장음표시 사용
291쪽
in mixtis corporibus alioqui abico- Aditam multiplicium colorum pieturam suae praesentiae nitore ostendit.
Vnde Hugo de S. victore: QMd puta
. μωu luee, qua eum in se colorem non habeat , omnιum t amen rerum colores ipsa quod.tmm do eo lorari Irao; abiq;
luce iacent cucta, veluti situ re squalore obsita, per eam vero omnium
pulchritudo cofestim apparet. Quo Non est pertinet illud ex ' lib. Esdrae, c.6.
hic Esdrae Tuue dixissi de thesauris tuae proferri s libere Ca tamen luminosum , quo 'pareret opus nonicis tuum. Videlicet, ut D Ambr. li. r. Heis sua tamen Xam c.9.ait, quemadmodum is, qui Iaabet au- domum construere vult, primu ex-ctoritate . plorat unde ei lumen infundataeaq. prima est gratia,quae si desit, tota tenebris horret domus : ita dum hoc praeclarum mundi aedificium Deus conderet, nequaquam passus est diu
illi tenebras incubare, sed dixit, &facta est lux. C2. Enco- Secudum encomtum est, quod Iumium. cis ministerio existit dierum &no Tertii l. in cti uni vicis litudo: quae ad distingue-li. de pal- da tempora labora de quieti idonea, lio. cap. I. & ad rerum per successionem stigoris,&caloris incolumitatem, conseruationemque; & item ad comunis vitae fastidium leuandum magnopere conduci t. Quod Ecclesia in tuo numno ita decantat:
in alleves fassidium. 3. Enco- Tertium est,mita lucis *eunditas mi um. 3c beneficentia. Namq. in oes partes se essit se communicat. &est praecipuu instrumetum, quo cs lettia corpora in inferiora influui. Ob quam Deum ola causam D. Ambr li. I. Heaam. cap. 9.creaste in scripsit,luc:s naturam non in nume- specie,mo ro, non tu mensura, non in pondere Edo Seordi esse, vires ceteras a Deo creatas. ne, siue in Quod tamen D. Tlio. I. par. quaest s.
rodere,& ait non sinapi: citer intelligendia el- mensura . se,cum lux finita habeat essentia, &D. Ambr. potestate; sed ficta coparatione adai. de nat. res materia collates,ad quas oc vir-honi. c.3. tus lucis indiscriminatim extendit.
q. En coni. Quar Ium est,quod lux in tota sua
sphaeram in eredibili celaritate , id
est, momen tanea actione sese explicat : ut affirmat D. Ambros libro r. Hexam. cap. 3. D. Basilius hom. L. Hexam. Aristoteles lib. 2 de Anima, cap. s. text. 7o. alijq. Auctores communi assensu contra Empedoclem, Empedo quem Aristoteles loco cit. refellit. cies luctnuia si traiectio lucis non fieret in moueri instanti, sed tempore, deprehende- iebatiretur ea mora sal tem in magno spa tio,quae tamen i nullo deprehenditur: Fit autem productio lucis min- stanti : tum,quia lux non inuenit in subiecto contrarium, a quo retardetur; tum ob propriae naturae excelletiam & proprietatem. Qua de re latius disputant Richard.in 1.dist. II. quaeli. 2. Matrones ibid. quaest. I. Nocti tamen negandum, interdum per accidens fieri, ut lux non diffundatur per totam suam sphaeram pucto temporis. sed successive: ut si corpus opacum,quod illius diffiisionem impediebat, pedetentim, Sc successive remoueatur; tunc enim lux similiter paulatim, & per successionem in eo spatio ex tengitur. Quintum est, quod lux animan- s . Encorn. tiuin coreoribus vigorem addit, dii vitales spiritus calore uiuifico reficit. Unde Si cui aegro sunt corpore, plerumq. melius interdiu quam noctu sese habent, ac non pauci a P tente vere. Soleque ad nos redeute, ex hybem is morbis conualescunt. Huc pertinet, quod D. Dionysius in lib. de diu. nom. cap. 4. docet, lucem
mouere ad vitam, nutrire, augere, perficere, purgare, renouare.
Sextum est,qubd lux ob suam put 6. Encom.
chritudinem, commoditatem, beneficentiam , aliasq. eiusmodi arieti
nes, non narum ad res diuinas expliacandas, & intelligendas consert: ut testantur ductae ab ea similitudines,
quae tum in sacrarum literarum m numentis, tum in Patrum scriptis frequenter inueniuntur.
Hic de lucis praecon js hoc Ioco dixisse latis sit. Consule D. Dionysium 4 cap. de diu. nom. Et cap. I F. decli. Hieri ubi ultra triginta lucis pro-Pricta leo enumerantur.
292쪽
Explicatis qua Tionis ini fio proposita .
