장음표시 사용
231쪽
tum , eli fructus successive ad convenientem maturitatem Dervem acquisitionis stientiae, alios etiam libi particulares. Sine scientia tandem, & habitu honestatis moralis cum nulli liceat sperare sincerum aliorum amorem& laudem , qui utriusque acquirendi iocommodum non. sustinuit, his etiam , sine quibus non est hujusnodi. klicitas , careat ne
N Eque pueritia. neque adolascentia capaces sunt se, licitatis humanae .
Hoc corollarium independenter etiam ab antecedenti, ex quo 1 Ponte sua quodammodo fluit , sitiadetur , quia in pueritia quidem Ttest haberi bona valetudo &amor di honor etiam aIi- quis : sed deficientibus caeteris, & horum .etiam cognitione , ea Parum clivi milia si int ab illis, quae possunt convenire aut dici dent Ii Statuis ' Imaginibus . In Adolescentia autem exceptis rouidam suasi miraculis naturae , impetus plerunque est ad acquirendam Lapientiam & praeclara facinora, nondum tamen est aliquis utriusque boni appΗatus sufficiens ad rationem selicitatis ex sua Parte : honores proinde adhuc ab ea absent , & aestus vehemensatiectuum necessario impedit animi tranquillitatem c
376. TU ventus, Virilitas . & Senectus stat Blae hominis
I aetates capaces felicitatis Nam ah. insantia quidem omnia . ab adolescentia vero fere omnia exclusa snnt enumerata felicitatis elei denta. Inquirendo autem quaenam ex divertis felicitatibus pro diversitate hujusmodi. aeta' tum praestantior sit. assentiar Pallavicino I , qui statuit omnibus Polinonendam exς illam propriam senectutis , contradicens Tullio, qui in eloquenti sito Commentario de Senectates ab persbna Cat Di. De ea visus est stare, sed iis argumentis, quae stiadent componicum senectute posse felicitatem , non vero quae evincant illam cae teras esse anteponendam . Nam sit in sene magna jam abundantia Pien'ae, sed vis intelligendi est minor : Dirigat ad normam Vir tutis dicta factaque omnia , at non carebit in multis haesitantia 9ua-QRm &cunctatione propter debilitatam ingenii aciem, & aliqua ex siui. Operationibus erunt potius consequentiae necetariae ex de-
232쪽
sectu materiae , quam actus virtutis aut Historiae de malis in oppositum propensionibus . Decoretur honorinus amplissimis , at hi communes sint omnibus, qui inter seiaiores nominantur, cultis amodi plerunque habentur etiam ii, qui ad virilitatem jam perve- .nerunt. Habeat plures, qui sigilificationes reverentiae sihi exhibeant , sed quam pauci qui amorem etiam ostendent in familiari consiletudine . Plerunque consilium aut notitia de rebus praeteritis a senibus exquiritur , non Elatium aut jucunda convictio . Frua
tur tandem valetudine quantumvis bona . at haec nunquam prae,
scindet ab adjuncto senectutis. Conserendo autem felicitatem iuventutis cum ea virilitatis , equidem maiorem dieam secundam, quam primam . Sicuti enim meliores stant fructus, qui sitam jam maturitatem obtinent , quam qui eam nondum penitus attigemni, ita potior videtur felicitas , quae acci sit virilitati. in qua vigor animi & corporis & caetera bona videntur esse in statu quodam
377. Plid quod eum ad selicitatem pertineant honores, hi
plerunque iuvenibus non conceduntur. Ita apud Romanam Rempublicam juxta Ovidinna 1
Nec nisi dis annos patuit unc Curua seros, A men o Hatis mite senatus habet : , Et Laeaedaemonii tesse Plutarcho ivlayis ratus , γερονται , .idest si es appellabant, quia Elis senibus conserebantur, quae appella 'tio proprie ad juvenes non extenditur, seditum metaphorice ad illo , qui tamen non ita facile inveniuntur , quibus, ut dixit Persius a ingenium θ rerum prudentia ue x aηIe pilos venit.
