De bono de malo de pulchro libri tres auctore Andrea Spanio sacerdote Florentino

291쪽

aperta VeI ad nostrum captum limitatione perfectionis, ut in se ramus illum . qui dedit nonis hanc mentem capacem intelligendi esse possibiles creaturas perie Stiores in infinitum , habere in se potentiam & omnes persectiones infinitas. quod ipse Dei conceptus aliunde stradebat. Arguit Libertatem Dei perfectissimam , non selam. quia sine

ulla omnino necessitate creat, quicquid creat , sed etiam quia pro sita libera voliintate determinavit, a quo gradu perfectionis inciperet rei cujusvis creationem, & in quo grada consisteret ;Nam cum Infinitas suae Bonitatis & Potentiae importet poIIe cre re entia in infinitum alia aliis perseeliores , hae Divinae persectiq-nes expectant, ut ita dicam, determinationem ad Quin exercitium a Divina Libertate. Arguit tandem sapientiam infinitam , quia. singulas creaturas secit cum ea perfect one, quae responderet fini ipsis attribu to, qui respicit non solum res singulas, sed alias etiam , quas invicem connexas voluit. & a quibus exercitium proprii unuise cujusque muneris dependere voluit. Quare diversa quodammo do est portio mali-m taphysici in singulis : ci), inquit S. Augustinus , in Calo ct in Terra corpora , non solum illi a quo sunt eond ta , sed nee inter si oportebat esse aqualia, ct ideo sunt omnia bona, quia sunt alia aliis meliora bonitas infriorum ad ditur laudibus meliorum, o in rerum bonarum inafzalitate ipsa essiueunti gradatio, ubi minorum comparatio es ampliorum commen

Objectiones ex imperfectionibus corporeis . 83. Ricitur. Singulae creaturae in ea partis ratione quam habent ad totum, poterant habere minas mali metaphysici: ergo tantum in lingulis creaturis hujusmodi mali non arguit infinitam persectionem Dei. Resse nego ant. Bene singulas creataras se habere cam persectione , quam habent relate ad totum , cuius fiant partes , quic quid nobis aliter videatur, intelligi potesi ex eo, quod intelli- 'gamus Deum esse tantae Sapientiae artificem , ut non solam integrum ipsius opus , sed ne ipsius quidem exiguam partem , quae nos ipses facit, comprehendamus, qualis comprehensio totius operis requireretur ad judicandum sine temeritate , an mi

292쪽

nus impersectionis potuerit pars aliqua habere , quin noceret ma. jori totius persectioni. Quare iure S. Augustinus dixit G .Qendit in parie perespicuum D somini docto, non ob aliud ofn re, nis quia non videtur rorum , cui part illa mirabiliter eongruit. Qui huic rationi non acquiescunt, bene Yvon in Encyclopaedia a assimilat Aeam , qui de insigni aliqua Titiani tabula , supra quam spatiatur , pronunciaret illam esse minus scitam , quia ipsius acies defixa quali in puncto loci , nihil aliud videt nisi um. hram, vel unum dumtaxat colorem . O dignam minimo ex insectis sententiam l84. Urgent hanc o ectionem praecipue pro homine sic primo arguentes. Poterat maior nobis concedi membrorum agilitas , amplior satura , & longior vita, ne queri merito polsemus cum iis, qui Senecae disiplicuerunt 3 , sed ab aliis approbantur, quod velocitate cervis. levitate avibus, nandi facilitate multis brutis, magnitudine elephantis , & spatio aetatis cornicibus simus longe inferiores. Resip. dist. assumptum . Poterant concedi nobis statura, vita , & aliae qualitates in gradu perie Stiori, si haec omnia seorsim, & sine relatione ad alia considerentur, concedo. Divina enim Omnipotentia exhausta non est in iis, quae creavit. Atque uti. nam hane haberent prae oculis Adversarii, intelligerent prosecto nullas esse hujusmodi obieetiones, quandoquidem aucta pro eo. rum libito singularum rerum persciuione , adhue restat locus majori . Poterant, quae nobis data sint, esse persectiora considerata cum relatione ad hanc terram, cuius sumus pars, nego assumptum. Brevior enim necesse est statura dc vita hominum sit quam elephantorum, & cornicum, aliter , quod iam advertit Derhamus deesset nobis terra habitabilis, nec possent ex ipse haheri siti ieientia instrumenta & praesidia ad generis humani tutamen & conservationem, posita hujus terrae a Deo creatae quantitate. Quare non asstatiar Card. Ptolemaeo s , qui probabilis e , in cimi svivitur cum Rererio vitam terrefrem hominum innocentium futuram decem militum annorum prater propter . De ipse autem terrae creatae quantitate tamquam nimis limitata non lacet queri. quoniam haberet semper lorum nova ex eadem ratione querela . quacumque facta terrae amplitudine . Lucretius