His praemissis, proposita contro.
uersia duplici Droniiciato eno Primu pro danda est. Primum uulux suapte nanunciatu. tura e scit calorem. Veritas huiusce pronunciati,quod tradit Arilloteles a. Meteor. cap. 3.alij que Philosophico mutuni assensu, patet quotidianis experimentis; cum videamus, inseriora corpora Solis Iuce calefieri. Nec id tantu in in Sole, sed in Luna etiam cernere est. Ideo enim, teste Arillotele lib. de pari.anim cap. s. Cur no- noctes plei ilunii tepidiores sunt, ctes picn - quia tunc Luita, ut uberiorem ex se Iunii cali- lucem refundit, ita subiectis corpo-diores. ribus plus caloris imprimit. Icci
co etia per id tempus animalia exanguia, Ne stipid oris natur , ut ostres, conchylia & echini, pleniora exi- sunt: quia minus laeduntur a frigore, &, ut quibus da placet, pe eluia modi caloris lunaris plus cibi deco
Luna per Et vero docet Aristoteles, lib.
mentem degener. anim. p. a. ut Sol peri
suam facit tum annum ael latena, atque hyeme moestatem& facit; ita lunam per mensem: non hyemem. quidem accellii discessuque, ut S lem; sed incremento,&decremento luminis. Nimirum quia,ut Sol aestate plus cateiacit, hyeme minius: sic& Luna, sum est plena. magis i talensum parit calorem , reliquo tem p re minus intensum. Lege D. Tn mam Opusc. 82. art. 4. ubi dictum hoc Aristotelis enucleatius explicat. Opinio Aduerte, Durandum i .dist. I A. Durandi. quaeli. i. in ea opinione esse , ut putet, lucem ex se tantum illuminare, nec vi sua calorem producere; sed dum at merito corporis, in quo inest, si virtute calidum sit. Nobis tamen oppositum videtur. Nam cum lux Solis, ut in confesso est, calefaciat;& altrorum omnium lux,ut supra oliendimus. magna ex parte a Sole deriuata sit: negari non debet,
muni astrorum juccm calorem A gignere. Quod si Durandus occurrat , astra per lucem , quam a Sole Praeoccu- hauriunt,calefaceres per eam vero, pati Q.
quae ipsis propria &natiua est,pose
refrigerare : id ex eo coarguetur, quia omnium astrorum lux, ut supra
ostendimus, est eius de speciei. Quare, si lux a Sole mutuata calefacit, non est , cur quaelibet alia astrorum lux non idem praestet. Porro, cum lux sit praestantissima B qualitas primi alterantis, hoc est, coeli; natulae consentaneum fuit, ut haberet vim producendi qualitatem nobilissimam inter omnes sensibiles, quae alterabilibus corporibus. qua talia sunt,primo competunt: ideli, calorem. Secundum pronunciatu: Radius 2. Pronuc. compositus ex dueero , 5 reflexo magis calefacit, qua lotus directus. Hoc etiam pronunciatum & ratio-C ne & experimentis liquet. Ratione, quia ut istiusmodi radius intensior est . ita intensiorem ei sectum parere debet. Refectitur autem radiuS, cum incurrit in corpus opacum, a
quo ne ulterius procedat impeditur: tunc enim radius longiorem illum progressum, ut potest, compensat inieredeundo, sicuti ' alibi diximus. ' Lib. 7. Experimentis quoque idem Olien- Phyl.ca. I.
litur. Namque unae causis,ob quas q. I. art. I.
D infima aeris regio magis calet quain media, eis, quia in infimam sit a terra reflexio solarium radiorum, quae tamen ad mediam non pertingit. Ideo etiam Sol plus aestare quam hyeme calefacit, Se plus cuin eli si pra nostrum verticem : quia tunc eius radi 1 per lineas perpendicul res , vel ad perpendiculum magis
accedentes retorquentur, inagisque uniuntur.
E Talis vero interdum est eiusmodi radiorum coniunctio, S: gemina- ttio , & usque ad tantam intensionem calorem producit, ut eo ignis generet: sicuti in speculis videmus . Hoc artificio Archimedes, ut refert
Galen.3 .de temper. c. a. hostrum titiarenaes accendit, constitutis e regione speculis; a quibus repercussi radii
293쪽
dum ignem idoneam impegere. Sic
Proclus insignis Mathematicus, i ste Zonara in vita Anaila sit Imp. suspen si s aeneis specul is, e Coia stantinopolitano muro ignem radi; saccensum instar fulminis in aduersam hostium classem emisit,classemque,& classiarios coni bu siit. Praeter ea, quae diximus, multa de luminosis corporibus actite, & subiatili ier a perspectivis disputari s lan t , quae persequi non est huius loci.
Dilutis argumentorum, ην- Πῖ primo artic lo continentur .
REliquum est, ut argumenta inutio propos ta soluamus. Ad primum dicendum: calorem, frigus, humorem & siccitatem dici qualit tes primas, non quod inter omnes simpliciter primae sint; sed inter Omnes sensibus per se obnoxias,& qui
corporibus sublunaribus tanquam Propriae, ac peculiares conueniunt.
