장음표시 사용
331쪽
piam, circulares Lunet sectiones non prouenire a rotunditate terrae, sed Lunae: id ex eo refellit, quia videmus , Lunam secundum incrementa & decrementa, quae singulis men- sibus obit, varias accipere figurarum disterentias : & tamen cum in errae umbram incidit , &obscuratur, constat eam semper descere secundum curuam lineam , quae id, quod lucet,ab eo, quod lumine priuatum est,distinguit. Hoc autem palam testatur. curu ita tem illam nascia globosa figura ipsius teri ae .p 'aurea per ea I Alio arguine n-to ab aspectu siderum confirmat, terram esse sphaericam . Nam si eius superficies esset plana, terrae incolae, qui ad Austrum , &qui ad Aquil nem sunt,eundem haberent horizonta,easdemque stellas viderent: quod falsum est. Patetque inde,quia progredientibus ab Aquilone versus Austrum , non apparent supra linea verticis eadem sidera, quae ante apparebant. que ad Aquilonem aspiciebantur, occultari incipiunt, paulatimque sese produnt, quae ad Austrum fulgent; quod simi liter accidit ijs,qui ab Austro ad Aquilonem
Terra non ' Quare perstimumJ Ex dictis colesse admo ligit, terram non modo esse sphaeridum ma- cam, sed etiam non admodum magnam. gnam: alioqui in parua locorum distantia, non tanta accideret varietas circa ste uarum phaenomena. Itaque Ioci mutatio in turra , 'uatenus jubreui spatio variat aspectus sideru, testatur paruitatem terrae: quatenus alia sidera olledi t,alia occultat,eiusdem rotunditatem cominon strat.
nes. Ressa enim t,ut utraque expartaturva concaua. In defectionibuι --ra semper euru.im habet lineam 'Mad
krintui . Quare eiam obiectu terea ἀ- at, terra sanὸ circumfer nua fiet eausa ea . P materea per ea , qua vi. TmIIo. ηεων da aettis. pater non fiam rotu aam es , sed etiam mole magnam non esse. Si parua enim migratio meridiem
ei super caput . mutauenem habeant magnam αν non eadem viriantur meridiem versus migrantibus atque V sem. Nona. ulla namque Lyeliartim in Aegulo viden ur. ac circa CAprum ; in locis autem tersus Vrsas non videnturrissultarum ea,rua semper in locis Ius Vrsam videntur . illis in locis μὰ
sce, terram non solum rotundam e sie, μή etiam magnς molis non esse rotun rnon enim sic cito mutationem faceret migratione adeo breui facta. r Qua- Tex. IIa,
propter θ , qui locum eum, Pi circa co . ia alumnas Herculeas ea . coniunctum eo et Deo, qui es circa Inieam regionem existimanti atque hoc modo unum m re ese asserunt. non videntur incredibiatia valde ex L mare. Dicunt enim hoc ex barris etiam eoniectantes , genus ipsorum circa extrema utraque loca esse ,
propterea quῆd ipsa exirema ιta sanitaeoniunctionem asscta . s Mathematia Tex. I I1.
corum etiam, quι maguttvinnem obis terra metirι conantur, quadrangentis ter
ram cino stadiorum missibus dicunt. Ex quibus si comιμι sumatur analem Vsius terra non selam rotundam esse. seu esiam ad reserarum seuarum m g nitudinem magna non esse etecesse est.
r Quapropt/r H Ait, non videri in- Herculeae credibilia opinari eos, qui situ & locoriam vicinitate nituntur coniungere
columnae. eam occidentis partem, quae ad Herculeas columnas est, cum Indiae regionibus e coniecturam eius rei ducentes ex elephantis, qui interfuso pelago in hisce extremis locis inueniuntur. Quanquam re vera hoc argumentum non multum habet firmitatis: possunt enim etiam terrae longissinus interuallis diailantes animalia eiusdem nauarae, di ingenil procreare.s Maahematicorum J Dccet,ambitum terrae, ex Mathematicorum sui temporis opinione, continere quadringenta stadiorum millia: quae moles, adnellarum quantitatem relata, nequaquam magna esse potest.
332쪽
ura sit terra magnitudo, quassi
- quanam eoo partes h lutentur.
ER at a nobis non hic, sed in teratio se quarto libro de terra disputandum , sicuti de de aliis et mentis. quae propria eorum librorum sunt materia . ut initio huius Α operis praefati sumus e quia tamen Aristoteles proximis superioribus
capitibus de terra egit, quaedam ad eius considerationem spectaria hoe loco pertractabimus. Primum e go de illius magnitudine, non Pa ua, tam inter veteres, quam inter posteriores Philosophos, & Geo graphos. dissensio extitit: ut constat ex ijs, quae scripsit Plinius lib. 1. natur. filior. cap. Ios. Macrobius lib. r. in B lomn. Scip. Beda in lib. de rat tem P. Ceteris vero nunc omissis, Aristot lis tantum, & quorundam aliorum sententias proponemus. Ambitus terrae continet, ut credit., f aria o.
