장음표시 사용
71쪽
Adversarii praeseserimi non Θhim recessum a recepta significatiorici huius nominis bonum, sed etiam abasum terminorum , dum ver-nems qaidem bonum sumit Pro apto , Loehe autem pr o caussa cle- lectationis. Qaod est etiam reducere signifieationem boni ad infimam illam b ni speciem denotandam , quae est boni utilis , &minus caeteris appellationem boni meretur, utpote quae non habet rationem finis. 9 a. Secunda pars sic probatur cum Suareet ci) . Bonum in se & bonum alteri habent oppositionem contradictionis inter se, yelsacile ad illam revocantur , si quoniam primum membrum dicitiarbonum in se, bonum alteri dicatur bonum non in se , praeci sive quidem , non tamen exclusive; Nam nullum est honum in se , ut
infra patebit, quod non sit etiam honum alteri r at est aliquid bonum alteri, quod non est ita bonum in se, ut possit habere rationem finis , cujusmodi est medica combustio: ergo .
Pomne em es bonum , tam in se quam alteri, O omne bonum, tam in se quam alteri est Ens .
gumenta pro propositiones 3. Rima pars, quod omne ens sit bonum in se, opponitur Ma-x nichaeis , qui dixerunt esse quasdam creaturas in se malas
utpote productas a quodam ente a se summo malo contra quos di agens de malo . Ea sic probatur . I. Deus est Ens sine controversia
bonum in se, & omnes ens extra Deum est in se bonum; Nam in Genesi de singulis Dei operibus dicitur, Ridit Deus, quod esset bo num εοῦ de omnibus autem simul sumptis subjungitur, Vidit mureuncta qua fecerat , o erant valde bona . Rursis dicitur , a) cuncta seit bona in tempore βο . Et alibi 3ὶ Omnis creatura Dei bona es et .
Eroo omne ens etiam extra Deum est bonum in se.
in . Id, quod constituit ens in siro esse , dicitur persectio entis , unia constitui, & perfici in suo esse idem sunt: Sed nullum ens test intelligi, quin intelligatur eonstitutum in suo esse: ergo
72쪽
nullam ens potest intelligi, quin intelligatur i, b ns in se aliquam
perseetionem: sed id , quod habet in f at quam Pericctionem , est in se bonum: ctgo omne ens est in se bonum . III. Ita se habet bonum ad Ens, sicut bonitas ad entitatem : seclbonitas non distinguitur realiter ab entitate g 6s ergo neque bonum ab Ente. ς . IV. Probatur ab authoritate. A ristoteles dicit. i Bonum totidem modis dicitur , quot illud quod es: Nam ct in Assiautia dicituro in qualitate , ct in eo , quod est ad aliquid, in tempore, o in ubi, o alia hujusmodi . Boetius dicit, a quicquid eis; in eo qIod est , bonum es . Augustinus 3), Omne , inquit , quod est , inquantum est , bonum es, & alibi postquam dixit Deum esse , qui Iumme eis, ait, at caetera, με sunt, nisi ab illo ese non pusunt: σ. in Iantum bona sunt , in quantum acceperunt , ut sint. S. T homae concepta verba sunt, s Bonum convertitur cum ente . sicut 9.