eum similem objectionem sic proposuerit 6).

293쪽

onique eur homines tantos natura pararσ

Nun potuit, pedibus qui pontum per et ada possent

Transire , ct magnos manibus divellere montes , Multaque vivendo vitalia vincere saeta trest idit hoc fieri non potuissse, quia materia quam vult peterinnam esse, & a se, non siippetebat ad haec omnia . Quae est Athei-stica resinnsio 'Quaevis praeterea, diuturnita vitae supra illam hominum . quam rara quaedam bruta habeant, nihil est comparata immo talitati , quam suo nomini homo potest comparare per operae artis & ingenii: mulio autem minus comparata cum reali immo talitate, de qua ratione & revelatione divina docemur . 8s Zod dicitur de agilitate cervorum, levitate avium , dc nandi innata peritia. haec negari nobis debuerunt, tum Quia alia habemus praesidia efficaciora ad vitam tuendam & conservandam, quibus quia carent bruta, ea ipsis concessa suerunt: tum quia tanta praediti sumus vi mentis & tali instrum corporis Brina , ni

in nostrum uΩm convertamus quaecunque in brutis admiramur . Itaque o .cam cum Daniele Hariolo i , quoniam magnitudo elephanti placet, quia sublimis est & valida, facile est homini

pro illius docilitate in eum asceiadere , & domum etiam sitam ejusdem doris imponere. Et cum velocitas cervi vincatur abissa equi, hac homo pro suo. libito utitur infidens equo , qui libenter patitur se lupatis & calcaribus moderari. Et cum avium levitas opportuna sit ad potiendum iis, quae in libero aere vagantur , sicuti sagacitas canum pro illis , quae in silvis dumetis& antris lateant, ideo tum canes tum aves omnium velocissimae, ut accipitres & aquilae instrui possunt ad irruendum in praedam, eamque ad hominis sibilum in elumem manibus deponendam . Et de ficilitate nandi multorum animalium, quid opus est dicere , cum ea longe seperetur a dexteritate navigandi propria hominis. 86. Qui alas cuperet ad itinera facilius expedienda , is imprimis 'advertat cum Plucne a , gratulari nos quotidie homi nibus , quod firmioribus & celerioribus ventorum alis tranaverint Oceanum , qui Europam ab America dividit , spatium , quod nulla avis sponte unquam confiere . Deinde cum eodem

294쪽

spiciendas & eludendas malorum insidias, A aggressiones, adeo. que desiderare excidium civitatum omnium ,& societatis humanae omnimodam dissblutionem . O . 8 . Instant. Poterant nobis dari sensus persectiores , & esussahem persectionis , quae est in aliquibus brutis. Non m m injusta est multorum querela , vinci nos ah aquilis acie oculorum, a canibus sagacitate narium, & a vulpibus subtilitate auditus . Re . dii tinguo simili modo ac supra assumptum. Poterant sensus hominum esse periectiores, sumpti absolute , concedo :1hmpti relative ad totam hominis fabricam , atque naturam, nego. Conceditur prima pars distinctionis ex ratione iam allata Omnipotentiae Divinae: negatur vero secunda propter rationes , quae in mentem venient singillatina observando odiectas oculorum narium & aurium nostrarum imperfectiones prae illis britorum . Quod non major prospiciendi facultas nostris oculis data sit Tullius i) professus jam suit audacter se Deo obiicere . At cum Alalebranchio & Lochio citatis a Verndo a) resipρο-