Patct autem , lucem ex hoc qualia ratum genere non esse: quia licet per se cadat sub aspectum , non est tamen propria sublunarium cor P
Ad secundum: corpora quo lacidiora, eo magis calefacere; modo cetera paria sint, nec aliunde imp diantur, quod quibusdam auris contingit. Namque aut venemens refrigerandi vis r s alioqui insita, non sinit ipsa pro suae lucis amplitudia ne calefacere: vel etiam potestate, influxuque aliorum siderum, secundum alias atque alias coniunctionesta aspectus . ne tantum imprimere locis valoleant, cohibentur. Ad tertium: non posse idem compus calefieri. refrigerari simul ab eodem alito, siue a diuersis;sed eam vim quae sortior est, praeutacte, &vnam tan iam uno tempore in idem
subiectuin agere : specti a nihil minus natura , natu disposition
que s. b ectorum : qua tepe in caui est , ut huius , non illius agen-A tis impressionem recipiant, & ad hanc, non ad illam qualitatem pro
Ad quartum: omnia quae Iucem Diluta . obtinent, habere,iquantum ex se est, vim aliquid caloris imprimendi in
ea corpora, ad quae lumen transmittunt: verum, ut in plerasque, maxime in serioribus, corporibus id lim i
men perexiguum est , ita & calor, qui eius interuentu producitur: quon fit. ut plerumque is prae sua tenuitate non deprehendatur. Ad quintum negandum inprimis, Diluta s.calorem omnia corpora exiccare; cum planum sit, calore Solis & ianis Iutum obdurari, ceram liquefieri. Deinde aduertendum, Lunam tum Vari; Lupio ratione lucis, quam tunc possi- nae eis. det, & coniunci ionis aspectus ve eius . aliorum siderum ; tum pro conditione subi inorum, in quae infuit, C nunc humore L in inferioribus co
roribus mouere, dc consumere, nunc non consumere, sed mouere tantum, nunc neque mouerc neque consumere . quod experimentis coa stat. Ex quo tamen minime concli ditur,lunam neutiquam suo lumine
calefacere: sedacti uitatem caloris. quem producit, ob raedictas causas varie modificari. His adde, hoc Lunae in res huniadas dominium non D videri ad eius lumen duntaxat, sed ad alias etiam occultas vires, quibus pollet, referendum. Constat certe, Lunam in coitu, cum minus habet luminis, quibusdam in rebus vehementiores e score mutatrones : ut testantur crebripta id tempus ventorum fatus, &maris tempestates. In aliis vero rebus, dum plena suerit, id non prae- flare. Vnde Galen lib.3. de die, d
E cret. Cum, inquit, Luna plenaeu, si Ies ad uret, maturat celerrimpa fer rum occisa corpora in tabem visu suo resoluat rsomnoque semissub ei luorve, vel aliter diuniis immoratis Ddorem crisii is dolorem canciliat.
294쪽
dam in Meteoris tractatur, at- Bligit Aristoteles superiori capite. Eius autem pars negativa ex eo vi- Argu. pro detur ostendi : quia vel motus loco parte neg. lis de hoc enim tantummodo controuersia excitatur esset causa ei lectrix caloris , quia est ipsa caloris productio: vel quia est quasi praeuiata dispositio ac praeparatio quaedam naturae, quam caloris generatio consequitur. At quod horum neutrum veritati consonum sit, probatur: pri- Cm una, quia motus localis, etiam is, quo inter se corpora defricantur , non tendit ad calorem .sed ad ubi: ut
patet ex iis, quae in Physicis docuit Nac de re Aristoteles. Devi de . quia saltem
in nostris diuina virtute fieri potest, ut in v co. Phys. hementi chalybis., ta silicis attritu q. a. cap.3. nihil caloris obueniat: quod certe 4 ib.3. contradictione inuolueret, si istiusmodi corporum attritus esset sor maliter calefactio. DSed quod nec motus localis p steriori modo causa sit caloris , PrObatur: primum . quia cum morus,&quies uni opposita, Se contrariorum siue oppositorum contrari, sint et2ctus, ut Arist. lib. s. Pol t. c. g. auctore it: si motus calorem emceret, ut es
frigiditatem in duceret. Quod falsum
esse multis exemplis constat. Nam calor animalis quiete fouetur. ut vi- Edemus in colubris , alios'; id genus animantibus, quibus, cum brumae tempore calor sensim extinguatur, ad eum contuendum quiete sibi co-sulunt,& in lat bulis, atque eodem in loco quasi intermortua decumis buntatem, quia specula tunc maxime ignem edunt, cum non mouentur: & uniuertim quae ad Solem immota sunt citius incalescunt. . Adhate, motus localis non nutris quam figus inducit: non est igitur causa caloris. Probatur assumptum et quia per aet luna aer flabello motus refrigerat, &a piratione attraetus mitigat seruor in cordis:&aqua ca- I lida, si sursum ac dcorsum agitetur, citius calorem deponit quae per hyemem e scatebris erumpit tepida, paulo post motu procedente triget:& ignis ipse nimii in ventilatus
extinguitur. I aret agitur, quietem causam esse caloris, motum , ero scigiditatis: atque adco perperam dici, oitim caloris caulam ene.
