장음표시 사용
211쪽
tura rationalis est formaliter rationalis, non vero per appetitum , qui ut intelligatur rationalis , intelligi debet directus a ratione , aqua proinde per quamdam quasi denominationem dicitur rationalis: ergo illud bonum potest esse ultimus terminus naturae rationalis , quod convenit intellcctui, non quod convenit appetitui: Atqui in t llectui prout distinguitur a natura tuet ab ipsius appetitu non conkenit desectatio et haec enim lignificat quietem appetitus:
3 3 , Tandem bonum primarium , est id, in quod ipsemet ap. petitus rationalis tendit tamquam in ultimum terminum , non id 9uod passi ve dumtaxat terminat ipsius motum: sed honestum est id , in quod appetitus rationalis tendit tamquam in ultimum termminum , ci eatur bonesum sie S. Thomas, id quod appetitur, ut
ultimum terminant totaliter motum appetitur, scut quadam res in quam
per se oppetitui tendit et Delectatio vero seu Raudium est id quod
ζ a nive dumtaxat terminat motum appetitust ergo honestum estonum primarium , & non detestatio . Hoc argumentum est maxime opportunam contra illos, qui a ratione termini appetitus , q:iam inveniunt in delectatione , sinunt se pertrahi in contrariam nobis opinionem nolentes distinguere terminum, qui imtenditur ab illo, qui iam est aequisitus.
ΛBT I eutius III. Argumenta eontra 'laureos, ct pro tertia propositionis parte. 33 s. ontra Epicureos speciatim sic arguit Plutarchus- in Commentario, einas titulas Nesraviter quidem viri posse secundum Epicuri decreta. Si voluptas est summum hominis bonum tune quando nullo Dei timore animus perturbetur, jam Voluptas ne Pit esse summum hominis bonum , vel longe minus bonum erit homini quam brutis. Nam homo veI nullo modo potest se liberat ea timore Divinae vindictae pro tempore tum praesenti tum suturo, vel certe non potest ita se ab eo liherare, ut bruta non sint semper magis libera ac ipse est: ergo . Epicurei non Elum credere debent ca) Similiter pecudis O bominii idem bonum esse, quod faciunt, at illis exprobrat Varro apud Tullium . sta praeterea maius esse bonum pecudis quam hominis Quae sent apertissime falsa de
stulta. Tullius ex eo etiam eapite urget hoc argumentum, quod
212쪽
ε voluptatibus melius comparatae sint bestiae I astibur ipsa terra μη si ex sese pasus varios, varieque abundantes nihil laborantibus: πεbis antem vix aut ne vix quidem suppetunt musto labore quaerentibui. Quare Epicurei iterum adiguntur profiteri majus esse bonum pe-endis quam hominis . .
336. II. Contra eosdem idem Plutarchus , & copiolaus Tsthir- . nbausen ab sic arguunt. Delectationem appetitus sensiti vi esse m jus bonum homini, quam delectationem appetitus rationalis salsum evincit intima hominum conscientia , quae non raro manifesta fit externa moestitia aut exultatione & aliis modis : Nonne qui cum Tobia caecitatem incurrant, per quam impeditur illis honesta deiectatio acquirendi novas cognitiones , quarum instrumentum Praecipuum fiant oculi, dolent cum illo sublatum fibi esse gaudium quasi ex integro, 3 uale gavisum mihi erit, qui in tenebris sedeo dilumen tali non video ρ Nunquid similis lamentatio audita unquam est ab iis, qui modico & vili ci coguntur vivere C pertum est reserente Tacqueto cum multis Pythagoram vitamas Diis
tulisse ob invennam praeclarum theorema de ratione , quam ha- et quadratum lateris majoris in triangulo rectangulo ad quadra- a reliquorum laterum, quo universa Mathesis utitur sequentissine : non tamen novimus simile quid sectum ab ullo qui potitus uerit quacumque voluptate. Tenis est Plutarchus cs Eudoxum olitum dicere, dum sibi daretur ibit propius accedere ad illius figuram sipeciem & magnitudinem cognoscendam , quemadmodhmce Phaetonte i narrant fibulae, non recusaturum parem cum illo 'einde mortem ex fulmine, At quis unquam certam mortem , Dactus suit pro quocumque convivio aut alia voluptare . auem ogat Tullius so) deditum voluptatibus , eviditatum incendiis in- ammatum, in iis ponend r qua acerrime concupivisset tanta latitia γersunssi arbitramur, quanta aut steriorem Africanum Annibale victo , aut poseriorem carthagine eversa Illud addam his simile .
