장음표시 사용
431쪽
ARTICu Lus III. Argumenta pro Iertia-Farta propositionis parte. o. Ertia pulchritudinis nota est , eam dicere ordinem ad I vim intelleetivam . Haec t. probatur, quia 'quud laudatur est bonum dicens ordinem ad vim cognoscitivam Insanit enim juxta Augustinum sq. a . , qui laudat, quod non est bonum: Sed pulchrum laudatur : ergo pulchrum est bonum , dicens ordinem ad vim cognoscitivam Rursus in hypothesi quod nequeat ha- heri cognitio de objecto ut hono quae solius intellectus est , non rc stat nisi simplex apprehensio otii edii boni, quam non sufficere ad denominationem pialchri apparet , tum ex infantibus , qui non carentes sensitione objectorum, quae bona in se sint , quia tamen nequeunt illa cognoscere ut in se bona , non indicant ast haberi pro pulchris, quae pulchra simi : Tum ex iis, qui cum in arte vel scientia aliqua exculti non sint, ignorant, curnam alii iis expoliti exclament unanimiter, O rem pulciaram ldum opus aliquod , ut pieturam contemplantur , vel sermonem aliquem aut audiunt aut legunt, quae ipsi pariter sensibus suis usurpant, quin tamen possint illi judicia exhibere & declarare, quia opportuna carent intelligentia : tum multo magis ex Brutis, quae vident quidem & audiunt, quae nos pulchra dicimus, sed nullo modo significant pulchra a se ipsis haberi , quia nequeunt ab ipsis cognosci ut in se bonae. II. Probatur ex Authoritate . S. Thom as, A cum eo .
qui illum sequuntur, dicit: so Iulchram ct bonum , in subjecto quidem sunt idem , sed ratione disserunt a Nam bonum proprie respicit
appetitum, pulchrum autem respicit vim cognoscit vam. Et alibi r a Mulchrum est idem cum bono fila ratione dimerens : addit Isi ra bonum quemdam orinem ad vim cognoscitiυam Bene hanc cloatrinam
exprimit Ficinus, qui pulchritudinem vocat 3 lendorem bo-κitatis . Petavius dicit: Dulcbrituinem rei cuiusl bet intelligo se, ut sit convenientia quaedam ipsius cum ilia perfecta perie π exemplari,
ad quod natur Iba exiga postulat , addens infra ,. qusnobrem t'Iapuliaritudinis ratio, cum ad ambrisas formas comparari dicitur ad c9gnitionem ct nothiam quoque referri simuI intelligitur : caua .n defi*Ltionem Prosero, ut constet bonitatem, & ipsius ordinem ad intelle.
432쪽
tellectum esse etiam per Petavium notas essentiales pulchritudinis. Beniaminus Chambers , cI Bando , inquit , dico aliquidese pulchrum , significo me percipere aliquid quod approbo. Christianus V volfius ait sa) Iulchritudo es perfectio sue vera sive apparens , quatenus sentitur vel percipitur. Yvon dicit, ca) Bonum relate ad nn iram mentem recidere in ideam pulchri ; Sed illud quod immediate subiungit, aliud non es nisi perceptionem idearum
debuerat omnino Omittere , utpote vel carens sensti vel d eturidiculum . Quis enim intelligat, vel non irrideat qui dicat pul- rum idem es e ac cognitionem, seu speciem illam cogniti O-nis, quae est cognitio relationum ρ Huc tandem facit quod supra , at, . ) observatum est in notis nohis linguis ustirpari nomen boni loco pulchri: Ex quibus confirmo pulchritudinis notionem conflari ex bonitate rei, & ordine ad vim intelletavam, cum habeamus, bonum dici illud pulchrum, quod visum seu cognitum sit. 42. Quarta pars assii mans ad pulchritudinis notionem pertinere aptitudinem ad delectandum subjectum, quod illam cognoscit, probatur I. quia bonum & pulchriam non sunt duo si nonima: ergo non potest notio pulchri esse completa per sdias notas boni in se, quod eonstet diversis partibus; Hoc enim mo. do definitur quaedam boni species: igitur apte additur ad han distinctionem nota deled attonis, quam in intellectu cognoscente producat, quae propria est pulchri , & complens ejus quasi clinerentiam specificam. Dices . Solum etiam bonum in se , quod non possit dici pulchrum , delectare potest, ut dapes gustui iucundae , non vero oculis: ergo delectandi aptitudo nequit esse quid proprium
Resp. conc. ans, & dist. eqnseqs Aptitudo delectandi potentiam aliquam , quae non est intellectus non est propria pulchro cone. conseqm .,aptitudo delectandi stilum intellectum non est propria Pulchro, nego conseqm. Ubi praestat advertere delectationem propriam intellectui dis inqui a delectatione , quae conVeniat appetitui. Prima est complacentia sine motu; quiescit enim intellectus in jucunda contμmplatione pulchri: Secunda vero est complacentia cum motu; Nam appetitus non sistit in ea complacentia, sed ulterius tendit ad consequutionem rei , quae Placet . Propter quam causam laudatur a Pallavicino Aristoteles, quod dixerit pulchrum distingui a bono per hoc quod pulchrum