Nihilominus illud primu in hac
disceptatioue ila tuendum est, cum Platonem Theatero,& Aristotele proximo superiori c. rex. 42. item I. Meteor.c.ῖ. ia in probi. sicci s. q. II. communi Philosophorum a siciatu, corpora motu incalescere. Id enim uotidianis experimetis notum est:
quidem videmus, tritu duorum lapidum,& ferri ac silicis, imo & offu Leonu oia leonis inter se collietu ignem elici: sa adeo e Litem plumbeos globos e tormentis se dura . ut explolos , cum per aerem feruntur, iis cocussis interdum liquefieri, sagi itas incen- velut es lidi,molas latinarras inardescere,cur- ce ignis eliruum axes igniri, soleas L quorum datur, tra- scintillare, aerem percusium quasi dit Arist missilium iaculis splendere, fulgu- lib. 3. derare nil metain nubem, exhalatio- hist amm. nem celeri raptu vectam micare , cap. 7. aliaque generis eiusdem. Quid plura constat i pla etiam maria, suopte ingenio frigida, crebro ventori in n.ὶ tu asitata intepescere. Itaque res ipsa len su explora-ia est: sed causanisdusve explicatu dissici lis,adeo, v t ea de re duod cim opiniones Philolophorum numerentur. D.Tho. hoc loco sentit,idco I. opinio motum localma eana habere praero- de modo. gatiuam,ut calorem euiciat, quia est quos mo- omnium motuum primus: t probat tum calor Arist. s. Phue s. c. 7. textas id aut m. excitatur. quod primum est in quo litat genere teste eodem Arist. io. Metaph.
295쪽
calefactio. IIaee D.Thomae explicatio non satisfacit. Primum,quia non declarat; quo pacto motus localis calorem gignata cum constet,non posise illum per se ad calorem terini na-Li.2.Phys. ri. Deinde,quia theorema illud At i. c. 7. q. t ar. stotelis, ut non semel exposuimus,3 . de hoc intelligitur de eo, quod est primuinin ii. ca.3. in aliquo genere causalitatis: motus q. ars. autem localis non est primus tu genere causae essicientis, se quo in praesentia quaerimus, respectu omnium aliorum motu uim licet motus coeli, quatenus circumfert corpora cc Iestia, sit aliquo modo causa complurium motuum sublunarium, ta nobis superius declaratum fuit. l. opinio. M. Alberius i. Meteor. tradi. I. c. I I. eiusdem rei causam inuestigans ait: cum unum corpus super aliud acri celerique agitatu sertur, Scam-ho inter se collidunt ut , dii trahi ac rare fieri eorum partes: sicque in te uentu rarefactionis calorem excit
ri, propterea qu6d raritas praeuia sit ad calorem dispositio. Quae ratio ex eo videtur corroborari poste: quia cum aliquae persectiones sibi mutuo connexae uni corpori debentur,
uti calor & raritas igni fit plerumque lege quadam naturae, ut v mus generatio alterius productionem consequatur. Hanc Alberti sententiam amplexus est Zimara in suis
3. opinio. Eam velo Thomas Garbius x lib. Ως sum. tract. a. q. 6. nec omnino tin- robat, nec approbat: facit enim ca-
factionem comitem atq; asse lain rarefaetionis, sed aliter. Quippe sumit, mixta habere in se partes diis. miles, alias quidem subtiliores, &calidiores, nempe igneas & aereas a alias magis densas ac frigida s. quae
scilicet plus terreae &vques concre tionis in se cohibent: tum ait, mutuo corporu attritu fieri distractio- . nem,& rarefactionem partium,atq; ex rarefactione Ortum caloris sui, sequi; quia n imirum a centro ad circumferentia corporis eliciuntur partes igneae de aereae calidiores, diuulsae a frigidis quibus ina mixtae erant:
sicque tam ad superscicin extimam , A quam ad alia corpora contigualorem fundere,nunc magis, nunc minus intensum, pro ratione attritus,& affrictionis ipsorum corporum aquae atteruntur, ac confricantur.
stiusmodi positio Garbij falsa quς-
dam inuoluit: redolet etiam inprimis Democritu corum dogma, alentium, actionem fieri defluxu Particu- Iarum e corporibus exili et tu. Quod impugnat Aristoteles lib. i. de G II ner. c. a. a text. s7. Secundo statuit actu sormas e Iementorum in re mista,quod eodem libro refutabimus. Tertio accipit, sola mixta, quae partibus dissimilium rationum constat, calois motu edere: quod falsum est;
cum etiam partes aeris mutuo attriatae recalescant, auctore Arist. r. Meteor. .3. Quario sumit, omnia mi ita
habere plus caloris in abditioribus partibus. unde ad superficiem eum C cetur: quod non in omnibus verum est; licet ita res se habeat in vivent μbus, quae in corde, ac praesei lini in laeuo eius sinu. ubi vitales spiritus
esto Imantur, natiui caloris Oiscinam gerunt.
Proposita discultatis enodatio.