quod minus 3ntiquum est de Philippo II. Hispaniarum Rege , qui
accepto per intempestam noctem nuncio de Antu ei pia a suis tandem expugnata tanta affectus fui laetitia , ut severitatis suae plus quam Philosephicae Ohlitus e cubili prosiluerit, & ad filiae Isabellae cubiculum aceurrens Husiaue Qres pulsans exclamaverit Antuer piam tenemus . Q:raenam ad hujusinodi nuncium delectatio sensuum pZ a Fre
213쪽
337. Frequentiora scint exempla eorum qui ad theatra convolant, ubi ceteroqui norunt jam ex repetita experientia, pati opiis esse situm incommodum, sudorem continuum, ipsum etiam aliquando luctum violenter expressum a ficto aliouo Belisario post triumphos emendicante , & similibus tragoediarum perBniv.
Nonne hi plane demonstrant praeferre se molestiae sensibili oblectationem quam superior pars animae experitur , vel ex cognitione quam acquirit aut tenovat tot tantarumque rerum , quae vivida
ibi imitatione proponuntur ut verius dicitur , vel quod arbitrati sint Castelvetrius in sea Poeti ea & Cartesius I; , ex animadverasione probitatis nostrae quam deprehendimus in honestissima commiseratione erga eorum quos in heroum numero habemus calamitate. Multo sertasse frequentius idem ostendunt, qui ex literis cujuscunque generis etiam infimis ut ex lectione historiarum di sthu. Iarum tantam hauriunt suavitatem ut pigeat ab illis vacare ad reficiendas vires, ad ipsium cibum capiendum quandoque urgendi etiam sint . a Mnne videmus , sie Tullius, qui inernuit stabitu atque artibus delectantur . eos nec vatitutinis nee rei fanuliaris haberis raIionem , omniauue perpeti ipsa cognitione o scirntia cotos p nulla exchisa ne Metapnytica quidem , in cuius studio , quando Male
branches dixit sumen nullam percipit voluptatem, diaci quoaipii Epicurei negabunt. 338. III. illa delectatio est maius hominis bonum, quas con venit potiori parti hominis: sed potior pars hominis . est animus
non corpus: ergo delectat:o intellectualis quae convenit animo , mi maius nominas bonum quam delectatio sentilis quae convenit cor Dori . Uoc. argumentum utpote Petitum a Palete , Per quam homo ut ait A ristoteles maxime bonio est , laeuientius declarat stultitiam Epicureorum, qpi tametaeo Qrtasse minus commovehuntur , niti prius e luto materiae, in quo fortasse sunt immersi, sinant se extrant iis argumentis, Mibus materiam non Posse cognoscere alibi cs i demonstravi . Quibus quando st sedant, iam ha b hit lociim ultersus argumentum Tullii si nos dicamus puri spis itus in ut vos etiam putatis, qui posisunt esse beati, eum voluptaιes corpore percipere non eo synt aut syne eo genere volupta ris beati sunt, cur milem animi usum in sapienIe esse notitis λ339. Iri Vol9ptas utpote si 3Q6. medicina malorum . quihus corpora animata naturaliter subjacent, non semper in promptu
s 9 Cari. Eist. par. 1. ep.ε. iuxta Maurum a
214쪽
ptu est aut sicile parabilis quoties quis eam maxime vellet, quam loq ii L m a maliis depelidet externis adjunctis loci temporis occasionis objecti, neque constanter retinet rationem boni: retinet vero delectatio intellectualis , qualis praesertim cum animi cultura lascientiae acquisitione conjungitur: eaque Blum nec exilio nee carmcere nec surum violentia nec tyrannorum inhumanitate separaria nob s penitus potest , sed tunc maxime opportune aecurrit ad minuendas externas quasvis calamitates: ergo delectatio intellectualis potior est voluptate . Duo proxime faeta argumenta adhibet etiam Benedi ius Rogacci in suo dis optimo satu tractatu si quem iploenet dicit esse quasi epitomam librorum Hieronymi Plati De bono satuι Resuis. 3ιo. U. Si voluptas est potius honum honesto, dicendum est
