장음표시 사용
151쪽
t I 2 E R A R T V s. 77. Demon ratum ess enim, quo modo res is omnibus generibus caussarum inueniri oporteat. Didium H quo paIIo evi dili onere conveniali.Traditum est, qua ratione essit pronuntiandum. Praeceptum est, qMa uia memini e posiemus. Demonstratum cI, quibus modis persedia elocutio compararetur . Quaesii sequamur, acute O cito reperiemus, distincte , ordinate distonemus, grauia ter cy uenune pronunciabimus, fietne perpetuo meminerimus , ornate edisuauiter uoque=nuri ergo in arte rhetorica nihil amplius. haec omnia adipiscemur ,si rationes praeceptionis diligentia consequmum exercitatione. M. TvLLII
152쪽
- AEPE O multum hoc mecum cogi , taui, boni ne, an mali plus attulerits hominibus O ciuitatibus copia dice di , ac summum eloquentiae studium . nam ε' cum nostrae reip. detriinenta considero, O maximarum ciuitatum veteres animo colligo calamitares, non minimam uideo per disertit imos homines inuectam esse partem incommodorum. cum autem res ab nonra memoria propter vetustatem remotas ex litterarum monumentis repetere innituo , multas urbes constitutas, plurima bella resincta, firmissimas societates, sanctiffimas amicitias intelligo cum animi ratione , tum facilius eloquentia comparata . Ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc potissimum sic te tiam ducit, ut exi limem sapienti sine eloque tia parum prodesse ciuitatibus , eloquentiam vero ne sapientia nimium obesse plerunque, prodessenumssuam. quare siquis , omi*s rectissmis atque honestissimis Lludijs rationis ossici , consumit omnem operam in exercitatione dicendi , is inutialis sibi , peraiciosius patriae ciuis alitur: qui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commmoda patriae ,seu pro his propugnare post, is mi
153쪽
hi uis Osiuis,'publicis rationibus utilissimus , atque amicissimus ciuis fore uidetur. G uolumus huius rei, quae uocatur eloquentia ,sive artis olue ludii ,siue exercitationis cuiusdam, siue facult tis a natura prose tae considerare trincipium, reperiemus id ex honenissimis care sis nasum, arque optimis rationibus prosidium. fuit quo tam tempus, cum in agris homines passim bestiarum more vagabaritur, O sibi uictu ferino uitam propagabant, nec rationi animi quidquam ,sed pleraque uiribus corporis administrabant. nondum diuinae religionis, non humarii oscii ratio colebatur: nemo legitimas uiderat nuptias: non certos quisquam iMyexerat liberos: non, ius aequabile quid utilitatis haberet, accepcrat . ita propter errorem atque inscitiam, caeca ac temeraria dominatrix aximi cupiditas ad se explendam uiribus corporis abutebatur perniciosiissimis satellitibus . quo tempore quidam, magnus uidelicet uiro D-piens , c nouit quae materia esset, quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere, O praecipiendo meliorem reddere: qui dilberfis homines in agris, O in tectis siluestribus abditos, ratione quadam compulit in unum locum , O congregauit, O eos in
unamquamque rem inducens utilem atque honestam, primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque onrasionem sudiosius
audientes , ex feris O immanibus rantes reddidit, e cr
154쪽
et mansuetos. ac mihi quidem videtur hoc nec tarita, nec inops dicendi sapientia perficere potuit cilithomines a consiuetudine subito conuerteret diuersas uitae rationes traduceret. uero, usebibus constitutis, ut fidem colere, Cy iustitiam retinere discerent, O alijs parere sua uolaritate consuescerent , ac non modo labores excipiendos communis commodi caussa ,sed etiam uitam amitte
dama existimarent, qui tandem fieri potuit, nisi h mines ea, quae ratione inuenissent, eloquentia pe suadere potuissenes pro edio nemo nisi raui ac su ui commotus oratione , cum uiribus plurimum po sset, ad ius uoluisset ne ui descendere: ut inter quos possiet excellere , cum iis se pareretur aequari , Osua uoluntate a iucundis a consuetudine recta ret , quae praesertim iam naturae uim obtineret propter uetustatem. ac primo quidem sic O nata , O pr inessa longius eloquentia uidetur, O item postea maximis in rebus pacis O belli cum ammis hominum utilitatibus euersata. postqva uero commoditas redam praua uirtutis imitatrix, ne ratione oscii dicendi copiara consecuta est: tum ingenio freta mesitia, peruertere urbes , oe vitas hominum labefactare assieuit. atque huius quoque exordium mali, quoniam principium boni diximus, explicemus. Verisimillimum mihi uidetur, quodam tempore neque in publicis rebus infantes insipientes homines filios esse uerseri, nec u ro ad priuatas crassu mignos, ac disicietos bomines
