Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

281쪽

DE 7ANINORUM IN NORΥ. quanquam prope ad religionem nostram illi Elo

adiuti lumine naturali accesserint.Esse uero opera-Lionem ratum ac manere,ut eam, quid absurdius,

cum substatiam quidem illius manere potius Aristoteles primo de Anima ccsea operatione corrupta, non secus ac in Iride deficiente nube corrumpitur Solis operatio illa, quae Irim lacere poterat. Hoc igitur modo nil mirum est Paulum dixisse, , Nos genus esse Dei,nam uel a Deo sumus, atΦ is

est, in quo cogimur,uel ob nostram impuritatem se dum naturam uerisimilius est,nos in unam cogi mentem quae dc in alia sit,at eodem modo socundum ordinem tandem ad Deum per multa media referatur haec uero unitas,& infinitum milit,Ac numerorum discrimernam nos seiungimur, sicut reliqua, quae in unum nullo modo coeunt.

Igitur quinq; sunt capita in quibus Peripatetici

omnes ferme concordant,& quae ratio ipsa nos docet, Mentem esse lucem quandam, Sc aeternam,de

impatibilem, Sc ab uno principio proficiscentem

in corpora nostra, de illorii numero distributam: eπ quibus cogimur etiam confiteri, quod denuo eadem mens in alia corpora reuertatur. Est autem eius multiplex pars, Agens,qui totam substatiam contineCmaterialis lumen eius, patiens cum simulachra rerum recipit. Est autem Iume reflexum postmodum illius in ratione maginatione, Ec reminiscentia Porro mens uoluntate carinest enim illa rationis non alicuius intellectus, ut uoluntas est quae eligit aliam habet uoluntatem mens, quae illi pro-Pria est,ac naturalis, appetit , intelligendo perfici: s γ nam

282쪽

HIERON. . CARDANI LIB. nam nec materia prima adeor uilis hac tamen caret facultate: cum autem separatur a corpore fit una mens in principio ut tuae, sed tuae diuersas habet Partes: haec autem non habet necu principium itinium sed est quasi haec unitas media inter absoluta, Gucram Unitatem,ac lucis: cum in illa nihil des Ec in hac superabundet quantitas. Nec uero dicendum est quomodo cum astra,qus perpetuo subi j-ciuntur Oculis, nesciamus quomodo moueantur,

etsi ad unguem ferme uelocitate, Sc experientiam

Ioci illorum simus assecuti. Ergo Philosophi ad rol ctum fidei notirae tramitem proximὸ accessisse uirudentur,neo enim,nisi sicut qui prope, δc acute ui- det,ab eo qui procul, Sc obtuse, ab illis disserunt: qui enim procul abest,non alia uidet, sed no distincte vidct,umbrasq; quasdam fingit , Ec in quibus

dam dubitat. lna igitur Philosophorum, ac relial gionis nostrae de anima ferme sententia est, disso. rsias solum uelut imperfectu a perfecto uelut pure a uiro sic delineatio a pictura.Concordant in lucis

exemplo,in originis diurnizate , in immortalitate, in cognitione beara, qua cuncta post mortem n Uit,in resurrectionis genere quodam, nam reuiuia scere uidetur quodcunqr eandem animam ah obitu retinet Sc quamuis non meminerint,intelligunt tamen non patiuntur alitem nisi merito corporis annexi hoc autem haeretici Fraeticelli existimabat:

itam paruum hoc est,in quo a lege nostra dissidet. Elt autem id tale, nam singularia agnoscit intcile ctus,tu post mortem reminiscitur,& uere resurgit homo, non in aliud corpus intellectu transeunte,

de ini

283쪽

DE. ANIMORVM IMMOR T. au& initium habet, finem non habiturus, Ec pacitur

etiam nondu corpori adiunctus. Quis haec omnia non uidet potius esse conditiones necessariaS eius, qui arbitratur mundum non esse aeternu, Sc mor-ruos posse resurgere,quam illius, qui sponte a n his discrepetrestq; potius hoc acutius uidere,quam alia sentire. Est autem triplex differentia intellectus nostri,ac animae qus in belluis est Prima quonia intellectus intrinsecus est homini,helluis mirinsecus collucet: unus etia satisfacere Omnibus, quae

