장음표시 사용
241쪽
NATURALI. a gnitio , bona corporis habitudo per temperantiam in victu, &1udicras exercitationes conservata , opes ingentes, majestas dom, natus , magnificentia aedium regiarum , abundantia rerum Om
nium. Αhlit igitur, ut solus timor principi quaerendus sit, Timor utilis, nec ullius felicitati ossiciens suum habet locum in ipsa natura humani Dominii, quod leges sanciat &exequatur, quibus iustitia conservetur , & quae commercium perturbant, scelestorum facinora impediantur: Ulterior autem timor directus ad dominandum in animos, a&asque multitudinis pro libito & necessitate temporum opportune regendos, idem est ac aqua adhibita ad excitandum ignem , aut compedes positi ad expediendum cursim . Certe quidem ad hujusmodi fines obtinendos longe potentiorem esse amorem , qui historias Regnorum confulat, planissime intelliget., 393. Confirmo impugnationem Machiavellii mali Principum consultoris dictis Comitis de Teisin educatoris Gustavi Sueciae
nunc Regis, quae habentur in una ex literis ad ipsum datis , cum valetudinis caussa ab eo abesset valde a Τrevolitanis I commenis datis , quae est disquisitio de requisitis ad selicitatem Regum . memra , inquit, judicio requirit tranquillitatem animi, non secus ac selicitas hominis triυati, quam Rex asseauetur , dum ita Regnum administret, utβιditis amicus potius quam Dominus vid/atur.
39 - Γ Ecunia & omnia bona nobis penitus extrἰnsma ne, queunt habere rationem partis constituentis natura. Iem hominis felicitatem . Nam haec per se ipsa non sent quid intrinsecum homini, neque ex parte animi, neque ex parte corporis, & solum expetuntur ut media ad ea, quae vidimus requiri ad felicitatem. Videtur huic corollario contradicere vulgus beatos appellans divites, &reprehendens avaros, quod beatitudinem quam habent, non a , gnoscant . Sed verbo tenus dumtaxat contradicit. Neque enim credet ullum esse, qui pecuniam quaerat nisi tamquam medium ad explendam suam voluntatem in ejus usu quandocumque .libuerit , & metonymia utitur , dum eo modo avaros reprehendit, quatenus scilicet per pecuniam acquiri potest pars aliqua requisiita ad felicitatem, non quatenus pecunia habeat rationem italaitatis.
242쪽
39s. Elius comparati sunt ad humanam selieitatem possῖ- 10 dendam , qui claritatem generis cum aurea saltem mediocritate Qrtunarum sortiuntur , quam ii, qui infra hanc conditionem nascuntur; Nam quid dicendum sit cle illis , qui supra hanc sunt, alii viderint.
Ea certe , quam diximus qualitas generis , plerumque cum ingenii alteritate conjungitur , venerationem quamdam concilist, commodum ad honestam institutionem largitur, instrumenta ad
sapientiam seppeditat, stimulos ad virtutem subiicit, & viam acthonores & amorem parat quae sunt felicitatis jam stabilitae toti. dem quasi stamina seu semina. Atque in hoc sensit tumi potest,
quod Fheophrastus Tullio auctore i in libro-beata vita multum admodum friana: daret in hujusmodi vita . 396. aut noti s obiiciant plures Auctores . in contraria pauperum & rusticorum conditione invenientes veram vel saltem mitiorem 1 licitatem, animadvettant hos esse vel Poetas, vel Sophistas, quorum fanulis , & captiosis argumentis imperitum dumtaxat vulgus adduci potest in dubitationem de rebus aliunde certissimis.