unum. Idem nuper advertunt etiam Chambers 6 & Galli Ency
9 . Duranssus longam contexuit disputationem de hoc , quod dicitur, bonum reciprocari cum ente, non tam propositioni , Quam loquutioni se opponens, cui inhaerendo contendit 89 verius negandum esse , quod ens & bonum convertantur inter se. Ratio ipsius comprehendi potest hoc syllogismo, illa convertuntur
inter se, quae per eamdem notionem explicantur : Sed ens & bo- Dum non explicantur per eamdem notionem: ergo ens & bonum non conVertuntur inter se. At resipondeo , nego maj.; Ad significationem enim hujus loquutionis unum convertitur cum alio, alienum prorsus est observare . quo illa modo definiantur, cum
illius sensus sit, alterum ex illis, quodcumque sit, enunciari de altero, vel in serri posse ex altero. 9'. Secunda pars , quod omne ens sit bonum alteri , postquam Probata fuerit, apparebit ex ea fictum esse , ut illi q. 9o , Maiminus attenti sint in subtilitatibiis metaphyacis persequendis, cum observaverint omne , quod dicitur bonum , esse bonum alteri, statuerint nihil esse , aut drei bonum , ni si relative ad alterum . Igitur sic arguo. Imprimis Deus est Ens bonum respectu creatura-Tum Omnium in genere caussae efficientis, & resipediu rationalium, etiam in genere causae finalis a Nam a Deo omnis creaturae bonitas G Pro-
73쪽
provenit, & contInuo dependet, & in Dei conseqmtione , vel aliis quali imitatione summa persectio creaturae rationalis consistit. Hine Augustinus dixit, cr) Deum esse bonum omnis boni. 97. Fuerunt quidem alium , qui Deum este bonum respectu
ereaturarum dixerant etiam in genere Brmae , quod sit intelligant in genere Erinae intrinsecae est merus Spinosi sinus, qui est contra omnem rationem & Religionem: Nam Deus nequit esse forma inhaerens creaturis, easque intrinsece componens . De aliquibus , qui olim sic senserint, testis est SuareZ a , quin tamen ullum nominet . Recentius Francisicus Lanovius in epistola ad Meisennum ,
quae extat inter opera Gallandi , in qua brevi Philomphiam Roberti Fluddi pessumdat, quod operosius secerat Gassendus si Fluddum hunc accusat. ) Zod tribuerit Deo . ut ad modum frina ,
quam vocamus informantem In compsIIonem cum materia veniat. Sin
autem intelligant , Deum este bonum creaturae in genere sermae extrinsecae est contra superius sq. 93. dicta, ubi planum factum est creaturas esse bonas in se, adeoque non esse bonas Elum per denominationem extrinsecam ab extrinseca ipsis nitate. 98. Deinde prosequendo institiitum argumentum , sepposita in Deo Trinitate Personarum in Unitate Naturae Divinae cognita per revelationem , potest per rationem intelligi, quod vere uni PerQna Divina dicitur bonum alterius, non tantum ratione Natu. rae, in qua illae sunt unum , sed etiam ratione proprietatum per-Qnalium, in quibus distinguuntur; Nam etiam ratione hujusmodi proprietatum una Permna Divina est quid conveniens alteri, quia, ut inquit Suareet s , convenit principium principiato, & terminus relationi, & existentia unius relativi alteri correlativo, & Q-cietas plurium Perinnarum singulis Personis. Praeterea Creaturae sunt Ens bonum respecta Dei in genere operis consentanei Bonitati &Sapientiae seae, sicuti imago probe deprHa est bona respectu pictoris. Et in hoc etiam sensu valet il- Iud Geneseos, Viit Deus quod esset bonum : stilicet convenienter disse situm, & fabricatum, prout sibi Artifici conveniebat.
Tandem singulae creaturae respectu aliarum sunt bonae, vel quia aliae ipsarum aliquo modo conserunt ad esse, vel ad commodum, vel ad perfectionem aliarum , vel saltem ad pulchritudinem & complemeatain UniverIi: ergo omne ens est bonum alieri .
74쪽
s. Tertia pars, omne bonum in se est ens , non patitur comtroversiam, quia in ipsa notione talis honi illa entis includitur juxta ipsius definitionem q. s. are solet dici nonum generi ce sumptum converti cum ente , &tain ens quam bonum esse terminos transcendentales.
Quarta pars, omne bonum alteri est ens intelligi debet, od sit ens ejusdem rationis, ae est bisum. scilicet ens reale, simquc' est bonum alteri, tale si independenter ab omni cogitan- cI modo : ens vero per hunc cogitandi modum , si ratio boni ad alterum dependeat ah hoc cogitandi modo , q madmodum acciscit in privationibus & negationibus, quae prout creduntur convenire alteri, entia quaedam reputantur. Hoc pacto nulla est iam camcultas, quod omne etiam bonum alteri sit ens. ΑBTIcυLυs II.