155쪽
LIBER PRIMVs. γ' accedere: sed cum a summis utris maximae res ad-tminivirarentur, arbitror alios Disse non incallidos homines , qui ad paruas controuersias priuatorum accederent. quibus in cotrouersiijs cumsaepe amendacio contra uerum homines flare consuesterent,dicendi assiduitas aluit audaciam, ut nec sario sup riores illi propter iniurias ciuium resistere audaciabus, opitulariDis qui uenecessariis cogeretur. itaque cum indicendo sepe par, nonnumquam
tiam superior uisus esset is, qui omisso studio sapientiae, nihil sibi praeter eloquentiam comparasset, febat ut c, multitudinis, O suo iudicio dignus ,
qui re .gereret, videretur. hinc nimirum non in iniuria, cum ad gubernacula reip. t exarii atque audaces homines accesserant, maxima ac misirenina naufragia fiebant. quibus rebus tantum odi,
atque inuidiae si siepit eloquentia, ut homines in geniosi Di, quasi ex aliqua turbida tempe te inportum, sic ex siditiosa, O tumultuosa uita st in
sudium aliquod traderent quietum . quare mihi uidentur ponea cetera sudia recta atque honesta per otium concelabrata ab optimis , enituisse; hoc uero a plerisque eorum desertum obsolevisse eo tempore, quo multo uehementius erat retinendum, studiosius adaugendum . nam quo indignius rem honest rectissimam uiolabat stultorum Oimproborum temeritas, audacia summo cum resp. detrimento , eo studiosius O illis resinendi fuit, O rei' confidendum . quod noli um illum L no'
156쪽
xem fugit Catorum, neque Laelium, neque horum , ut uere dicam,discipulum Micanum,neque Gracchos Apricaaei nepotes, quibus in hominibus erat summa uirtus sim a uirtute amplificata auctoritas , CP , quae his rebus ora mento, O reip. praesidio es t , eloquentia. quare meo quidem an mo nihilo minus eloquentiae studendum est, et se ea quidam O priuatim, O publice peruerse abutum-tur , scd eo quidem uehemcntius, ne mali magno cum dotrimento bonorum, O communi omnium pernicie plurimum possint, cum praesertim hoc unum sit, quod ad omnes res'priuatas, O pubi cas maxime pertineat; hoc tuta, hoc hondia, hoc illustris, hoc eodem uita iucunda fiat. nam hinc ad remp. plurima commoda ueniunt ,si moderatrix mutum rerum pracso es sapientia: hinc ad ipsos, qui eam adepti sunt, laus ,honor, dignitas conrauit: hinc amicis quoque eorum certissimum actuti in mum pracsidium comparatur . ac mihi quidem uiuedentur homines, cum multis rebus humiliores Oinfirmiores sint, hac re maxime balijs pracsare, quod loqui possunt. quare praeclarum mihi qui
dam uidctur, adeptus is, qui, qua re homines be-sths pracsciit, ea in re hominibμs ipsis antecessat . hoc si forte non natara modo, neque exercitatione conjicitur , uerum ctiam artificio quodam comFaratur; non alienum esuidere quae dicant ij, qui, quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt. Sed antequam de praeceptis oratorijs dicamus,uidetyr dicendum
157쪽
dicendam degenere ipsius artis, de officio, de fine ,
de materia, de partibus . na , his rebus cognitis, facilius, et expeditius uniuscuiusque animus ipsam rariovem, ac uiam artis considerare poterit. CIVILIs quaedam ratio est, quae multis Omagnis ex rebus constat. Eius quaedam magna et a pla pars est artificiosa eloquentia, quam se et ricam uocant. n neque cum sissentimus, qui civilem scientiam eloquentia a non putant indigere: est ab iis, qui eam putant omnem rhetoris, ut, est sartificio continere, magnopere dissentimus. quare hanc oratoriam facultatem in eo gent re ponemus se eam ciuilis mentiae partem esse dicamus. Ob ι- cium autem eius fccultatis uidetur esse, dicere a
pste ad persuasionem: Finis, perluadere dictione. Inter ollicium autem est finem hoc interest, qμod in ossicio, quid fieri, in fine, quid ossicio conueniat; consideratur: ut medici ossicium dicimus esse, curare apposite ad anandum; finem, curationes a re . Item, oratoris, quid licium, O quid finem esse dicamus, intcstigemus, cum id, quod facere debet, oscium esse dicemus, illud, cuius caussa facere debet, finem appellabimus. Mato iam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae
conficitur ex arte, uersetur, ut si medicinae mat riam dicamus morbos ac uulnera, qχοd in his omnis medicina uersitur: item, quibus in rebus uer itur ars, O facultas oratoria, eas res materiam artis rhetoricae nominamus. Has autem res abjL a plures,
158쪽
pauciores existimauerunt. nam Gor
.gias Leontinus , antiquissimus fere rhetor , omnμbus de rebus oratorem optime posse dicere existimauit. Hic infinitam O immensam huic artificio ma terramsubi cere uidetur. Aristoteles autem, qui udiumeta atque ornamenta sit . ministrauit,tribus in generibus rerum versari rh toris oscium putauit, demonstrativo, deliberati G, --uo , iudiciali . Demor ratiuum est, quod tribuitur a in alicuius certae personae laudem, aut vituperationem. Deliberativum est, quod positum in disc
ptatione, O consultatione ciuili, habet in se se in , tentiae diditonem. Iudicia e:est, quod positum in iudicio, habet in sie iacusationem est defensionem,
aut petition ct recusationem. O , quemam dum nostra quidemstra opinio, oratoris ars, of cultas in hac materia tripartita uersari existimorda es am Hermagoras quidem nec, quid dicat, attendere, nec, quid polliceatur , intelligere vid oratoris materiam in caussam, et in qua sionem diuidat. Caussam esse dicit rem, quae ba beat in se cotrouersia in dicendo posita cum per- . sonarum certamum interpositione:qum nos quoque oratori dicimus eisse attributam . nam ei tres par in ' tes, quas ante diximus , upponimus, iudicialem, deliberativam, demonstrativam. maestionem autem eam appellat, quae habeat in se controuersiam in dicendo positam, ne certarum per simarum i : ei potione, ad hunc modum: Ecquid sit bonum
159쪽
praeter Mnestatem: Veri ne simi sensus: Quae sit 'm di forma: Quae sit filis magnitudo.quas qua Iliones procul G oratoris incla remotas, facile mnes intelli e exissimamus. 2qam quibus in rebus summa ingenia philosephorum, plurimo cumlatore consui ta intelligimus, eas sicut aliquas
paruas res oratori attribuere, ma a amentia re
detur . Quod si magnam in his Hermagoras habuisset facultatem ,studio est dissiplina compar tam; uideretur fretus sua scientia falsium quoddam constituisse de oratoris oscio, , non quid ars, sed quid ipse posset, exposivisse . nunc uero ea uis est in homine , ut ei multo rhetoricam citius quis a merit , quam philosi biam concesserit. neque eo dico, quod eius ars, quam edidit, mihimen sibia me striptam ea tur: nam satis in ea uidetur ex antiquis inibus ingeniosi et diligenter electas res collocasse,stnonnihil ipse quoque noui protulissonerum oratori minimum es,de arte loqui; quod hie fecit ; multo maximum, ex arte dicere; quod eum minime potuisse, omines videmus . quare materia quidem nobis Metoricae uidetur artis ea, quam Aristoteli uisa esse diximus. Partes autem hae H sunt, quas plerique dixerunt, inuentio, dispositio, elocutio, memoria, pronunciatis. Inuentio est,e - 'cogitatio rerum uerarum, tuerisimilium, quae causam probasilem reddant. Dispositis es, rerum inuentarum in ordinem distributio. Uocutio est,
160쪽
accommodatio. Memoria eri, firma animi rerum ac uerborum ad intentioncm perceptio. Pronunt clasio est, ex rerum o verborum dignitate, vocis corporis moderatio. Nunc his rebus breuiter
constitutis, eas rationes, quibus ostendere possmus genus, ct officium, ct finem huius artis , aliud in tempus disseremus . nam ct multorum uerborum indigent, O non tantopere ad artis discriptionem, est praecepta tradenda pertinent. Eum autem,qui artcm Rhetoricam scribat, de duabus reliquis r bus , de materia artis, ac partibus ,scribere oportere existimamus. Ac mihi quidem uidetur coniuncte agendum de mal eria ac partibus. quare in Mentio, quae princeps est omnium partium, potissimum in omni cingarum genere, qualis debeat esse , consideretur. OMNI s res, quae habet in se positam in dictione, aut disiceptatione aliquam controuersi , aut fatii, aut nominis, aut generis, aut aditonis continet quaeIlionem. Eam igitur quaeIlionem, ex qua causa nascitur, constitutioncm appella s. Consitatio eIn prima consistio causarum, ex de pulpone intentionis profecta, hoc modo: Fecisti, non feci, aut iurefeci. Cum facti controuersia vi,' quoniam conte Iuris causa firmatur, constitutio .conieZIuralis appellatur. Cum autem nominis,quiauis isocabuli definienda uerbis eIi, constitutio de nitiva nominatur. Cum uero, qualis sit res, quae-iritur , quia oe de ui de genere negotij contro-