Huie seli imponere possiant ii, qui cum Luciano inducant ca) Timonem aliquem , qui dum secum haberet opulentiam , D- nam etiam Intemperantiam Assentat sonem Odium Mala & Uitia omnia tamquam ejus asserias alere coactus suit: dum γ ro ea Pro rerum humanarum vicissitudine dc sua imprudentia a se di. scesserit, & Paupertas supervenerit, confestim domum sua in subire observavit Fortitudinem Sapientiam multarumque Virtutum chorum praestantissimum Quae enim est haec argumentatio a singulari ad universale . aut ab aliqnibus ad multitudinem Z Timoniisti in praediviti opulentia seMerosis opponuntur veteres & recen tiores Mecaenates. Lneulli, & Macedones Alexandri , . quorum in gentes opes copiosiam praeclaris ingeniis alimentum , amplissimum bonis artibus intrementum , duraturum Reipublicae universae ornamentum , ipsis autem gloriam pepererunt immortalem . Interea vero qui observat pauperum aut riasticorum vitam perperuis obnoxiam laboribus , a Seientiae . Honorum , Amicitiae, aliisque humanae vitae commodis remotam , ad commiserationem erga illam , non ad invidiam experitur se excitari. 397. At saltem, inquiunt virtus moralis, quae tanta est huma
243쪽
NATURALI. 2IInae felicitatis pars , cum pauperibus & rusticis plerumque habitat.
Verum ex hoc , quando Permittatur , sequitur stium, sperare illos posse maiorem felicitatis aeternae, crimuluin non vero sequitur ipis potiri jam felicitate terrena , ciuemadmodum sanctissimos viros , qui vitam in cruciatibus acernissimis, post diuturnum carcerem & rerum omnium indigentiam, pro Fide Catholica atraserunt, nemo dicit suisse humanitus felices. Permittitur autem , non vero conceditur, eorum , qui objiciuntur , vitam eqnjunctam plerumque esse cum virtute morali, habendo Praesertim prae oculis ethnicos pauperes & ipsbrum laudatores. Virtus hujusmodi fructus est Christianae Religionis , quae non selum vera Ethices dogmata docet, sed per Gratiam Redemptoris alte in omnium mentibus imprimit, & facilitatem ad illorum observantiam impertitur. Hac deficiente expositi sunt pauperes quicumque ad posthabendam veritatem fidem honestatem Omnem cuivis vel tenui lucro vel brutali voluptati l Ea autem excitante & adiuvante tam pauperes , quam divites apti fiant ad magnos in virtutibus progressiis em ciencos. Quare non minus de quibusdam pauperibus scriptum est I : Beati pauperes, quam de quibusdam divitibus, ca Beatus iuves .
quod pluribus persuadet Daniel Bariolus 3 .
398. 'Ut secundum Christianae Religionis dogmata vivant,
Omnium maxime capaces sunt selicitatis naturalis. Da enim unum ex his hona utentem valetudine, & ea Praeditum mente , quam parem experiatur ad exequenda munia , quae
suo statui, in quo natus est , conveniunt, hic omnium honestissime agit , utpote qui in Dei & proximi amore continuo versetur. in quibus ) duobus mandatis universa lex pendet: idemque conscius sibi est de liquida animi tranquillitate , quae legis observantiam sequitur: & plerumque de aliorum etiam amore di honore erga se: ergo habet omnia , quae ad praesentem selicitatem vidimus Pertinere. Prodiit Berotant ann. I 749. anonymus libellus Gallice scriptus , Specimen philosophia moratis, communiter Naupi rivisio adscii plus , in quo Trevolitani s) commendant ultima duo capita , quae circa hoc corollarium exponendum & exornandum ver
244쪽
i Ad felicitatem propriam integra gentis nere aria sunt mentis
vigor , corporis robur , animorum concordia , Relitionis sudium, re bonarum artis m , quc propria pacis sunt, pretium . 3N- Γ Ropositio, quae dum ea amrmat requiri , praescindis L ab eo, quoi eadem sussiciant necne ad felicitatem , sic ostenditur. Imprimis animi vigor requiritur , quia sicuti per hunc homo dominatus Equis Tauris Elephantis Brutis omnibus longe se robustioribus , nec timet sibi a. quibusvis ieris immanioribus , ita quae gens maiori polleat mentis perspieacia, selicitaterrisitam contra alienum impetum, & vices ut ita dicam Fortunae facilius tuetur & latius amplificat . Testes sunt inter veteres Graeci &Romani , vi cum alios populos superarent, non iam proceritate co Poris, last ingenii acumine per omnes clisciplinas & artes sedulo exercitato, imperium rerum obtinuerunt. O Robur etiam corporis ad nationis felicitatem pertinere suadetur ex eo , quod integra