Diameter terrae continet, Vt putat.
pratrem . sit. Aduerte, in commemorandis superiorum Auctorum sententi; s non conuenire scriptores. Nam quidam ex Eratosthen:s placito aiunt terrae ambitum complecti iladia 2 oooo. inilliarias i 2 o. Vitruvius aut m. Macrobius, Capella , & Plinius asserunt, ex eodem continere ea , quae nos depinximia v.
Quid causae fuerit, cur praedicti
Auctores in terrae quantitate amisegnanda tantopere inter se discrepvrint, non satis liquet. Sunt qui putent , eorum nonnullos itinerum estuosa & obliqua dimensos auxisti: in eoi una flexum milliaria. Sed haec conciliatio ridicula est. Dicendum potius , natam eam discrepantiam ex mensurarum. uibus usi sunt di iasimilitudine: vel certe, quod in is ducendis stadiorum x milliarium numeris aliqua deceptio interueneiarit. Quo autem paeto terrae magnitudinem Geometrae deprehendant, C explicat Maurolycus ex Ptolemaeo in s.diat. suae Cosmogr. Ioannes a Sacro sco cap. I .sua: Sphaerae.
Diiiidebatur autem totus terrae orbis ab antiquis in Europam, Asiam a
333쪽
circa huc Asiam,& Asricam. Nuc quarta pars Anumerum adiecta est, videlicet America, ab nonnihil Americo inuentore ita nuncupata: dissident quae ob regionum, quas complecti
Scripto- tur, amplitudinem Nous oro:s nomeres. obtinuit. Haec mundi parsi,vcteribus incomperta,anno Ialutis no strae Barrius in aq92. 1nuenta fuit. Accirca idem historijs tempus a Lusitanis maria omnia ob rerum In- euntibus reperta Brasilia, quae Ani dicaruna. rica longo tractu contii mauar. Dicia nunc Brasilia ab eius nominis Bligno : cum antea,quo tempore priamum inuentasuit, a Crucis ligno, quod in ea Lusitani erexerunt, Te rasa icta Cruris vocarctur.
Zarate in Non desunt tamen , qui nouuna sua hist. hun corbem iam priscis temporibus exploratum, sed eius notitia pollerioribus sarculis intermortuam fuisse contendant: esseque eam insulam, quam Critias apud Platonem Atlanticam vocat, orbi noltro opposita, CN vero ponto, id est, Oceano adiacentem. quamque ibidem ex sementia Aegyptiorum Sacerdotum re-' In Tini. ferente ' Solone in vehementi terra motu & aquarum illuvie absorptam fabulatur. Alijs nune placet totam Contionentein intres partes distribuere: ut prima comprehendat Europam, δε- aiana, Africam: secunda Noturna Orbem: tertia Australem siue Magala- Dnicam terram, paucis adhuc littoribus exploratam. Aliae diuisiones, quibus singulae mundi partes minuae exacteq; disti ibuuntur,apud Geographos , & Topographos quaerantur: quia neque huius instituti sunt, neque eius, quam affectamus, tam uitatis.
graphi quinque latos circulos liga. nai. statuerunt, qui coelum terramq. v hilt.c. io8. lut fasciae cingerent, quos Proinde
Zonas vocarutri asserentes,quicquid extremis duabus Zonis utrinq; cim
ca v cruces, Arcticum di Aniar ticum, Continetur, id omne ipse sto mgore,&aeterno gelu premi: mediam terraru m,qua So li s orbi ta est fam- nis torreri . de & T dam appetilariant duas,quae medimi extremasisque hinc inde interia cnt, tempera tas esse, easque ran una ab homini
bus incoli . Quod Laciniis poEta hi- Virg.lib.
sce carminibus expressi. 1. Georg.
que trahuntur. Coerulea glacie conerere atque imis όνι bus atrιs .
