De bono de malo de pulchro libri tres auctore Andrea Spanio sacerdote Florentino

181쪽

so I. Probatur tertia pars I. Expressio delectationis tamquam rationis motivae ad sui appetitionem habetur clarissime in obiecto apprehensb ut delectabili, non vero in eo apprehenis ut honesto : ergo bonitas delectabilitatis distinguitur per modam cogitandi nostrum a bo nitate honestatis. II Intima experientia docet ardentius apprei bonum, quod apprehendatur non Blum ut honestum , sed etiam ut deleetabile.

Hinc nemo non approbat illudAristotelis, i Hluptatem es perstompetibilen , orareque auodvis bonum magis expetibile, β uti addatur rergo rationes honestatis , Sc delectabilitatis habent propriam sibi vim movendi , & possunt per modum cogitandi nostrum ob vidi inter se. 3oa. Objicitur. Qui delectatur de recuperata valetudine, non

aliam rationem habet suae delectationis , nisi convenientiam, quam habet valetudo cum sua natura : ergo valetudo , ni est obiecturudelectationis , non habet aliam bonitatem , nisi quae sita est in na turali convenientia illius cum narura, quae est bonitas honestatis naturalis. Similiter Beatus, qui delectatur de visione Dei intuiti- v a 4 ex eo delectatur, quod naee Visio sit maxime proponIonata& conveniens naturae sitae et ergo universim bonitas deleetationis objectivae , quae praes ponitur ad delectationem sermalem , non distinguitur ne per rationem quidem a bonitate honestatis naturalis. Resp. neso antee. ἔ Nam uriusquisque illorum ulterius transu ad apprehensionem illius convenientiae , quam habet valetudo, &B aritudo , tamquam quies quaedam naturae suae in illius possessione.

PROPOSITIO II.

Bonum delectabile sive formati ho objectivum Gnsiluit speciem boni particularis , σjure utrumque bonum coniunctim

venire potes Db nomisis boni deis Eis. 3 3, II Rima propositionis pars probatur. Bonum deIectabu.L Ie, sive λrmale sive objectivum est species particiniaris boni, si illud nequeat confundi nec cum bono honesto nec cum bono utili: atqui ita est: ergo. Minor probatur , ac Primus

182쪽

DELECTABILI. Issquod non possit confundi cum bono honesto r quia aec dit , ut detur bonum honestum , quin illud sit bonum delectabile nec form

lenec obieetivum. Ita coercere pravos animi motus, temperare

impetus irae , &similia, utique honesta sunt, & etiam utilia . at seni: b Iter saltem delectinitia non sunt, sed potius sermaliter mo. Iesta. Rursus pro bono delectabili formali habetur notio prorsus diversa ab illa boni honesti: & etsi bonnm delectabile obiectivum includit notionem boni aliquo modo honesti , scilicet naturalitet q. 3oI.H : attamen notio honi naturaliter honesti non ineludit vi ceversa illam boni delectab iis . 3 . Quod autem bonum objectivum delectabile non possit consendi cum bono utili, sed sit species ab illo distincta, sic probatur . In tantum bonum delectabile Objectivum non distingueretur a bono utili, in quantum ratio boni in objecto delectabili esset qui- dem aliquid reale , sed clerivatum in ipsum a delectatione formali, vel Diius esset mera denominatio desumpta a delectatione formali, quemadmodum honum utile dicitur bonum per appellationem ipsi participatam a bonitate finis , qui intenditur Α qui primum dici non potest , quia delectatio formalis est quidam

actus animae, actus autem animae non afficiunt intrinstae objectam suum , nec illud ullo modo constitutini aut immutant, sed praesiuinponunt in suo ella, quodcunque sit , in eoque relinquunt. Ne

que secundum diei potest, quia ut ait Suarea, cry objectum delectationis non est bonum o conveniem , quia est Minationis objectum , sed quia bonum eis θ convinient . ideo delectationis objectum

esse ρ tes: ergo bonum delectabile obiectivum distingimur a bono

utili.

