Jacobi Martorellii Neapolitani De regia theca Calamaria in Regia Academia litterarum Græcarum professoris sive Melanodoxeioi ejusque ornamentis liber primus secundus

191쪽

Verum non pauca in eandem ad aetemum patriae decus mihi adnotanda sunt , cum de Fratriis erit sermo; quae ita vertas: Ti ullus Tarsus Dio. scuris, ct Parrhenopae teniplum, o qua in remplo Iunx, Pelago Augusti Iibertus , o procurator perfecit sua pecunia, aedιcavitque. v. Desponsae jam fidei opus urget , ut ex multis, qui paucis ab hinc annis tituli , & quaedam monumenta Graece litterata Neapoli reperta, atque eorum possedores producam , quos superne etiam recitavi pag. 462. si vero aliqua epigrammata hic non appolita vides , seq. cap. de Fratriis adscribam ; ut magis ac magis constet unos Graecos hic effodi lapides, nunquam Latinos. Et sane Ludovicus Petronius ollendit mihi breve marmor cum non ineleganti anaglypto his verbis: AoHNΟΔΩPA ANT...

τιοχου, vel potius A'ντιυὰχου. Puellulam dicas Athenodoram, quam vides in saxo erectam, gestantem dextra hydriam, atque hinc & inde parentes, ut moris eli in his θανασίαοις scalpturis, cui ultimum male dixere. Servat hoc saxum avito auro, quo ubertim floret , gens Petronia carius, utpote

monumentum singulare; nam me docuit hic senator fidei integerrimae se legisse in Polluce in innuptarum defunctarum sepulcris scalpi puellam vas aquae serentem; & sane hic onomasti cographus lib.8. fragm.66. isthaec te

κεν , quae non dimis incommode versa sunt: innutarώm male innuptorum, ut vel puer videt) montinremo puella adflabat aquisera , vas habens aquarium, bdriam scilicet, gutturnium, urnam, aut pelvim: i silentem autem stumulo) imaginem, fete aquisera esset,sve alia qua-Fiam, επιτηαa Isaeus vocavit. Meminit hujus moris Petitus ad leg. Attic. p. m. nec non Nellet inpius pag. sqq. qui duo viri destissimi, si hoc Athenodorae monumentum Neapoli repertum nossent , iubentes ad suorum Voluminum ingens ornamentum recitassent, quos satis demiratus sum tam aepolitum Pollucis locum non vidi isse , & gratiam plurimam habeo Petronio , qui de eo me commonefecit , a quo veteribus Graecis Scriptoribus multa lux accessit et utinam hic affabre exsculptum exemplar

192쪽

POST TIBERIUM SATIS DIU PERDURAVIT.

apponere quivissem ; sed prohibuit aere operarum festinantium studium. Aliud anagluptum est apud Gasparum Torellium , in quo vides

Proserpinae raptum vivaci opere expressum , ternis nominibus elegans

GPΦΕΥΣ , ΕΥΡΥΔΙΚΗ , & EPMΗΣ , ex his vocibus prima βουτροφη- δον scalpta est . Porro omnium elaboratissimum dicas marmor , s quoniam s ermo est de anaglyptis, in quo fruitur Nicolaus de Bonis, cui par

ob uberrimam artem , ae paene loquacem haud reperies ; in parte laeva intuentium adsidet Helena una cum Uenere illam sinistra amice amplex ante ς & superne vis tur Dea Pitho , quae in altiore pila sedet , cujus caput calatho tegitur , sinistra turturem mulcet , dextra velum ab vultu movet ς & nunc primum hujus numinis symbola , 8c imaginem

novimus, atque hoc uno quantivis aestimes marmor. Dextrorsum intueri est Paridem ense cinctum, chlamyde retrorsum rejecta, cetera nudum, mira artis ope scalptum , sinistra in caelum erecta ; ante hunc heroem stat nudus Cup do ingentibus alis, dextra latus suum premente, ii nil rae palma supra Paridis scapulam expansa, atque erecto vultu, utpote parvulus, Paridem juvenem attente contemplatur . Quod nostra nunc refert marmor

