Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

261쪽

DE ANIMORVM IMMOR T. Mi

inqua m unitur autem,quia hoc placet et,qui estis Ilus origo se dum naturam: neci enim minus est uerisimile intellectus distribui hominibus, qua in solis lumen,ac uirtutem illam generationis,& tute- Ire horum inferiorum sontem clementis : at de illis satis constat,& quod distribuantur,& quod diuersis partibus ipsis assistant.quare huius intellectus eadem fermei ratio est: est autem in corde, quatenus in anima est :motor enim illius,& principium assiimit eam, nec tamen illius legibus circunscribitur, nec in hoc lumini potest assimilari, non luci: nam lumen est ubi corpus est, intellectus autem non est ubi corpus est,cum nullibi sit: neet uerdest secundum imagine ut lux.na Solis lux in Sole est, imago inter mortalia uolitaCat oculi uident luce Elis,

no lux ipsa est quae uidet Porror intellectus ipse est qui intelligit, no aliud quicqui in ob intellectum, igitur huius omnis disterentis causa est,quod prorsus materia uacat, at ideo solus intellectus pro exemplo intellectus nostri assumedus erit, solusci conueninitam ut intellectus,qui orbem Lunae mouet,sic noster,nam ille nec in superficie est,n5 enim mouere posset nec in parte ulla, reliquum enim ui ada moueretur:nec in toto, esset enim diuiduus ad diuisionem coeli parcium: ipse igitur per se est, virtus illius aequaliter per totu diffusa, aut forsan non aequaliter: nanq3 quae iuxta Polos aut non

mouentur omnino,aut tardius mΟUentur caeteris

partibus, si concentrici sint omnes orbe ut Peripatetici sentire uidentur. An uero in tempore aduentus hic accidat, an in instanti c quo ad ipsumr 3 quidem

262쪽

asi HIERON. cARDANI IB. quidem neutro modo, diuina enim de prorsus

aeterna nec in tempore sunt,nec subiiciuntur illius terminis, aut partibus: intellectus autem ut noster talis est, ad nos uero comparata ratione non in

tempore fit, habet enim rationem potius formae inducendae, quam motus: uertim Ec quietis primus est terminus, motus autem nullum est im-

tium,formae autem persectio instanti completur: sed nunquid in discessu, ac morte c uidetur enim non dari primum hoc instans,quo aliquid esse de- . sinit: uer im ut in motu diximus, quietis hic pririmus est terminus. Difficilia haec sunt, de ob id etiam hanc tractationem difficillimam Aristoteles appellauit ob tria: primὰm, quod singularis: in .

nullo enim alio mortale cum immortali iungitur,praeter quam in homine, ideo exemplo caret, δί comparatione: secundo, quiae immaterialium essentiam tractat, quae a nostris sensibus est remotissima: tertio, propter nouitatem, quae in elementaribus claram causam habet, in aeternis deest: oportet autem Sc hanc, Sc materialia M .mul Ec immaterialia intestigere non est autem -- scurum, dissicilius esse tria tractare quam unum: ergo ut ad primam redeam rationem, causa cur motus esse in instanti nequeat,est, quoniam quod mouetur in loco diuerso, etsi in instanti esset in

tus, esset idem simul diuersis in locis: at formae

aduentus non talis est, antea non erat,ic nunc

est,ut etiam quies: quietem uero in instanti incia pere ex hoc clarum est, quod non mouetur in eo, etsi post desinat moueri, nec amplius moueatur,

263쪽

DE ANIMO RVM IMMORTquis dubitat tum primum quiescere coepissec Empo nem id dubitandum, an nobis motis molle . tiar intellectus, an etiam per media illum deferri necessie sit: nam cum non moueatur ullo modo loci motu, ut qui in loco non sit, nec mouetur in nobis , nec a nobis dum movemur, nec spatia ulla cogitur pertransire. Itaque ut tandem colligam , rationem , ho no ,α corpus in Ioco sunt, intellectus operatione ipsa in loco est, diffinitione etiam est in hoc homine, non in illo, nam Sc hoc termianum habet, nec tamen mouetur. Diuidit autem ac enumerat mutationes formarum materialium,

cum haec una sit immaterialis,nec plane in a nec tamen ut uector,sed krma quidem tariens intellectus,& anima in qua ille est,hic uero totius animae

