장음표시 사용
191쪽
st honestum. Sed tota haec controversia diluitor advertendo bonum utile dici respectu naturae cognoscentis, quae quid adhibet tamquam medium ad finem . Hoc modo relate ad hominem , prout secundum naturam cognostentem operatur, finis potest esse honum delectabile , quω unice respondeat ipsius appet itui sensitivo, & proinde bonum utile seiunctum erit ab omni mbrali honestate . Relate vero ad hominem , qui rationaliter prwedat . hoi um quidem utile est etiam semper honestum moraliter, quin tamen ne in hoc casia quidem ratio moralis honestatis ali- mr reperiatur in ratione honi utilis nisi materialiter iuxta propo sitam distinimonem .
sECTIO XI. De Bono honeso delictabili st titili
rinum proprie Leis r. ram do bono honesti moraliter , quam do adlectabili : sed primario de honeso 1 raliter , secundario de delectabiliris utili vero dicitur Iolum
ARTI cu LuS I. - δε 'Adversantibus propossioni . Ropositionis duae primae partes sunt eoutra Epicureos , qui ita primario bonum disi de hono delectabili volunt ut in delectitione , ct quidem illa quae appetitui sensitivores m-
det voluptas proprie dicta constituant praecipuum hominis bonum I, fatentes , Tullio authore , s virtutis ea D nis ea voluptatem incciret, ne manum quidem versuros fisi se . I antum praeterea b Dum in voluptate ponunt, ut in eo etiam collocent hominis selb
192쪽
citatem , quando tamen careat omni animi pertum 'tione , quae cum vehemens erumpat in animam ex timore Dei, hunc excutiunt; . negata ejus Providentia , dc animae immortalitate , liis est beatus , sic unus ex his apud Tullium . qui pres nubus υo uptatibur fruitur, nec morum nec Deos extimescit: Pi Onter quas tantummodo duas causas, stilicet ca ut pellatur mortis o religionis ' etur, e X du diis etiam sirpra q. I 3. , hortantur homines ut ad eognitionem naturae studiose incumbant.
s 18. sol ita sentiunt appellari poterant Aristippei ab Aristippq Cyrenaeo, Socratis discipulo, illius Dictae authore , Pae Cyrenaica dicta est ab illius patria i Nam eidem , qui praecesiit Epicurum integro saeculo , saepe 3 tribuit Tullius hanc circa voluptatem DPinionem , quam ejusmodJ inquit, esse julo , ut m h I ho, ne videatur indignius . Nihilominus Epicurei potius deuntur, quia Epicuri industria , qui juxta Ricciolium s) obiit ann. ante
Christuma, o, aetatis suae 'a, opinio haec magis amplificata fuit, eamque re ipsi amplexus est Mahometes cum suis , homo scilicet ut loquar cum Bem dicto Pererio 6 gente Agarenur , Arabs patria . genere obscuro . fortuna tenuissima , doctrina nulla , religiune mixta ex pigoni o judat o ebristanimo , qui circa annum Domini sexcentesimum signum extulit Epicurei sint, quod tanta terrarum pars
319. Uerum intercedunt alii & negant Iibidinos lim philosb- .Ph.am unquam ab Epicuro traditam. Quae est in hac re sis antiquissima , multis pro utraque parte pugnantibus. Inter accusato res fiant Stoici, ex quibus celebris est Cleanthes Zenonis discipulus, ejusque in magisterio succes br, qui ut habet Tullius sq) , & Iuculentius exponit A. Augustinus 8 ad excitandam horrorem philompliis Epicuri ipsi coaevi iubet suos auditores secum ipsbs cogitare , pictam in tabula voluptatem, in solio sedentein ornatu regali , ct circa eam virtutes ut ancillulas , quarum una vox e Iet natas se esse , ut illi servirent, nee aliud negotii se habere: Nonne fictio ipsa hujusmodi est , ut quemque qui naturam rationalem non dum penitus adiecerit, illius statim pudeat P Accusator est et . a in Fabricius Licinius, qui reserente Valerio Maximo audiens ex quo . Υ clam
ι S. Augustia. de civit. lib. s.