3os. Obiicitur. Bonitas delectationis obieetivae , sive bonum dele table dicitur de re, quae est apta ad dele,ctationem sermalern Pro amendam in subjecto ab ipsa re distineto: sie cibus & potas di 2

cuntur deleotabilia ; atqui aptitudo ad delectationem formalem Producendam , ratione cujus aliqm est appetibile, reducitur inhonitatem utilitatis: ergo bonum delectabile objectivum reducitur in bonum utile. Resp. dist. mai. Bonum delectabile ita dieitur de re , quae est apta ad delectationem Q alem producendam, ut insit in ipsa re antecedenter ad intelliontiam delectationis sermalis , vel Praeci sive ab ipsa, ratio quaedam boni per se appetibilis, cone, mas: ita ut haec ratio boni non insit in re antecedenter ad intelligentiam delectationis Drmalis, nego mai. & min. Falsum igitur est, in argumentum ad hanc obiectionem excludendam directe propositum

183쪽

situm ostpndit, reduci in bonum utile aptitudinem ad delectatio nem Ermalem producendam , quae inest rei etiam praestindendo ab ipsi delectatione Brmali: & falsum etiam eli, quod talis aptitudo siit appetibilis dumtaxat ratione delectationis formalis, cum

sit ipsa etiam per se appetibilis, sive sit per se bonum quoddam

reale, quod a delectatione Eluna nomen ex usii communi recipit. quo ipsi distinguitur ab alia specie boni quacunque. Atque hinc patet latum discrimen a re utili, quae a bono , ad quod tamquam ad finem dirigitur & ordinatur, ita recipit nomen boni , ut in solo nomine sistat bonitas , quae de ipsa dici tur.3c,6. Secunda propositionis Pars sic probatur . Bonum deIectabile alterutro modo vel oblective vel Brmaliter semptum Gn. siluit ex dictis speciem boni particularis , quod in se tale est, ct

non per extrinsecam denominationem , quae nascitur ex eo, quod nos unum appetamus Propter aliud : ergo bonum delectabile utroque etiam modo conjunctim sumptum est species honi pa 'ticulatas : ergo jure ctrumque bonum coniunctim venire potest honi delectabilis nomine : Quemadmodum observante MareZ, O Beatiaudo interdum sumhur pro objictiva , interdum pro Drmali , interdum pro ιota Bearitudine ,-pσr modum unius utrumque complectiιur s

Natura eapax filius deustationis intellectualis 'felicior es ea , qua capax es etiam sensilii dati rationis. 3ost. Γ Ropositio est cum Platone & Aristotelc infra citandis,& caeteris PhiloQphis, qui hos sequuntur . Ea sic

Probatur. Illa natura, in quam cadit dumtaxat delectatio , quae nunquam potest evadere turpis , nec est remedium alicuius suae molestiae . felicior est illa , in quam cadit etiam delectatio , quae via tenuissima est vel nulla , si concipiatur seiuncta a delectatione intellectuali , vel siqvici alicuius momenti est etiam eo modo seqjuncta . potest esse turpis, & semper est rectedium alicujus molesiae: Sed natura capax Qtius delectationis intellectualis est natura, . in quam cadit dumtaxat delectatio , quae nur quam potest eva dere turpis , nec est remedium alicuius suae molestiae e natura vero capax delectationis etiam sensilis, est natura , in quam cadit delectatio , quae vel tenuiIsma est vel nulla, si sejuncta concipiaturci Guar. Metaph. disp.ro. secta. u.Iέ. Diuitia d b, Corale

184쪽

DELECTABILI. I 6 Itur a delectatione intellectiali vel si etiam eo modo seiuncta aliquid

sit alicuius momenti, potest em turpis,& semper est remedium alicujus suae molestiae: ergo felicior prima natura , quam secunda. Najor probatur, quia natura capax delectationis , quae evadere potest turpis, est natura capax quidem alicujus boni , sed quod illam potest privare bono ordinis superioris scilicet b ano honesto & honesta deIediatione inde proveniente , in eamque Propterea inducere oppositum tristitiae malum . Rursus natura capax de- ,

lectationis , quae in se sit alicujus momenti. sed talis ut in leu men molestiae alicujus sive ex dolore quo affligitur, sive ex indi gentia alicujus rei ad perstetionem sibi convenientem neeessariae, est natura, quaesu ecta est dolori : Sed felicior est natura capax talis boni, qnod illam non potest privare potiore bono, nec praesupponit in ipsa dolorem, aut indigentiam rei necessariae ad perfectionem sibi debitam et ergo . 3C7. Minor autem probatur sic. Delectatio intellectialis , quae sequitur operationem naturae habentis perfectionem aliquam sibi convenientem, qualis est in cognitione veritatis & in conscientia narum operationum, quo est major & intensior , eo est melior atque perfectior: ergo deleAatio huiusmodi incapax est excessus,l er quem evadat turpis: at delectatio sensilis , si loquamur dei l.