Obliquus qua se signorum vertere
Quemadmodum vero Zodiaci obliquitatem. de eius prcurram,sgnaque primus, si Plutarcho credimus, I'ythagoras; si Plinio, Anaximander in G rcis animaduertisse perhibetur, etsi hoc inuentum uelle eodem Plutarcho, Oenopides Chius sibi tan- qi iam proprium asseruerit:) ita Zonarii diuisionis primus auctor fuisse dicitur Pamaenades,ut ex Posidomo resert Strabo. Quanquam Polybius sex Zonas numerarit: duas temperatas, totidem frigidas, item duas torridas Aequatore mediam in duas
Ideo vero antiquis persuasu fuit, inediam Zona ardore flagrare, duas extremas frigore obrigere, ita ut incoli ab hominibus no possent: quia constar, Solis accessu terram calefieri,abscessu perfrigerari: ut aestatis,&hyemis,diei de noctis, meridiani teporis & aliarum diei partium, vicissitudo varietasq. Olledit. Item, quia videmus , quo solares radii per lianeas magis ad perpendiculum acce
Iere. Quare hinc necessaria,ut ipsi putabant , consequentia deduxere,cateriae partem, quae Aequinoctiali citeulo subiccta est , ob Solas propin
334쪽
statem radiorumo; dilecto fer. tium vim, torrida esse:eas,quae vitiaque poIo subsunt, aut eis cireumcirca viciniores existunt, propter Solis absentiam,& radiorum obliquitate, nimio frigore tor pere. reliquas tantum duas coeIi benignitate de clemetia temperatas esse. Ac ceteris etiam calorum S frigorum causis addebant celeritatem vertiginis coel nis ad Aequinoctialem circulum, tarditatemq; eiusdem iuxta polos: quia illic eodem tempore maiores , hic breuiores circulos conficit: δecum latio caloris caula sit, ea, quae impetu fit rapidiori, nec est arto uberiorem calaris copiam gignet. Tum deinde,quia ficcitas comes est cal ris,arguebant, mediam illam regi nem non solum aestu flagrare, sed ad
tantam siccitatem torreri,ut humoris desectu de aquarum inopia sustentare homines non posset o Haec suit antiquitatis opinio, haec
eius argumenta, quae perstrinxit Aristoteles lib. 2. Iset ori cap. s. Cicero
in stagm. lib 6. de Repub. Philo Iudaeus in libro qui inscribitur, Quis
νratim inruarum haressi . Plin. loco cit. Beda in lib. te ratione temp.c.32.
& Durandus α. dist. a MVetum multo aliter rem seseli here,compertum fuit nostro s*culo, quo Lusitanorum Hispanorum uenauigationibus tota pene Oceani vallitas longe lateq; perlustrata est,.
de nouae insulae, noua littora , noui Wrrarum tractus,nouus orbis inuentus. Cognitum quippe est,mediam Zonam plerisque in locis non solum non torreri aestu, sed temperatam esse.& imbrium, pererratum sontium, ac fluminum aquis, nec non te frugum fructuumq; corpus affatim abundare, de variarum gentium populis magno coeli, soliq; fauore, de salubritate incoli. Ne lite hoc. quod de mediae Zonartemperie, de ad habitandum commoditate dicimus , sola nostrorum
temporum experientia ostendit :sed ita omnino esse nonnullis, con-
ra tanum era aliorum opinionem
A multo ante visum fuerat: ut Erat silien i, Polybio, Ptolemaeo, Aulcen- .nae,d quibusdam noli rotum The lagorum;quorum meminit D. Th
ma S I. parte quaest. Ior. articu . a. qui
terrestrem Paradisum sub Aequinoctiali constituebant, aientes, eam in udi plagam temperatissimam esse. Porro, quae cauta huiusmodi tem- Prima cataperiem conciliare possint , non est la, cur Ae-
omnino dissicile inuesti stare. Prima, quinoctia B eaque toti Aequinoctiali regionico lis regio te munis .es Quod , cum i llic d res no- perata sit. ctibus aequales sint,& diurni caloris spatia breuiora, quam apud nos sunt in s state; fit,ut illis in locis nocturnum frigus diurnum calorem , diurnus calor nocturnum frigus ina . qminuat; atque ita lis qualitates quasi ad aequillumini vocentur. Altera I. Casi&causa est imbrium assiduitas. Urget
nimirum in media Zona calor tan- C tus,ut magnam vaporum copiam in m. sublime attrahat; non tamen ita ve- P mahemens, ut eos confestim absumat:
qui proinde in nubes concreti, aspirantibus etiam pluuialibus ventis, non infrequenter coelestibus aquis solum irrigant. Tertia causa est lub- 3. Causa, iectae terrae habitudo condit: O, hoc est,qualitates propriae, quas naturae Auctor Deus ijs terrarum tractibus a primaeva origine in seu ito D Quarta causa est locorum situs: qua ε. Caula.doquidem. caeteris paribus, montiatacumina vallibus frigidiora sunt,
tum propter viciniam mediae regionis aereae,quae alget; tum quia radiorum sol arium in concauis Iocis r percussio, ut radios magis unit, ita maiorem excitat calorem . Quinta s. Caula- causa est Oceani vicinitas rς sertim in ea parte mediae Zonae; quae ad nouum Orbem pertinet : huius enim E. magna portio Oceani aquis alluitur , aut eis propinqua est: constat 3
velo marinam aquam refrigerandi vim ha re; unde Sc regiones mari rimae, ceteris paribus, ct mentiores sunt. Sexta causa, eaque magni mo- C Caula-inen Ii , est ventorum, tam itatis, quam extraordinarijs temporibus leniter flantium, aura qυς quan
335쪽
Diuersitas gentiu incude triclimatis.