obiectis s. A Urum argentum & gemmae sunt entia
ri . . . bona alteri stupra n a metalla Aces , quan sint realiter bonam se stupra alia metalla & lapides ergo non omne ens est bonum in se, saltem quantum est bonum al-Eri. Antecedentis prima pars est evidens. Secunda prohatur sic a rhamo G post Tertullianum , qui a ex bile concepta ex hu- ruimodi rerum abusu illarum naturam deprimere conatus est , pro- Pterea iracundae indolis homo appellatus a Daniele Bariolo et). Rurum, inquiunt, & argentum per sic ipsa non praestant usium po-aiorem caeteris metallis ad usas vitae humanae ἰ neque enim melio. res , aut plures pisces pistrahatur Nero retibus auratis, quibus Suetonio teste utebatur, quam faciant vulgares piscatores cum luis ex lino rudibus retibus , neque velocius currebint equi armati ungues calceis aureis , uti idem Auctor tribuit Poppeae Neronis uxori, quam serreis, ut vulgo fit; neque magis sapida evadunt condimenta cocta invasis argenteis, quod dicit Plinius s fi . sie alvum oratorem,quam in terreas aut aeneis,ut communis est mos. Lucret. us addidit, quod prinus temporibus 6 . , , . Fuit in pretis magis as , aurum me jaceba/xropter inviilitatem.
75쪽
uitia scilicet aurum & argentum in tela, & instrumenta ad scinden-
cuin & dolandum compertum fluit consermari Nequicquam , quoniam cedebat vidita potestas, Nee poterat pariter durum s erre lao9rem ,
ad quem nihil aptius est fierro , quod propter suam duritiem , quae
etiam augetur , si candens cum est , immergatur in frigidam, non stium bene meretur de exercitio omnium artium , & de custodia uitae Sc Qrtunarum nostrarum . sed imperiose etiam sibi subiicit cadi.
tera omnia metalla . Quare prudenter Glaucus apud Homerum arma sua licet aurea commutavit cum aeneis Diomedis: ergo argentum , & aurum non sint bona in se se pra alia metalla . Ioa. Pro gemmis autem similiter sic arguitur.Gemmae non sentimmediati usus neque ad victum , t eque ad vellitum, quod commune habent cum caeteris lapidibus, sed ne ad habitationem qui dem & tutelam noliram , in quo rincuntur a vulgaribus lapid: bus. Fabulosas tandem compertum est esse proprietates quasdam nobis salutares, quae de illis ab aliquibus praedicatae iueiunt, ut quod Adamas arceat venena & pestes, Chrv Blitus mutet colorem ad
praesentiam veneni, &similia, quae Ludovicus Dolce I) propugnat, & post multos ab eodem citatos fuse releri , & brevi Joannes Bernardi in adiecta de gemmis explicatione ad calcem Pi vocabula.. mi: ergo neqne gemmae sunt bonae in se supra alios lapides .
IOr. Resse. conc. primam Partem antec., & nego secundam . Ad eius probationem cone. antecedentia, &nego consequentias.
etiamsi enim aurum argentum & gemmae non praestent immediate per se ipsa tisium potiorem ad Vitam caeteris lapidibus , & metallis, habent tamen ingenitas quama in proprietates Plane admirabiles . Ruro propria sunt insignis densitas ac duetuitas , quibus omne aliud corpus nobis notum excellit, & splendidus color ita aemulans illum solis, ut simul oculos oblectet, non laedat, & firmitudo nulli ob
noxia ri; bigini, & ab i psa gnis terrestris yi indomabilis, ni i. admixtum fuerit Z incum; Uni enim cedit iani istari per specula
ustoria collecto , a quo tandem reuerente Musschenbroeyto a in vitrum purpureum convertitur: Et his similas dotes sunt in argento; Telle, enim Job M. de Turre 3 auri certum pondus post duos menses ignis violentissimi idem repertum est, & illud argenti imminuto in suit sola sui P3rte duodecirna. In gemmis vero videas amahiles colores conjunctos cum eximia aptatudine ad lucem emittendam , & reflectendam , ita ut compertum sit juxta Acad. Scient. Paris ann. 1 3s. 3Pad Musichenoweyium lucere in