detur oculos cuique animali datos esse proportionatos ad sui jucundam conservationem Pro loco sibi ad vivendum destinato , cui fini vel inutilis vel nox ia esset alia acies, eique abunde satisfacit prospectus, quem habent . iidem rursus sunt organa materialia , & a motu materiae illis extrinsecae , particularum scilicet lucis resilientium ex Objectis dependet illorum exercitium , qui motus necesse est mille modis impediatur, nisi 2rte Tut laus queratur etiam de conditione animalis terrestris , quae sibi data est , potius quam aerei . QDd stulte ex distis fieret. 88. Si quis promoveret querelam Tullii ex eo , quod Deus non dederit oculis nostris eam aciei perfectionem qua si microscopiis armentur, constat ditari posse , respondendum esset

re illos, qui utiliores nobis hujusmodi oculos reputarent, &Persectiores comparate ad fabricam totius hominis , & ipsius usium . Inutilis enim esset acies acutior ad eam vitam , quam Obtine- iniis commode traducendam, quae non est propter minimas Partes terrae oc terrestrium corporum perscrutandas , sed propter usii in illarum , quae nobis congruae sunt. Noxia etiam esset: tum quia impeditus nobis esset ab aere sic visis tamquam a velo vel nebula quadam aspectus omnium obiectorum : tum quia , Ut notat Υvon s , oculus minima videns exiguum admodum spatium

295쪽

MALI META PHYSICI.

eium comprehendit, ut constat inspicienti per Micrinopia , de arguitur etiam ex insectis, quae quia ad minima haec videnda

aptos dumtaxat oculos habent. instructa etiam simi antennis quibusdam in capite, quarum usus suadet Derhamus I esse , nedum moventur vel volant, prius incidant in ea, quae ipla laedant , quam illa videant , cum caeteroquin conversatio & melior conditio vitae humanae postulet, ut spatium satis amplum ante hominum oculos Plemnque obversetur, & ad Caelos ipissextendatur: tum tandem quia turpissima & horrida viderentur nobis pleraque objecta , quae acl vitae societatem necesse fuit, ut sua etiam nos allicerent Pulchritudine, quae postulat certum aciei

gradum, quemadmodum certam ab oeulo distantiam postulant imagines ad regulas Perspectivae delineatas. Q iisque inquit V val-terus a Tschirnhausen re pb eam edoctus marescit id ipsum, quod jam nobis pulchrum delecta,u O magnifaciendum videtur annstrarum sensuum alia VPt constitum , tune visis horrendum mole-yum omnique ratione Ipernendum visum iri, Alia incommoda contra illos, qui vellent oculos Prospicientes naturaliter , quantum

per Telescopia prospiciunt, di similiter desiderant perfectionem in singulis organis sensbriis maiorem illa , quae communiter n his concessa est . ob oculos brevi proponit Bernard in sua Synopala) operis Nievyentitii , qui sustus haec ipsa persequitur . 89. At inquiunt, querimur , quod aquilae dati lint oculi nostris peruestiores , utpote qui possunt lem ipsum impune contemplare , quod nobis non licet. Resp. creditum quidem esse a multis oculos aquilarum pares esse Eli intuendo , dummodo degeneres non sint , quia di cunt compertum esse ipsarum genitores educare Elos pullos tamquam suos , quos in ilis adsuetium adduictos viderint pupillas in ipsum defigere. Sed imprimis quid a nanius hoc fundamento sruod quando historiam contineat & non commentum , iconcluere potius videtur hebetudinem hujusmodi oculorum. Sicuti enim quae urticam contrectant manus sine pruritu , stat callosae et quae ad fremitum caeli tonantis vix commoventur aures , sunt

obtusae , ita minus. sensibiles dicendi sunt , adeoque imperseeuoculi, qui . radiantis selis vehementiam sitistineant. m. Deinde omissa hujus credulitatis origine & veritate concludi Elum potest esse aquilis oculos nostris perspicaciores, non L l tamen