3 3. 14 Aior selicitatis humanae copia cadi in viros, quam QI in mulieres a
Hi enim sinat tum corpore tum mente Atalentiores: illae exiitraque parte inabecilliores. Hi a consiletudine ipsa sundata in naturae constitutione instituuntur ad literas: illae vix ad eas deliba i1- das admittuntur. Hi ad primos honores per ipsas literas vel Der arma, quae stant praecipuae artes illorum conciliatrices, aditum ii bent amplissimum : illae ab utrisque exclusie, ab illis etiam excluduntur . Hi sicuti literis set armis honores sibi conciliant ἰ ;ta . etiam aliorum cognitionem , & amorem & opportunitatem ad omnia haee stabilienda & amplificanda : illae intra domesticos parietes, ii sapiant, latentes horum omnium sunt incapaces contra hoc
233쪽
NATURALI. et Ihoe eorollarium obiici possunt, collegit Bumerius si : sed illa penitus dissipantur per argumentum , quod addi posset, desumptum ex eo . quod universaliter accidit omnibus temporibus in omnibus regionibus respiciendo ad universalitatem moralem, quae sola inhumanis sufficit & attenditur.
3 s. U Picurei, sive ii, qui voluptatibus dediti sint, Ion-
La ge absunt a selicitate . Hoc quod certum jam est ex Divino oraculo, Beati immaculati in via, quod exponens s. Augustinus concludit, ca) si vire e beatus, esto immaculatus, ob oculos etiam ponitur observando nihil eorum, quae necessaria ostendimus ad hanc selicitatem. ha here in iisdem locum . Imprimis enim quis quaerat in his doctri nas & artes. quas una cum suo Epicuro aspernantur . Pro ipsis enim , quem ineruditum dixeint Tullius, reponit eius propugnator Torquatus, 3 An ille tempus aut in poetis evolvendis consume. res in quibus nulla solida utilitas , omnisque puerilis est dele tatio rauis, ut Plato in musicis geometria numeris aseris contereret 8 quas eqsent vera , nihil merrent, quo jucundius viveremus . Idem Tullius jure negat ullos ex Epicureis habendos esse innumero philosophorum, utpote qui illud , quoci ipse figura corporis & ratio excellens ingenii humani significat non viderunt , hominem ad duas res, ut ait Arisoteles , intelligendum ct agensim esse natum , contraque ut tardam aliquam ct languidam pecudem ad pastum , ct ad procreandi voluptatem orium esse voluerunt. Atque hac ratione non stium omnibus discipi inis abrenunciant, sed ipsi etiam rationi, Per quam illas comparantur, ut merito assimilati sint non Qtum ascriptura, sin equis o mulis, quibus non es inteliactus , & 6 cani reverso ad tuum vomitum, o sui sita in v utabro luti : hcletiam ab ipsis Philosbmis & Poetis, qui in celebri fabula de Ulis sis sociis in poreos commutatis post haustam 3 eneficam potionem a Circe ipsis propinatam , agnoscunt homines in stoliditatem bruto-Tum abeuntes, quoties voluptati se dedant. 38o. Quis affirmet illos frui bonae valetudinis consanti dism-sitione λ Si enim loquamur de voluptate cibi & in tus novimus Pro Verbium , plures occidit gula quam gladius, nec controversiam - C c habet
234쪽
habet in iis, mi ut iterum eidis se ingurgitent, coacto vomitu prius infestis se exonerant, quo istasse modo erit , qui cens est verum esse possis , quod de voracitate Alisini narrat Capitolinus. Sin autem loquamur de alterius generis voluptate , evidens es emtum Architae Tarentini laudatum a Tullio: M) Nullam ea, aliorem p . item quam voluptatem eorporis homimbus datam. bis non videt animi perturbationes continuas , quibus Epicureorum vita fama est Dolent ipsi tradistis, ut ait Apostolus caὶ in immunitiam ct in pa nes ignominia r execrantur velint nolint depressionem naturae tuae rationalis ad conditionem irrationalium, sibique nunquam non timent ab Justitia stitem Divina vindictam suorum feelerum . Nulla igitur est in illis tranquillitas. 3 a. Quod pertinet ad amorem praemito illis audire , quonam modo ereunt illum praesertiis armcitiae, de quo 'tam Drasinara di