433쪽
chrum est id , quod plaeet sine motu : bonum autem eum motu . 43. II. Probatur, quia non licet in rerum notionibus recedere ab usii communi. Sed usus communis Authorum est , exprimere in notione pulchritudinis ipsius aptitumnem ad delectandum, qui illam contempletur: ergo notio pulchritudinis importat hanc etiam aptitudinem ad sic delectandum. Minorem haec suadent. Aristoteles praeter desinitionem sepra f. a 8. allatam, hanc etiam proponit & approbat, pulcbrum id est, quod eum bonum sit, es etiam jucundum quatenus bonum . S. Thomas ait, I pulchrum dicitur id, cujus apprehensio placet: S. Dionysius sa ρu chrum eis, quod omnia ad se voeat, uni seqimtus est elimologiam Graeci nominis pulchritudo, a καλέω voco. Didaeus de
Rosis, s3 Pulchrum in tenere dici posset, quod per ut eunitionem delectat. Pallavicinus, Pultarum nibit aliud ess , ns metu
quadam boni, qua per ni nitionem delectat. Qui inseruit in Ephemerides Literarias Hagae anni 1 14. animadversiones ad Gauticum tractatum de Pulchro Ioannis Civuetas eodem anno ediatum, & anno iterum i a . cum accessionibus , Crougam accusat reserente Formeso s) quod pulchrum definiat per ea tantum, quae Elius honi ideam excitant, negligens notam delectationis, quam pulchrum addit seria honum. Eamdem vidimus stipra his proponi a Platone , α aliquo modo a Vernerit &recentius Adamans Fugine ii iis in eamdem rem inquirens statuit, 6 pulcbrum Uniri posse quod nobis placet, cujus memini in confirmationem unis communis circa hanc notam appositam in definitione pulchritudinis; Nam mala caeteroquin est definitio hocstium exprimens quod placeat, quia de obiecitis etiam , quae grata sint odoratui aut gustui, dicimus illa nobis placere , montamen necessario dicimus illa esse pulchra , quin immo non raro id a Perte negamus . ut cum pyrum quod siab rudi cortice gratum succum continet. vocatur ab Etrvicis mendax, ct a Romanis pyram turpe simul & bonum.
434쪽
De fi busdam opinionibus circa naturam pulchritudinis
PROPOSITIO Iia Fundamentum pulchritudisti non es utilitar .. Pponitur propositio auctori tentarninis circa m ritum & virtutem, qui contradictoriam statuit Illum impugnat Diderotius si , & hujus impugnationem laudat Formejus . Est contra ipsam I. quod luculenter iam ostendimus q. a . , bonitatem intrinsecam rei elle fundamentum pulc iritudinis , utpote pri- mum ipsius attributum et ergo fiundamentum pulchritudinis non est utilitas seu bonitas extrins a. Est II. S. Augustinus o cuius sunt harer 3 Vidini pulchri aptique quod reducitur ad utile distantiam qui suis non negrugit intueri. Pulchrum enim per se ψμm consederatur atque laudatur: aptum vero quasi religatum pendet aliundet, nα ex semer si , sed ex eo eui Oη nectitur iudicatur . Est Ill. ipsum vulgus, quost quandoque audimus cle. quia busdam aedificiis ad hamrandum antiquitus erectis a princiseum civium magnificentia affirmare , illa quidem esse magnifica de Pulcherrima. sed negare esse satis. opportuna ad commode Vi-vendum: & contra de aliis recentioribus affirmare , ea, csse siet bona & opportuna at negare , eadem dici mile pulchra . Quici quod inventi aliquando sunt artifices , qui cum Pollent, ut it ex suis laboribus vitam sustentantes, negligere ultimas, quasdam sibi x paucis aliis notas operis persectiones cum temporis compendio , quod in aliis operibus ad majus lucrum congregandum Impenderent, noluerunt omnino negligentiam hanc committere , quia fine ea persectione, quam norant suscipere posse opuS. suum, dicebant sibi illud nec pulchrum nec gratum fore: ergo
435쪽
DE PULCHRO ET BONO GUSTU . 39ς
e vulgo ipsb indocti homines norunt pulchrum non sundari inutilitate . Quae asserri in contrarium possunt exempla , aliud non probant, quam honum in se frequenter esse etiam bonum utile; cademque retunduntur a tot aliis exemplis de iis , quae quamvis aeque utilia sint ac alia opposita universim tamen altera eliguntur tamquam pulchra , altera vero negliguntur tamquam deformia . Sic da duas mensas, alteram sustentatam quatuor pedibus omnino uniformibus S uniQrmiter positis, alteram vero pedibus aeque quidem altis, sed uno pingui, alio graciti, hoc cur-Vo , illo recto, etiamsi utilitas par in utroque sit, nemo tamen erit, qui primam pulchram non dicat , secundam vero ut deformem 1apn rideat.