296쪽

tamen persectiores; Nam perfinio singulorum sensuum ex dictis aestimanda est ex commodo, cui facilius consequendo OPPom . tune sint temperati. Quare quot sunt deliciae, quae hos nostros oculos praesupponunt , totidem simi de illorum persectione prae-- eonia. - Eadem instituta comparatio inter commoda , quae ex aliis sensibus eruunt homines & bruta, plane ostendit sensus nostros longe perfectiores esu illis brutorum, eamque inter utrosque ela Cere rationem, quae est inter nostras & ipsorum animas. De hae comParatione bene meritus est Jo. Ciam poli in prima ex suis Italicis Prosis ci) magni habitis a Card. Pallavicino, qui adearum editionem operam suam contulit , in qua partite retundit hujusmodi Momos, qui nobis praeponunt aquilas propter yisum, eanes propter odoratum, Vulpes propter auditum, gallinas PMPter gustatum , & araneos propter tactum, s I. Tandem permissa iterum maloii perfectione in particula ri proprietate sensitum & corporis brutorum, dicendum cum S. Augustino hane illis datam esse & non nobis sa) ut illud , quoris preminemus, animam rationalem , quae per admirabilem Creatoris benignitatem capax facta est acquirendi sibi etiam Beatitatem Divina in , etiam isso modo nobis commendaretur , multo majori cura excolendam esse, quam corpui, ARTICUL Us III.

Obiectiones ex imperfectione no ira libertatis . 9a. Hicitur. Deus nequit sine 'siti imperfectione eae exun sa illius mali metaphysici in seis creaturis , quod est

eaussa mali moralis: Sed malum metaphysicum libertatis indis ferentiae , quae tradita a Deo est suis creaturis, est causa mali mo

Reso dist. mai. nequit Deus esse illius caussa, quod est caus

si necessario efficiens vel determinans ad malum morale, cone. mai. , aliter nego mai. & disti. min: Malum metaphysicum libe tatis creatae est caussa in sense proprio mali moralis, nego min. est hujus caussa in sensu improprio , hoc est occas,' quaedam mali moralis , shibdisti. est occasio quaedam mali moralis per modum conditionis , sime qua non est malum morale, conc. min. Per modum conditionis, qua posita debeat necessario a creatura amicta hujusmodi libertate fieri malum morale, nego min. &conseq- Quou malum metaphysicum libertatis creatae non sit mus

297쪽

si in sensu proprio est evidens, quandoquidem cum tale malum sit mera negatio ulterioris perfectionis in hujusmodi libertate , repugnat quid dici causam proprie talem merae negatio nis . Immo ne in sensi quidem metaphorico dici ea potest cauΩ si mali moralis , quatenus scilicet ex negatione hac ulterioris periactionis considerata per modum entis sequatur ma itia moralis, altera scilicet negatio per modum entis a nobis concepta; Nam malitia moralis non sequitur necessario ex illo malo metaphysico. Quam enim verum est hoc argumentum, Creatura opera. tur malum morale: ergo necesM est habeat lihertatem imperfectam; tam falsum est hoc aliud, creatura habet libertatem imperfectam : ergo necesse est ut operetur malum morale. Quod clarius fortasse exprimit allata distinctio, quae agnoscit in malo metaphylico libertatis creatae conditionem sine qua non mali

moralis, non vero Conditionem determinantem ad malum morale . Huius interea objectionis frequens promotor fuit Bayle in suo Dictionario, articulo Manichaei, dc articulo Origenes, ct in Iiteris ad Provincialem eitatis a Massario I illum consul nte , α multi alii, ut ex dicendis constabit. 93. I. Instant Manichaei apud S. Augustinum a , & Bayles immo secundo Resi cantionum ad quaestiones hominis ex Provincia, &recentius Anglus quidam Anonymus, qui apud Trevoltianqs cs

dogma de aeternitate Inferni Damnatorum impugnat. Nequit sine imperfectione Dei esse in creaturis ei libertas, quae plerisque ipsarum etsi ex sua culpa magis obest quam prodest : sed libertas facien- di etiam malum morale uterisque creaturis, etsi ex sua culpa magis obest quam prodest: ergo . Major alsamitur tamquam evidens , minor vero probatur , quia libertas faciendi etiam malum morale