D N.J E. si omnium sententias percur
LN rere velimus, prolixior quam par est, si sputatio euadat; quid nobis
sentiendum videatur,aliquot pronuciatis, ex licemus. Primu sit: Motus I pronuta localis no eu formaliter calcfactio ;est tamen aliquo modo illius causa. Priorem partem huiusce proniiciati demon strant rationes, quas initio q-stionis adduximus. Posterior autem inde lique italuia multis experimen-E tis, quae retulimus, compertum est, ex locali motu calorem subsequi. Secundum proniiciatu: Motus lo- 2. pro cci calis et scit calore distratiendo prius
296쪽
sij li. . - & Aristic. r. huius lib. texi Mi. & r. ou. Med. Meteor.c. I . ubi ait, pi Opterea ab i)s, ne Phil. quae vi feruntur, aerem incalescere, Malig. e- quia eius partes distrahuntur: id est, verc. I 6. in ut D. Tho. ibidem exponit, rariores Mard. evadunt, de calorem concipiunt. Ite,n od ferrum, lapides & ligna cal
hunt, ex eo nasci, quia cum vicissimeon fricantur,alterum alteri resistit: Gq. repugnantia & attritu fit,ut aer interceptus secernatur, A ignescat. Nod ,qus Iraque generatio caloris ex motu per motu hunc in modum procedit: Dilhahit calor ti- motus localis partes corporis, quae aestur. distra rariores manent: raritatem vero calor sequitur, ut etiam M. Al-hertus a nobis antea citatus edisserebat. sane verb nostram hanc assertionem id mirifice probat, quod videmus,corpora, qtio solidiora sunt, ceteris par bus, calorem promptius edere, ut ferrum magis quam ligna, aut alia,que meliori materia coliat; di in lapidita eos, qui duriores sunt; di in metallorii genere chalybem. Videlicet, quia inter haec aer magis
atteritur,atque extenuatur,&rarior
Quo pacto fit. Nec mirandum,quod di xerimus, raritate ca calorem sequi ex raritate, cum calorior comi. sit prima qualitas,raritas vero seciutatur. da: cum item videamus,naturae lege potius ex calore sequi raritatem, ut cum cera igni liquescit. Non enim diximus, calorem sequi ex raritate, ut ei serui me causa; sed vitibus comitem & asseclam. Videlicet no debet in comodum reputari, duo, quorum alterii suopte ingenio alterius causa est, non unquam sese reciproca vicissitudine comitari, ac suble-qui: quemadmodum di in motu animalium accidere videmus, qui cum minis crio caloris fiat, idem nihilominus omnium confessione citi marum partium calorem auget, dum spi ritus seras euocat . 3.Pronuc. Tertium pronia iactatum: Ctim permotum localem gignitur calor, id quod ordinarie rarescit, &calorem primo concipit, eli aer interceptus
siue allistas. Hoc pronunciatu mad tur ex eo: quia calor, qui motu susci -iatur, tu ut plurimu afflictu corpo et ii A solidorum aete intercipientiu , ipsa vero corpora solida dissicile in ratitatem abeunt, ut patet. Diximus tamen .Ordinarie,'u ia etiam aer aeri
allisus calefit. Addidimus primo, quia non dubium', quin etia corpora aeriat tigua,ut sata lita in traiectione, calorem corripiant, & ignescant, sed ab aere, ut annotauit Nexader apud Simplicium hoc loco com . 29. 3c ibidem S. Thomas.
B Quaerat autem hic aliquis, cur sa- Dubia 3.cilius ex lapidum angulis ignis de- Igne es licuitatura Item cure quibusdam lapi ce primo
drbus aeque, aut minus etiam duris, excussi si enon unqua citius comparetur ignis, fertur P qua ex alijs Tertio,cur scintilla seu rodes Cilivapor igneus. attritu genitus,deor- cis filius, sum in fomites descedat; cum ignis ut refert suopte ingenio subvoIet Primi Plin. li. p. quaesiti ratio est duplex : una, quia cap. 6. certam partem certo ictu chalybs C serit: altera, quia minimum aeris minime resistit, facili me attenuatur ,& facili me ignescit. Secundi quaesiti causa est maior . vel minor habilitas ad atteredum aerem: & in quibusdaipsorum lapidum cum igni symbolu . seu proportio. Quam non lapidibus tantum, sed lignis etaim quibusdam inesse constat: de quibus ita scripsit
borom scandens. Ad tertium dubiu respondemus: ideo scin tilla decusti lapidis deorsum tendere, quia alter E iis impetu in aridum sonitie dirigitur: quemadmodum, & cera sorum nuclei, digitorii expressione eo vergunt,quo truduntur. Accedit, quod eiusmodi ignis non est purus &sincerus, sed terrea permisius concretione, de aliquando et particula defricti lapidis: non tamen semper, ut patet in glande tomaentaria, e qua nihil decidi tu de tamen ignescit. Porio
297쪽
opinio i Porro in huiusce controueisiae e. Durandi . xaminatione haud nos latuit, Dura. iii 2. d. is. q/ῖ. Idalios quosdam praesertime recenti oribus Philosus his,
exi lii mare, calore motu editu oriri a
calore virtuo , inhaerente corporibus,quq fricantur. Verum haec nobis sententia non placuit: tu quia noli rac imis est, de firmiori videtur innixa fundam et O: tum quia haec citra necessitatem in omnibus pene corporibus, tam mixtis,quam simplici- Bbus , qtiae sub I. unae Orbe continentur , virtualem illum calorem colit tuit ; cum omnia sere coe pota etiam aqua, cum gelascit & solidatur, aliquid caloris at et u excitent. Tametsi non negemus, quςdam corpora virtualem calorem c nere,quae motu quasi excitata calefaciunt.