76쪽
ipsis tenebris adamantes impositos cochleari argenteo aliquantispercalefaeto vel aquae calidae inj-dios , & vividius eiTal, ere. quae naturales sunt, &non artificiales, dum accensae faci admoventur . Videas praeterea in omnibus excepti, topario dc smaragdo insignem duritiem, qaae limam coiitem it, qua etiam ratione authore Ludovico Dolce I verae a cillis distinguuntur. Tam autem in gemmis, Quam in auro & argento raritas eii A stabilitas lingularis; ex qui- laus semel cognitis an hominibus, natum necessario est commune judicium de illorum aestimabilitate majori sit sera omnia alia corpo ra , quod habebant etiam hero s belli Trojani, quippe idem Homerus dicit arma Glauci valuisse centum boves, illa Diomedis
io . Quando igitur historice & non poetice eo modo de auro
loquutus suerit Lucretius , inde concluditur non iam rectum eorum hominum judicium , sed QIa ignorantia , qualis etiam nostris temporibus reperitur apud aliquos Americae populos ex testi ino,nio Ivani R Ulloae a , & ex illo Trevolitanorum 33 apud Sinenses Nam ut in obiectum Lucretii locum dicit ipsius Commentator Dionysius Lambinus, Aurum merito cateris omnibus metallis antem stetitur , Propter eius singulares proprietates ab ipis pariter observatas & enumeratas . Ex praedicto autem praelationis iudicio , quantum pertinet ad aurum , argentum, & aes natus est & quidem pro celsit temporis , ut in Digestis exponitur , consenses ille hominum ea assumendi in niensiuram expeditam ad commutationes rerum inter diversos homines peragendas cum ea aeqaalitate , quae sundatur in indigentia , quae Potest esse major , aut minor pro diversis temporibus, ct locis, quemadmodum declarat Aristote
Ios. Atque vetustis quidem temporibus diversa hujusmodi me. tallorum s usta, alia aliis majora adhibita suerunt nullo signo diastinctar deinde vero iislein ad certum pondus redatius signum etiam impressiim fuit: quod 6 quando ubi ο quis primui emeerit. controetertitur , inquit Bernardus Davanrati, & Carolus etiam Ar-huthnotius de hae re stridiim sed erudite disserentes . ROinae quidem sub Servio Tullio numi aerei signati fuerunt pecude, unde Pecuniae nomen a deinde argentei anno Urbis CCCCLXXXV. Q. Fabio Consule, teste Plinio c8 : & tamdem aurei post annos duos
tyl Arb. Tabulae Nummorum c. 1.
77쪽
duos siupra sexaginta . Atque singulae paulatim excultae gentes
eumdem morem sequutu, pro arbitrio modo unam , modo aliam imaginem iisdem metallis Impresserunt, De usitatiorihn s catalogum dedit citatus Arbuth notius . Nec iam amplius contingit , quod Sueeis aere abundantibus multo magis, quam caeteris metallis tribuit Leibnitius ci ut perunia Ox venditis inuris agelli fructibus φιama , non marsupis , sed carro domum si referenda, in quo non haberi hyperbolam, mihi quidem peruiadent , quae apud Franeistum Negri ain lego de suecorum monetis.1o6. His de caulis aurum imprimis, & deinde argentum , cum hujus pondus ut quindecim nunc aequivaleat auri ponderi ut unum, ut docet Hieronymus Belloni scribens de Commercio 3 anno i 7so: , praestant iam talem usum ad vitam, ut merito dicantur esse aequivalenter omnia , quippe tamquam Protei quidam transformantur in omnia , quae ad ejus vel necessitatem vel oblectationem faciuut.