est famae plenum, hisce magnis nominibus insculptis IIIS sa pro EADNΗ, ΑΦPOΔΤTH AAEAANΔΡΟΣ quae luis locis appositae sunt. Quotquot destillimi viri vivax saxum inviserunt , Helenae raptum interpretati sunt, in eaque adhuc sententia perdurant, imo etiam fortasse typis mox evulgaturi. Verum qui vel picturae, vel scalpturae parum sapit, novit Ne politanum artificem minime hujusmodi raptum expressiste , alias Alexandrum Helenam complexum ambulantem , ne dicam fugientem finxistet , uti & nuperi picto ies id facinus coloribus illevere ; & ipse veterrimae gemmae exemplar servo, in qua hoc habitu hinos heroas sculptos intueor. Et opportune Regi D. N. fortunatistimo gratulor , qui non grandiorem picturam reperit heroidis Spartanae raptum praesentantem, ubi Paris omnibus armis indutus Helenam compleIus veluti renitentem trahit: per aera duo Cupidines volitantes agitant maritales saces: imo in eodem Regio cimeliarchio binas e marmore statuas cernere est pedes sere quaternos eum dimidio altas, juvenem scilicet prorsus nudum sinistra adolescentulam eleganti si me indutam amplexantem, & utrumque ambulantium more; Scnisi morolus deneget, quin Paridem , & Helenam abeuntes scalptor e presserit: igitur nisi si pictor, aut sculptor gregarius raptam Helenam sedentem , & Paridem raptorem longe stantem confingeret. Verum ne te diutius detineam,s es, statim noveris artificem Neapolitanum collocutionem Helenae, Sc Paridis, quam divinus vates ενεογεπικως in Il. γ ab v. et r. us'. ad 446. cecinit, expressisse ; enixe rogaris, ut hos versus perlegas; nam mire simul & poetam ,&sca. torem vel in tenui quaque re conspirare deprehendes, s: Deam Pithonem, sive Suadelam excipias , quam de suo adjecit flatuarius . Hujus marmoris , E carminum Homeri aeternum interpretamentum seivo quo de binas dumtaxat διατρο- Ooo ξας,

193쪽

βας, quoad specimen, in Spinelliana academia frequentissimis auditoribus paucis ab hinc annis recitare susceperam nunc inter schedas , & blattas jacet . Utinam Rex munificentillimus Homericum hoc cimelion, Scmargaritis contra optabilius sibi acquirat, timendum mihi est , ne brevi ad Anglos transvectetur. Tanti pretii laxum Neapolitanorum opificium elle nullus inficiabitur, cum Homericum sit , Sc jam pas. 362.&c. multis

praestiterim unos cives meos olim tanti vatis studio arsisse , salutatosque Homericos; interea vides solummodo Graecanica monumenta proserri in lucem. Huic tanquam germanam alteram e marmore depictam tabellam adcenseas, quae Herculanei visitur Graecis etiam ludentium quinque puellarum, & pictoris , Deaeque, cui dedicata est, nominibus nobilis , quam Neapoli delineatam pag. 38ς. 3cc. jure divinavi. At inibi non dum offenderam in appositissimum Pausaniae imum lib. Io. c. 3 o. p. 872. atque nunc iratus fio tot doctissimis Pollucis interpretibus , quos Pausanias latuerate& Κuhnio, qui Pollucis oblitus eli in adnot. Pausaniae : hic enim ait Pol ignotum pinxtile filias Pandari astragalis ludentes,& fortasse adjectis e

Κλιτiη, uti vides in Herculanensi regia pictura, quae nunc cariori pretio ducenda., quae est Pol ignoti elegans exemplar : & gratulor Neap. pictoribus, quos adverto, ab his summae famae magistris artem γραφικην sibi comparasse; sed magis Regi D. N. quod tales gazas adquisiverit. vi. Nescio qua animi gestientis hilaritate adcitissime proserendum tertium anaglyptum incitor, quod paucis abhinc diebus in apricum erosiliit Graeco disticno decorum, quo nihil amabilius,& leporis Attici plenius, ita