193쪽
dam Cinea Epicurum ipsi pariter coaevum , silve ut verbis utar Valerii ci Atheniensem quemdam elarum sapiσntra satiro ne quid aliud
homines, quam υοIuptatir causa facere vellent, pro monstro eam vocem
accepit. Est Tullius ipse , tum in citato primo de Finibus, tum in secundo, ubi dicit ca) Bicurum testificari, ne intelligere quidem sepos , ubisit, aut quid ut ullum bonum prater illud , quod cibo suppotione , ct aurium delectatione, di obscoena voluptate capiatur: nee 3 luxurioserum vitam reprehendendam, niε aut cupiant, aut me- ruant : tum in Tustulanis, ubi ex ejusdem Pnilosbplai libro de semano bono, o fungent . ut ait, interpretis mIntro, neqzis putet se gere , profert aperta voluptariae disciplinae dogmata, qaae quando Epicurus nolit intelligi, prout sonant , tollenda dicit do libro .ve' totus liber potius abiiciendus; es enim confertur voluptatibus. Nec aliud ipse in hae quaestione temperamentum invenit , & repetit, nisi permittere, quod sit b m' minimo malus , vel pomtius vir optimus , leo qui satis constanter non loquatur , vel ita
loquatur , ut nihil prorsus, vel quae inter se pagnant dicat, ex quibus multa 6 recenset. Videri etiam possunt, quae vehementer contra Epicurum iterum iterumque declamat Plutarchus ), quibus sitbscribunt Card. Pol ignae s), &recentiores quamplurimi citati a Valueechio so), iisque addo Jo: Baptistam Nogli eram, qui Putat Io nullam interpletationem Epicuro faventem asserri posse ab eo , qui meminerit illum substuli. te a Deo providentiam , dc ab homine spiritualitatem, di jam antea Batteus in suo dae Ethica Epicuri G ilico Commentario laudato a Trevolitanis i I ostenderat alias virtutes Epicurum non agnovisse , nisi quas suaderet spes Iucri, amor voluptatis ,& metus doloris. 3aO. Nihilominus pro Epicuro sunt Lu. Torquatus apud eumdem Tullium , qui postquam vehementer famam huius PhiloB-plai propugnavit ca), ejus in hae re doctrinam intelligens de dele. hatrone , quae nunquam seiuncta est ab honestate, concludit t O , Clamat Epicurus non phyo jucunda vivi, nis sapienter boneso juseque
194쪽
. vo visatur . Erit qui pro eo commemoret ipsum Tullium, ubi eum vocat IJ bominem a perum o durum . qui etiam volebat, ut in Phalaridis tauro sapient diceret, quam suave est hoc l qxam hoc non eurol sed postquam vidimus quae sit in aliis locis frequens eius opsenio , quis non dicat, ironice hic loqui. Seneca quidem pro eoo currit, cujus est illud , ca) Sancta Epicurus, O ressa praecipit. . . non dico illius sectam sagularum magistram esse , sed illud itaco , male audit , infamis es, B immorito Et Ladi intius dicens D Epicurus summum bonum in voluptate animi esse een et : Et Laertius ) , &alii veterum, quos sequuntur Palla vicinus cs , io. Ciam poli 6 , Narchettus ), Mascardus 8J, Paras 9ὶ , Ladvocatus io . Thomas Creech in sua ad Lucretium a se interpretatione & notis illa. fratum quas praefatione II , & omnium maxime Bruch: rus si a Post Gailendum i 13a , & OAavium Scarlattinum in suis quatuor libris De Epicuro contra Epicureos Italice editis Bononiae ann.1679. . Quin cimimo ipsemet Epicurus visus est plane demons rare habenda esse pro calumniis , quae ad ejus infamiam dicuntur 3 mm morti proximus epistolam ad Hermachum misit, inqua , ut refert Tullius , fatebatur , quod I tanti morbi aderana vesica re viscerum , ut nihil ad eorum magnitudinem posset accedere . Compensabatur tamen cum his omnibus animi iatilia, Fam capiebat memoria rationum inventorumque syorum . Non omittam hic adn tare, quod Petrus Bayle is) abusus est huiusmodi veterum interpretationibus & testimoniis faventibus Epicuri famae & doctrina . ut siladeret contra communem sensum & ipsam evidentiam homines Epicureos filmpto hoc nomine pro Incredulis excellere iis vir-- tutibus , quae ad felicitatem Reipublicae requiruntur.3a I. II. Eaedem propositionis partes sunt contra illos, qui deIectationem quidem , non tamen quamcumque & multo minus Epicuream , sed illam quae conveniat naturae rationali, & tamquam ex radice exurgat ex operationibus moraliter honestis et constituunt pro praecipuo fine hujusinodi naturae. Plato adduci inter veteres pote si pro hac opinione, ubi loquens de bonis , quae unice pro
195쪽
qua sine noramento sunt, ct qua in poterum nihil praela ' gaudium allatura ι eas habenti. Pro eadem citari sine dubio debent, qui Epicuro prosessi simi se ad haerere secundum benignam ipsius interpretationem . Quae hi dicant , habentur poetice nuper proposita a celebri Eduardo Muns I mortuo anno aetatis siuae 8 I ephilosephice autem iam olim a Torquato apud Tullium sa) in copiosa oratione pro Ethica Epicuri, in qua videas studiose deduci
ad pi oprium commodum & animi oblectationem tolerantiam lati, ris in militia aut studiis, constantiam in propositis,temperantiam iacupiditatibus, omnia demum quae dicuntur fieri propter ipsorum honestatem. Ab his non disserunt, qui propugnant omnem no strum amorem esse simul immo principaliter amorem nostri; Quare velint nolint praeponunt in ratione finis bono honesto boniundelectabile , quos s l. de dc erudite confatat Andre 3 . 3aa. III. Est contra Card. Pallavicinum , qui in Philosephia quidem morali universaliter statuit honum primario dici de gaudio , in q io sitam esse voluit felicitatem , seu ut aiunt , ejussem caussam Ermalem . Quare cetera & bonum ipsem honestum alcausas efficientes felicitatis revocavit. At in Theologia rem divis sit pro duplici statu, in quo considerari natura rationalis creata potest , vel naturalis vel supernaturalis selicitatis Atque pro primo statu excludit a ratione boni primarii deled alionein ex eo, quod Mn potes felicitas naturalis sta esse in delectatione; nam hae supponit ante δε phsessionem boni, ar quo desectamur . mare noues felicitas, sed ii Dei in felicitate , Proindeque concludit bonum primario dici de honesto, & definite de Scientia. Ρro secundo vero hominis statn felicitatis scilicet supernaturalis statuens illam consistere ex aequo in visione Dei, & ejus amore , qui simul est gaudium. amantis , jam aequales partes in ratione boni dedit bono
honesto & delectabili. Ratio quae illum movit ad huiusnodi ex
hac parte conclusionem est , quia antequam intelligatur creatura
rationalis trans Ermasse se asseetive in Deum bonum infinitum , ii telligi non potest possidere honum aptum ad se licitatem supernaturalem , quod reqnirit, ut ipsi sit reuditum Proprium . At quandoquidem ista quasi transibrmatio creaturae in Deum competit potius in t llectui clare illum intuenti, de quo dicitur , qu intelligendὁ fit omnia , non est in hac et secius ratio e sufficiens Zs ad infirmandum illud ab ipso prius Pros litum argumentum, quo deiectationi abstulit rationein primariam boni.
nc xiv. lib. i. num. . iuxta desinteresse .