REliquum est, ut argumentis ini
tio propositis occurramus . Priora duo,quae probant, nac tu non
esse formaliter calefactionem; concludunt id, quod in primo Pronunciato asseruimus. Ad primum vero eoru,qus suadebam, nullo pacto ex motu calorem Obuenire, dicendu in primis: qui eieno ei te velu& positiuum ens, quod possit vera causa essicies alicuius rei
esse; de quibus oppo filis ei satu Ari-itotelis proprie intelligi debet: eo
tamen pacto auo quies ratione cau-s; obtinere valet, utcumq. causa esse frigoris, ouatenus est priuatio mo-Qlio pa- tus,qui calorem suscitat. Quod autelio in ani- nonnunqua Jrer quietem in animan-mantib. ca tibus calor fouetur, ex eo est: quia Elor quiete scdeclinatur alius atque alius occur- foueatur . sus, de attactus sciat doria corporia, ut exes: cat At illotestes in probi. sec.
spudium spirituum, in quibus calor insidet. Ut. n. spirituum e recessu corporis uocatio exteriora membra calefacit ita eorum in vicina corpora cclluxus calore meni bra destituet.
Ad id quod de speculis, de his qzς
ad Solem immota sunt, Obijcitur. li- Cur ina cendum: Solis radios non mometo, mota ad sed tempore calore gignere: ac tunc Sole m impensius calefacere, cu in ea parte, Gis cale uam feriunt immorantur, ab ea- stant. in se ipsos reciprocant gerninan turque, ut supra diximus: quae rec procatio non ita sit, cum res huc si lucili uagatur. Quo patet, a quieta non per se calorem in uelit, sed prout res quiescens causae calefacienti magis obnoxia redditur. Dubiui. Sintiliter ad ea,q. e probabat in tu i rigi litatem induci , dicendu : id
nos per te, sed ex accidente mcnire. - Non. n. aer aestiuo tempore fabellis ventilatus ideo nos resti aerat, quia ex motu per se ni usorit: sed quia aer, qui nos ambiebat, nolito comactu cocalefaetus da scutit, atq; alio su auertitur,ei I alius frigidior sit C cedit. Quod&in respiratione; quae cordis ventilatio quaeda est,accidit. Sed cur, inquies, in balneo cori rium euenit, siquidem ingressi aqua postmodum calidiorem sentiunt si moueatur Nimirum,quia aqua balnei calidior, quam nostrum col Ruseli. ac dum calcfacit aliquantulu ab eo refrigeratur: ideoque noua aqua corpori applicata acrius urit. At cim cum lusus aer minus calidus est, ct a D nobis calefit : unde si ventilatione a nostro temoueatur corpore alius nocalefactus accedit, a tu pro: nde frigidior sentitur; ut Aphrodis aus I. lib. Probi. q. a Io.& O i .edisserit. Adhuc tamen quaeres, cur aer an- Dubiu 2.
gusti oris motu dii flatus sit frigi-eus: idemq. diducto ore emissus,c lidus sit λ Res p. quia ore angusto a rem , qui ros toris ambit; lato vero aerem intus a pulmone calefactum exsul stamus. Aqua autem calida propterea susque deq; moia facilius refrigeratur, quia dispescitur, & calidum vaporem exhalat, ac vicini acris frigiditati patetit. Denique ignis nimia velut lation extinguitis r. via infra minimadusipatur&diuellitur: vel quia x lira,quam ferre queat,ab acce
298쪽
Vm a autemJ Aggreditur alteram quaesi ionem ad flesias pertinentem:O- cetque,illas non morieti per se, sed circumvehi motu suorum orbium. Quod tribus rationibus concludit, quarum prima haec est: videmus stellas &cstu perpetua conuersione circui olui: vel igitur hoc accidit stella eiusq; orbe quiescentibus : vel utroq; mO- tum subeunte, vel altero cotu qui
scente, altero moto: neq; enim modus alius excogitari potest.b Amba i:itu Excludit primum membrum, probatque, fieri no possciv t stella & orbis simul qui et cant. Hoc enim sensui niani felle repugnati cum videamus corium & lielis quotidie ab ortu ad occasum circumuolui: nisi quis decipiat cum
Niceta Syracusio,& Heraclide Pontico. atque Aristarcho ; a firmetque, coelum,iblem, lunam, stellas, &Q-pera denique omnia flare, ac terram tantum moueri. At terram quiescere nunc supponit: quod in progressuerit demonstrandum. c Si igituram 'J Remouet alterum embrum, videlicet orbem & stellasmul moueri, ita ut utrumq; horum proprium motum sibi vendicet . si enim ita ibret, sequeretur,quamlibet stella cu circulo, cui adiuncta est, in qua velocitate moueri: cu videamus, omnes stellas ad eundem locum una cum suo orbe singulis diebus redire. d Non es autem J Quod absurdum
sit, eandem este astrorum & orbium celeritatem, ita ut tanto ait tu sit velocius , quanto maiori circulo tot quetur,ex eo probat: quia in naturalibus corporibus ita fieri videmus, ut quo unumquodque maius est, eo velocius motu proprio feratur: si quide maiori impetu descendit praegrande axum, quam lapillus. Deinde conuinci tui eadem absurditas exeo: uia vel eiusmodi aequalitas proueniret ex necessitat Enaturae, vel casu: quotum utrumq; falsum est. λι- mum,quia si stellet in diuersos circu-C A P V T VIII. CVm a autem Ostelia travi ferri vi- Text. 47.