Pars, Sc eam partem, quae extra ipsum est sibi aD sumpsit, ob id solus sibi imperat. miramur curtam dissicile hoc intelligitur c at non miramur quae prorsus esse nota deberent, de non sunt, quale est, quo nam pacto ignis pabulo perpetuo im. diget, si elementum est c de ubi nam illud habet, dum in sphaera sua est c ob hoc alterius rationis hic inferior esse creditur ab Auerroe, sed hoc ad- 'huc dissicilius: nam nec calidior hic illo esse potest, aut siccior. Diffundi autem illico intellectus uim ostendit Solis lumen,& reliqua diuina: dc non lucis sola imago lumen est, ut quidam aiunt: neque

enim calefaceret,nec clarius medium redderet, sed

est aliquid maius pura ea imagine.Porro re subtilioribus rationibus ueritatem intellectus substatiae quaerere non debemus, difficillima enim omni m

264쪽

αι .HIERON. CARDANI LIB. parte,3c quae uix conciliare possis, occurrent: sed ex sensatis, ex experimentis, re his quae quotidie oculis subqciuntur, ex ipsa deniq; intellectus su stantia: nam dissicilia difficilioribus quaerere, nihil prorsus aliud est, quam seipsum seducere, alios psallere uolentis ob ambitionem, atque temeritatem : neci, enim obscurum est, cum tot quae niti oculis iacent,ignota nobis sint, diuina atqs modis ferri,intelligere, gubernari, qua noster hic animus corporis uinculo alligatus,& sensuum lege arct tus credat,aut existimet: id forsan haec dubia, aut Doluntaria dici possent,nisi eadem distacultas, quoad hoc argumentum attinet, urgeret Almam drum : nam inter nos Sc illum hoc tantum inte est, quod ille accidens putat esse intellectum, nos substantiam: esse autem immortalem ex substantia,mortalem ex accidente protinus sequitur sep ratus autem intellectus, intelligit ut separatus est, sed non perfecte, defertur autem Ut ens naturale

in hoc magis quim illud, impulsum habet, nam nihil hoc prorsus caret, igitur non sine cognitione

omnino,esset enim ut elementum, nec cum perfecta cognitione,non enim immiscetur corpori, nec minor esset natura atq; perfectione intellectibus coelestibus. Morales uirtutes manere Theologi c cedur,negant Peripatetici quid enim eis tunc opus est cognoscit tame intellectus reliquos, sed no exa

'ἐ,quado nihil per 'ὰ praeter Deu quicqua intelligat:atet ob id adeo uoluptate ingenti asticimur, cum persectioriis similitudinem fuerimus assecuti, quod enim in nobis diuinu est,mens quide opificiassimilari

265쪽

DE ANIMORUM IMMOR T. assessimilari nititur,quod de caeteris substatiis separaxis accidit, sed non ut intellectui:non sunt aute infiniti,ut declaratum est, sed numero plures, origine Mers unus latum:inde illo intellecto,reliqui omnes in eo intelliguntur: intelligit aute propria natura,rim' enim quicqua intercedit inter id quod intelligit,& quod intelligitur: loqui uero dc audire fabulosum, cum nec id sine corpore fieri posse Theologi assirmet. Ad sequente ratione nulla opinio m Iius nostra satisfacici,nem enim memini et si recordetur:nd perpetuo discruciatur,etia si optet:nos autem sic existeres mori uere cotingit,quonia patiens intellectus moritur : neq; enim imaginatur discumrit. per singula,non sentit,non recordatur,uer rpotius,ne hoc sit nimis interire: est enim praeparatio sola in anima patiens intellectus,ut recte inquit Alexander. Sed cur immortalem pronuntiat Phi-Iosophus hanc solam praeparationem: nam omni conuenire hoc deberet praeparationi Averroes inquit, quod Aristoteles soli patienti tribuit intellectui: nobis, non Almandro respondere licet, quia la ab immortali causa procedit,scilicet agente intellectu ergo Auerroes nos non conuinci conuincit Alexandrum.Operatio autem,quae non dependet ab alio formam arguit senes bis pueri sunt,no ob iudicium, quod plerisque integerrimu manet,

sed ob impotentiam,quam aegre serunt, Ut natura mortalium est, uelle uitae incommoda uoluptati-hus aut sopire,aut obnubilare. Sed quid Pontia pater ille senex, quid Appius Claudius, qui caecus etiam rempublicam consilio, toto bene oculatos