Hinc probari nequit illa aliquorum definitio pulchritudianis dicens , esse aptitudinem singularum partium totius ad finem, quae in eamdem tandem recidit opinionem, quod pulchritudinis quodammodo Qrma sit utilitas . Contra quam definite dico, evidens quidem esse , notabilem excessum aut de Etum in parte aliqua corporis non Qtum nullius usiis esse, sed etiam impedimentum amne ad opportunum illius usiim . Qua- . Te cum utrumque deficiat manifeste a fine, plane intellisitur , cur utrumque etiam seorsim tollat corpoream pulchritudinem . Ita oculi nimis exporrecti, quia minus .custoditi sunt ab obiectis iexternis, quae illos laedant, α nimis remotam habent retinam, ut OPPOrtune unitos recipiant radios ex objectis paulo distantioribus, deIormes dicuntur . Ita crura longiora vel breviora vel graciliora pro mole trunci, incommoda sunt toti homini , &Proinde non pulchra. At S. Augustinus observat, quod I sibo. unum radatur Lupercilium , propemodum nihil corpori, o mul- trum detrahitur: pulcιritudini: & generaliter paulo plus vel minus in quantitate partis alicujus nec affert maiorem aptitudinem ad finem illius partis, nec minuit aliarum partium commodum v Km , cum tamen asserat vel tollat decus pulchritudinis. Sic qui habet os aliquanto latius caret vultus pulchritudine , etsi aeque bene utatur tum ad loquendum tum ad manducandum, ac alter qui habet os magis contractum.
436쪽
PRO Pos ITIO II. Pulebritudo cyntialis ne a Deo quidam dependet. γ s. v Ror misio est cum alias laudato Andre , qui de imae gulis. membris agens pulchritudinis corporeae se spiritualis, quae sibi proponit , quoties de illa, quas essentialis est si 6 meminit, affirmat eam esis independentam ab omni insi-
Ea autem suadetur sic. Pulchritudo essentialis non dependet a Deo , neque ut caussa exempIari, ne e ut caussa efficienti rergo nullo modo dependet Antec. prohatum Pulchritudo esuntiatis. consistit in essentia rei absblute possibili, hoc est non involvente ullam contradictionem : Sed I res , ut ait SuareZ, secundum es essentia non habent actu caussam exemplarem , Aut neque caussam efficientem . Quod sis perius, quantum pertinet ad exclutionem Pussin exemplaris, de qua unice dab:tari Potest, planum fecit dicens. I) Creatura , considerata tantum feeundum ese essentia , non ha
bent veritatem essentia ex confirmitate ad Divinam ideam ; non en. m. homo est talis essentia , OFia talis corn itur a Dro , sed portur ideo talis essentia cognoscitur , quia talis es essentia iter r ergo pulchritudo essentialis non habet actu ullam clependentiam a.