ConclusPeretque, nemo non experitur. Vi- Α detur autem diuina prouidelitia singulari beneficio ventos, de thesauris suis productos, ad illam mundi oram direxisse, tam multa de commoditat bus per eos illuc inuectis
Verum,quoniam ex his causis sola prima Aequinoctiali regioni perpetua& communis est, & intra ip- iam Aequinoctialem plagam: i a cis dem climatis, codemque tempore Bmagna ac propemodum incredibilis varietas circa eiusmodi causas cernituri non est media Zona ubique temperata, nec eadem continenter habitudine: sed alijs in locis frigida eit, ut nonnulli se in quodam
maris tractu expertos fuisse in qu tu dum ad Occidentalem Indiam nauigarent : in aliis feruida, ut apud Mono mota pam, tu insulas Malutas, dein regno Pretio: i Ioann:s : in Cpleritque mi r fice temperata, Vt a pud Peruenses. Ubi etiam anima silertere licet, in eisdem climatis nasci homines alibi candido, alibi atro colore, aut inter
ς inedio: hic intorto, illic fluenti capillo : h:c miti facilique ingenio,
illic eiteratis moribus , nullo cultu humaui alis. Nimirum hanc vari tatem parit discrimen habitudinum ipsarum regionum . Ad quod itent Dplurimum confert afflatus siderum: quae in ea etialia regione . quam ex aequo intuentur, simi tum effectorum diuersitatem inducere queunt; non per ictantum, sedc urrente simul ingenita terne dispositione & aeris qualitatibus. Quemadmodum cal re cera liquescit, lutum induratur non ob ipsius caloris diis urentiam ,
sed propter subiectae materiae , H, quam Vir, dissi nilitudinem. Evt igitur propositae dubitationide habitabili terra directo satisfaciamus, respondemus: nullam ei lemundi orain, quae ob coeli intemperiem ab hominibus non incolatur, aut incoli reipsa non postit. Compertum iam experientia, habitari in Acquinoctiali plaga, intra & extra Tropic I;irao nequc sub poli , prae sertim Arctico, habitationem a natura prohiberi, seu aliquot ibi terrae tractus incoli ; ut O laus Mapnos lib. ι. de Partibus Septentrionalibus commemorat: etsi Ptolemaeus nihil ultra Thylem ultimam describat. quae tribus fere gradibus Arcti cum
Videlicet, ubi maior est coeli inclementia , utraque incommoda arte declinantur: caloris quidem, indigenis cauernas & subterranea loca lubeuntibus, frigoris vero, vari, generis pellibus lese contegentibus. Accedit conluetudo, quae perpessa diis cilia reddit tolerabiliora, &, ut dici solet. naturam facit. Et vero. quemadmodum ad moderandii Aequinoctialis plagae aelium , multae naturales causae concurrunt: ita de sub Polo non deerunt aliae, quae ad algoris vehetuentiana mitigandam
tudinis Plinius lib. 7.nat. histor.
c. 8. Philo Iud. in lib. de Ioscph.
intim s 'oniam ergo Antiquorum seis tentiam de terra habitabili fal-
--sam esse ostendimus: Dioxtinum ell, ut eoi una etiam opinione, qui Autipodcs, siue Antichthonesella negabant, a vcro deflexisse de- inoni tremus. Multi Antipodes, id cli, homines e contrarii parte terrae aduersa nobis vestigia Pr mentes, fabulosos este arbitrati sunt: ut L ctantius 3. libro druinarum institutionum, cap. 26. D. Auguli inus lib. I 6. de Ciuitate Dei,ca. 9. Beda in lib. de ratione temporum, cap.31. etsi lib. . de elementis Philolophiae co-trarium censuisse videatur item Lucretius I. lib. sui poematis, ubi Antipodum assertores vocat stolidosa evano errore delusis.