196쪽
323. sed redeo ad ejusdem doctrinam circa diverses q si ni adus honi, quam tum in Philosephia tum in Theologia pro IU-sau & propugnavit . Ibi ad examen revocans singula , quae vulgo dicuntur bona respexitu naturae rationalis, excludit Omnia a ratione boni in se praeter haec sex , I) esse, cognitisuem , O Graiium , tamquam bona phy sica ipsi intrinseca : dc amari , o mu rara , tamquam bona eidem extrinseca: A tandem Mneste agere , qaodeli bonum diversi generis , scilicet morale: reliqua omnia dicitti ab re dumtaxat rationem boni utilis , seu medii ad sex praedicta. Porro ex his gaulium vult esse primarium bonum in se , quia gau lium est id , in ullo omnis appetitus terminatur : deinde cognitionem seu scientiam , non quia haec per se revera expetatur praecisa omni sine gaudii: sed quia nunquam accidit, ut gaudium scientiam non comitetur , quod idem sentit ab de honestis operationibus ti de amore ac honore. Ultimum tandem locum inter fia in sedat huic , quod est esse , non quia hoc ipsu in per se solum sit expetibile , cum aliquando sit melius non esse quam essξ ,s d quia sine eo non subsistit expetibi Lias gaudii, quod in tantimi eli expetibile, in quantum est in nobis, non extra nos . ARTICULUS II.
Argumenta pro prima propositionis parte 324. C IC arguo . Bonum proprie dicitur illud , quod habet rationem finis, seu quod natura rationalis potest vel Elei appetere, ut in illo acquiestat: sed natura rationalis potest vel solet appetere tam bonum honestum moraliter quam bonum delectabile, ut in illis acquiescat: ergo . Minorem, quod pertinet ad bonum honestum , declarat communis non Qtum do- Arina, sed etiam experientia hominum , qui in selo virtutum exercitio seu benefactis norunt se tandem acquiescere , ita ut extiterint stoici, qui in earum acquisitione beatitudinem hodii nis eoi- Iocarent, & Persitus illos sequutus tamquam maximam poenam i Precetur malis 3 . Hirtutem videant intabescantusve relicta .
' Quod enim vero plus nimio falsium est , quemadmodum Planum secit
ε a, Idem det Bene lib.I. cap. 1 f., ct cx Id. det Bene lib. primo cap.
197쪽
fecit A. Augustinus , Stoicos rei ehendens I , quod eo modo tollor ni ab actibus virtutum illam, quae aliunde ipsis inerat saltem vii tu alis tendentia in Deum atque relatio , eosque proinde redderent materialiter tantum bonos , malos vero formaliter q. 34. Ea indem rursus penitus persuadet lex illa omnium animis quasi insculpta, quae iubet bono honesto postponere quascumque deIicias honores fortunas vitam ipsam, ita ut non stilum omnia bona delediabilia vesit negligi, si cum honestatis impendio acuuirenda aut conservanda proponantur , sed etiam opposita mala vult sertiter tolerari, si hanc aliter non iliceat retinere. Atque hujus legis actores lauaevis aetas, maxime vero illa , in qua siumus Christianis Religionis exhibet abundanter. Alteram autem minoris partem , quod honum etiam deIectabile appetat natura rationalis ut finem probant I. ii, qui ita abutun ur ratione, ut finem unicum sibi constituant in delectationibus , quas natura quidem animalis , non vero rationalis potest sic unice intendere propter stipsas, cujusmodi est voluptas in cibo &potu . Qirare cle culpa eos expostulat Palla vicinus ia) , quin immo communiter Doctores juxta Vivam 3 . II. multo magis eamdem probant, qu in hujusinodi delectationibus capiendis immoderati sunt, quasi ratio in illis sit ad excogitandos modos,quibus se ipsi infra bestiarum conditionem deprimant, quae Elum ad sufficientiam solent comedere : contra quos fusius agunt Theologi morales, agentes de Gula . vitio inter capitalia numerato , quia est veluti radix, ex qua variae peccatorum species quodammodo pullulant. Ex quo apparere poteli quanto jure damnata fuerit ab Innocentio XI pro-m .itio octava , Comedere o bibere Mue ad satietatem ob solam υο ιυIatem nnn es peccatum, modo non ost vaseruini: quia licite potes appetitus naruralis Dis actibus frui. 3a6. I l. Eamdem probant ii, qui ita appetunt bona huius vitae, ut etsi pro insipientibus habeant illos , qui dicunt 43 D earum populum eui ιae sunt, attamen ea non respuunt, quin immo quaerunt & amant , putantes nihil naturae suae etiam ut rationali id dedecere ex Opportunis rationibus, quas exponit Pallavicinus s) ,& recentius urget Pluche 6 arguentes contra illos , qui vel vitium in horum P osequutione declamant contineri , vel faltem honestatem desiderant dignam nobilitate naturae, huma'
198쪽
nae , quando hujusmodi bona sint tenuis momenti , ut florem contempIari aut Olfacere, aquam gelidam rbere & simi. tiar quam opinionem vehementer propugnat Seneca statuens si , Multa quidem natura consentire , sed tam pusilla esse , ut non eoo niat illis honu nomen . Praetermissis Pallavicini rationibus contra
istos esto haee una pro cunctis, quqd teste Apostolo illa Deus ipse a) prasist abunda adfruendum , scilicet in ramino , ut alibi dicitidem Apostolus so, quod est juxta S. Augustini doctrinam ta.