a , quae est propria odoratus tenuissima est, ut S. Augustinus dixerit, I) Odores eum absunt non requiro , paratus etiam eis Mem erearere: vel vitiosa etiam ella potest, si quaeratur more brutorum, quia excitat cognitionem & memoriam de re jucunda gustui vel ta-etui, non vero quia per se recreat cerehrum, vel habet admirabiles qualitates & dissserentias, qua Elum ratione licite amari posse observavit Pallavicinus a ) . Sin loquamur de delectatione Propria auditus & visu , haec pariter vel tenuissima est , vel so lasse nulla, nisi adsit vis intelligendi , ut Bruta ex diistis suprac si 46- . docent, ct confirmant Ethici , qui cum Aristotele ca)negant circa voluptates olfidius vises dc auditus versari virtutem temperantiae. Sin tandem de illa, quae est propria gustus & tactus, incidit in turpitudinem majorem vel minorem , statim ut sit in ea excessas aliquis, qui potest esse major vel minor, ut eum quis

nimis indulget cibo 'el potuir ergo delectatio sensilis potest eva

dere turpis. Iro8. Praeterea delactatis, gustus & tactus semper est effutium doloris, ut ait Plato , vel medria indigentis , ut loquitur Arix stote-

185쪽

ssoteles & si loquamur de deleelationibus serdidioribus , sene

etiam . ut statuit Medidae artis Princeps Hipocrates apud GH-lium , M pars oadam morbi comitialis: ouin' certe lavamentum iunt molestae alicuius sensationis , cujus aerimoniam illae emtinguunt vel mitigant. Ideo enim homo post diurnam vigilia . amat .mnum, quia est Miatigatus aecedit ad focos , vel in illis angue peius &cane recedit, quia gelu vel aestu aduritur: de quaerit cibum & potum , quia mordetur a stme siti: & qui magis hujusmodi molestis sensationibus subjacent, ut pueri iuvenes di qui atra bile abundant. majori hujusmodi voluptatum seu medicamentorum copia indigent . Atque hoc quidem modo verum est, quod Socrates apud Platonem admiratur, voluptatem & d larem , etsi simi inter se opposita , nihilominus 3 quasi ex eois vertice esse ambo eonnexa; Qui enim Prosequitur voluptatem , iam satetur dolore aliquo se teneri . Rationem istam remedii doloris

alicuius inesse in singulis sensilibus dei attonibus gustus &tams- minus advertimus , partim qiua assuevimus a nativitate, partim

quia hujusmodi dolorum principiis datum est facile obstare. Quinquando nobis eas. aliquo non liceat , tune enim vero illorum acerbitatem sentimus , ut nisi Esau ex Fla illius rufi pulmenti . quod coxerat Iacob, & ex contemptu Iaae primogeniturae , ex veritate potuisses uicere , morser , quid mibi proderuna primogenita 8 nullo modo reprehensus suisis , quod illa pro lentis

edulio vendidisset , quandoquidem scriptum est, em sa sagittas famis pes m -

3o9. I. Obiicitur. Uoluptas gustus non est medela ullius molestis sationis a Nam experimur siccarum delectare palatum , etiama me amaritie nec fame laboremus ergo talsam est omnem delectationem sensilem esse remedium alicujus Pr viae molestiae. Resp. distin. antec. Voluptas gustus non est medela directa molestae senstitonis, eonc. antec., non est medela indirecta, nego anteo, & eadem distinctione excipis consequens - Sic autem dimidi nem Melam ι Gustus est nomen , quod significat speciem tactus limitati ad mlum os animalis , Pἴr quem tactum anima conjuncta corpori exci tur ad quamdam ideam sibi eGrmandam , quam nomine saporis explicamus . Hujusmodi sensum hominibus concelsum esse non jam promer vols tatem , qua imm

diate &directe ex eo assicimur, sed Propter illam, quae medetur

186쪽

DELECTABILI.