cuntur, componi posse eum sua philoisphia , Si Dea. se illi apud Tullium . se fana, si urbra, si gymnasia , si ea inum . s --nes , si equos ludicra exercendi aut venania consuluine adamaro J-lemus, quanto ilis hominum ransietudine Delisur fieri minis Z Igitur alium hi amorem non annoscant e quam illam , qui primosuit extremum at titus sit, cuiusdam commodi, & aeinde vel eodem fine, vel quadam consuetudine continuatur. Qsae profecto Qt i voluptarii cogitare & eloqui possunt, qui sicuti sinentes seduci ab appetitu sensitivo privarunt se primo acta rationali , qui est intelligere: ita illo etiam carent , qui est velle; Amor enim, amicitiae , ut Tullius contra illos ait , est velis bonis alio-inei quam marioli, etiamsi ad se ex iis nihil reddat. Quam voluntatem cum ipsi in alios non habeant , multo minus sperare invitat alios erga L hata uros. Sed quia de amore & Aiam honore uItimia selicitatis partibus mentionem facimus horum res cta, quos vidimus jam Deci & si, ipsis invita, & odio cujusvis hominis expositos , cum nemo sit , .u quicquam officii sperare ab ius possit, nisi
quod in eorum commodum redundet , & timere lamper clibeat omnia illos contra se ui haros, quae conserant ad hanc ipst,rum perversitatem, quotis; praepotento sint , vel occulte credant posse a se fieri. Est enim hoe imbrum dogma alm Tulliumi avolupratibu1 ab nera ,s fama mi let. Hujus uitur remoto periculo, di impunitate proposita praesidio aliorsus anuli, qualem
habuit Gyges iuxta fibulam Platonis 6 Quam ipse Tullius. in e Ponit
235쪽
ponit , bene idem inter at quo libido non se pinimet aut
proiiciet Z Cum pudor modestia pudicitia uno verbo temperantia , fatalitate sea apud istos tutae non sint.
&asI. felicitatem hominis in sbia virtute colloeantes illud statuunt, quod nullo modo stadere poliunt. Idem-rue dico de iis , ut Franciseo Iamater , qui a Stoicis in De selumi strepant, quod velint ut virtus faciens nominem in hac mortali vita beatum sit Christiana, quae stilicet exerceatur , ut Divinae voluntati etiam prout uinis revelata est , pareamus . Atque cum hanc non haberent Stoici, concedunt ci) illos nequicquam postisse in exercitio suae virtutis beatitudinem . Iuvat m corollario particularia argumenta sibileere. I. Sic ti cum dicitur homo, nemo est, qui non intelligat compositum quoddam ex corpore & anima rationali, ita cum dicitur felicitas hominis nemo esse potest . qui non intellihat felicitatem huius compositi ergo nesuit seaderi esse in ita virtute totam felicitatem hujus compositi, quandoquidem virtus afficit Elam animam, Fae est pars hominis, non ipse homo. Hoc argumentum teste Tullio ca) adhibueruut etiam veteres , de quibus supra *. 3sa. ,& ipse idem non solum fusissime exornat 3 , sed etiam ex eo urget , quod quando etiam fingeremus non solum ita praestare animam caeteras partibus hominu , ut haec pro nihilo habendae essent, sed etiam nihil esse in homine , nisi selum animum , adhuc non possemus intelligere illum esse beatum , nisi alia praeter virtutemnaberet , quae eiant mundum ipsius naturam , ut carere aegritu- . dine, & valere.