ut in omni anthologia haud quaeras flosculum elegantiorem, atque rum magis. Id egregium monumentum est it Carminus Uentapanius ex magni nominis hujus principis urbis medentibus, dum vetera rudera pro aedium recentium substructione egereret in suburbio extra S. Ianuarii portam; nunc domi servat carissimum . Est autem non ingens lapis Parius operis sat elegantis , in quo adolescentulam Asiae nomine in sella stru- Ei urae antehac ignotae adlidentem , & dexteram Daphnidi juveni e regione stanti porrigentem, qui in idem ossicium promptum se gerit , vides: utrique sunt in indumentorum cultu sat concinni : in inferna marmoris area carminis subscriptio non impolitis scalpta est, licet alterius fortasse a Christo nato saeculi aevum praeserant: nam ca incisum est ad instar minutorum characterum, scilicet ω, atque E ad curvum vergit: MNHMA ΦΙΛ lipOCTNHC AC I ΤΟΔΕ ΔΑΦNIC ETETTEX. I ZΩCAN CTEPEAC ΚΑΙ -IMENHN ΠΟΘΕΩNQuod ut distinctius Sc citius legas, accipe parvis aetatis nostrae litteris exscriptum, & in Latinum metrum transfusum, quantum valuit Latialis pauperies

194쪽

POST TIBERIUM SATIS DIU PERDURAVIT.

ries, 3c binos honestos naevos licet in hoc parvo corpore mihi ne objicias:

Pignus amicitiae Daphnis hoc dedicat Gyae, Vivam quam ρο coluit, optat o exanimem. Ne quis parum Graece doctus in voce ζῶσαν haereat, nam Atticus lepos est pro ζο σαω, ut pueri sciunt. Ceterum priscis Neapolitanis, & mentis elegantia , & verborum sanctitas invidenda est : imo vel in ἐρωτiκοῖς minime το πρέπον oblitos vides : nam dillic hi sententia, quantumvis dulcissima, nil muliebre, aut molle praesert. Huic mellit illimo disticho gemellum est hoc alterum , licet non unis membris miserrimum in modum mutilum, & nihili pensum ab iis, qui id genus Graecanicas delicias parum degustarunt, Neapoli etiam repertum paucis ab hinc annis ,& in Regis nostri ci meliarchium illatum abstruct re, qui, ut pinguiorem mercedem referret, Cumis se reperisse obganniebat:

.... KONTA TON RSΛION HpΠΑΣΕ ........ ION TEPAPAIΣ XEPΣI 04 ENTA Π . . . Cui statim manus medicas apposui, & in veterem Atticum nitorem restituendum curavi:

Mors miserum rapuit, perdit quae cuncta, Draconem, Infantis senior contegit ossa parer . Parcas, si vim Graecam & venustatem nil assecutus sim : quis enim vero Latine dederit verba isthaec pietatis plena γεραρms m; Ne dubites de nomine Δρακον --, nam si ab hoc discesseris, aliud minime vestiges, quod in κοσος exeat: vox κουρώδιον satis hic opportuna, & H mero amica. Imperaris, ut advertas in Anthologiae lib. 3. in tit. εις ὐιδε, θυγατερας in epigr. 4. dictioni τῆ χειρὶ bina haec adjuncta οἰζυρα, misera, & πατρώα , paterna , ubi etiam sermo est de patre filium sepeliente: verum vox γεραρα , senilis , nescio quam tenerrimae pietatis vim majorem excitat; & priscis Neapolitanis tantam poes is selicitatem invideas.

Ne autem semπr inter profana versemur, paucis etiam ab hinc annis in veteribus urbis nostrae sepulcris magnificentissimo opere exstructis Graecanicum hoc marmor erutum est : ad legendum excitus accurri, 3c in horum parietibus assigendum curavi, quod hic ad characterum fidem appono:

195쪽

LIB. II.CAP.V.P. IV. NEAPOLI GRAECA INSTITUTIO

Hinc vides, etiam quando cives divina Evangelii scita amplexi sunt, Hel lenismum lamasse, nec tam cito, uti edicit magnus in Ochius, eum cum peregrino sermone commutasse. Ex quo non ineleganti laxo advertere te jubeo nomen Christianum jam altero a Virginis partu saeculo Neapoli vigui sie ; nam lapidis τοι χρῆα politiora sunt , quam sequiori aetate scalpebantur, uti cernes ex altero Christiano silice, quem mox dabo, deformibus litteris, multisque erroribus squalente. VII. Quoniam autem ne tam cara patria monumenta,& reliquiae Gra canicae antiquitatis eant pessum struetorum , vel nullius frugi hominum malignitate, vix certior iactus superiore anno ab Francisco Vallelia, viro bonarum artium cultu honestissimo cujus majores litterarum quasi instauratores jure salutant universii , e Benedictinorum aedibus prope S. Severini templum, ubi ingentes latericiae murorum moles repertae lunt , ruderibus rejectis , Graecam epigraphen extractam esse , cito exemplar rogitavi, alve humaniter qui suus est mos, exhibuit: inde cum marmor ipsum Gaspar Torellius praelertim penitiorum sacrarum litterarum studio, ut ingenuitatem morum taceam, clarus, oui ejusmodi gazas quoad vim bonam servat, comparasset, ad illud invisenetum ocius accurri: & vides lapidem, quem Claudiae Antoniae conjugi suae dulcissimae posuit Ti. Claudius Aurelianus Ptolemaeus e tribu Quirina, tribunus legionis VII. Geminae. O EOIC . Κ Κ ΛΑΥΔI A. ANTΩN CTNBIΩ. ΓΛΤΚΤTA TI BE PIO C. ΚΛΑΥΔΙΟ C. ΚYPINA AT PHAIANO C. ΠTOAE MAIO C

V . PE ME IN AICHoc autem mihi sat opportunum epigramma saltem quarti post Augustam saeculi scalptum reor , tum ob cuaracterum sere omnium inelegan

196쪽

POST TIBERIUM SATIS DIU PERDURAVIT. s

tiam , praesertim in elemento O, huic minusculo ω simillimo, tum magis ob vocem Γεμειν xis , quae duplici turpiore errore insignis est , cum, ut Graeci pueri norunt, exarandum suillet Γε αἴ- ' verum sequiore aevitate , veraci obsolescente litterarum sono , una in alterius locum facile irrepsit , inconcinne etiam laborante prosiaia . Adverte etiam inserioribus ab Augusto temporibus quaterna nomina celebrari coepta; isitur non inm cito,& sub primis Caesaribus Hellenismum denatum Neapoli conquirendum est:& gratulor, tum quod isthaec Gnaecanica nuper veluti ab inseris epigraphe excitata est prisci oris nostri testis vehemens ; tum quia Latialium titulorum ne privus quidem adhuc in lucis auras exsiliit ' 3c mens tibi laeva est, si ullum id genus linguae in Graeca urbe exspecies. Neque te obturbet . si legas Romanos tribunos Neapoli uxoribus sepulcra exstruxisse , imo & statuas Diis nostratibus dedicasse , uti de quodam M. Opsio Navio Anniano in alio Neapolitano saxo nuper etiam reperto scalptum est, quod in seq. cap. de Fratriis apponam; namque scimus ab Strabone , uti superne pag. 435. jam animadversum est, Rom nin proceres , etiam senatores magnis jam muniis defunctos Neapolim animi gratia, & Graecanicae vitae , ae institutionis amore se recepisse senium jucundo otio perad uros. Interea cum hic apprime faciat isthaec basis mihi carissima , adjiciam, ut legas , quae parvo mox commentario ill strabitur: Sc dabo, cur hac in urbe,& quo in loco AEgyptiorum numi

na colerentur.

O ANNIANO Σ

Nec mihi obliviscenda bina fragmenta nuperrime etiam in lucem emissa, quorum unum sat exiguum , sed grandibus Sc elegantibus characteribus scalptum, quod laudatissimus idem Petronius mihi ostendit, tervatque in sat divite suo cimeliarchio:xIEis