pius repet iram ita frui delectatione terrena, ut ea reseratur ad finem ultimum , UIam vitam , beatitatem aeternam , quae eodem
definiente S Doctore est hominis bonum s quo non es aliquidia melius , quo petr venire homo Possit, o quod non amittit inυitus . Aede aliti rutra veI de utraque bonitate, honesta veJ delectab li intel- . Iipendus est S. Thomas, 6 ubi dicit bonum importare habitudinem ' causae finalis . a . objicitur. S. Ambrosius dicit bonum non esse , sed p tius incommodum , quod ad delectationem praesentis pertinet, numque statuit nihil omnino inse nisi quod deceat honesumsi tergo bonum non aicitur proprie de bono delectabili saltem prae, semis vitae.. Resp. conc. antee, , &dist, cons s. Bonum non dicitur pro. rie de bono delectabili praeseritis vitae in sensu mystico S. Ambro . sit, qui est aliorum Samstorum , cone. , aliter nego constum. Sensum mysticum apertissime sequitur ibi S. D Dr , cum dicat se rem istam definire futurorum magis quam prasent Vormula, &M tenus ad vita aιerna progis gratiam. . ARTI cunus III.
Argumrata pro secunda propositionis paria, sa8. II RO II. propositimis parte bonum primatio diei de . L honesto, S secundario de delectabili, fuit jam olim Tullius inquiens 8 Natura nihil habet prastantius, nibit quod magis expetat quam bonosum et & alibi irascitur contra Epicurum ly quod
cum i Senec. epist. I .ca i. Ad Timoth. cap.c v. I p. ci) Ad Philem. Ver. . cc S. Ang. ad Honoratum epist. 4 .
Id. de mei. Christ. lib. 1. cap.ar.
cos. Thom. a. par, quult. s. arti . ad 3. Idem lib. I. contr. Genti cap.ῖε.
199쪽
cuin virIus maxime expetatur , ille a virtute summum bonum separavit.
Sed caiiod pluris est, pro ea habetur S. Thomas assirmans , r) bonum ρσr prius praedicatur is honesto , ct secundario de delectabili . Ea sicl probatur. Constat exemplis in omni aetate frequentissimis aliquos ah honestate morali non dimoveri neque supplieiis neque Praemiis . t piis etiam Ethnicorum temporibus dicebat Tullius a Tanta vis honestatis es , tantumque ea rebus omnibus praestat ct excel- et ut nultis nec suppliciis nec praemias dimoveri possit ex eo , quod rectum 6β decreverit. Contra vero homines a voluptatibas retrahi sola etiam me Draemii , aut comminatione poenae evidens est quoti . die in quavis non tum bene ordinata Rep., sed in ipsa etiam latronum sticietate: ergo honestas moralis maius bonum est quam delect..tio: ergo de ipse primario dicitur bonum .sas II Bonum primario dicitur de bono , quod potest esse uItimus terminus appetitus naturae rationalis , quae juxta rectam rationern moveatur : secundario vero de bono , quod non potest esse ultimus term: nus appetitus naturae , quae juxta rcctam rationem moveatur. Sed bonum honestum moraliter potest esse ultimus terminus appetitus naturae , quae juxta Iectam rationem moveatur , non vero bonum delectabile ergo bonum primario