gens secura esie nequit in possessione bonorum suorum ad modum hominis privati per robur aliquod sibi extrinsecum legum I Magistratuum t Gens proinde imbellis sub iscet Periculo serviendi alteri robustiori . Hinc novimus debella ram Europam & Asiam diversis temporibus a populis Borealibus seb nive dc gelu ad virium sirmitatem riniastissimam obduratis .enec ignoramus eversa imperia Assyrium Persicum Graecum & Romanum , statim ut luxus huiusmodi populos enervavit. Inutilis est, dixit Charidemus Dario contra Macedonas serro armatos dc borridos milites tua haec immensa hominum multitudo auro & a gento onusta . Utinam haec impendas ad milites comparando&, nec velis vindicem neglecti consilii Elei Alexandrum experiri, quod contigit, & morte propterea damnatus praedixerat saturum. Ol. Quod pertinet ad animorum concordiam, hujus necessitatem suadet Usiam mei corporis robur , cujus utilitas nulla est, Pernicie& vero maxima, quando in ejus usu atque exercitio desit communis ad unum finem conspiratio: quemadmodum plures faniculi si invicem uni antur in rudentes pares fiant ad sustinendos. immobiles contra impetus: tempestatum myoparones , irri- Pares vero si alteri ab alteris dividantur . Sed quid quaerimus ,
quid conserat ad Reip. selicitatem concordia λ cum ipsismet Respubli-
245쪽
publicae hac deficiente o o uno dissipentur iuxta Evangelicam sententiam fata i pQ frequenter comprobatam. I Omne regnum Li- visum contra se desilabitur, ct Omnis civitas HI domus dissa eontra δε ηοη sabit - . . Ua. Quod etiam studium Religionis requiratur ad publicam felicitatem sic conficitur. Sublata Religione, quae includit in sua
notione persuasionem immortalitatis animarum , dc existentiae Dej, ut bonorum remuneratoris , & vindicis malorum . emergunt subito vitia omnia atque flagitia : Sed horum effectus simi languor mentis & corporis, di IIensio animorum , & boni publici negligentia . pelies selicitatis : Ereto sit blata Religione removetur etiam huiusmodi fel citas . Hoc argumentum confirmari posset, quemadmodum pro dignitate secit D. Baptista Noghera ab authoritate non Q lum omnium Legislatorum, & Philo phorum, qui alicujus
nominis fiant & simul aut sinceri aut sibi cohaerentes, sed etiam testimonio vulgi ipsiuς& exemplis omnium temporum contra quos dam, qui hoc imp udenter ausi sunt vel in dubium revocare iis rationibus, quarum fiatilitatem idem Noghera ostendit, vel etiam aPerte negare, sicuti facit Montesquius, qui virtutem ad bonum regni statum necetiariam nou esse aperte pronunciavit ea adhibens argumenta, quae ipsi im plane de apientem , utpote sibi passim contradicentem evincunt, ut Gerditius demonstravit in praeclara ejus - dem impugnatione merito a Trevolitanis ;) celebrata. J. Tandem pars est fesicitatis nationis , quod bonae artes apud illam colantur & Bveantur , non vero QIa militia in pretio sit. Bonae enim artes .habentur inter fructus pacis , ad. quos proinde bellica tamquam medium ordinatur. Praeterea, nonne evidenS est hominem esse ad Ecietatem natum cum pluribus indigeat ad viaelum & vestitum, quae Qtus nequit sibi QScere : necesse est ergo, ut natio , in qua artes negligantur, ob exteris gentibus sibi comparent , quae sibi opus sunt eo impendio, quod eidem excidium asseret. Quamobrem facile quisque credet Busthingio, qui ex neglectis artibus , praesertim agricultura repetit potissimam cauisam de paucitate incolarum . ad quam redactae sunt aliquae regiones , quas historiae commemorant suisse olim longe magis sire
quentatas . O miserrimas Monque pressitas ciυitates, qua artium stπ-dia negligunt, exclamat Guido Ferrarius in sua abstimo statu civitatis oratione , de qua mentionem. iaciunt etiam Trevolitani s , quae
246쪽
Quae circa hoc argumentum versiarur . 'Haec certe studia prarier detestationem , qua mentes potissimam hominum partem imbuunt , Permittunt caeteris etiam vitae commodis abunde frui, A veram hominum Rempublieam conflant . At his stablatis , & sola militia relicta , videor mihi videre tempore quidem pacis multitudinem harbarorum seu serarum otiantium , tempore autem belli exemplar publicae infelicitatis siquidem quis neget militarem vi tam per se esse asperam rudem improbo labore plenam assiduis periculis obnoxiam & felicitati prorsus contrariam .