mr stomaeho Ianguenti proseter esuriem , suadetur, quia voluptas propria gusus tum maxime quaeritur, quando accedat fames &Dtis. Has tolle, &satietatem suppone, jamque quivis helluo pavonem rhomhumque , quivis potator Setinum Falernumque, ipsi pueri quaevis bellaria fastidient. Hinc saturi coqui dapes &cela. iarii vina libant tantummodo , non ingerunt stomacho, & fortasse nec possitnt, siquidem vel nulla in his circumstantiis voluptas estne in gustu quidem , vel certe brevissima, quia eam illico stomachus ibhorret. 3Io. II. Obiicitur, Non desunt,qtii famem & sitim aliasque sensationes molinas amant & studiose prorurant , ut iis fruantur voluptatibus, quae dicuntur esse talium assectionum medicamenta : ergo optabilius emaltem per aliquos habere simul hujusmodi 'molestias , & oppo fitas illis voluptates , quam utrisque carere tergo se Isiam universaliter est naturam, quae non est capax delecta

tionis sensilis feliciorem esse illa, quae hujusmodi delectationis ea. Pax est , etsi aliunde capax sit delectationis intellectualis . Resp. cum Pallavicino r dist. antee. Non destini , qui famem aliasque similes molestias amant & procurant , vel ratione signi de hona sua valetudine, vel ratione alicujus gravioris animi cruciatus, quem patiuntur , cone. antee,: Non destini , qui eas ament & procurent ratione sui, nego antec., & distin. consequens. Optabilius est pati fensationes illas, & simul frui oppositis

oluptatibus, quam utrisque carere, & simul subjici graviori alicui animi dolori, conc., aliter nego tum hanc, tum ulteriorem conseqm , Si bene igitur inspiciamus rationem directam , quare hujusmodi molestas sensationes quis vel appetat, vel sibi gratuletur, inveniemus in horum alterutro positam esse , vel quia intelligit , illas utpote necessarias ad vitam argumentum bonae corporis habitudinis, vel quia vim interni alicujus doloris expertus est per abundantem cibum & Potum retundi, quatenus menis eis vis mr crapulam & ebrietatem ita opprimitur , ut ad mali ea. iustis conscientiam impotens omnino reddatur . His rationibus deficientibus abhorret quisque tamquam a morbo , a furenti hy

dropiccinum siti, & insaturabili Eruietonis sime, de quo est ovidii ca) fabula.

3II. III. Objicirur. Voluptates visiis & auditus sunt volupta-- essensiles, eaeque vehementissimae, n e ullius molestiae medicamentum t ergo hae saltem voluptates postponi non posslint omni 'delectationi intellectuali, ex eo quod tenues sint, & doloris medicamentum o

187쪽

R eo. dist. primam anteced. partem. UoIuptates visiis & audiis

tus sunt voluptates sensiles, quatenus ex his sensibus natura animata , quae simul sit intelligens, haurit voluptatem , cone. hanc partem : quatenus ex his sensibus natura animata , quae sit ibium eo. gnoscens, non vero intelligens haurit voluptatem , nego stippositum , & omissis reliquis partibus , nego conseqm. Dico igitur juxta superius etiam q. s. dicta , voluptatem visias & auditus omnem esse intelligentis facultatis, & in acquisitione novae alicujus cognitionis sitam esse; Fac enim objecta horum sensuum nullam