46 o ieitur. Pulchritudo essentialis importat attributa rei, ruae inter se concordent: Sed attributum entis creati est defaenentia a Deo: Siquidem ens a se & ens ab alio, est prima di- visio entis realis; Quare per ipsam Myendentiam a Deo . tam- quam per disterentiam specificam contrahitur ens generalissim rumptum ad ens creatum Ergo pulchritudo essentialis entis creati importat dependentiam a Deo , quae cum aliis attribatis conis cordet: Atqui repugnat pulchritudinem essentialem, qWae importat dependentiam a Deo , non dependere a Deo: ergo. Resp. conc. maj., & diis in in Attributum entis creati in statin existentiae, est dependentia a Deo, & quidem ut caussa tum exemplari tum efficiente, cone. min , in statu purae postibilitatis , nego min , & simili distinctione excepto consequenti, etsi cadant reliqua: attamen illud non omittam advertere , entis quidem creati disserentiam specificam dici posse dependentiam a Deo: sed illam entis creabilis esse limitationem .
437쪽
reale : nee dependent ab hominum opinione: secundum vero id , quod dicia de oriane ad vim intellem m possulat iudicium verum : ct in iudicio vero , quod descendat ad minutas etiam partes rei , eon issit bonus , ut riunt,rreum gustus, eat proinde definiri potes, judicium de reali bonitate etiam quantum ad minutas rei partes . A R et I C u I. v s L
De Admersantibus propositioni .
Uod pertinet ad primam partem eidem adversentiata a ui contendunt nullam esse pulchritud nem , quae ab arbitrio hominum non dependeat, quos Andre Iuculenter impugnat pro singulis a se stabilitis pulchritudinis membris Sc Fuginess. us ci quin tamen neuter quemquam no minet. Sed nominari pinunt ii, qui ex clietis ah bi bonum visum in hominum opinione situm dicunt. Citari praeterea posirunt Uernejus juxta supra sq. is. ex ipsis relata , A Leibnitius, qui apud Encyclopessistas in statuit, ideo rem esse pulchram quia placet, non vero ideo rem plac re quia est Palchra . Omitto illos, qui duhitant, quam partem sequantur hujus disjun. Ehivae, datur vel non datur pulchritudo abistula, non alia verius de causa quam propter obscuritatem hujus nominis pulebri-3udo absiluta, quae tota evanescet, si dicatur Puchritudo non dependens ab opinionibus . 8. Quod pertinet ad tertiam partem, qRae notionem boni ustus determinat, ea opponitur primo Bussierio , qui in sua issertatione De natura gustus, illum etiam, qui bonus est , definit esse iucundam animi commotionem circa id, qzod communius probatur , aut exquiritur ab hominibus in iis, qua non babent pro
438쪽
pro se , nee eontra se manifestam rationem. Quod hie dico iucundam animae commotionem, ille explicat per vocem sentiment,
quam alibi si definit dici de assectionibus appetitus seu voluntatis , sicuti idea dicitur de illis intellectus. Juvat statim retico
re hanc notionem, quia si ad bonum gustum pertinet versari circa id , cui ratio manifeste nec suffragatur , nec adversatur , iam contra communem cogitandi & loquendi modum negare opus esset, bonum gustum cadere posse in ea, quae sint pulchra; Cum enim haec manifeste sint in se bona, semper habent pro se apertam rationem . Praeterea nequit dici objectum boni gustus esse id, quod communius probatur. postquam sispe vidimus aliquid communiter per longum etiam tempus probatum fuisst, quod nunquam debuit, utpote in se vitiosum, & proinde merito tandem imp 3 tum filii. Duplex de hoe exemplum illa stre occurrit, alterum in Architectura Gothica, quae antee ad hibebatur seculo decimo tertio & deinceps , sed tandem explosa est, utpote Peccans audacia , dum eripit moles ingentes sit pracolumnas nimis graciles, & multo magis levitate , dum omnia implet pyramidibus statuis caelaturis, ἁ omnis generis ornamentis importune congestis. Alterum in illo , qui saeculo decimo sexto universaliter placuit stylo redundante verbis sesqui 'ed klibus aut audacter translatis, quibus vel nulla vel ridicula vel falsa suberat sententia. 49. Secundo est contra Feronium & Formeium , quorum primus in tomo 3. Acad. Scient. Nanciensis, & secundus in sua his de Gustu , quaerentes an gustus definiri debeat per potentiam animae intellectivam an per appetiti uam . statuunt utramque Pertinere ad ejus notionem adaequatam. Gustus est inquit Feronius, sensatio quaedam animae conjuncta cum rei intelligeritia: Formeli autem definitio dicit a) Gustus est cuni A pulchritudinum quarumcunque, qua sparsa sunt in operibus natura arsis, non sejuncta ab iucunda anima eommoti ne , quam repetit in alio posteriori suo opus to Principia elementaria bonarum artium ab Antonio Planelli Italica ex Gallicis fieta Neapoli ann.3767. Eodem hoc anno prodiit Londini Anglica diistitatio De