383. II. Cum Les Q sic arguitur. Virtus etiam moralis &Christiana, quae dieitur reddere hominem in hae vita beatum, non potest esse hahirus recte semper operandr, tum quia quisnam in hac vita gloriari potest de hujusmodi habitu rum quia habitus sunt propter adius, & nihil destinatum ad aliquid ulterius est
summum bonum: ergo virtus faciens beatum desin esse aditis virtutis. At si est actas virtutis vel est omnis actus omnium virtutum,& hoc dici neqnit, quia eum nemo exercere possit omnes actus omnium virtutum, Iam nemo etiam erit beatus: vel est aliquis C e a adlus
236쪽
acitis alterius virtutis, & quinam hie erit , & euius virtutis p vel est quivis actus cujusvis virtutis , jamque beatus erit etiam qui tolerat iniuriam & afflictionem , &qui actu dolet de aliorum miseria , quod involvit contradietionem . Nullus autem alius modus occurrit , quo simi debeat actus virtutis aptus ad beatitudinem rergo neque actus virtutis reddit hominem beatum . 38 . IlI. Cum eodem , qui iterum iterumque adhibet 1 hoc argumentum , sic dico. Illud debet esse felicitas hujus vitae quod non solum praeseserat rationem boni expetibilis propter se , sed rationem talis boni, quod adsit acquisitionem vehementer, vel saltem sessicienter animos hominum impellat Atqui virtus in hac vita talis non est : ergo. Minorem negavit aperte Stoicus Seneca , dicens ca) Erras dum interrogas quid si illud, propter ιμνου virtutem petam λ Maris enim aliquidi rasummum : Interrogas quid peram ex virtute: IDam; Mhil enim est molius Usa , I retium sui est. Sed illa stadetur ex eo, quod pulchritudo virtutum, ut lcm: rantiae justitiae, cum Bli menti cogitanti se prodat, vix unquam mentem ipsam reperit in hac vita ita vacuam ab impressioninibus, quas patitur a corpore, cui conjungitur , ut eam ad te positi essicaciter allicere , praesertim cum obseqai virtut bas seiunctum nunquam sit a multis incommodis, a quibus nos retrahit innatus appetitus voluptatis. Quam hoc verum sit testantur
Plii losophi quam plurinii , quos sequitur Pallavicinus, 3) qui
cum Aristotele statuunt , virtutem Aecundiam se non es summum bonum et non enim est mis, immo In tanIum esse virtutem , in quan-ιum es dispositio ad optimum, hoc est , in quantum ess medium ad
acquirendum ultimum finem . Testantur demum omnes omnium
temporum gentes, quae aliud praemium virtuti praeter se ipsam,& aliud supplicium improbitati ab ipsa distininum statuerunt, beatam vel miseram immortalitatem in ea vita , quae mortalem hanc esset conse turtura. Proinde bene Castus innocens Ansaluus in riniciis Mavemui anis Latine primum anno 17s4 , &deinde Italice etiam editis, quas memini laudatas a Trevolt ianis ad annum ni fallor 17s9., propugnat virtutem Stoecorum, qui ineerti saltem erant de Immortalitate anima: , suille etiantialiter imparem non solum ad felicitatem aliquam com Daran. dam in hae vita, sed etiam ad temperandas illius calamitates .
Qu:d quod dicente Apostolis, si in hac ista tantum in Christi Dσrantos sinus, miserabiliores sumaes omnibus hominibus, s per- picuum
237쪽
spieuum est, inoliit Les ι bane Stoicorum sententiam eo inmuni ge'neris bumanis a ct etiam iudicio Apostoli esse Liinnatam . 38 Iri Suadetur ostendendo infirmitatem eorum , qtlae Adversarii reputant opinionis suae firmissima sundamenta . Λliqua tantummodo seligam . I. sic Jacquierius arguit ci) . aut Deum
amat π ιι met, Diυina voluntati, obtemperat , ct virtutem colit : ac proinde tera fruιιur beaIitudine. Resp. conc. am. , di nego conse quentiam .
II. Sic Idem . Nemo eum non dicit beatum . qui id, quod facit, semper cum gaudio m libenter facit. qui ex suis action bus nihil mali me. ιuit , summum bonum sperat . Talis autem est hominis virtute praedicti conditio: ergo. Resip. I. clist. maj. Nemo non dicit beatum virtutis studiosum sed in spe , sive in sensia in quo accipiuntur beatitudines a Chrisso enunciatae, de quibus sit pra q. 37a. co . mai. Nemo non dicit illum beatum in re, nego maj. Numquid Sancti de quibus tota propositio assirmari Brtas Ie potest,erant beati in hac vita,cum a Deo
Petebant mortem ut a calamitatibus, quibus opprimebantur libera- 'rentur. Gis unqualm illos in re Matos dixit, quos novit ipsis pene neces Iariis ad vitam carere, vel discruciari doloribus a morbis vel a tyrannis sibi inflictis Z - . . Resip. II. Omitto in M. & nego min. Nam Sancti vel virtutis sta diosi volutarie quidem sed non dum gaudio faciunt quicquid ad virtutem retinendam est necessarium; & patienter sed non libenter Calamitates vitae & malorum contemptum & injurias sustinent: &strenue sed non sine meta suis erga Deum & alios ossiciis desunguntur .