in una specie sunt potest,hominibus plures sunt necessarii: tertia est, quod hominis anima tanquam speculum est levigata,splendida, lida, clara: helluarum autem tenebrosa,nec leuislatin ideo in nostra anima lux mentis refulget multipliciter co fracta,inde ipse Intellectus intelligit.Csteris autem Potentris,ut diXimus, nullus limes prescriptus est: at belluarum internis facultatibus tantum licet agnoscere, quantum per exteriores sensus accesse-riCab obitu uero mentis est Una tantum operatio,

ac simplicissimased tamen his omnibus hic simul

collcctis melior,isc honorabilior, qua Omnia intes Iigit. Negant Philosophi tamen singularia metem lcognoscer Theologi uolui, sed beatis solii omnia licere contra Philosophi omnibus omnia non semPer autem hic intelligit,quia ages non est,nisi cum a materia liberatur, subtrahitur enim hoc quod a communi agete proficiscitur, sicut Iumen Solis semper lucet,& aequaliter lucer,est enim illius su stantia semper aequalis,in nebula non lucet:sic inrellectus in seipso semper est in actu,& semper intellia

284쪽

git,sed in homine non intelligit, nisi cum adiuum tur a simulachris,haec autem fiunt cum nebula illa aliquo modo loco cedit ob id nec ebrij, nec dormientes,nec cibo pleni facile intelligimus,& qui ob so sunt corpore minus intelligunt:contra in aliquihus adeo clara est mes, dc corpus sincerti, Ut etiam per somnum ratione utantur maginentur,reminiscantur,intelligant deniq;.Quare clara est differentia, cur nam in somno non intelligamus,post mo tem autem intelligamus,ctam ad utrunqr perueniamus nihil sentientes,aut intelligentes: nam in somno uincitur,in morte liberatur mens sed si somnus morti simillimus euadat, Sc aliquo modo uinculis soluatur animus multa uidet, ut etia per uigiliam, dc quadoq; melius:igitur accessus ille ad mortem, cum similis sit et,qui ad somnum, no declarat mentem euanuisse,sed septam tenebris,ac uinculis fore. Sic igitur animi natura Philosophis innotuit, sei sim initio,ut diximus,facto a Triministo, inde per Pythagoram,AnaX ora,Pherecidem, Alcmae nem, Socratem, Platonem, Aristotelem,Theophrastum, Plotinii, Iamblicum,Synesium, Michaelem Ephesium,Themistium, Amonium, Simplicium, Ioannem Grammaticum, Avicenam, Averrocm, Albertum,isc Thomam,adia res haec proximὸ alueritate accessit,ut in naturali lumine iam nil amplius desiderare possimus, cum ad scopum ferme Peruenerint.Exemplum autem diuersitatis animorum si habere uis,no melius, quam ex OPeratione ipsa percipies animi: nam cum calorem intelligi refrigus,contraria quidem intelligit: aut cum ni

gredi

285쪽

gredinem Sc candorem,& candoris imago serme nigredinis imagini est contraria, cum tamen quaelibet intellectui eadem sit: sic Ec mens menti pene contraria est, cum tamen unum sint in communi intellectu: nec quis dicat lucis speciem eandem esse cum tenebrae specie, nec tamen DIIa materia dissi

runt,at specie disserunt, δί si sic differre specie est,

minus est,quim solo numero differre: hoc autem quid animos impediret ciam quae duo numero sunt,uni nunquam eodem numero esse possint, at idola haec in intellectu eadem cum illo sun ut igitur Sol ipse no potest parietem,nisi exterius,illuminare,aquam autem intrinsecus ingreditur, Ec illi strat: sic mes belluarum animam,nisi exterius,illuminare non potest,at cum in perviam, ac specul rem humani animi substantiam ingreditur, sapientiam,intellectum,scientias,artes,prudentiam, industria,uirtutes,sales,lepores, uersutias, innumeram alia, quorum omne belluarum genus expers est, homini impartitur. Porro uarietatem substantiae nihil impedit diuinitas,nam Sc in coelestibus rara, densa,obscura,nubilosa,lucida,illuminata, aequalia,inaequaliam apparent eadem igitur δc in men tibus diuersitas est,sed maior etiam,cum ad homi num animas comparantur. Forsitan autem quis Puras animas principio suo, indiuiduas in posteae rum fieri credat, nam certum est, quae illi haerentheatissimas esse: alij existimarunt tenuiuscula compora hos intellectus secum habere, sed id minimὸ Philosopus affirmat: sinceri igitur sunt, dc omnis