r I solus

266쪽

as,s III ERON. ' c ARDANI LIU solus seruauit De principum aute consilio quid is quare quando nihil magis oderint, quam seipsos,

atque eo magis, ut meliores fuerint, ac generosi reS.Caeterum a morte nec amicitia est nec inimi

tia.De Philosopho autem cur in libris primae philosophiae non locutus sit de intellectu, satis perspirimum est, cum ut corpori iunctus est, in libris de Anima docuerit: ut separatus, hoc unum habeat, quod intelligasiatque ideo aliis subqciatur ut ver diuiditur,neque huius, nec illius plane est consid rationis, iterum krsan aliis in libris locutus de co. est,qui interierunt,ut in libro de Anima ad Eudomum,uel in quaestionibus. moueri autem intelle clum motu quidem a sensibilibus uero ne concesserim, habere autem quod re ipsa testante negare n5 possumus,quo seipsum in ipsis perficiat,non inc Uenit,quandoquide Sc terra Lunae tenebras,quoa ad ipsam attinet offundat.Non differt aute ob maeteriam, ut declaratum est, mtellectus ab intelles G, sed ob perfectionem:& quia duo unum nunquameta possunt,sub ici uero rem aliquam duobus araetificibus adeo frequens,ut nihil mirum, intellectus coelestes ut mouentes ad naturalem pertinent Phialosophum,ut intelligunt ad diuinumrpugnae uersnullum miracultam nam Sc mostra gignuntur ob

materiae pervicaciam parent autem omnia uolanti

titi ratione, sed usus Ec educatio hoc tacit helluarii, hos uirorum uestigia imitantes,inde hi sensu illi

intellectus uim,quae ratio dicitur,sequuntur. Post discessium autem patiens extinguitur ,agenS nihil

sine hoc intelligit horum quae in hac uita: est enim ordo

267쪽

DE ANIMORUM IMMORT

ordo,quo sublato nihil in postremis est, mediorualiquo intercepto: quomodo tamen intestiga deae claratum est quomodo etiam hoc utile esset, etiamsi non intelligeret,ostensum est: vult autem mcmo 'riam esse rerum praesentium,ut qui fueris, talium autem nihil sine patiEte intelligit: nam reliquorum intellestus similis diuinis evicitur: ante uero quam mens ingrediatur intellectitia in semine est, non enim ut diximus mens belluae iuncta intelligeret, ad mentem autem non est in potentia illa,qua ma- . teriae partes ad suas formas, uertim intellectiva no semen iam actu existens,ut dictum est, ad mentem in poteria est propria uero operatio antequam immergatur,intelligere est,nec per se, sed ut in aliquo uno est: quare non eodem modo hic,& tum intelligit. Quod uero mens nullo modo ad corpus in potentia sit, declaratum est: sed,ut diximus,anima

ad mentem,corpus ad anim utrunque autem P tetia est in semine: ubi autem anima mens ingreditur ita ei potentia fit: nec inconueniens reor,mora talia immortalibus mixta unum facere,ut eae mouiuente Sc moto,ex aere δί lumine: at lumen non estante,actum tamen per se habet: esse autem an te,nihil impedit, sed potius actu hoc unum esse per se,

anima uerὼ intellectitia mente seiuncta no talis est: caeteris autem animalibus quod nobis intrinsecus est,eis est extrinsecus: neque enim ex materiae es mentaris commixtione sensus, Sc imaginatio exoriri possu nt: propterea non omnino male existimauit Plato, ut saepius diximus, belluarum animas etia immortalitatis esse participes: cum igitur cor-

Pori

Dissilige

268쪽

xos HIERON. CARDANI LIB. Pori mens adiuncta fuerit,nutriendi non est princi

Pium,hoc enim Omnino elemetare quali est, δί ab alqs uirtutibus adiuuatur,nec prohibet tame quicquam,us non una ratione,ita diuersa, imperet etianutritioni nam Sol dc homo hominem generan