Ratio Lactantia fuit Muia si Antiapodes sint, erunt iplarum vestigia
superiora, quam capita, Cruntq. ii
mines penduli : & quae apud nos i cent, apad illos uniuersa pudebun t: fruges de arboro dcorsu versus stant: Rariones in partem negativa,
336쪽
sum versus cadent in terram. Et miaratur. ait, aliquis hortes pensiles inter Atem mira narrarissum Philosophi υ,
suffaciant. D. Augustini ratio fuit: quia, etiamsi figura conglobata &rotunda mundus esse credatur , vel aliqua ratione monstretur, non ideo - consequens fit, ut etiam ex ea parte, quae nobis aduersa est, aquarum cogerie vacet terra. Deinde, quia etsi
aquis libera sit, non statim oportet ut homines habeat: quos constat noilluc peruenite potuisse, nisi Oceani immensitate traiecta. Quod tamen lactum non lepitur: constituentibus Geographis vitiniosic res fines Herculeis columnas. Item, quia licet terra nobis contraria habitari posset , cum hinc illuc aditus non pateat, si inibi existerent homines,non essent de Adar genere: cum tamen ex ' Sacra pa inae nil loria constet, ab v- no homine totum genus humanum fuisse propagatum. Pro eadem quoque sententia disputat Abulensis,ad i. capit. Genes. eo poti stimum argumento: quod Apostoli totum terrae orbem perua- rati sunt,uti diuinus vates praedixe
rat Psalm. 18. In omnem terram exιuit
Ionus eorum: quodque sito tempore
impletum iam esse significat D. Paulus in epist .ad Romanos, cap. I o. illis
verbis : Sed Leo, numquid non audι runt c, quidem tu omnem terram extauit sonus eo tim, O in fines orbis terra Derba eorum. At, ut historica narratione constat, nullus ex Apostolis Aequinoctialem circulum pertransit,quem certe pertrans issent, si ulla gens ultra esset. Nihilominus Antipodas esse plane constat: nec ciliam ea de re vlla
sus ilio; quandoquidem id nostri s
Resposio culi nati gationibus copertum fuit. ad arg. LM Quare ad rationem Iactantii dicen-ctant. dum: cum terra in globi specie con-Diximus formata sit,& ab omnibus coeli par- de hac re tibia, pereendicula, Pondera, turro, ali sid hoc arbores, fruges, pluviae, & denique
in lib. c. q. grauia omnia suis collibrata nutu S. 2. a. t.λ. b . in contrum mundi crgam, uὐn
Λ magis pendulos esse Antipodas ,
quam nos sumus , nec debere illis nos magis quam illos nobis ruinam extimescere; cum utrisque eadem sit ratio. Ac si ob eam causam , quam Lactantius afferebat, ex aduersa te rae parte homines esse non posIent,
profecto neque terra ipsa te aqua inibi consilerent, sed in coelum caderenti
D. Augustino respondemus; e Resposio2 ploratum iam cognitumque esse , ad rat. D. magnam terrae partem nostro orbi August. oppositam non solum ab aquis liberam este , sed ab hominibus etiam
habitari . Quo autem pacto illuc
peruenerint . etsi non conuet . nequaquam tamen id impossibile fui Gse certum est. Potuerunt ad ornatum mundi , qui hominum gratia
conditus suit, eo transuehi ab Ang lis, a quibus pantheras . lupos, ic C nes,aliasque eiusmodi seras in inlulas a continenti di si unctis limas, post terrae illuuionena transportatas suis se, probabile cciis et idem D. Augi ilinus lib. 16. de Ciuitate Dei, capit. 7. Potuerunt fortasse pedestri itinere illuc ire : ut placet quibusdam , non leui coniectura Opinantibus , nostrum hunc Orbem cum itilo aliqua parte aut continuati, aut
certe non procul ab eo disiungi. Deis P nique potuere illuc nauibus, icu v to, seu tempestatum vi deferri r nec enim Oceani vastitas ita nostros culo nauigari coepta est, ut a n mine quondam traiecta suerit: cum Plinius lib. i. historiae naturalis, ca- Oceani vapit. 67. seripserit, Eudoxum quen- si itas olim dam, ut iram Ptolemaei Lathyri Ae- traiecta. ypti Regis declinaret, e sinu Ar bico soluisse, ac per Oceanum, ad Gades usque pervectum. Et contra E florentibus Carthagmen sium rebus, raliquos ex eis ab Herculeo freto ad Arabicum sinum eirauigasse. Deniaque tu ni qui putent, Ophyrain regionem , e qua Regi Salomoni magna auri vis tertio quo I. anno am
rebatur, esse eam partem noui Orbis, qu* nunc Peru dicitur. Quanqua hac de tu magna sit dubitatio : alii, eis
337쪽
spanio Iam, in oceano Occidentali
posita, ac nostris teporibus a Chri uophoro Columbo repertam: aliis esse regionem Sofala: ali)s esse Auream Chersonesiun , ubi oppidum Malacha nunc est; quς sententia nobis prae ceteris arridet. Quod attinet ad postrermam argumentum, quod est Abulansis, attingitur in ea cor ouc sta de intelliseria illorum verborum, citeream.&z. an videlicet Apostolorum tempore toto terrarum ambitu
Euangelii lux iniit serit . ita ut nulla proruis natio sit, ad quam non peruenerit. Quam dubitationem contrariis sentent ijs pertractant D. Augustinus in epil1.ad Hesych. Episcopum,&D. Clarysostomus in comm. epist. ad Roman c. io. Uerum quia res est prorsus Theologica, paucis respondemus : siue aliquis Aposto-Iorum Aequinoctialem circulum pertransierit, siue non tamen in Omnem terram,id est,in praecipuas mu-di oras, quae tunc notae erant, id est, in Asiae, Africae,& Europs partea, iPsis adhue Apostolis viventibus, Euangelium peruenisse; quod nunc in dies in alias atque alias nationes particulatim disseminatur.
