장음표시 사용
441쪽
3 3. Confirmatur propo itio aut horitate Sc argumento S. Augustini. Ille inducit artificem, qui uno arcu construicto alterum in alteram partem molitur, ea iraque interrogat , cur id faciat Zr sponsio est , ut paria sint membra in toto aedificio . Instat ipse, cur id ipsum eligati reponit hoc decere, hoc elΓe pii clarum, hoc delectare cernentes . nihil addens amplius , & oculis humi defixis profitens, unde id nendeat, se non intelligere . Tunc Augustinus volens eruere ab illo rationem, cur credat illa placere, & judex esse audeat ipsius delet stitionis humanae dicit, i Si Draus liveram , utrum idrs pulchra sint , uixia drim2 int , an ideo drle L nt, ut Ma pulchra sint . Hic mihi sine dubitations respondebi
re sint pulchra 8 Et δε titubabitur , Ibbii iam , utrum ideo quia s-
miles sibi partes , o aliqua copulatIons ad unam con enientIam rediguntur P Bod ita effr comperiet : Ergo per Augustinuin ipsa mei intrinseca rei pulchritudo est ratib, cur illa placeat di non vero ipsiam placere est ratio, cur res sit pulchra: & ipsbmetiu-dce fabri murarii sit perant in hoc Adversarios nostros , qui nec
discernunt quod illi vident, & negant etiam quod illi compe-
sq, Secunda jam pars probatur. Pulchritudo vera distinguitur a pulchritudine apparenti: sed pulchritudo apparens, dicit
bonitatem , quae per errorem iudicatur esse bonitas, cum in re non sit: ergo pulchritudo vera dicit bonitatem, quae cum veritate iudicatur esse bonitas , quia in re talis est. Hinc intelligitur, quare plerumque homines unanimiter hoc pulchrum dicant, illud vero minus vel magis pulchrum vel etiam desernae . Plia stilicet non est neque maioris neque potioris partis hominum, errare in judicando de objectis, quae prout rea liter senti
cognostantur : ergo partes in rebus omnium lensibus sti ediis, quae Praeseserunt eam inter se connexionem , quae non Potest non cognosti ab iis, qui illas intueantur, eiIe magis vel minus secum ipsis Sccum toto convenientes, non misit ni non censeri reddere magis vel minus pulchrum totum corpus. Hac ratione pulchra dicitur machina composita limul ac cognoscitur ise ius constructio non Elum apta ad finem intentum, sed etiam concinne disposita , secus vero in Brmis habetur & contemnitur. Atuae quia corI Ura naturaliter
organica , ut illa animalium , fiant Divini Artificis opera & omnes ipsbrum partes explicant dispositionem , quae non Qtum recundat in singularum , ei sectionem , sed in illam etiam totius, generaliter pulchra dicuntur, si secundum se considerentur: magis
442쪽
autem aut minus pulchra,. si inter se conserantur; Tunc enim ob. jiciuntur ea quae in aliquibus sint peccata ut ajunt naturae , quia naturales etiam caquae , Deo si volente, ad illorum productionem concurrunt, quae aliquando invicem se perturbantes , persectionem operis in pluribus vel paucioribus partibus impediunt .
ARTICU Lus IIL Objectiones contra primam partem ss. I. OBjicitur. Homines mutant quotidie Qrmas habitatioanum mensarum portarum senestrarum vestimentorum, Omnium denique quae ad victum vestitum & usam humanum pertinent, ita ut quae olim placebant iam displiceant,& viceversa: erisgo horum saltem pulchritudo dependet a mero hominum arbitrio . Probatur consequentia. Mutare illas Ermas est exercite dicere illas non esse amplius pulchras: Sed si pulchritudo esset independens ala arbitrio, X hominum opinione, non possemus sine falsitate illas.
dicere, non esse amplius pulchras r ergo.