247쪽
Ari malum est plusquam nolunt ex propria re itisqtie experientia, continuis aliorum querelis,& ipsiusmet Dei authoritate , qui docuit nos orare in haec verba i) Libera nos a malo , quod si nullum esset, frustra iuberemur illud a nobis deprecari . Disputatur autem de Mali caussa efficienti, tum sormali, tum finali. De quibus habetur quidem vera sententia apud antiquiores Philoλ- Phos & Theologos , ut sua rea ca), inhaerentes doctrinae Sanctorum , maxime S. Augustini & S. Thomae r sed non item apud quosdam ultimorum temporum Scriptores. qui etsi copiose & integris etiam libris de hac re egerint, ut Leibnitius in sita 13eοῶ-eaa, Κingius in libro de Origine Mali, D. Christophorus Wolfius
in i Μatib. 6. ca Suar. Metaph. disp. D.
248쪽
Malitia nomen absti actum aniato. 9uod est concretum, significat carentiam persectionis . Ea definitur Per carentiam , quia ut infra constabit, nulla est malitia, quae sit mrma aliqua positiva. Quod siquis velit malitiae definitionem , quae praestinclat ab eo, quod fit vel non sit carentia aliqua definiri potest esse id , quod per modum causiae Qrmalis reddit malum subjectum , quemadmodum honitas abst radium nomen a bono , Depe dicitur a S, Thoma 1 id, quo bene afficitur subjectum. s. Definitiones mali & malitiae datae sent inhaerendo ipsis no .minibus , quorum alterum est concretum, alterum abstractum. Caeterum non latum usiis, sed ratio ipia facit, ut malum pro malitia & vicissim usurpentur. Quod ipsa malitia possit rite vocari malum , ratio est , quia carentia perfectionis ab eo modo, inquit
Suareg , quo concititur per modum entis , concipitur etiam ct denominatur malum Φωudam, quamvis non coacipiatur ut ens in se nullum .sed ut malum ejus, cujus es privatis . Quod vero ipsem etiam malum vocetur malitia, habemus haec exempla ex Augustino: alterum , in quo malum qu*ddam morale, amorem nocendi, vocat
malitiam, quid es , inquit, malitia nisi norandi amor 3 quibus smilia habet alibi , & quidem juxta consuetudinem Latinoru m. qui nomine malitiae non significabant quodvis malum morale, &multo minus malum in genere . fallacem nocendi rationem , ut testis est Tullius, qui propterea dicit, s) quas Graeci κακίαι appellant, vitia malo , quam malitias appellaro , Alterum exem- plum est, ubi Augustinus malum poenae , & aliud etiam quodcunque malum naturale vocat 6 malitiam, citans illud ex versione Septuaginta , Propitiatus es iaminus δε malitia , quam dixitDeere pvulo , quod Vulgata legit , Iliaeatur es Dominus , ne faceres malum quod lo utus fuerat, & illud, s instimata V malitia exitus illorum, ubi vulgata pro malitia habet amictio. . MaIum in genere dividitur in malum simpliciter sive abQIutum malum deundum quid . Malum abiblutum significat id quod caret omni persectione. Quare malitia abQluta est earentia omnis peritationis. Ex suo iam intelligitur malum abQlutum esse ipsimmet totale ut ita dicam nili tum quod distincte infra ostendam. Malum secundum quid significat id, quod caret aliqua
249쪽
persectione, & consequenter malitia stcundum quid significa t c
rentiam alicujus Perseotionis ' . . . .