197쪽

Alterum multo maximum, & litteris praeter insignem magnitudinem p

litissimis repertum in S.Ioannis majoris inter rudera: estque lapis quacratus ab scelestissimis marmorum sectoribus pro ornamento columnae captitulo olim impositus . cumque una ex columnis ex eo templo ablata sit, hoc fra mentum reciperatum est, reliqua procul dubio ejusdem mensurae sunt,& in ceterarum vertice eidem usui addicta, quae si extrahi quirent, omnem

longissimam, & urbi nostrae honestissimam epigraphen nancisceremur:

e duo detrita saxa certo scimus publicis ingentibus aedificiis affixa, atque in memoriam Augustorum, queis urbem nostram invisere, & gymnasticis muneribus praeesse pluries placuit ; nam vides in primo

cui appositum erat μνι , pontisci maximo, qui imperatorum titulus erat, α ab τω Γ , tertium , noscitas , uti ex epigraphe Titi Vel passiani superne pag. 4ra. illustrata , quoties iisdem ludis interfuere : ex secundo fragmento, uti in Titi lapide, hina verba habes ρομνασιαρ χητας,δc ἀποκατατησας. Utinam structorum barbaries hisce sancta antiquitatis

atriis reliquiis pepercisset, praeter Titum reliquos binos Caesares Neare

im celebrasse gratularemur. Ceterum ex his magnorum lapidum fragminibus, ta uam ex paucis infractis membris colossum conjectas : cogitas urbis nostrae species aedificiorum magnificentissimas , Graecanicam δια- , ut ait Strabo pag.378.to. r. & Augustorum hospitum frequentiam; quare secundum fragmentum horum omnium testem locupletissimum eius templi curatores patenti parieti affigi jussere. Reliquos cippos, in seq. cap. apponam , cum fratriarum nostrarum nominibus insignes sint. VIII. Ac nunc primum advertere te jubeo adeo Graece victitasse Neapolitanos, ut vel longi Nuiores sui juris insulas eadem διαλάκτρ, ac moribus imbuerint i quare Capreas binorum impp. secessii famosas Graecanicioris suisse, nisi pertinax, 3c serus lectionis veterum Mriptorum perneget. Porro nullusdum ignorat teste Dione pag.6ς .edit. Rei mari Capreas insu-Jam, ut taceam Strabonem pag. 38o.to. r. & Suetonium cap. sta. Augustum ab Neapolitanis AEnariae permutatione sibi quasvisse : ut Maronem taceam, qui aen.7. v.734. canit vel ab aevo μυθμω Neapolitanos cum hujus insulae accolis societatem, ae nuptias celebrasse : adscribam Dionis verba,

198쪽

POST TIBERIUM SATIS DIU PERDURAVIT. 4

ut in ea, ac in Reimari Graece doctissimi interpretamentum quaedam ad

μεν ουοεν, ονομα δἐ νοῦν ἔπι διά την - κητιν , Capreas a Neapolitanis, quorum antiquitus erant, permutatione alius regionis r