An t mrra comparatione cali instar
puncti sese habeat ARTICULUS I.
argumenta partem negarisam essendere Viriantur.
I Ro ea parte quae negat, sta lic
a. Argum bit argumentari: Punctum est indiuidunna, & vacans partiabus: terra est diuidua, de tot rcgionum spatijs longe lateque diffusa rigitur terra nullo modo potest se habere instar puncti. Argum- Secundo: Id quod est insectile , nullam habet proportionem ad id, quod constat partibus: scatetrah A bet proportionem ad coelum : et illius comparatione non est quid ii sectile, proindeque nec ratione pumeti obtinet. Probatur minor: quia id, quod aliquoties repetitum aliquid abso litit, habet ad illud proportionem at terre quanti ias aliquoties repeti ta absoluit, de adaequat coelestium corporum magnitudine ; quia cum haec finita sit,ut ablatione finiti
absolui , ita repetitione finiti ex B quari potest.
Tertio: Luna non est quasi pun- Argum ctum collatione sui orbis : ergo neque terra comparatione eiusdem. Antecedens probatur: quia corpus
Iunare respectu sui orbis exhibet spectui sensibilem quantitatem ac molem, qualem exhibere nequir id,
quod est veluti punctum; siquidem
unctu Omnis inolis expers est,sensum q. omnem prorsus effugit. Con-2 secutio ostenditur: quia cum terra, ut ' sumi ius ex Geographoi una di- q. I. hi sciplina statuimus, multo maior sit, ius M. I
quam Luna,consequens est, v t ad I narem Orbem comparata, ampliorem molem repraesentet quam Luna . Vnde docent Astronomi , si quis in gIobo lunari positus te ram despiceret, futurum ut ei terrater, ac paulo amplius maior quam
a Quario: Si terra vere diceretur 4. Argum. subire modum puncti comparati ne coeli, idein quoque pronuncia dum foret de globo, qui ex terra &mari coalescit: quandoquidem profunditas aquae respectu profundit iis territ , v t progrestu ostendemus , tam exigua est, ut ei parum omni labmomenti asterat. Cum igitur Maili matici modum puncti comparata ne coeli ter e tantum, non autemi globo ex terra & mari compo- .sito accommodare vid
338쪽
A conspicuam esse medietatem corii,& sex Zodiaci signa supra horizonistem apparere, sex infra abscondi eo o terra ad circuitum simam et i habet sese ut quidpiam indivisibile.
Probatur consecutio : quia alioqui, si terra collatione, firmamenti aliquid haberet magnitudinis , quae posset sensu percipi; ctiam ea teriae portio,'uς inter eius centrum & limam superficiem interlicitur,esietetum. Hanc satis demonstrant pri- B alicuius quantitatis respectu eius-
Proposita di scutiatis enodatio.
de terra comparatione cinii, vel absolute, vel quo ad nostrum aspectiim. Quo ponto , si primai. Coesus conclusio: Terra comparata ad cC D Thom. Ium absolute non eit quas pulm
mum S: secundum, superioris articuli argumentum. a. Conci. Secunda conclusio sit: Terra comparata ad complexum firmamenti, proindeq. aliorum orbium sit periorum, quo ad nostrum aspedium est instar puncti, hoc est, habet insensibilem magnitudinem. Haec concluso traditur ab Aristotele lib. I. MN
1. Ratio. ricorum firmata consensu. Probatur autem a Ptolomaeo cap. 6. dict. I. in hunc sere modum: Terrae climata , quantumlibet inter se distent, nullum tamen eorum ab alio sensibiliter disiunctum est, si comparatio fiat ν' ad pii iactum firmamenti: ergo terra respectu firmamenti no obtinet sen-
sbilem quantitatem; sed est ut quid indivisibile, atque adeo quasi punctum. Antecedens probatur: quia indem firmamenti;atque ita non diuideret horizon cςlum in duas partes aequales: & quod inde consequens
est,non cerneretur integra cyli namoetas, plus'. videret oculus in cen- oculus intro existens. quam in supcificie lese centro. ra constitutus; cuius oppositum demolistrant perspectivi. Quare in nifestum relinquitur, terram comparatione firmamenti esse quasi punctum. Proinde recte Plinius lib. r. . nata Lege in ea histor. p. 63. Mundi pu uritus. inquit dem sentecneque ensm eZZ aliud terra in uniuem tiam, quaeso hae eri materia gloria noma, haes scripsit Sedes.hie honores gerimus . hic exercemus nec. in impersa. hic opes cupimus,sic tumultu prooem. ur humanum genus , hic in uramus natur. q. bella etiam elisatia , mutuisque caduetulaxiorem facianus terram.Et ut pullicos genti furores transeam .hac in qua
S. Ratio. porea diuersis Astronomis eadem magnitudo&distantia eiusdem stellae deprehenditur: quod certe non accideret, si locorum intercapedo aliquid momenti asterret compar tione firmamenti. Secudo: Unaquaeque stella sim menti,etiam minima, quae visu notari potest, est maior quam tota terra, ut Alphraganus di fierentia q. ac ceteris fere Altrologi afferunt a imo quaelibet ex iis stellis, totam terram& aquam simul sumptas, maἶnitudine excedit. At quaelibet quasi punctus micat in firmamento: ergo &terra ad ipsum collata , eluti purictus censebitur. Tertio: ita argumentatur Alphraganus & Ptolemaeus locis c: ratis: Constat, e quacumque terrae Plagacessuem noro solo assovimus.υι qui I