Quare iure, ut habet Alovssius Alamanni . Dife Crat' a Caton, doli' Oro nano
idemque brevius exprimunt tum Lingua Latina, in qua dives &h atus . tamquam synon ima habentur: tum Lingua Graeca, in qua χρημνα significat tum Pecuniam , tum utile. IO : Et vero quid magis necessarium agricultura, & artibus vestiaria, textrina, sutrina, serraria , aliisque multis etiam notiti oribus, A quae hona vitae augent ornant tuentur, Sed Per aurum quis te est colonus , textor, laber omnis insignis di optimus. dum hoc illi comparat frustias omnium exquisitissimos , vestes pretiosas, Omnem supellemiem . & quaevis ad haec custodienda usque adhue excogitata propugnacula . Quid magis utile ad bonam valetudinem vel conservandam vel reparandam Non dicam auro epoto, ut Per quam multi, quos citat & sequitur vincentius Carellius s olim docue iuui, sed opportunis optimorum ciborum vel medicamentorum liabsidiis, & benevola aliorum vigilantia, quae per aurum affluenter acquiruntur. Per aurum non iam a iabulosb Mida sed a vulgaribus fabris tractatum ipsa in se nullius pretis aut1 neciei corpora , ferrum lignum eaementum pelles fila , fiunt aurea. Per aurum tandem, qui eo abundet , vitam illam potest vivere, quam Poetae tribuunt hominibus taculi, quod confinxerunt aureum, in quo flumina lac , arbores mella , tellus messes, di dein
78쪽
& deliciax omnes simnte sua largiebatur, quin scilicet ullo ad haee
obtinenda opus esset labore. 3OS. Ex eodem iudicio, acced nte iam etiam cognitione utilitatis pecuniae , factum est , ut ipsae gemmae tanti habeantur , utpote quae indicant opulentam in earum dominis conditionem ςProut enim haec minuitur , illae quoque ad alios postessores distra- hiantur numerato pretio, quod insigne plarunuae est maxime inacia mantibus. Duo enim illi omnium celeberrimi , alter Imperatoris Mogolis ponderans siliquas Italice carati an , sea grana fra menti III 6 , nam horum quatuor unius siliquae pondus conficiunt: alter Magni olim Etruriae Dacis ponderans lili quas I ,
valent supputante Tavernierio apud Hieronymum Christiani si ,& Pluchem a , primus quidem io6s 7sa aureos Venetos, secundus vero Z37 III , iuxta regulam , quam Trevolitani 3 ex Davide Jeffries assignant, quod dati adamantis jam expoliti pretium sit numerus numorum , uni stabilitur pro una hujus πemmas siliqua , multiplicatus per quadratum numeri siliquarum duplicari , quibus ipsa haec gemma constet . inare finge unam siliquam Valere tres aureos , hunc numerum multiplica par 77234. quadratum numeri r 39. duplicati , habebis pretium secundi adamantis quod accedit illi relato. Qui notas adiecit Geographiae Antonii Friderici Busching Italice redditae a Gaudioso Ingemam juxta editionem primam Venetam cum velit valere aureos 4sa r3a Moadamantem ultimis hisce temporibus a Regibus Lusitaniae acquiss- tum, quem fama est periisse in incendio excitato in terraemqta Ulysipponensi anni i s s. necesse est vel unius siliquae pretium majus constituat, vel aliam viam teneat; quoniam ex pondere eidem attributo siliquarum 168o. insertur valor aureorum 33 868 8-io . II. Objicitur. Iudicium erroneum , &ρppetitio perversa, seu contra rectam rationem sunt aliquod ens : sed illa non sunt bonum nee in se, nee alteri: ergo non omne ens est bonum in se aut
Resp. dist. mai. Iudicium erroneum, & mala appetitio stat ens, secandum quod judiciam & appetitio sunt, cone. maj, , secundum quod privatio sunt ressitudinis, nego mai. Et distinguo primam Partem minoris , illa non ssint bonum in se . secundum quod Pri' vatio sunt, cone. secandum quod simi ens , nego hane Partem , Quod vero pertinet ad secundam partem, illa in lute negari potest , prout universaliter asseritur. Dido itaque in judicio erroneo ,
79쪽