demite sita es haec infula haud procul a Surrentana continente , ad nul- iam quidem rem utilis ἰ nomen tamen adhuc hodie , proprerea , quod ibi babit it Tiberius, obtinens. Porro longe conquerendum mihi est de Dione, qui nomen insulae, quod Strabo, Plinius, Tacitus, Suetonius, &poetae ipsi Virgilius, Statius nostras, squem illud scivisse oportuit, ) Silius, &c. dixere Κα ρεαι, corrupit Καπροα ' Dione multo deterius Stephanus secit Καπυήνη, a quibus abhorreas roξo . Haud scio praeterea , cur Dio ea de insula dicat , γρητον πιν ουδεν , & ut acerbe resudit Reimarus, ad nullam quidem rem utilis, verterem potius , cum χρητός Vox sit γενικα τοι ni , nil quide=n oeciosus praefeferens , cum Silius saxο-Dm vocet, & revera est, ut ait Suet. in Tib. c. o. septa undique pra ruptis immensae altitudinis rupibus, o profundo mari. Ceterum νησιδ ον hoc tot adversarum urbium , atque Campani litatoris prospectu , piscatu selectissimo, omne genus avium uberrima Vena tione , olei, vinique meracis elegantia , quorumvis pomorum suavitate commendatissimum est, ut merito a Statio salutentur Silv.3. carm. I. v. I 28. dites Currae. Quid si addas hilare caelum ac vivacissimum, ut viridia sili- cernia ubique insulae festinis simillima incedentia volupe sit intueri. Si autem habitantium mores spectes etiam ante Augustum, quasi eosdem ac Neapolitanorum, sanequam cultissimos reperies; etenim testatum reliquit Suetonius cap. 98. hunc principem adolescentes inibi variis exercitationum generibus deditos in epoebiis invenise, quae Neapoli etiam viguisse habes ex Strabone pag. 377. Adde eos bonas quoque artes apprime calluisse, nam paullo in serne tum verbis politissimum epigramma apponam, tum arte ,& sententia nulli posthabendum. Si de religione inquiras docet ibid. Suetonius eosdem Caprearum accolas,& qui in proximam insulam commigrabant, Apragopolin , ante Augustum Taurubulas nomine, adeo pietatis plenos, ut suorum manes, ac memoriam frequentissimo coetu, ac multis lumini-yi' honestarent : quodnam sit hoc alterum νησίδιον , mox dabo . Injuria igitur Dio scripsit . hanc insulam ουδι ν χρητὀ, εχ ισαν elegisse sibi animi caussa Augustum. Optassem etiam, ut Germaniae decus Reimarus m om-μα, vertisset nominis celebritatem vox dumtaxat nomen parum ambiguitatis praeseseri, Plinio ajente l. . c. 6. Tiberii princiρis arce nobiles Curex, quae verba aeque sunt, ac ὀmvix ἐχουσα διά τὰν Τι& - ενοἰ ητιν. Haec satis, licet non tanti sint, de Dionis κειαικω ' atque e semita in viam. IX. Interest enim mea, ut praestem Caprearum cives , utpote Neapolitanorum veluti coloniam , Graecanici oris fui me , cujus rei testes locu

pletes habeo Tranquillum ipsum, & litterata saxa : inquit enim illo ibid.

199쪽

Augustum, ut nullo hilaritatis genere abstineret , quos secum comportarat, Romanos, Graeco pallio, & Graecos Caprearum incolas Latiali toga impensa sua vestiri jussiste, lege eriam Proposta , ων Graeci Romano habi-νu , Ο Iermone, Romani Graeco uterentur οῦ tenes proiecto ex Suet. insulae indigetes vestis ,& oris Hellentimum coluitie. Verum litteratos lapides, quae mea nunc cura est, adeamus; adeo verum dicas eos insulanos Graece lo Cutos, ut marmora scripta, quae aetas profert, hac lingua decorentur: in ter reliqua non multis ante annis elegans , & pietatis plenum θαασσιμο, epigramma , ac longiusculum ab ea insula Neapolim advectum est :

Et clarissi. συατολιτ' Mattham AEgyptio vertendum obtulere; inde vir de Patria benemerentissimus, ne tanti pretii gazae deperirent, cum non paucis a se collectis illud bibliothecae etiam selectissimorum librorum vi clarissimae , quae sacerdotum est, quos Philippinos vocant . addixit et atque ipse ad saxi fidem exscribere diu adlaboravi, nam litterarum Vestigia, quas nullis interjectis smilis, aut σιγ μαις disjundias vides, in tum ob tenuem scalpturam, tum ob aevitatem nisi vi oculorum valentibus se produnt. Adscribam titulum majoribua characteribus , detersis marmorarii erroribus, atque

200쪽

posT TIBERIUM SATIS DIU PERDURAVIT. 4 q

atque spatiolis appositis, quo facilius legas; inde minoribus chara fleribus,& σιγμπις distinetum ς meumque interpretamentum metrice,& sere κατα

se cui S giam incolitis regionem , Daemones almi , Excipite intra Orcum me quoque ter mi erum, Parcarum haud fato raptum me, sed violenta Morte improvisa ex vi superum haud merita. Iam cumulabar sat multo me mMurre Caesar, i s Cum sta res a spe , me quoque reppulerit I D nou quindenus, non se vicenus oe' annus

miserat, in Aia haud jubar intueor Nomen mi est I purus, sed O illud adhuc 1 ogo fratrem, o Patresque ingemere haud ulteritis miseros. Indulgendi sane cuidam naevi, qui ceteroqui non tanti sunt, characterum scalptori, qui syllabam repetitam ΕΣ in vocibus ΔMMONEΣ ΕΣΘΛΟΙ