corporeae qualitatis,corruptioni obnoxia experies

286쪽

αs6 HIERON. CARDANI LIB. tes qui autem corpori immerguntur,non assiciuntur: deterior tamen est longissima uita quae cum scelere coniuncta est, sed neque feliκ optima est, si

careat contemplatione: Uerum reliquis tamen,in

Nimὸ hs, qui pecuniariae rei totos dies incumὰ hunt, infelicissima: si enim cogitarent, Cui nam tantos hos labores paro c quam breui gauisurus sum partis quanta pro his miseris opibus flagitia

patravi c quam cito nomen meum er uiuentibus excidet c quam intoleranda pro his sceleribus me manent nam dc om nes Ieges supplicia, Ec delicias statuunt: Idolorii cultores Tartara,de Elisios campos,quosdam etiam in coelo locabanCIudaei infe naAc paradisum,na Saducei minima pars illorum erant, nec populus eis assentiebatur: qui maum them colunt,& ipsi baratruingens haben ac contra hortos amoenos, Ec uoluptates ingentes. Quid hoc nisi quaedam scenographia uerae miseriae,authealitatis,quam nostra religio,quam Philosophorum dogmata clarissi docent: sed uulgus iners incitas magis fugit,maxima pars procerum uoluaeptates sequitur,sica nostrarum calamitatum ac miseriarii intelligentia soli amor δc insania,tanqua minebriata mente nos liberant, felicibus tantam his relietis,qui per uirtutem, ac sapientiam, qualis tu unus es lacobe Philippe Sacce Optime,diuinam Mimmortalem uitam futuram agnoscunt,& sperat.

Mumentum pro supradictorumfundamento. DEmonstrandum cst autem fundamentum

omnium supradictorum hoc modo, de constat

287쪽

DE ANIMORUM IMMORT. asystat haec ratio in duabus propositionibus,quarum

Una est δί minor, Quod anima intellectitia est omnium Mi marii capax: Sc hoc declarat PhilO - Cap. Phus tertio de Anima: na ut intellectiva est omniuformaru materia carentium,ita sentititia omnium

sensibilium Sc cum materia coniunctarum: igitur ipsa est capax omnis rumpnam Hrma omniS uel materiam habet iunctam, uel illa caret: Sc Hrmae materia carentes intellectui sub iciuntur, quae autem materiae sunt coniunctae sensui it quae sunt uniuersales ab intellectu recipiuntur, singulares autem a sensu. Omnis autem Erma cum necessario sit uel materiae coniuncta, uel ab illa separata, sin-- gularis,uel uniuersalis,erit etiam sensus, uel intellectus obiectum omnes igitur Mrme sunt in anima,

ideo dixit quod anima intellectiva est quodammodo omnia sensibilia per sensum, intelligibilia per

intellectum. Secunda, Sc maior propositio est, Quod omnis serma, quae est potentiae receptiua, uel productiva omnium Brinarum,est im materialis,& incorruptibilis,ut patet de coeli uirtute respectu productionis, Sc materia prima respectu na terialium sormarum,& de diuino intellectu respoctu omnium sermaru simpliciter:hscenim omnia apud Philosophos Peripateticos sunt incorruptibilia deo probatio haec est inductiva, MPhilosephus pleram sic demonstrat, ut qu0d sensus uisus patiendo sentiat, quia alios sensus sentiendo pati sit manifestum ,εί qudd tactus habeat medium, indigeatm illo, quia reliqui sensus,& quod caro sit

instrumentum tactus,quia omnes larinae in deter

288쪽

xsa HIERON. cARDANI LIB. minatis subiectis recipiuntur, & qudd SteIIae I imen a Sole recipiant, quia Luna recipit. Et ad hoc

adducitur ratio per c5trarium, quia omnis forma ex materia ad unum genus determinatur, igitur quae non determinatur, non est forma ex materia habens originem. Ad hoc argumentum dantur plurimae responsiones Prima,quod inductio non probat: nam aut

assumit illud,de quo probandum est,de ita prssupponit quod probari debet: aut non assiimit , Scia nihil cocludit. Aliter non daretur propositio utilis

habens receptiuam singularem tantum, at tales

dantur,uelut,Nullum animal intelligit praeterii minem : nullus Iapis trahit ferrum, uel mouet ad partem coeli determinatam,praeter herculeum nullum astrum per se Iucer,praeter Solem nulla intelligentia per se est, praeter primam: si igitur arguatur,nec asinus, nec bos,nec lupus intelligit,ic ita reliqua connumerando omnia praeter hominem,igitur homo cum sit animes no intelliinmanifestum

est,argumentum non tenere.