dicitur de bono honello moraliter, secundario vero de bono delectabili is νοῦ 3O. Minoris iecunda pars probanda primo est contra tales FPicureos , quales Mahometani, qui non Alum fiam iniim bonum hominis pro nac vita ponunt in voluptate cor ris , sed illud etiam, 9uod inaniter 'sibi promittunt post resurrectionem corporum ala ipsis pariter admii Iam i cuius stultitiae testimonia ex Alcorano recitat di reiicit Lessius ;) . Sic igitur arguitat. Illud bonum p aestesse ultimus terminus appetitus naturae, qaae iuxta rectam rationem moveatur, quod non eli bonum privans eam bono, cuius sela natura rationalis capax est cujus prosequatione distinguitur ipsius appetitus ab appetitu brutorum i sed Qtam bonaem honestnm moraliter est bonum , cujus sola natura rationalis capax est , & cujus prosequutione distinguitur ipsius appetitus ab appetitu brutorum: ergo . Declaratur magis argumentum hoc Dacto . Appetere aliquid propter delectationem vel sentibilem, vel quae ad semihi lenire lacatur, est appetepe more Brutorum, deficie, do ab usii rectae rationis, quae sibi procuret bonum rationalis' os rationess, quae est bonum moraliter honestum; propter operarion ι enim in titutor
200쪽
natura do amnes sensiles apposuit , ut observat S. Thornas. &non contra instituit operationes propter sensilem delectationem , Rod etiam fieri non pomisse filadet S. Doctor , quia inquit i , lectatio con tit in quadam quietatione voluntatis οῦ quod autem vo luntas in aliquo quieretur , non egi nis propter bonitatem ejur , in quoqVietaιur . quam rationem alibi ca) etiam repetit addens alias multas tum ibi, tum ubi paulo instra ex prosem demonstrat s felicitatem humanam non consisere in delectationibus eorporalibus: er go bonum delectabile non selum in sense Epicureorum , sed in nullo sensu potest esse ultimus terminus appetitus rationalis. 33I. Confirmatur argumentum ex S. Augustino , qui enumeratis variis bonis in genere boni delectahitis dicit, pereatum ad mittitur , dum immoderata in isa inclinatione, eum extrema bona sint, meliora ctfumma bona deserunire , tu Domine Deus noser, ct Veritas tua , EI Lex tua i .are alibi inculcat s , Homo rerum morta Bum uentium nihil viligat, nihil per se appetendum putet, sed odvita huius atque ociorum necesstatem , quantum sat es usurpet uten'ris movistia , non amantis sectu. Voluptarii aliter recusare non possunt vim hujus argumenti, nisi profitendo se non intelligere, quisnam sit sensus hujus nominis natura rationalis . per quam disicernantur a brutis, uti revera iaciunt, qui apud Tullium 63 volu piarem primo dumtaxat expeti dicunt: deinia consuetudine qua si alteram naturam esses , qua impus multa faciunt nullam quarentes volu
3 a. Eadem minoris pars probanda seeundo est contra illos, qui Gaudium quod est delectationis species volunt esse praecipuum finem naturae rationalis . Hos iam redarguit allata nuper S. Tbomae ratio, quod cum ideo aliquid naturae rationali afferat gaudium, quia ipsi honum est, non viceversa ideo honum sit, quia asteri saudium , nequit gaudium esse praeeipuus illius finis.Cujus rationis vis sic magis exponitur. Illud bonum potest esse ultimus terminus naturae rationalis, ad quod acquirendum urget aPPetitus rationalis: Atqui gaudium non est actus appetitus rationalis urgens ad acquirendum ullum bonum, sed est actus , qui sequi- . tur & significat honum jam aequisitum t ergo gaudium nequit esse
ultimus terminus appetitus rationalis . 33. Iterum sic aipuitur. Illud bonum potest esse ult mus ter'm1nus naturae rationalis, quod convenit illi ipsius quodammodo Parti, per quam est ismaliter rationalis: sed per intellectum na- Z turaco M. ibid. o.