rusime rura mercatus fuerit, ultraque es exegerit accolas, quora ferrarum parte gaudeas ' vel cium ad mensuram , auarιtia suapropagauerit, quam laude portionem eius defunctas ob ineati Haeci Ile. Non asseruimus in secunda conis clusione , terram esse instar puncti respectu coeli absolute .sed respectu firmamenti, aliori inique Orbium superiorum: quia si cuin inferioribus comparatio fiat, non eodem pacto se habet terra ad omnes. In primis enim respectu orbis Lunae notabia Quomolem obtinet quantitatem, ut probat do se ha-3. argum . eorum, quae primo articu- beat tetrato proposuimus. Quod spectat ad ad orbes
reliquos orbes contentos lub firma- infra fir-uieta to,docen t Mathematici, terram numen lu. R et eorum
339쪽
eorum comparatione triplicem nam Adum subirem imirum respectu sphς-rae Iouis & Saturni, esse quasi punctum, habereq. insensi bilem quantitatem: ut de eadem respectu firm meta aliorum q. orbium superiorum diximus. At respectu sphaerae Martis di Solis; aliquam prae se ferre magnitudinem; leu adeo paruam,ut vix alicuius momenti videatur. Postremo, si cum orbe Veneris, Mercuri j,& Lunae coparatio sit, habere lain terram Bnotabilem magnitudinem, praescrtim respectu orbis lunaris. Hanc triplice differentiam ostendunt Mathematici subtilissimis rationibus,quas ducunt ex phaenomenis, umbris, &instrumentis; ut Astro labio, Quadrante, Annulo, et ri . eiusmodia quae rationes cum nopaucis Astronomiae theorematis in-Hi tantur, proindeq. hoc loco explicari non facile queant, praetermissae Ca nobis sunt. Ad tria priora articuli primi argumenta quid respondendum sit, patet ex dictis. Ad ultimum concedendum id,quod de terra comparatione coeli dicitur .enu n tiandum quoq. de globo.qui ex terra & aqua constat, 'tratio ibi adducta concludit, neq; ida Mathematicis negatur.
Terram in medio mundi sitam esse. E
plicationem aduertendum prius eis, quidnam sit centrum Vniuersi, cetrum grauitatis,&cetrum mas nitudinis. Gentrum vnia
uersi, est puctum a quo omnes lineae ad primi mobilis circumferentiam ducis aequales sunt. Ce urum grauιω-m,ei punctus medius lineis rect d . diuidetis corpus in partes ςque graueS. Ceutrum maTri urinu est puctus No in On exi itens in medio lineae recta, diui- m co dentis corpus in duas magnitudines potab' est aequales. Porro haec duo cetra inglo idem cen-bo squabiliter graui,in unum idem- trum in que centrum recidunt: non ita vero gnitudinis
in globo inaequabilem habente gra- de grauit uitate ira, cuiusmodi est sphaera, par- αβ tina plumbea,partim lignea; siquidein cius inedio est centrum magnitudinis, centrum autem grauitati scit pudium extra medium in parte grauiori existens, quod cum centro i
lius uniuersi iungeretur, si eiusmodi corpus libere descenderet. His ita positis, sit prima assertio: I. assertio. Terra in medio uniuersi constituta est. Haec probatur ab Aristo t. 2 huius
Opcris,cap. vlt. tex. Ioo ad hunc sere modum: Omnia corpora grauia,undecunque libere demissa,e sciunt in eterra simi les Sc ςquales angulos, nec feruntur ad squiparantiam secundulineas parallelas , ut videre eit in perpendiculis, quae ita deorsum vergunt , ut si duo in totam terrae profunditatem naturς suς relicta dimitterentur,ambo tande in centro concurrere deberent : igitur tota terra,
quae luis iam conglobata nutibus quiescit, non nisi in centro mundi quiescit,atque adeo in eo sita est. Secundo, idem suadet Averroes a ratio. eodem libro: quia si terra non obtineret medium Universi, non fierent eclipses lunares, cum Sol & Luna per
diametrum opponuntur: Post rat. n.
ambo in punctis Zodiaci sibi aduem sis existere , absque eo quod terra interciperetur in illa mundi diametro; sicq. non impediretur traiectio lunam is a Sole ad Lunam, ideoque non esset eclipsis. Tertio, idem confirmatur ex or 3- ratio. dine partium Vniuersi. Namq. apta hac re eius dispositio postulat. ut elemen uixim tr. tum, quod despicacius ac deserioris 4.i hys c. snotae cil , in infimo loco iaceat: ta- bi arx i. lis autem est terra , ut eius quasi bruta moles, ruditas, obscuritas, &crassi testellantur: igitur terra est in
infimo loco. Atqui locus infimus
340쪽
λ. assertio. De centro magnitudinis ter
1grest, qui maxime a celo distat: ita ve- Aro sese habet mundi centrum: igitur in centro mundi constituta est.
