ut intelligit: nam

quod mouetur,corpus est, Sc omne corpus est in lacornem uero ut intelligit,est in ambitu totius,seu in loco,ut quarto Physicae auscultationis describiatur locus.At uero hoc durii quibusdam uidetur, φῖ qui nil nisi corporea cogitant an uides, cum inte, ligis coelum,te in coelo esse secundum intellectum cum mare,in mari c nullibi igitur est, cuni terminos c5cipit uniuersi aut Deum.Rec' inquam se uxor dixi Vbi thesaurus tuus bi cor tuumquae enim intelligimus,intelle.'ui patienti eadem fiunt:

M si duo simul concipere posset, duobus in locis

esse uideretur. Verum nec in aliquo,ut diximus loco est,nec duo intelligere potest: intelligit comple xa,sed unum facic quae autem omnino libera sunt a materia,multa quidem intelisgunt,sed omnia i meri Ut unum,eoq; ut nobiliora, sic simplicius ea intelligunt.Deus igitur seipsum intelligit tantiim,

nam ipso nihil est nobilius, nobilius autem4ntelli-r gl

258쪽

ΗIERON. cARDANI LIB. git ex omnibus unum si tantum intelligit: at ueta

in hoc uno cuncta. Intellectus noster ab hac unitate est remotissimus, ut qui solus successiones h heat ergo tamen a natura generali intellectus non discedit,ea est,ut unum tantum intelligata. comploxa aute quasi duo facit, quia duobus simulachris indiget,ut id intelligat: ut si homine lapidem non esse intelligo,N hominis, dc lapidis simulachro indigeo.Concesso autem,qudd intellectus media uoluntate moueret nostrum corpus,solet quaeri,quomodo hic incipiat mouere, an te transitus siquis si aut quomodo contingat:nem uero illud,ut indiscussum,praetereundum,quod Philosophus iuxta quorundam sententiam supponere uidetur, Indiuiduum scilicet moueri per se non posse, imo nullo modo,ut quidam putant: non est enim indiuia duum, quia omnis forma aut corruptioni obnoxia est, at ideo Sc in materia, Sc in corpore, aut

coelestis,& ea corporea,aut materia caret hanc amtem declarauimus non esse quantitate diuiduam, aut indiuiduam: disserentiae enim rerum PraesupinPonunt genera,quare non erit intellectus, cum nec quantitas si nec quantitatis principium, nec diuiduus,nec individuus. Hoc autem non absimile est, de intellectu quaerere,an sit individuus, ac si quaerat,an albedo sit calida,frigidauci remota enim est natura calidi,ac frigidi ab uniuerso genere albedinis,& colorum:at longὸ magis abest intellectus aquantitare,cum omnis quantitas quandam mat nam praesupponat: intellectus aute materia prora sus caretagitur albedini calor non conuenit, ness

259쪽

DE ANIMORUM IMMOR T. frigus: at intellectui diuiduli esse, uel individuum

etiam repugnat.Ergo ut ad primam reuertar dubitationem,quod mouetur successione haber,& mo

fectam habent successionem: nihilominus indiuiduum, Sc punctus continuo motu procedere posissent,nec tamen linea,aut continuum ex indiuiduis

componetur: hoc enim plane impossibile est, sed in qualibet temporis parte puctus lineam perficit: esse autem punctum,& lineam, haud dubium est. Nam rad i solis cum stellam,uel lunam lagunt, Euclide in tertio libro, si radii solis omnino recti

sunt,& lunae corpus,aut syderis exacte rotundum in superficie tangunt obliqua, ac exacth rotunda, cuius terminus circulus minor est: at uerd duobus radiis cocurrentibus linea perficitur, tribus autem punctus,quod nos ostendimus praeter caeteros in

libris Elemetorum, ubi de solidis loquuti sumus:

quare dc punctus est,iM punctus mouetur, uerum successionem a spacio habet,ac continuitatem non autem in se,ipsum etia per se moueri nequit, quia per se esse non potest: nam omnis punctus est alicuius lineae extremum,omnis linea superficiei,omnis superficies corporis , corpus nunc Sc naturale, M mathematicum intelligo, huius autem proprie l-titis autem uere idest corporis naturalis. Sed iam od propositam dubitationem reuertor, est autem dimcillima,quomodo nobis adueniate Sc cur c an

sibi imperetc dicere enim, quod in nobis est, quia operatione incipit se manifestum facere, nihil aliud est, quam Anaxagorae assentiri: neet enim quod r α ad sub

260쪽

' HIERON. CARDANI LIB. ad substatiam attinet magis in nobis est, quam in

Uermibus,tiel in coeno: hoc aute falsum esse ostensum est.ergo intellectus mouet corpus,non ad cor Pus mouetur,neq; enim indiget illo,nec ab eo prouocatur sic intellectus coclestes subiectu suum mouent,at hos,quia diuersi sunt,ab uno profluere u risimile est: M sicut sol hoc quide lumine domu meam,alio aute tua illustrat sic est de intellectu,uniam in hii; homine hic,alium alius illuminat: quod Averrois ferme: tertio de anima fateri uidetur, inquit enim, ut materia prima omnium sensibilium formarum subiectu existit,sic intellectus materialis Uniuers Ilum palam enim est .materia prima una esse,sed tamen diuersis partibus,diuersist teporibus sermas successiuὸ recipere,non simul omnes, nec secudum eandem parte.quare haec opinio Averrois opinioni quasi similis est,na nec ille indivisibile dixit, sed

dicit,non aliter se habet materia ad suas formas, quam intellectus ad suas,nisi quδd materia illas nocognoscit intellectus aute cognoscit. Sed hinc smi res prioribus,nec minus difficiles oriuntur dubitatione . Quid enim impedit intellestiam,ne alium illuminet nam in Solis lumine manifestus est obex,

corpuS non peruium: at in intellectu nihil non est peruiu. Declaratu est etia,intellectum esse in anima, hanc autem in parte cordis,quae quiescit,in spiritu liquidem substatiae illius intellectus igitur hoc modo δί in loco es Sc ad locu uenit. Veruntame n his magis arduu est explicare, qua ira docere solutiones est aute latio intellectus mei ad me,de tui ad re uniO:ςrgo nes tuus in nec meus te illuminabit