deantur, se torum talum, aut et-
es autem eononianeum rationi, eeleritatesse Iarum . , magnitudines erre Drum eandem rationem habere. Orcu
las euim non est a urdum , sed necessarium .eeleritates habere.ration. subeuntes eundem, quam ct magnitudines su
beunt.Stellarum autem earum ' a I,
quos ut in issi nullo modo consentaneues rationi. Nam si nec Farao ea celerior erat,qua per inmora circulum fertur, patet quὸυ circulossessa suos mutabunt,
alit te error alia tardior erit. Hoc aute
299쪽
tur. Posterius quoq; a vero abest : tum quia, si id fortuito contingeret, ciliri fortuita in utramq; partem cadant, non in omnibus circulis eodem pacto seres haberet: cuius tamen oppositum experimur; siquidem omnes stellae,quae
in maioribus circulis volvuntur,celeriores sunt: tum, quia ea . quae casu Cuzniunt, sunt praeternaturae ordinem; in corporibus autem coelestibus omnia composite de ordinate ac naturae congruenter fiunt. Non ferri e Aι νοJ Quod etiam a ratione sellas co alienum sit,ut orbes ipsi quiescant, Io qui est & stellae moueantur . ex eo probat: te . quia in eadem sere incommoda erit incurrendum. Quae enim in mai ribus circulis inovebuntur, veloci res erunt, quam Quae in minoribus: atque ita fiet, ut stellarum velocit
tes ad orbiu magnitudines proportionem habeam, quod absurdum es.se ex dictis patet. Stellas n6 1 Cum igiturJ Colligit id, qliod r moueri liquum erat, nimirum stellas non motu pr cieri proprio motu, sed infixas atq; prio. illigatas suis orbibus ab ijs circumduci, quo pacto. incommoda oinnia declinantur. Nam stellae,quae in m ioribus haerent circulis, velociores Crunt, non per se, sed ratione circulorum . Et e n i ni mal ores ci rculos maiori celeritate circumuelii ita liquet: sint duo circuli circa idem centrum collocati, alter maior, alter minor: deinde protrahantur a centro duae lineae rectae, quae circuli minoris e tremitatem secantcs ad maioris extremitatem usque perueniant , ita ut utriusq; circuli partem aliquam in tercipiant , ut tertiam aut quartam. Certe nemini dubium esste potest, quin pars ea maioris circuli, quae lineis est intercepta. st maior ea parte circuli minoris quae ab eisdem luneis continetur. Praetcrea in citc
ii maioris extremitate maius inter lineas spatium esse constat, quam in extremitate minoris: & tamen, si v- terque circulus moueatur,ma or circulus aequali tempore maius illud spatium, S: minor minus pertransbit. Γ tendum igitur est, maiores coelestium 1 phaerarum circulos celerius conuerti Acum omnes diuinum motum eodem tempore absoluant. Quo etia fit,ut stellae maioribus circulis delatae maiori celeritate curius suos peragant: nec oportet eas,dum mouentur, coelum disiccare. Quod tamen accideret,si proprio in piscrimen tu per coelum, quasi pisces per aquam. iter aperirent. inter conia g Praeterea comJ Probat rursus,non moueri per se stellas.Sed ad intelligentia uersione , huius rationis, aduertendum e t discru ea inier motum conuersonis, & v
M voluta Iutationiis. conuerso dici tur motus, mi in eodem semper loco fit in orbe, . ci ad eandem pat tem: qualia cli motus molae , cum aΞu R unpulsu ψ gyru
a casu; net', id quod et biq; es in emuia bus est proficiscitur μ fortuna .e At vera, Forbes quι escat,iaria au em moueantur.eauem absurda ct simili ιν
emur. Eueniet en ι m. celeri s eas mouet
ri qua su ut extra , , celer uates per e ι um magnιιudines esse. f Cum igitur neci utras; neq; Hellam flum moueri eonsentaneum D rationa r resa , orbes quidem moueri Pellas veria quiescere, o infixas in i s orbib. ferri Moc enim modo duntaxat nihil accidit,quod rationis fines egrediatur: c, velocitatem enι mortis maioris celeriorem esse, eo enta neum eII rationι ,eirca ιdem centrum in orbibusflesiis infixis. Ur eurm ιn c reris maius eo pus celerius iasione propria fer ur , H c, in orbibus iasis. . ars
enim orbis maioris maior es hisce partiabus,qua auferunIur ab eo plane rue per
lentium extendisu are congru) ἀ- quali tempore maior orbis circumfer
tum ess,tottam ipsim continuum esse.