Secunda responsio est, quod idem argumetum

ostenderet imaginationem,de ratione de memoriam esse incorruptibiles: nam utram propositio de his uerificatur.Et si dicatur,quod non, quia suscipiunt solum materiales formas: dicitur, in hoc non prohibet,si inductio probat,nam in inductione assumitur,qudd materia prima,quae solum tarmas materiales suscipit, est incorruptibilis: ideo concluderet etiam de his facultatibus.

Tertia responsio constat in hoc,quod anima iri tellectiva

289쪽

DE ANIMOR VM IMMORT. xt silectiva non uere ipsas formas suseipit, sed similia itudinem .Probatur hoc ex ratione, Sc Philosophi dicto: nam Philosopus dicit ibidem, Quare anima

est ut manus, manus enim instrumentorum est in .strumentum: sic Sc intellectus formarum. est MN

ma Sc sensus sensibilium est forma. Ita Philosophus,ut ibi dicebat, non sentit rem in anima esse, sed intellectum esse sormam sormarum quare P rius erit intellectus Sc anima ut speculii quoddam intellectus uniuersalium, sensus singularium, antisma autem utrorunq;.Id etiam ratione demonstrari potest: nam si forma equi est subiectum hinniatu erit Zc anima intellectivae Sc si sorma ignis a caIido expoliari non potest, anima etiam talis erit, quod absurdissimum est. Si igitur anima talis est, secundum similitudinem tantum, maior autem propositio de ueris receptiuis,& causis intelligitur, manifestum est,quod argumentum nihil concludicialiter etiam forma speculi esset incorruptibilis, imo sensus communis clarὸ quia si argumentum concludit,ut dictum est,sussicit, ut recipiat omnes sormas materiales,hoc enim sussicit in materia prima:at sensus communis omnes formas materiales recipit,igitur Ac ipse erit corruptionis experS.Con . tra primam responsionem sussiciat mihi pro nunc autoritas Aristotelis:nam de in libro Posteriorum iri initio, i maxime regulas demonstrandi obseruare nititur hoc argumentandi genere utitur, quare illud probat, responsio igitur est dialetica. Ad instantes autem exemplorum contradictiones responde hominem,ut dixtia caeteris animalibus e genere

290쪽

ayo HIERON. CARDANI LIB. . genere differre:& ita dico de Sole,& astris caeteris, Ec de Deo, Ec aliis intelligentris, dc de hoc non est dubium si autem inductio sumeretur, ut hic in genere etiam differentibus,tit Aristoteles solet facere, concluderet,quod nos hic facimus: nam Deus,coelam,& materia prima genere etiam generalissimodisserunt,quare demdstratio est manifesta. Est etiaratio adducta negatiua,deducedo ad contradictionem, quae facit semper inductionei a demonstrat Dam.De lapide Herculeo dico, quo d alia trahunt, Ut electrum festucas,de alia uirtute,Ubi antecedens

esset uerti quod nulli alii lapidi similis uirtus conueniret,diceremus quod non specie , sed genere abaths differret, δc ita credo utcunq; sit illa inductio,

non potest firmari ex negativa opposita ut hi nec constat ex propositionibus uniuersalibus, quibus communiores non sint,ut lisc,nec ex affirmativis, sed negativis, nec habet rationem, ut sit per se, ut haec,ideo responsio est nulla in uia Aristotelis. Contra se dam quaero,an de imaginatiua belluarum loquaris,an hominis si secundum uel accipis pro facultate,δί tunc argumentum est nullum, quia facultas non necessario est aeterna uel pro subiecto,& sic confitemur,de facultate etiam potentiae

uerum esse, quod sit,& quomodo iam dictum est: si autem de belluarum imaginatione loquimur,falsa est propositio quae assumitur: nam belluarum imaginatio,ut dictum est,formas latum, quae Ribsensu fuerunt,comprehedit de quod plus est, etiam tantum sub Erma,qua in sensu fuerunt, at idco non omnia nessi imaginantur,quod totum est clu.