386. III. M. Cato apud Tullium sic arguit sa) O curatur ero unditur lueesitis lumen lucerna interit magnirudine maris AEgaei stilla muria , o in diυiliis Croesi teruncii Meesm , ct gradus unur in a via, quaesi hine in Indiam : Atqui virtus comparata cum aliis, quae vulgo dicuntur bona , est in. simili ratione cuiusdam maximi ad minimum: ergo omnis ista rerum in eo re starum aestimatio pondore virtutis o magnitudine obstaretur se obruatur at/ae intereat nee se es. Resp. Der m. mai. & nego min. Donec enim homo vivus com Ponatur ex anima & tali corpore , quod non potest i ci in ordine ad vitam ipsi esse quid minimum , ne diei quidem potest dese' eius bonorum , quae ad hanc hominis partem corpus Pertillent, ei e quid minimum . sa Nun ueunt, sic jam Tullius Catoni res dit, in eo genere rei scilicet minimae θ tanta commoditates cory ris
238쪽
ris, tamque producta temporibus, Iamque multa . Idemque dicendum est ad alia similia, quae urget M. Piis apud eumdem' Tullium si comparans beatitatem ex virtute cum segete, quae non desinit esse & diei ampla pmpter unam arenae spicam: & cum memcatura , quae abitate habetur quaestuosa , etiamsi cum maximis Iα- eris aliquid damni contraxerit: eum homine , qui non potest inter tristes eomροtari, quia aliquando ad modiciam tempus his laris non apparuit. Permittitur autem maior , quia quae sunt Partes alicujus res , etiamsi minimae partes sint , non desinunt esse ejusdem partes, adeoque dici quidem possunt obscurari a magnitudine totius , non tamen interire .
383. Iv. Dicianv Solum vitium satis est ad miseram vitam' ergo Bla vilius satis est ad beatam vitam. Tullius sic habet , a eum
fatentur fatis magnam vim eqse is vitiis ad miseram vitam,non fatendum' os eamam vim in virtute ad beatam visam Idem argumentum Per multa verba iterum iterumque proponit Iacquierius 3 . Resp. conc. ans , di nego conseqm; Ratio autem est in vulgato axiomate , honum ex integra caussa , malum ex singulis deinctibus: quod in re nostra sic magis exponitur. Beata vita hominis in hac terra , utpote quae est in genere honi , requirit ad sui
tum notionem' tum existentiam complexum. variorum bonorum,
ruorum unum fi desit , iam illa etiam deficit: & viceversa vita mi
era quae est in genere mali , toties habetur , quoties vita expers sit proprietate aliqua quae sibi eonveni at, emaclmodum est illa hominis , qui virtutem habeat honum animae, sta eareat bonis corporis.
383. V. Dicit Stoicus apud Tullium 4 . sua pars optimo es in homine , in ea stam ese neres es illud , quod auaris Itimum.
quid est autem in homine , sagaci ae bona mente melius p Prius bonos uenaum es igitur, si beati esse volu mus. aonum autem mentis es virtus: ergo hae beatam vitam eontineri necesse es.
Resp. dist. maj hi parte optima situm est optimum , hoc est felicitas hominis, s non desint tua bona in eaeteris hominis parti hus, conc. maj.: si haec desint nego maj. In qua equidem dissimulo, quod Stoicus , qui aliud bonum non admittit praeter virtutem , appellet aliquid, quod non est virtus , optimum, quia id λrtactiacit, ut serviat communi modo loquendi. Tullius vero id ali-hi s non dissimulat, rogatque , quonam modo optimum ' se boηum
preterea nullum es, nisi in virtute , quam quis acquisiverit . Reliquis autem concessis, disti. ultimum consequens ergo beata vita homi-
239쪽
hominis praeeipue continetiκ virtute, conc: sela virtute, nego conseqin. Qioniam conceditur mentem esie partem hominis , non hominem , concedi debet etiam data beatitate , quae convenit huic parti, si sita desit aliis, non haberi hominem beatum..ῖ89. UI. Dicunt. Sacrae literae passim praedicant beatos, qui virtute aliqua sunt praediti . Sie Curistus Dom- I beatos vocat mites, mundox corde, esurientes iustitiam .