iundiq; Vsius dis sint persa motiones , vel iis, , conuersio sitiri per se moti
νentur, Baria altera morione moue Imr. Ar neutra moueri et Identur. Sι versa rure enim, dem in loco sene manerent, laetim is nou mutarent ridenrur autem locum mutare ccmnes dicti .Pretere
300쪽
etur: ublutatio autem appellatur motus,qui sit etiam in orbem. cum muratione situs totius mobilis. Quare id, quod volutatur, nequit semper e dem facie unum in locum respicere: cum ab una parte spatia imaginarii ad aliam pellatur. atque adeo facies rei motae successione motus in uerti debeat; veluti,cum saxum aliquod rotundum per planitiem impellitur. Suadet ergo Aristoteles institutum hoc modo: Cum stellae rotundae & globosae sint, vavel aspecto ipso satis apparet, & omnes pene Philosophi concedunt, atque
infra quoque explitandum erit; si proprio motu cierentur,aut is motus est et conuerso,aut volutatio: uorum neuter esse potest. Nam si esset conuersio, nunquam stellae alio trans terrentur, quod oculorum experientiae palam repugnat: si quidem videmus quotidie cum ipso coelo stellas circumagi.h Sol autem I occurrit obiectioni. Diceret quis, Solem in Ortu&Occisumotu circum rationis conuerti: quare eode et modo reliqua astra conuerti. Respondet in primis id, in sole duntaxat obseruari: neque semper, sed cum oritur,& occidit. Deinde re vera S lem non ita moueri, etsi ita oculorusensui propter eius imbecillitatem appareat: quia cum a Sole longe absit, simulque eius spllandore debilitetur, porrecta acie aegre ad ipsum
peruenit, Iassatusque nutat ac tr
mit; ideoque videtur nobis Sol ipse eremere: quemadmodum & stelis fixe ob spatii intercapedinem scintiliare videantur; non tamen errantes zquia viciniores nobis sunt. Adverte hic Solem potissimum in ortu & Occasu, non autem in aliis coeli regionibus videri in gyrum volui: quia tunc nebulae atque vapores visui obiecti ipsum disturbat. Vnde & imminente Subsolano,quia tunc aer exhalationibus scatet,comis pertum est, astra magis scintillare. Vel, ut placet D. Thomae , quia tunc oculus rectam aciem in Sole melius defigit, ob praedictos vapores, qui solarem fulgorem aliquantulum o scur ni, proindeque Sol oculum re.
omnes quidem eo enraneum ea rationie dem motu ei νι. h Sol autem steliarum solus hoc facere videtur . eum oritur at
oecidιr: o, hie non per se, sed ob nosri sensus rationem. Visus enim longὸ νυι
extendens, versatur ob imbecillisarem rqua quidem fortasse causa est,ut oes eru
la quidem a micare, vagantes AEutem non mιcare Udeantur. Vaga namqua
riel suur proser quare visussus eo os ad ipsas arcadis: ad fixas autem longὸ valde Aese ex endras, os longitudinem tremit. Tremor autem Vsius facit, ut Text. y hae malis Helia tisius esse vivant-r nia Ail enim inierari. visu, an iriquod ee nituri moueatur. i At vera non sectas, persicuum esse videtur e id enim quod veru/tur, versetur necesse es. Arad D na, quod facies nuncupatur, sempeν via detu .Quare ea consonii sis rationi, ae Ias hisce moribus, qui ad ques sunt acre-modati.moueri os perse moueantur, his aute moueri non videantur , pater tu percita intueta tem magi salterat,eiusque
vi siem spiritum circumuoluit: quod in causa est, ut Sol ipse in gyrum torqueri videatur . Opinio Secundo,cum Aristoteles hic dicit, visum accedere compotem sui ad stellas Platonis vagas, non vero ad inerrantes: locutum fuisse ex sententia Platonis,existit de modo , iis, visionem fieri exilientibus ab oculo radiis ad id. quod videtur: cum tamen quo visio re vera non ita fiataed emissis ab obiecto receptisque in oculo imaginibus,ut sit. lib. 2.de anima ex pro sesso disseremus .i πιυι- nee J Oilendit, non moueri stellas motu volutationis, argumento Lunae, cuius eadem semper superficies & imago apparet: siquidem cum orbe plenum exhibet, semper in ea contuemur eandem faciem partibus obscuri
Aduerte hic, rationes Aristotelis solii coneludere, astra non moueri in propriis orbibus tot libus . illis immotis: quod verum est. Sed enim id no obstat, quo minus possint insura epicyclis deferri motu distincto a motu orbis tot liti