insanire tum illos , qui pericula labores dolorem etiam pro patria&pro suis sescipiant, ut non modo nullam captent, sed etiam Praetereant omnes voluptates , dolores denique quosvis suscipere malint, q iam deserere ullam ossicii partem : tum, illos qui hos laudant; lod hoc opponitur iudicio non sbium hominum Omnium temporum, ut constat ex historiis domonumentis, sed ipsbrum etiam Epicureorum , qui sibi maxime nocerent, si contra Ilum dicerent': ergo voluptas non est potius bonum honesto. 3 i. VI, Cum Tullio a, Nemo sanae mentis & multo magisti: cujus nominis auderet pro concione dicere optimurn in vita iudicare Volusetatem, omnia quadi facit cogitat contendit, ad hane referre & hujus caussa perficere . Cum per se pateat haec propositio . eadem confirmatur etiam primo ex eo, qaod Tullio pariter observante 3 eonsilium facisni omnia voluptatis caussa et se bonesum nemo dieit. Secundo ex eo, quod juxta eumdem Voluptarii virtules habent in ore totos dies, aliter ex hominum coetu ejecti locum , nisi inter bestias non invenirent. Atqui nemo non audet Pro concione dicere id , quod censet verum laudabile gloriosum aergo si nemo auderet eo modo pro concione dicere Pro voluptate,ne Potest quidem eo modo de illa judicare. Quare vel insani vel men' daces suerunt, qui ut idem Tuli: as resert hy voluptates gloriosas in terdum dixerant , non tamen palam , sed inter se. 342 Tertia tandem propositionis pars probatur . Illud dicitur bonum dumtaxat per analogiam , quod dicitur bonum dumtaxat per denominationem a sibi extrinseca bonitate derivatam . Sed bonum utile dicitur bonum dumtaxat per denominationem a sibi ex
215쪽
trinseca bonitate derivatam : Nam dicitur bonum a fine l. 3l4. , bono se licer vel honesto 'el delectabili , ad quem tamquam medium ordinatur. Sic Viator negat honum sibi esse currum , qui ali 'qua siti: parte necessaria ad usum expers sit, & Bellator proiicit a se mbardam quantumvis accurate persectam tamquam incommo dum pondus, quoties materia tormentaria exhausta jam est nec amplius speratur: ergo . 343. Hinc cum homo utpote naturae non sensibilis Elum , Metiam rationalis licite non poω habere pro fine ultimo delectati nem sensilem , vel aliud quod non reserat ad silmmum bonum , negat S. Augustinus bona terrena esse hona illi, qui malus sit in ipse usii talium norum , I durum, inquit, argentum bonum es :fias bene usus fueris: bene autem non uteris' malus fueris. Ae per hoc aurum argensum malis malum es,bonis bonum est,non quia eos bonos faciι sed quia bonos inruenit in bonum usivm eonvertitur . Idem jam antea fassus silerat Plutarchus,& praeclare in hunc modum declaraverat, a 'mdensia ess id quod potes recto uti his , auro argento gloria valetudimaevitiis robore pulchritudine: ae gula horum jucunda facit laudabilia
utilia, eum sne hae inutilia seritia damnosaque t , o molestam aciadecus possismi ea asserant:
ARTICUL Us v. objectiones eontra secundam parIem . . 344. I. Objicitur . ON est universe liter verum, ideo na- turam rationalem de aliquo delectari , quia illud est sibi bonum : ergo hae modo non suadetur delectationem non esse bonum majus omni alio bono. Probatur ante c. Si illud esset universaliter verum , iam dicendum esset famem & vulnera esse hominibus bona; Nam delectamur sentientes fame nos Pungi, & contra tris amur, s satis temporibus a nobis non sentiatur . si militer sicuti qui tactu etiam vehementi ferri & ignis in brachio vel
crure animadvertit se non assci, luget tamquam de emortuis meim' bris . ita contrario modo se habet, qui ill:s commovetur .r sed ridiculum est dicere famem & vulnera esse homini bona: ergo illud non est universaliter verum . ιResp. nego antee. Ad probationem nego mai quam ratio 'l lata non siuadet, quandoquidem delediatio, quam experimur ex sa' - me & vulnere in obieetis circumflantiis, non habet pro suo O
ikelo famem , sed persuasionem ex illis utique molestis sensa
216쪽
tionibus quasi erumpentem de bono corporis habitu , in quo versamus juxta supra q. 3iO dicta . .