excitare in anima novam scientiam , aut illam non renovare Ra

clam modo , quae minus,vivida propter diuturnitatem temporis evaserit , iam cessat omnis voluptas , quin immo accedet etiam gravissima molestia . Dulcis certe est musicus concentus, & bis etiam repetitus placet, sed si saepius , iam ingratus etiam eise potest . Iucundissima est perlustratio pinacothecae, non tamen illi, qui eam jam saepius observavit, & si in ea claudatur, molesta etiam erit, non secus ac carcer . Quid plura 8 In cognitione, quae acquia ritur per oculos & aures, sitam esse voluptatem visus & auditus, i culenter Padet Sanctus Augustinus rogans , I id voluptatis babet videre in laniato radavere , quod exhorreas, ct tamen seubi jaceat , concurrunt . . . ad nostendi Filicet libidinem. Quae pariter interrogatio cadere potest in simili concursu illuc , unde tristes veniant ululatus, & inconditi clamores. 31 a. Omissum autem fuit , quod voluptates visus & auditus asseruntur este vehementissimae, quia si voluptates sunt, sensiles omnino non sunt, & ad intelligentiam pertinent, nec proinde comparandae cum sensilibus, utpote diversi generis ad colligendam unius supra alteram vehementiam . Ceterum siquae voluptates ata' clitus sunt, quae vehementes aliquando saltem evadant , erunt illae , quae nascantur a cantu & Qno. At cantus gratus quidem est , quando conjnngitur cum verbis obiicientibus menti 1ensiim aliquem, cujus recordatio vel contemplatio sit jucunda , ut accidit in hymnis, quibus Deus in templis maxime colitur, vel in iliis. in qu bu, heroes in theatris celebrantur Sed quoniam ha-jusmodi cantus delectationi mentis manifeste famulatur, non m. teli nute piaeponi, Quando vero cantus seiunctus sit ab omni m-telligentia. vel quia verba mal' exprimantur , vel quia eorum signtificatio obscura est, jam ille reducitur ad Enum. Hic autem placet , vel quia cantat inseruit , quem adjuvat , & sustinet, iamque ip ius voluptas est propter illam cantus, quae ex dictis ordinata est ad illam ment.s: ves placet, quia excitat ideas laetitiaes

188쪽

tlae & eommovet utiles & jucundas assi ctiones , ad quas ex instituto ordinatur ut cum instrumenta musica perstrepunt in festis dein castris; potest enim sonus dirigi ad tristitiam & luctum , ut cum campanae pulsitatur incendii vel ianeris causa , atque tunc perturbatur anima, non delectatur: sed quando sonus animae blandiatur, jam illius delectatio cum explicet suam ordinationem ad illam spiritus, non est hac Potior , vel Placet, quia consormatur naturali fibrarum tem Peramento , quarum participata commotio grata est , atque si paulo diuturnior iit, molesta evadit, nec communis est omnibus hominibus; Nonne enim crepitaculi tinnitus, qui aures puerorum mulcet, obtundit illas virorum Z vel tandem placet, quia celeres motus & mutationes & simi litudines cum aliis notis sonis,& profundam artem animadvertimus sed in his apparent dumtaxat operationes mentis , quibus oblectamur . & plaudimus, aliquando quidem optimo iure, sed saepe etiam per errorem & praeiudic a , ut luculenter observat &exponit muche, i . Simili ratione revocantes ad examen voluptates vistas, inveniemus illas , quae in tensiores 1 unt, spectare ad intelligentiam .gia. omissum etiam fuit , quod voluptates visis & auditus.quatenus dici aliquo modo possiunt sensiles, non sint molestae alicujus affectionis remedium ; nam in homine , qui iam adultus a pote tia videndi & audiendi transit cum dolore ad caecitatem & surditatem , esset magnum hujus molestiae medicamentum posse saltemper intervalla aliquid videre aut audire : in iis vero, qui vel a na- . tivitate vel a pueritia caeci siunt, deficit credo hujusmodi tristitia de privatione livetismodi facultatis: certe non raro observavi huiusmodi homines plenos constanti hilaritate, quod confirmat voluptatem visus propriam esse mentis, qua stelle patitur caecus a nativitate se carere , non secus ac homines vulgares non moleste habent

189쪽

De Bono utili.