Reo; conc. antec., & nego conseqm. Ad prohationem diae maj.: mutare illas sermas, est dicere, illas non esse amplius pulchras secundum quid, & comparative ad alias sermas &circumstantias, conc. maj., non esse amplius pulchras simpliciter diabQlute , nego mas Minori applicatur eadem distinistio, & consequentia ne- gatur. Distinctio ostenditur legitima exemplo ciborum . Omnes iIll , qui conferunt ad conservandam sanitatem, sunt boni, & ut tales hinentur ; Nihilominus in certis circumstantiis, ut divitiarum majorum vel minorum, has potiuς escas adlii mus quam- illaS . Certe quas rusticus amat, respuit civis, & quibus civis vescitur , non utitur pirinceps. Simile quid aceidit in obiectis rebus . Omnes in se pulchrae sunt . cum bonae in se sint, sed pro circii antiis diversis alias amamus prae aliis . Quod siquis neget esse pulchias illassormas, quae in veteri aetate dicebantur pulchrae, hon aliter intelligendus est, quam intelli tur civis , qui dicat non esse bonum cibum rusticorum , scilicet in sei su quodam comparativo , non vero ab luto. Sicuti enim siquis negaret, esse abselute bonum cibum , quo multi utantur , sed ipse pro circumstantiis suae conditionis non
. utitur , evinceretur erroris ah ipΕmet ipsorum usu apud alios: ita siquis neget, esse pulchras ab lute sormas olim usitatas, re
sutatur ab illis, qui iisdem usi sunt. Philo phus etiam suadere posset iudicium illud abBlutum esse erroneum , inserendo abii. , qu Pulchra ab ipsis conceduntur esse , pulchra etiam es
443쪽
se ea quae illi negant , propterea quod in utrisque InVenitur com Positio ex partibus , quae habent eamdem , vel parum dissimilem rationem secum ipsae, & cum toto .s6. II. Objicitur. Saepe accidit, ut quid uno tempore dicatur Pulchrum , alio vero negetur, vel ab his eodem tempore laudetur & siuspiciatur, ab illis vero vel nulla dignum laude cemseatur, vel forte etiam de pluribus accusetur. Testis est Soretiis apud Trevolitanos ci) vidi de se adjudicatum praemium ab Academiis dissertationibus plusquam mediocrcibus, aliis neglectis longe melioribus . Tullius laudavit tamquam concinne dictum a Timeo ha) qua nocte natus Alexander esset , eadem Dianae Ephesia templum Magrasse , minime esse mirandum , quod Diana cum in partu Ulympiadis adeqse voluisset, abfuisset domo , quod Plutarchus 3 vituperat tamquam insulsum di frigidum. Si aliquos audias, Tullii dictione nihil est praeclarius, sive oratorem agat sive philosbphum . At aliter olim censuerunt Seneca ) , ct Auctor de causis corrupta ι quentiae , qui communiter creditur Quintilia
nus, & risti s) qui apud ipsum Quintilianum , iudicarunt pla-
rimum in eo virtutum , nonnihil fuisse υitiorum , quos nou pauciusque ad haec tempora sequuntur , qui Plinium in laudatione Traiani, Senecam in quaestionibus philosbphicis Tullio praeponunt. Si quovis tempore Virgilius laudatus est, reprehensus etiam atque contemtus est. Caligula olim noluit ejus statuas in bibliothecis Romanis, cum in eo doctrinam & ingenium desideraret: propius nostris temporibus Joannes Ciam poli reserentibus Anto
prehendebat et recentius Hai duinus negavit opus quod sin nomine Virgilii vulgare est, esse opus aurei saeculi . Quam multi ex una parte Aristotelem celebraverint tamquam Philosbphiae ornamentum , & quot ex alia condemnaverint tamquam ejusdem
Probrum , docebit Benedictus Aletinus 8 . Quot laudes in Cartesianam Philosi,phiam maiores nostri saltem est qui contulerunt Omnia profecto , sic Henricus Morus scribebat ad Cartesium , tam concinna in tuis philo phia principiis , dioptricis o meteoris , tamque pulchra At ipsis, naturaque confina sunt, ut mens jucundius vinoptaret, titi quo spectaculum : & Mersennus ad Gisbertum Uoetium ausus en de Cartesio dicere, vix credam ulli mortalium majorem rerum naIuralium cognitionem a Deo tributam. Quem autem E e e a Vicc-
444쪽
viceversi enassiem contemtum nostrae aetatis Physici & Met physici passim non declarant, excepto illo ex Trevolitanis, qui ad annum ips8. ipsem appellavit, ci) sana philosopbia fundatorem: ergo pulchritudo dependet a silo hominum arbitrio. s . . Resip. cone, antee. & nego conseqm. quae nullo modo dA .stendit. Quae enim legitime insertur est. ergo pulchritudo , Prout affirmatur , non Qtum importat in sua notione bonitatem rei , sed etiam cognitionern de eadem honitate , & rursus veracitatem aientis vel negantis de re aliqua pulchritudinem; Multae enim positi ni esse causiae, quae aliquos inducant ad mentiendum more vel impudenti uim vel pli istarunt , qui cum omnia ha
heant in se aliquid mali, vel fini alicujus mali occasio, quidvis sicile laudant tacitis malis, vel vituperant bonis dissimulatis.s8.. Sed hujusmodi caussis omissis , quot aliae sunt, quae DoLsint impedire cognitionem, Du iudicium conforme ipsi objecto, totidem esse possunt, quae varietatem inducere possunt in judiaciis hominum, qui veraces sint, circa pulchritudinem alicuissobiecti . A liquas eleganter expolivit Andre a r multas deinde curiose exquisitas persequutus est Diderotius 3 qnas in com- :pendium redegit Formeius s43. Atque tales sine controversiae istant praeter hebetudinein mentis. & impersectionem sensitum , iignorantia e facilitas rem totam aestimandi ex apparenti Q lum cortice: de Elus exercitii in hujusnodi iudiciis: praejudicia natae ex consuetudine legibus educatione alii siue . quae ad praesentiam 'alicujus obiecti excitant tales id a s. suae illius philan ritudine in
non permittant advertere e perturbationes animi, quae Perseditones in artificiis maxime Ohvelant, si sint eorum quos non ama
mus : sin eorum quos diligimus , has dumtaxat detegunt. Sicati enim oculus, inquit Pilla vicinus et , ita thiel ledhis duas hahet conspicillorum species'. al eram quae objecta amylificat , alteram vero quae illa mirifice imminuit. qu. tius addatur tertia de vitris coloratis, per quae omnia eodem colore insem conspi. ciuntur . Hinc autem non fit, ut pulchritudo vera non dieat ordinem ad bonitatem realem, sed Blum, ut haec non sit alicui apParens .