3 s. ll. Obj:citur . Bonum primarium est honum , quo postrili, natura rationalis quiescit : Sed bonum quo possesso natura rationalis quiescit, est gaudium : ergo gaudium est bonum primarium . Resp. conc mai. dc nego min. ς Nam imprimis hi termini honum , quo pol lasso natura rationalis quiescit, est gaudium , videntur continere quamdam contradictionem; Gaudium enim ne quit intelligi, nisi assectus quidam circa bonum possessum: ergo ante gaudium intelligitur jam possessio boni: ergo gaudium nequitesse ejus posterio, sive ut aiunt, finis quo. 3. 6. Praeterea natura rationalis appetit , quod sibi magis eonvenit et imgis autem sibi convenit operatio moraliter honesta reis spondens intellectui quam gaudium , quod periinet ad Voluntatem sive ad suum appetitum rationalem ; Nam per operatiCnem Propriam intelleEhis, ut per claram boni objectivi cognitionem, intellectus seipsum similem illi vitaliter & intentionaliter reddens, se, & totam naturam , cujus est potentia, in ipsum expetitum bonum quodammodo transirmat: at per gaudium cum non sit nisi inclinatio quaedam naturae in bonum cognitum , ipsa non acquirit hujusmodi cum bono similitudinem ἐχ quasi in illud transisrmationem et ei go natura rationalis magis appetit operationem moraliter honestam , quam gaudium . Hi ne doctrina illa profluit, quam non semel statuit Aristoteles ad selicitatem pertinere contem Platricem sapientiam seu cognitiones, quae non ordinantur ad bonum
a se diversum , cujusmodi sint in disti plinis actuosis seu practicis, sed quae sibi satis sint, cinusnodi sunt in distiplinis mere specu
lativis. 347. III. Objicitur. Semoto gaudio , ct coh cessa scientia quanis tumuis recondita , naturam rationalem non posse esse beatam,siiadent damnati Daemones, quibus quaevis sertasse Philolophiae mysteria aperta sunt: ergo gaudium est bonum unicum primarium& caeteronim finis. Resp. dist. antec. Concesssa est Damnatis stientia , quam eX- petunt vehementer, illa scilicet sita in visione intuitiva Dei, nego antec. alia , stilicet naturalis, conc. antec., vel omitto , & nego conseqam. Infelicitas naturae rationalis habetur neces Drio, de
ficiente bossessione boni, quod appetit, sicut accidit in Damnatis.; 48. IU Objicitur . Ita se habet bonum respectu felicitatis, sicuti se habet malum resbectu infelicitatis: sed respectu infelicitatis malum est solus dolor ; Hie enim est ipsa pollessio mali r
217쪽
cietera anim mala , ut paupertas ignorantia morbi sunt mammquod , cum infelicitatem non inferant, nisi dolor accedat: ergo
1 spe tu etiam felicitatis bonum quo scilicet pollasso quis est felix , est sela delectatio .