PROPOSITIO. - . Romias Militaris p summi in Ys inin intrinseram bonitatem honestatis naturalis e sed nonas quid ipse rei ivirisseeum. 3τω Π, , , C., Rima Iars probatur. Bonitas utilitatis dicies convenientiam , seu aptitudinem unius rei ad Minendum aliquem finem q. sa.): α-go honitas utilitatis praesumnit rem hab re in se & intrinsece perse nem aliquam suae naturae xynvenientem, per quam habet illam aptitudinem ad obtinendum aliquem finem i sed rem habere in se & intrinsece persectionem aliquam suae naturae: convenientem , est rem habere honitatem tranIcendentalem , vel honestatis naturalis si, i i. et ergo si bonitas utilitatis praesupponit rem ha e in se et intrinsece persinionem ali-ἔuam suae naturae convenientem, Praesepponithonitatem transcen-entsem , vel honestatis naturalis. 3Is. Secunda pars I. sic prinatur . Bonitas utilitatis dicit convenientiam rei ad memr sed convenientia rei ad finem. dicit

nitatem finis: ergo bonitas utilitatis dieit bonitatem finίs r Atqui nitas finis est quid ipsi rei extrinsesum; nam finis non est quid rei intrinseeum: ergo honitas utilitatis est quid ipsi rei extrins-m. Hine quam aegrotus utilem dieit medietnam , quae habet in se vim expedendi pravos humores , eamque stilicite quaerit , inutilem quin immo noxiam sta dicit sanus, uni nis indiget hae purga

tione .

Il- Appetitus tendit in bonum utile, non ut in illo sistat , sed in Per illud aliud quid assequarur tamquam finem , quod aliter

dimtur, voluntatem appetere utile non propter se seu ut finem , sed pro er aliud seu ut medium t ergo utile accipit rationem --m a bonitate finis extrinseea. Confirmatur cx aut ritate . San

mus Augustinus diis, ci proprie honorum dum , quod propter sipsum

190쪽

UTILI. Ieis ipsum expetendum es , utile. autem quod ad aliud referendum es . I t S. Thomas I , Utilia , inciuit , dicuntur , qua non habent in se, undae desiderentur , sed de erantur fiam , ut sin/ durantia in alteram. Bonum igitur utile differt quam maxime a bono honesto & bono detestabili , quia illud non habet ex se dc in se convenientiam respecta appetentis , ratione cujus sit bonum quoddam sicuti in se habent tam bonum honestum quam delectabile sed habet a fine tamquam a se a & ratione , ob quam

. est diligibile. 3I6. Obiicitue. Bonum aliquod utile habet in propriam

convenientiam vel cum natura vel cum ratione , propter quam convenientiam est bonum : ergo non Omne bonain utile accipit ab . extrinseco suam bonitatem. Resp, dist. antec. Bonum aliquot utiIe habet in se convenientiam , propter quam est bonum vel honestum vel delecta hile, cone, antec. , proPter quam est bonum utile, nego antee.,& conseqm. Bene Suarea hic dicit , a a d inter bona utilia auadam esse possint honesa , alia vero desectabilia , filum materialiter contingit, in quantum ha rationes boni in eadem re conjung

possunt immo ct se invicem denominare; nam ct bonestas ct delecta-ιio utilis Opotest ad salutem vel anima vis eorporis , est utilitas hsahonesta esse potest . 3I . Tullius & ii , quos ipse citat & sequitur praesertim , lib. 3. de Officiis , dum pluribus contendunt nihil esse utila ,

suod simul honestum moraliter non sit, confiisionem quamdam in hac re pepereriant. Ex una enim parte passim occurrunt exempla eorum , qui suum commodam posthabita omni honestate Procurant, mi patet in venditoribus qui vitia rerum , quas ven

dunt , dissimulant , in furibus qui aliena sibi usurpant , ti in alii,

sexcentis , in quibus amplissima Iuris scientia versatur . Hi omnes, dum haec sibi vendicant, vel ut . in illis conquiescant, veIut illis utantur tamquam mediis ad vitam etiam voluptariam ducendam , prosecto palam faciunt bonum utile non esse necessario contulictum eum honesta: ex alia vero parte , cum re gnet hominem , qui secundum suam naturam rationalem OPeratur Intendere finem, a quo abiit moralis honestas , iam conficitur, in ipsum non cadere aliud bonum utile, nisi illud quod simul sit honestum et ergo saltem relate ad hominem , qui prout suaemet

naturae rationa, convenit, se gerit , nihil est utile , quod non sit