s. Malum secundum quid dividitur in malum in se , & malum alteri , quod etiam dicitur malum respestivum , & significat id, quod alteri non convenit . Confirmat S. Augustinus praedictam divisionem, ejusque declarationeni dicens, I Mala ideo dicuntur , quia minora sunt, quam esse ributι unt, aut quia non his rebus accomodantur, quibus accomodanda sunt. Polmanus utramque notionem mali in se , & mali respectivi coniungens dixit a Malum es enssbi, alterive disconυenient. Atque hoc modo dedit definitio nem per terminos oppositos illis , quibius bonum malo oppositum bene ex dictis alibi definitur ca) per convenientiam. God jam olim fecit Durandus dicens, formalem rationσm mali vis pri-Iionem eonvenientia rei ad rem: & ante ipsium S. Augustinus dixit, Malum esse inconvenientiam , Cpulae maxime relucet in malo alteri , ut in veneno Scorpionis, quod cospori humano inconveniens est , dum Bestiae ita conveniens est , ut si ei penitus Atliquo pacto detrahatur , penitur interiret. ARTICυLvs II. tDe Malo metaphseo , phsico, ct morali . , O J Alum in se secundum quid , dividitur in malama V, improprie tale , & proprie tale. Malum improprie tale , quod aliter dicitur metaphysicum, significat carentiam persectionis illius', quae non est debita naturae entis scilicet creati . G Aeceptio isa mali impropriissema es , inquit SuareZ , eodemque teste ) malum illud non considerarunt Patres & Philosbphi usque aci ipsius tempora, quia observarunt in communi usu loquendi non appellari malam rem aliquam per hoc dumtaxat, quod non habeat persectionem aliquam, quae est. in alia re quacunque, sed per hoc, quod non habeat perstratone ι sibi debitam. Nam dicebat Tullius, 8 Num si cornibus caremus aut pennis, si qui id dixerit ρ Certe nemo. suid ita Z quia cum id
non habeas, quod tibi nee us nee natura sit aptum, non careas ,etiamsi sentias Ie non habere . Et quis, inquit S. Thomas dicat is ali-
250쪽
Musaren VP malvim , quia non babet bonum alterius rei, ut hominem Use malum , quia non habet fortisuinem Leonis vel quis assirmet privato civi malas esse atque deformes suas vestes, quia ipsi adderent sormositatem & splendorem pretios e & auro gemmisque contextae, quod est in hac ipsa re exemplum Pallavicini si . Porro non habere aliquam persedi nem vel carere ulteriori pers ctione est quid ita ellentiale omni creaturae , ut apud Philosophos obtineat illam conssiderare tamquam aliquid habens ca) mixtionemo compositionem metaphysicam ex ente O ex nihilo , ex perfectione σnegatione perfectionis.. 7. Haec veterum circa malum metaphysiciam sententia ignotassiit Mos hemio, aliter non dixisset , 3 Mala imperfectionis recteo prudenter, qui recentius de his philosopbati sunt, mala ea propria vocari posse negarunt. Interea tamen Recentiores sunt illi, qui in-9uirentes in originem mali passim mentionem faciunt de malo isto improprie tali: & aliqui, ut B: Christophorus Uvolitus suse niendunt, ex illo nihil posse inferri contra Bonitatem Dei. Leibnitius huiusmodi malum vocavit malum metaphysicum s , quem sequuti sunt Antonius Genuensis 6 , & Uvolfius . Kingius vero , &Clarhe 8 praeter citatum Moshemium , illud vocarunt malum imperfectionis. H P 9 malum desectus, scili. cet a summa persectione , & alii tandem impersectionem n
8. Malum proprie tale significat ens earens persectione sibi de hila, quam notionem iisdem fere verbis dat etiam Suarra io . Idem formaliter silmptum, hoc est malitiae significat carentiam perfectionis enti debitae, quae uno verbo communissime dicitur privatio. S. Augustinus Ii) illam vocat etiam corruptionem , &S. Ambrosius ab eodem Ia) citatus, boni indigentiam , & alii impersectionem privativam . Secundum quem modum cum Polina