Resip. cum Lem O , & Benedicto Plaeteta a , qui ex professe corollarium hoe propugnant, dist. ut paulo ante cu. 33ς λassumptum. Et ibi beati illi dicuntur in spe, cone. , in re , nego . Duplicem hanc acceptionem Beatitatis saepius distinxit S. Augustinus di iuxta illam sic hortatur Macedonium, s) Affisso beatus esse inter 3σ, uι Τ σω, eum pietati perseverantissem re
39o. VII. Dicunt. S. Augustinus in libro da Maia Pita , concedit hane consistere in eo , quod quis habeat Deum, & Deum, inquit. habet, qui bene vivit: ergo Augustinus approbat beatam vitam hominis consistere in sola virtute Resse. nego ans. Proposita quidem veriri sunt in Augustini disputatione, sed non in eius conclusione; Ita enim ille in citato libro disputat de beata vita, ut concludat illum in hae vita esst beatum , qui non solum bene vivat, sed etiam Deum manoscat: Omnis, inquit, Fi jam Deum invenit c hoc est ut alibi explicat, Deum persecte cognoscit ct propitium Drum habra , be ιui es , illum vero, qui vela vita bona, vel a eognitione Dei deficiat , negat esse beatum. Quare cum loco nuper citato retriat verit primam partem huius suae doctrinae, quia persectam cognitionem Dei. qualis in hominem cadere potest, latetur non esse huius vitae mortalis, sequitur, quot Augustinus neget quemquam esse in hae vita beatum, quod jure facit posita illa sua definitione, quam hahet in hoc libro , quem nondum baptigatus scripsit, beatam vitam esse illam , in qua habetur id , quou decet velle, &quis reipsa vult. Ceterum frustra quaeritur in S. Augustino suffragium pro hac Stoicorum opinione, quos cum ipse audiret docere, ex hac vita emigrandum esse sponte sapienti, si mala illum aniciant, quae non possit ver non debeat rustinere , exclamat 8 9 Nisam beatam qua ut finiatur , mortis quarit auxiliuin i ct berua est,
240쪽
maneatur in ea , s vero propter tua mala fgitur ab ea , quomodo es beata Θ3, 1. Addo novum pro hoc corollario argumentum ex receptu, cui Tullius sire dammodo canit, dum totam quaestionem, quae erat , an Ela virtus sufficiat ad beatam vitam , commutat in hanc aliam nullius momenti, utpote de nomine non de re, an scilicet ti)-vita beata recte dici possit illa, cujus praecipua pars sit reserta bonis, etiamsi in aliis partibus sua bona deficiant . Et ille quidem sic statuit. Sed alii vel dolent commutatas notiones beatia tudinis, vel queruntur , quod velit ah ipsis dici abstitute beatum , quem ipse idem confitetur beatum esse solum ex parte.
39r. Γ Rrat qui ad felicitatem Principis censeat pertinere timeri Potius quam amari ; quemadmodum docuit Nicolaus Macchiavellius Florentiae ubi natus erat mortuus circaaleum Isas, de quo propterea dixit Pallavicinus a) nihilo melior pulse philosephum, quam Chrisianum , cui censurae quam multi consentiant videsis apud Fabam 3).Miisum enim faciens, quod pluribus Tullius persiadet,
omnium rerum nec aptius est quicquam ad opes tuendas ae lenendas ιεuam diligi : nec alienius, quam timeri , hoc unum advertam , quod
i inflituit Reip. moderatores ad quaerendum primo loco timo rem, jam ah illas non selum removet eam felicitatis Partem , quae in aliorum , inter quos vivunt, amore collocata est, sed id etiam illis proponit, quod felle caeteras eorum delicias inficiat amarissimo: s) Odio haberi, inquit Bumerius , es maximum m. lirum , ct exceptis paucii, qui sunt tamquam monistra generis humani , omηes mallent esse in abjecta fortuna , quam in sustinii, asseriti odio publi. eo . Hujus testem habemus Dionysium Syracusanum Tyrannum , quem Tullius 6 bonos, ut ait, audiores sequutus repraesentat suomet ore confitentem se miserum, utpote diurno & nocturno metu a militiam propter odium omnium civium, & etiam propinquorum , quod sibi natura sua malefica conciliaverat, etiamsi in illum praecipua cons uxissent, quae ad animi & corporis bona pertinent, ut acre & industrium iudicium in rebus gerendis, artium