obest iis omnibus creaturis, quae male raliter reipsa o rantur et sed pleraeque creaturae male moraliter reipsa operantur : ergo . Resip. I. nego mai Quoties enim libertas a necessitate Operandi vel non operandi noceat iis , qui ea donati sunt ex sola illorum culpa , illam largiri commendat bonitatem Largitoris , non imminuit. Est illa igitur bonum & quidem tale , ut S. Αugustinus uno quidem in loco evidens credat hoc antecedens , . . Melior homo eis, qui voluntate . quam qui ne siseate bonus est , 'ex quo statim inieri, voluntas igitur libera danda homini fu ι . tibi vero illud sic efficaciter suadet s): si bona Dertinentia ad so . - . Pus hominis, ut manus Pedes oculi, sine quibus ille vivere recte

298쪽

potes , hoe est eum laude & merito, sent bona , exu uibus est Iaudandus Dens illorum largitor . etiamsi tot sint, qui illis metie utantur , quanto majus bonum est ea libertas, sine qua nulla est recta vita.

4. Resp. II. transeat maior, & nego min. ad cuius probationem dist. maj. Ea libertas obest creaturis male reipsa agentibus, vel damno praesenti & temporario , quod consistit in ipse malo , &merito Poenae aeternae , & perpellione alicuius poenae durationis finitae, vel damno finali & sempiterno , quod consistit in sempiterna damnatione, conc. maj., obest creaturis male reipsa agen tibus damno semper finali & sempiterno , nego maj. Nam ex Dei clementia & gratia multi convenienter retractantes peccata sita . misericordiam consequuntur. Et nego min. Nam sint Angeli i ter creaturas liberas conditas cum hae Iibertate, quorum major pars ea bene semper usa est iuxta sententiam S. Thomae , qui 'ait si Multo plures fuerunt Angeli remanenter, quam cadentes , forte etiam plures, quam omnes damnandi Damones , di Homines,

quam sententiam vehementer approbat Suarea ca) , & sequitur ellai minus 3 . Huc etiam steit , quod non semel observat Leibniti adverserios , qui post C. Cottam apud Tulliam cs similia obiiciunt, non meminisse totam hanc terram esse tamquam panctum respecta totius universi . quod potest habere in tot sitis partibus, ut in Planetis bule nostrae terrae analogis, sitos incolas ration Ira destinatos ad aeternam selicitatem seper naturalem , qui bonumussim stetant similis libertatis. Ex quo conficitur , quod etiamsi maior pars generis humani abutatur sua libertate ad male opsrandum , attamen si aliae in aliis corporibuε caelestibus possibi-Ies certe creaturae rationales bene illa utantur, jam ejus abusus sistet in parte minima fotius Universi creati. 9s. I i. Instat Κingius 6) auctor celebris libri dae Origine ma Ii . cuius compendium Chaumpius inseruit in sita de ipsi, historia c7 . Saltem respectu generis nostri humani, quod maxima ex parte abutitur data sibi libet tale indisserentiae . & proinde incurrit aeternam damnationem, ea libertas non est Mnrficium . Melius certe nobis consilium fuisset, si determinaremur ad volendum ab

299쪽

ab iudicio de convenientia rerum ad nostram felicitatem, in quod

statim naturaliter erumperemus. Hanc o emonem multis modis versat' hic Auctor, eamque parum perspieue Blutam que

Resin nego assumptum. Nam quod pertinet ad inussim li- rtatis attributum max ae generis humani parti , hoc falsarn est, quia plerique moriuntur ante usum rationis. Quod vertinet ad ii statem, quae majus seret beneficium, si impeditus nobis es t illius abusiis. hoc non infert eam non fiet impeditam non eskbeneficium; Nam inquit S. Augustinus, I Sicut ratio vera Δ.cet mςliore π ese naturam, quam prorsus nihil detectat illicitum iita ratio vera nihilominus docet, etiam illam esse bonam, que habet in potestate, Uticitam delectationem, si extiterit , ita eo bibere, M. non solum de eateris licitis recteque factis verum etiam de ipsius prava delectationis cohibitione latetur. Ceterum non posse abuti libertate erit inter praemia boni usiis libertatiς illias , quae nun