lavicinus ci) consequenter ad stabilitum in delectatione finem ,
sive bonum quo & in reliquis omnibus bonum quod . Uerum cum etiam dolor sive animi cruciatus sit effectus necessario cons uens possessionem mali, non vero ipsa possessio mali, sicuti simili modo probari potest, ac saetiam est de delectatione seu gaudio, re r- matur objemo in confirmationem nostrae assertionis. Nec proh tio adducta in argumento , quod quae apprehenduntur tamquam malum quod, non inserant inliticitatem , nisi eadem sequatur do Ior , evincit propositum a siquidem quando accidat . ut dolor non sequatur mala. quae actu afficiant illum, qui ab eis abhorrebat,
idem etiam salebitur falsb se putasIe illa abhorrenda ede: sed perseverante judicio, quod ea sibi etant mala, quoties in se incide rent, necesse est sit infelix , dum in illis actu versetur & ex hoe
iam possesso malo tamquam causia necesse est dolorem tamquam illius essedium experiatur. a 49. Instat ca). Idem est dicere a natura rationali appetitur res illa, ae dicere natura etationalis gauderet de re illa : sed dicere natura rationalis gauderet de re illa, significat naturam rationalem ordinarerem illam ad gaudiam: ergo etiam dicere a natura rationali appetitur res illa,significat naturam rationalem ordinare rem illam ad gaudium t ergo quicquid appetitur a natura rationali appetitur in ordine ad gaudium: ergo gaudium est primarium bonum , seu finis Omnium bonorum. Argumentum confirmat, quia inquit , 3 po-riri o frui, quorum alterum possessionem, alterum vero gaudium
Resp. conc. maj., & nego min. Nam Natura rationalis appetit etiam honum intellectus: intellectus autem non habet tamquam
actum sibi proprium gaudere, sed intelligere. Melius itaque, si generaliter loqui velimus, dicetur, quicquid appetitur a natura rationali, appetitur in ordine ad sui Persemionem, quae persectio, cum relate ad ipsum appetitum sit gaudium , appeti potest etiam gaudium , sed relate ad aIias potentias appeti debent, suae singulis conveniant. Quod pertinet ad confirmationem, potiri & frui proprie synonima non tanta dicitur enim etiam potiri morte, in qua
218쪽
voluptas non habet locum; svnon ima tamen fieri posse, non est negandum nisi ab iis, qui tropos, & signate metonymiam, quae hic intercedit, vellerat ah oratione eliminare. 3so. Instat iterum. Gaudium pertinet ad naturae rationalis felicitatem , tamquam ipsius pars essentialis; neque enim ipsius felicitas eoncipi potest seiuncta a gaudio: ergo gaudium saltem est bonum aequali loco habentium, ac aliud quodvis bonum. Resip. nego antec., cuius probatio non est ad rem ; Quod enim selicitas non possi concipi sit ne gaudio , hoc non provenit ex eo quod gaudium constituat essentiam felicitatis , sed ex eo quod hoc pone semper sequatur felicitatem jam constitutam . Id siladent qui cum S. Thoma propugnant essentiam caelestis Beatitudinis consistere in sela I isione Dei , inter quos videri potest Sylvester Maurus IJ, apud quem invenio expeditam etiam Etutionem eorum , quae ex eodem Pallavicino ulterius possent objici. Mihi satis est ita sentire S. Thomam , qui uni rmiter ad alia loca se pra allata, ex
pressus alibi sic dieit a Non ipsa delectatio , qua se uitur bonum perfectum es ipsa essentia beatitudinis, sed quo Dam consequens ad 0 m: Et infra in delectatione admittit quidem rationem boni , non illius tamen quod sit finis ultimus , quia ca) delectatio est appetibilis propter aliud ides propter bonum , quod es delectationis ob-
3si. U. Objicitur. Gaudium seu delectatio est honum primaerium , si bonum ipsem honestum necessario expetatur etiam propter delectationem: Sed ita est. Probatur minor. Ad rationem boni honesti pertinet csse appetibile ; Nam esse appetibile ita est