& mala appetitione distinguendas esse ipsas quasi entitates huius. mocli activam ab ipBrum privationibus , propter quas iidem tortiuntur malignas illas appellationes. Entitates actuum sunt quid conveniens siris potentiis, quas reddunt actu operantes, sicuti sit-pra s , 26, dictum est de errore adeoque fiant earum bonum e privationes vero scilicet rectitudinis ipsis debitae , sicut ipsium nomen indicat, non sent quid illis conveniens, sed ne sunt quidemens ullum in se . Et quando per nostrum modum concipiendi evadant ens aliquod, certe nequit universali er asseri, quod error &mala inclinatio aliquando non sint bonum alteri. Sic error Isaaciattulit Iacobo primogenituram , & Invidia Fratrum Josephi extulit illum ad AEgypti subernationem . t Io. III. Objicitur . Relationes seu Persenalitates Divinae sent Ens reale etsi relativum: sed graves nec pauci Theologi propugnant
Belat ones Divinas non dicere Persectionein ullam : ergo non omne ens dicit perfectionem : ergo non Omne ens et bonum. Resp. concessis praemiuis . di lin. consequens et ergo non omne ens dicit persectioiacm juxta praedictos Theologos , conc. , aliter nego primam consequentiam , & alteram omitto, de qua illi viderint', qui eam sententiam circa Divinas Relationes tenent. Veritas enim philosbphantur, qui illam impugnant, dc contrariam statuunt, ut videre est apud SuareZ in I. bro tertio de Trinitate , &
III. IV. Ohjicitur . Objecta Matheseos, ut lineae 8r superficies, non sint ullo modo entia bona , sed itum vera: ergo non omne ens est bonum . Rev. nego maj. , cuius tota rario est Ar stoteles, propterea qnod dixerit, sa) res mathematicas et se quidem veras, sed non es.se bonas . Verum mens ipsius ih cl m non est negare illis bonitatem in se , quae reciprocatur cum ipsarum esIentia , sed solum significare, ut declarat cum X. Thoma Suare Z 3 , per scientiam ma' thematicam non considerari in quantitate, quae est objectum Matheseos . rationem boni. aut convenientis. II1. U. Objicitur. Edentiae possibiles rerum nondum existentiuira fiant entia realia : nam non siint ex hypothesi entia impossibilia r sed non sit At bona; nam quod caret existentia, nullam habet
perfectionem: ergo non omne ens est bonum .
Resp. dist antec., sunt entia realia, sed Qtum possibilia , Senon in actu. conc. , sunt entia an actu, nego maf., & di d. min. non sunt actu honae , conc., non sunt in potentia bonae, nego min.& conin
80쪽
& conseqm. Quod est acta ens, est etiam adtu bonum , &quod non est niti in potentia,ne est quidem bonum nisi in potentia. Solum advertit Sual eZ, I quod ex usu vocatur ens sine ullo addito etiam id, quod non existit , quando non repagnat ut possit exillere , non vero solet vocari bonum simplieiter , nisi quod actu existit, quia nihil appetitur, nisi in ordine ad actualem existentiam , quam actu habeat, vel putatur habere, vel speratur fore, ut habeat. II 3. VI. Objicitur . Bonum ex S. Augustino consistit ca) in modo specie dc ordine et sed multa entia positiva carent modo, specie , & ordine naturae sitae debito ς ergo multa entia positiva non
sint bona et ergo non omne ens est bonum .
. Resip. dist. maj., & ibi Augustinus loquitur de modo speeie Iordine intrinseco ti essentiali ipsi enti, quod dicatur bonum, ut
explicat S. Thomas 3 , cone. mai., de modo si recte & ordine extrinseco & accidentali, nego inai. , & dist. min. , multa carent modo specie & ordine sibi extrinseco & accidentali, cone. In in . , intrinseco dc essentiali, nego min. , & dis . consequens e multa non sunt bona in omni sensia, qui importat omnem omnino persectio.
nem, cone. conseqm. et multa non sunt bona in sensu transcendentali, sive qui convertatur cum ente , nego conseqm . Dico igitur omne ens in litivum ea ratione , qua convertitur cum bono , eadem ratione converti etiam cum eo , quod habri. illa tria, modum speciem & ordinem, sed intrinseca sibi dc essentialia. Ita nullum est ens, quod non siit in aliquo genere, in quo consistit modus aliquis ipsius, S est vel substantia vel accidens : & non haheat aliquam entis speciem, ut vel spiritus vel corporis: & tandem non habeat aliquem ordinem ad aliquem sicilicet finem . Histribus habitas, prout ad essentiam entis stertinent , non est dubium, eadem in alio sensu, qui non pertinet ad esIentiam entis,
non reperiri in omnibus , di in aliquibus perfectius, quam in diis