nobis concessa est. Quo majori seno ante oculos hinito , de comparato cum illo minori nuuc nobis tradito , inferri debet cum eodem Augustino ca), abundantiam & magnitudinem Boenitatis Dei laudandam es e lata in majori quam in minori bono,& magis in majori quam in minori , sed magis magisque in utroque simul, quam si non utrumque tribuim : quemadmodum magis laudamus Deum , quia dedit nobis potentias animae, quam quia dedit Malos & manus, & magis adhuc laudamus ita utrisque, quam si non utraque nobis largitus esset. 6. Urget hanc resiponsionem Palla vicinus 3 mservans pia .mium , quod per bonam usum libertatis acquiri potest esse sine eomparatione majus malibet miseria, quae illud non consequendo incurratur , quia longe inquit, plus felicitatis babet unus die rur am pHyι esse miseria in toto inferno. Quare etiamsi major hominum pars per abusum libertatis a beatitate deficeret, &in aeternam clamnationem incideret, idque sibi compertum esset , nihilominus fateri quisque debeat factum sibi beneficium in largitione hujusmodi libertatis. Non secus ac quisque si, optabulius ducit posse concurrere ad spem ingentis lucri cum pro biliori perieulo tenuis iacturae, quam ab hac spe omnino excludi.

93. Uuod tandem Pertinet ad aeternam damnationem assi malam de ma:ori saltem eorum parte, quibus usias libertatis conem clitur, id certe non est sine controversia . Nam apud Iosephum Gra vinam Romae mortuum 23. Novemb. anni 177s. aetatis suae 72. in .

300쪽

a B DECA UssΑ additamentis , quae subjecit Dissertationi posthumae De paradis ,

Benedicti PlagZae , video tres haberi circa illam opiniones . Prima est Uasqueetii , qui i) eam Etutu impossibilem credit, cui favent Suareg a , qui rem incertam esse dicit, & Prosper Fagnanus qui in suis Commentariis in libros Decretalium Romae editis & summo Pontifici Alexandro Ull. inscriptis, inter probabiles opiniones recenset utramque contradictionis partem in hac quaest.one , 3 an major si numerus esector an reproborum: & S. Thomas , qui Praece. eris approbat illos , qui rem hanc relinquunt intasiam . - 98. Secunda opinio est eorum Theologorum , quos citat ipse Gravina s , qui certum Jc etiam de Fide dicunt majorem partem generis humani damnari, quae, postquam S. Tnomas & alii Auctores gravissimi usque ad haec nostra tempora modo clicto loquuti sunt , Primae non videtur Praeponenda . Contra illam etiam secit , quod S. Augustinus audiens Alipium credere bonos viros esse satis

Paucos , totus in eo est, ut eidem contrarium persuadeat , concludisque , s 6 ergo hanc opinionem pellamus ex animo : Nam ct iuvinum auxilium latius , φιam nonnulis opinantur , σcium clementia

sua per universer populos agit. 9 Tertia eli aliorum Theologorum, & omnis generis Scripto- Tum, qui assirmant ex universis hominibus majorem partem salva ri. Hos idem auctor 7 nominat dc quae pro ipsa sunt arpumenta etsi conjecturalia fuse etiam exponit , & a contrariis objectionibus

vindicat His addo Corneaum a Lapide , qui tenet 8 Disari ex

adaltis pluras quam multI opinantur ....-Catholicorum Ionge majorem partem salvari. Carci. Pallavicinus eamdem sententiaIn Pro.

fitetur se sequi ex hac ratione , ta) quia omnes Meses adulti habent praceptum uerandi spe frina ct alacri suam salutem : non posum uinem isse Irma ct alacri prudenter sperare id , cujus oppositum est probabilius. Et pr/,biabilius est ex Aris tele, quod plerunque conIingit. Authoritas doluimini viri quatenus opposita adverseriis magni est iacienda , etsi ratio non est opportuna: Nam adest quidem praeceptum sperandi sed non praesumendi salutem , quod faciunt qui male vivunt. Nuper tertiam hanc Cntentiam sequutus mi Franciscus Piro sto cum aliis , quos citat Leibnitius a Q. a . Si tandem K ingio .visa suit haec objectio tamquam nodus