connexum cum ratione cujuscumque honi , ut multi ex dictis
c q. 76. definierint bonum in genere per appetibilitatem . Este autem appetibile idem est ac esse hujulinodi ut placeat: Et quod
est hujusmodi ut placeat, tale est, ut necessario expetatur propter delectationem: ergo bonum ipsum honestum necea trio expetitur etiam propter delectationem. Resip. codc. maj. & nego min. Ad hujus probationem cone. primam Eritis propositionem , ct dist. secundam, esse appetibile idem test ac esse hujusinodi ut placeat, sumpto hoc verbo placet in significatione delectationis vel approbationis aut aestimationis, quae a bono proposito immediate in anima excitetur, eoncedo: sumpto li, verbo placet in significatione selius delectationis, quae in nobis immediate & directe a quovas bono excitetur, nego hanc Α a , Pr
219쪽
Propositionem , & cadunt reliqua. Observavit iam rvo Andre cr
hanc objectionem habitam ab aliquibus tamquam demonstrationem Primatus delectationis in ratione honi supra ipsam honestatem elidi iniserabile mphisma innitens sequivoco verbi placet, quod ad significationem delectandi determinatur, quae ibrtasse minus pro-Pria, certe minus usitata significatio est. Placet enim dicitur non solum de cibis & nis, & o edtis ceteris , quae nos assiciant ju- cunda quadam airectione . sed de iis etiam quae dumtaxat appro hentur , ut necet Iaria aut honesta aut utilia . Et quando etiam quis vellet in notione verbi placet inclusam notam dele fiationis . illud saltem animadvertat, quod delectatio in nobis excitata ab obiectis alia est directa , alia reflexa . Di recta est quae provenit ex bono, quod nos allicit selum propter apprehensam in ipsis rationem delectationis , reflexa vero delectatio est , quae nascitur ex conscientia recti judicii, quod circa propositum objectum hab tum sit: A que iis contradicimus, qui directam statuunt elle ultimum bonorum , & de hae proinde primario dici homim , non vero illis, qui reflexam admittunt tamquam essectum necessariam boni honesti, quo Potiti sumus.
220쪽
De naturali Felicitate seminum dum didunt .
Ad naturalem felicitatem bominis singularis dum vivit , requiruntur ex bonis ipsi intrinsecis hae, intelligere . . ben: valere , tranquillum Hse , ct honesti: agere : ex bonis autem extrinsecis, hae duo amavi ct honorori. . A R T I C u L u S I.
Argumenta pro tota propositione, ct prima etiam parae. Ropositionis sensis ex iis, quae si pra in notione hujus felicitatis sq. 6a dicta sint, apertus est. Illa quatenus requirit ad selicitatem humanae vitae bona tum intrinseca tum extrinseca , suadetur ex eo , quod primi ex Philosbphis, cujusimodi sitiat, qui ex Platon js Schola prodierunt , ita censuerunt. Ab Aristotele , qui ex primis ejus alumnis suit , habemus haec si eum Ρ-licem dicamur , qui ex perfecta virtuis operatur , extern sque boηi abunde fuerit instructus . De aliis te est Tullius dicens , sa) confli tuebant exIremum rerum expetendarum ct finem bonorum, ad tum esse omnia e natura ct mi mo π eorpore di vita: quae verba ita explicat , ut illud e natura significet totum aliquod : illud autem θ. animo ct corpore is vita significet partes sinsulas huius totius , hoc est bona animi& bona corporis tum intrinseca tum extrinseca , quae ultima veniunt nomine vitae Neque' quod dixerint opus esse ad hane selieitatem adipisci omnia, facestere debet negotium , si ut debet illud intelligatur de omni genere honoruIIa , non de singulis ipsim speciebus etiam infimis , & persectionibus, quae in singulas cadere possunt. Idem cum saepius alibi dicat, expedi A a a tius