Centrum mundi centraimma nitudinis terra esse unum
OVod ad centrum grauitatis alis
tua et, sit secunda assertio: Cen- Buum grauitatis terrae , est centrum mundi. Haec probatur: quia terra est summe Irauis: quod autem summe graue est , naturaliter ad ima fertur,
nec quiescit, donec modo ei nihil
obfii omnium infimu obtineat; atq; adeo quous'. centrum grauitatis ipsius medium Vniuersi hat. Deinde, si centrum grauitatis teres non esset re ipsa coniunctum centro mundi, in
pediretur fortasse ab aqua, ne se illi Ceoniungeret ne n aliud qui dia quo inhibeatur, fingi potet t. γ Aut ergo
impeditur naturali ter, aut per vi m: non naturaliter Cui a conitat, aquam suopte ingemo uicii e x petere altiorem,esseq. lupra terra: non per vim, quia nullum vi OIentum perpetuumsaut diuturnum esse poteti. No igitur centrum grauitatis terrae superatum est a centro mundi. De centro magnitudinis non par- Duaeli dubitatio . Nonnulli opinantur , non idem esie centrum maenitudinis terrae & grauitatis eiusdem; sed elle illud aliquatulum eleuatius ab hoc, S a centro uniuersi. Quibus hec potissilinum i me ut argumenta σIdem est centium grauitaέ is terrae,& totius Voluersi. ut paulo antc probauimus: atqui non idem centi uesttotius Uniuet si,& magnitudinis terarie: ergo nec idein erit grauitatis te .Erae, de magnitudmis ei vide. Probatur assumptio: primu, quia terra Z aqua
ut in progressu ostendemus essita ut
unum globum, habent q. idem commune cc. rum grauitatis, quod est i- .lcm cuna centro Uciueisi cuin ambs in aere demisiae per eas dein lineas deorsum tendant : igitur plus distat acerum mu udi, do a ccntro grauia talis terrae , ea terrae portio , quae ab aquis extat, quam quae tecta eli: unde sequitur, non esse idem centrum grauitatis & magnitudinis
Secundo idem suadetur : quia ut a. ratio. Deus tertia die creationis mundi Sic Deum
terrae cauernis aquam exciperet,neis aquaS ter
cesse fuit, unum terrae latus attollo re sinu in- re, quod proinde remotius mansita clus e stacentro quam ceterae partes. Tertio, tuimus A. idem ex eo confirmatur: quia facies Phys. c. s. terr , que aquis immergitur, grauior q. 3. art. . est parte detecta , quam Sol calore & 4.
suo conti nenter exiccat, ac leuiorem s. ratio.
reddit. Quare fieri non potest, quin centrum magnitudinis terrs ad pamtem leuiorem declinet, ut terra paribus utrinq. librata poderibus qui scat. Contrariam sententiam ample xi sut Fernelius in sua Cosmo the ria, li. .c. r. alijq. nonnulli. Qui Auctores eo potissimum fundamentonitu tur, quod hic situs inaxime te rae congruit, Se nulla ratio probat,
eam alium re ipsa obtinere. Ite, quod terra non ii a se ad aquam habet,quas haec separatim ad unum locum stasit, illa ad altu; sed ita ut versus Omnes mundi plagas quod nostri praesertinis culinauigationibus exploratum fuit insulis,peninsulis,& vadosis locis conspersum si mare:teris ravero fretis fluminibus stagnis,la cubus, sontibus scateat γ de ut Oceanus sele multis locis in tetram insinuat, vic sin terra in Oceanii pro
currat, sicq. terra & maru quadam talionum pio portione sibi respondeant, seque mutuo compensent.
In hac controuersi. quid nobis veri similius videatur, paucis exponemus . Sed aduertendum prius, quod alibi ex pro sesso Meclarab:
mus : nimirum, terrae rotunditatem dupliciter accipi. Uno modo, pro Rotunis rotunditate pcrsecta , de ad Matheis talem divinmaticam subtilitatem exquisita. Al- pliciter micro, pro ea, quae conuenit corpo- .ri depressiones & eminentias ii benti : quae tamen prae illius magnitudine nihil momenti habent, atque