C .is. secundo Physicorum, at in sensu manifestum pre-bet auxilium: ob id ostensum est,in singulis humanis sensibus aliquid omnino ineste diuersum, ac

excellentioris cognitionis,quam in uniuerso cxl rorum animantium generer corrupto autem int

riore quodam, id est spiritus temperamento,qui in corde, non in cerebro est, corrumpitur intellectus actio nam corrumpi dicitur,quod non reuertitur: aliter in somno diceremus corrumpi intellectum, Ec uidendi potentiam abrupto autem cerebri temperamento, si restitui contingat, reuertitur: igitur internu illud est in corde, quo iublato homo dum Uiui paululum autem superest,non amplius qui quam intelligit, operatio aute illa propria manet, sed ad actum no deducitur: eadem est autem huic, ergo idem est,ac diuersum,uelut Luna,dum senebras interposita terra patitur,menti dum nobis in- eit assimilatur,lucens tarum proprio lumine,dum separatur clarius lucet: nec tamen duo sunt modi in mente, sed cum comparatur quod unum est duo uidetur:uelut caliditas ignis dum caera liquo facit,& lutum cogit, Una est,. .duae uidentur, MSol dum crystallum illuminat, iridemq; spargit, Iris aliud uidetur il lumine Solis,nec tame in unu Iumen ,sed aliud dum purum est,aliud esse uidetur

dum corpori immergitur: animam autem quam

269쪽

DE ANIMORUM IMMOR T. 269 diffiniuit mentem non c5prehendere, palam declarant uerba illa Philosophi, de parte auterh animae qua cognoscit,& sapit nihil adhuc dictum est separabile igitur,imo uero separatum,nullo modo diffiniuit: manet autem no semper ut dixi separatum, sed corporibus denuo mergitur intellectus: at qui in me est,infinito etia alias fuit in al as, erit uixta Peripateticorum sententiam abrumpitur aurem leuissima causa, quia non dissicilius frangitur uitrii, quod Solis rad as illustratur, quam quod in tene-hris est nec facilius conturbatur aqua, quae in Um-hra est, quam illa, quae illuminatur a Sole, igitur hi materiae casus sunt. Aut igitur mens in separatione nihil patitur, iuxta Peripateticorum sententiam,vel si patitur, iuxta Academicos,saepius re uerit,exire pro poena illis scelerii erit uertam hoc, ut dixi, nondum Peripateticis exploratum est, sed nec repugnat. Quod ueror ex anima δί corpore,

imo ex mete 3c anima,unum uerius fiat,quam msubstantia Sc accidente,uerum est sed tamen diue se ratio militat,in utroque accidens ar subiecto, at conrri anima i mente pendet. Irridet Philosophus de animis Pythagoricorum sentetiam,ut inanem, qui diuersis corporibus specie illas tribuerent,quxobrem nos eisdem in specie diuersis in numero Bis

Ium mentem eandem tribuimus:sic autem unitur,

mens animo, ut eundem semper in omnibus essectum pariat:ostendit autem educatio homines hominibus,metem menti eme simillimam: hominem

igitur a belluis genere differre, haud dubium est, id in magis,quam specie: ne tamen ob id homo

genus

270쪽

α o HIERON. CARDANI LIB. genus est, sicut lapis ab homine differt genere, nec tamen sequitur,ut homo sit aliquod genus eius igitur anima sensitiva intelligit, dum formas recipit

agente,atque activo adiuta intelle landuouerdi sunt anima dc mens,quoniam mens animam subiungir,εί copulat, illa uel δ nobis dormietibus nooperatur,nec semper dum uigilamus- Quod auteintellectus aliud non sit,quam intelligendi actus,in activo quidem falsum: est enim substantia aliqua, quae intelligit,& tamen haec operatio potest imp diri,ac mergi,sed no diu at patiens secundum actu primum manet nobis quiescentibus, α impeditis, Ec hic est illuminatio: nam agens adest, δc praesens

est animae intellectus autem uerὸ patiens actum s cundum proprie comitatur,dum est in eo: alca: Mnec substacia est,nec post mortem manet.Proptera ea Theophrastus,optime seiunxerunt materialem ut uocant intellectum a patiente, cum materialiscdcomitetur agentem,patiens simulachra. Est auia P.LS .2Q. apud Auerrocm,tertio de Anima, patiens intellectus ipsa imaginatio,ium ratio, quam cogitatione uocat materialis autem,qui recipere omnes formas potest,is cum recipit actu,speculatiuus eiscitur: sed agens est,qui potentia intellecta actu intellecta niscit,hic prior est patiente: nam intelligere solum ad Passionem refert. Sequenti aute ar mento abri dὸ satisfactum putomam numero disserunt, Ec sormae perfectione, non forma. Quod autem nec irascamur, nec uoluptatem, quae corporis est assecla,

post mortem capiamus, illud sane nobis nihil a trahit, sed potius utile est liberari ab his cupiditaciis bus