Gustu cum hoc titulo Clio , or an dissou e ou I ste cujus auctor easdem ac Formejus notas ct alias praeterea postula ut ad noti nem gustus, dicens illum esse cognitionem destrictam ejus . quodes nobile pulchrum o commovens animum in naIura o artis Ope
439쪽
pulchrum ρ Equidem accipio, quod uterque postulat ad notionem gustus cognitionem pulchri non quamcunque sied di simium , utpote confirmans, quin ipse in hac re statuo, reliqua autem dico redundare ,
so. Nihil dicam de quibusdam aliorum definitionibus , quae aperte malae sinat, & contra nonum definiendi gustuin . Talis est illa Bernardi Trevi sani in Introdii tione ad tractatum Lamindi Pritanii, hoc est Ludovici Maratorii, Dir bono in silentiis o Arti 1 gustu, praemissa at quibus ipsius editionibus , ca Bσ-nus , inquit, rusus es cspositio mentis ad recipiendas ireas rerum, prout Dat in se , una cum balitu easem semper commensuranssi cum
vero, o semper uniendi cum bono et in qua obscitra definitione mihi videor videre illum habuisse Prae oculis lotos artifices. . quos tunc credit ostendere num gustum in siris operibus , quando illa respondeant objectis, quoci est commensiurari cum vero, dc habeant perfectiones sibi convenientes , quod est uniri cum bono Talis etiam est illa Antonii Genuenas dicens: 3 'uccium est scientia bona u.efigeni, isque recte utendi , qui rtalla ille scripsit, quae vel quod) ab Italis vVcatur Buon gusto . Ex qua colligo illum postulare ad notionem boni rerum gustus illius etiam usum: Sed in hoc errare siaad ni quotidie Architecti, Artifices, Coqui . qui optimi vel pessimi gustus tape praedicantur, etsi aedibus , instrumentis, c bis a se quidem , at non sibi
constructis ac praeparatis lPli non utantur ἀ
440쪽
AB Ticu Lus II. Argumenta pro prima θ fecunda propositionis parte .si. DRima pars, quae statuit pulchritudinem veram non L dependere ab hominum opinione I. probatur. Da tur bonitas realis seu non dependens ab hominum opinione :ergo pulchritudo vera, secundum id quod dicit de Bonitate , est aliquid reale, non dependens ab hominum opinione. Ante cedens alibi ci in demonstratum est; consequentiam autem Pro bo , quia sicuti pulchritudo dicit in sita notione bonitatem 'La . et ita pulchritudo vera dieit hanc bonitatem esse realem , nec clependentem ab hominum opinione: ergo si datur bonitas nota dependens ab hominum opinione , etiam pulchritudo secundum id quod dieit de Bonitate respondens huic bonitati reali , non dependet ab hominum opinione. Consbnat huic argumeum Chrisianus Uvolfius dicens ca) quoniam pulchritudo in perfectione sua datur , pulchritudo arbitraria non est. sa. II. Dantur aliqua, ut quidam flores , aves , homines , hestiae , quae singulis constanter placent & primo ipsb aspecta Pulchra censentur r ergo id, per quod placent, & Pulchra γnuntur, est in illis realiter & independenter ab hominum ΟΡinione . Consequentia probatur, quia id sistam, quod in se evidenter esse apparet, trahit omnes & singulos in eamdem de illa sententiam, In eaque immobiliter retinet . Verneius quaerens 3 eur formo , qua ex Pictorum idea eonformata sis , magis hominibus 'gvlii placeat, quam alia ρ vidit, verissimum esse antecedenS huius argumentationis. sed re*ondens . ingenue fatebor me id nuLD modo intelligere pese, maluit profiteri se nescire, cur id accideret , quam descendere in nostram conclutionem, Magnoscere falsum esse, quod nihil sit absolute pulchrum . Quod autem addidit, non em mirum , propositum ab ipso problema solvi non posse ;nec illud intelisti potest, cur quidam cibi aliquos delectrui, aliquor non item, est Plus quam importunum , quasi v ro sit Wysteri palato non sano , ut inquit S. Augustinus. poenam Ρ tonem , qui
Ρηο Davis est, generaliter omana gustus diversi mode assici ab iisdem objectis, pro diversitate ipsbrum dispositionis , etiam in uno eodemque subiecto in horas mutabili.