445쪽
Argumenta pro tertia parte Ertia pars, bonus rerum gustus consistit in judicio, R quq intellectus discernit realem bonitatem etiam quantum ad mintrias rei partes, probatur usic. Potiri bono rerum gustu, S probe rem aliquam callere, aut scri in re aliqua judicio pollere, vulgo reciprocantur: Atqui probe rem aliquam callere aut acri circa illam iudicio pollere, est habere judicium. quq intellectus discernit realem honitatem etiam quantum ad
6O. II. Qui accusan hune vel illum auctorem mali gustus in literario aliquo onere , dum rogantur, ut hoc ipsem sensibili aliquo argumento nobis. qui id non dignoscimus , clemonstrent, audimus statim diversa in illis minuta vitia animadvertere vel in disi ositione, vel in expositione, vel in alia ex partibus minus conspicuis, & quae proinde obria non siint iis, qui in ea disciplina minus experti runt. Similiter novimus Scriptς, res aliquos vel artifices magnum sibi nomen comparasse aliquo insigni opere , quod tandem protulerunt post alia vel mediocria, vel etiam mala, scilicet quia tandem acquisiverunt acre iudicium quod adverteret minima etiam , de qua Ous prius soriasse ne coisgitaverant quidem : ergo bonus rerum gustus postulat hujusmodi distinctum judicium .. Q u6i IlI Gustus qui pertinet ad intellectum , de qua hic est sermo dicitur per analogiam a gustu. qui pertinet . ad sensum qui habet pro objedio eibum & potum t sed gustias qui perti-
net ad hunc sensiam, non est nec dicitur bonus , sed malus ti obtusus, quando non asticitur a 'cibi potus qualitatibas. quae propter suam tenuitatem minus intenta sunr : ergo etiam gustus , Pi pertinet ad intellectu in non est nec dicitur, bcinus , nisi irmn- 'cio discernit etiam minimas objectorum partes . Belletus in suis
de gustu reflexionibus apud I revolitanos i) observavit ima hanc analogiam inter gustum , qui est sensatio, & gustum qui est in
6a. IV. Suadetur ex aliorum testimoniis, qui vel tacite vel expresse in sitis de hac re vel definitionibus vel cli ciuisitionibus sententiam nostram includunt. Itaque Bussierim sttetur se inuties
446쪽
aiidivisse i qui diectent honum i ustum eonsistere in imitatione accuratissima naturae , an expressione felici illius , quod verum est & genuinum , in penetratione mentis acute etiam minima Perspicientis 3. quae omnes loquiniones aperte mihi sitffragantur . Camillus Ettorri in sito De Bbno gustu commentario Italico
hunc definit ca) Judicium directum ab arte. Citatus Muratorius ait 3 bonum gustum anesiare pol,mus disicernere optimum : & althi , posse judicare de impense non bus O persctionibus scient arum θ' artium ad illas fugiendas ct has procurandas . idem credit Giber tus cs dici communius. Baudorius apud Trevolitanos i 6) inter
IIultos modos, Aribus insu in oratorie describit, hos etiam ha
bet , Bonus mstus est rectum dictum , quod reiicit quicquid actrem non pertinet. Troubletus apud eosdem 7 dicit ede sudicium versans circa obiecta. quae delectent. Florianus Datham. vult i83 bonum gustum esse felicem imaginationis essenwn sepius inop rimis obiectis exercita, qui menti Meliter assistens sae ratiocinii jub iis praesidium is dignitatem rebus decernit. Haec definitio nobis favet , quatenus gustum vult esse iudicium veram de qualitatibus seu partihus obiecti. Quod autem postulet etiam celeritatem judicii, quae excludat ratiocinium, hoc equidem non requiram. Qtiis e nim dicat carere hono gustu , qui post maturam considerationem iudicium situm exponit circa aliquod objectum nihil discrepans ab illo. quod statim alter pronunciet Z Nihilominus ante Dal- hamum idem attributum cens ait ad notionem gustus pertinere acetus de la Riviere Episcopus Trecensis in sermone de Cusis habito an. IIs r. in primo conventa Academiae Scientiarum . quam Nanceti conitituit Stanislaus Rex Poloniae , dcq ux Lotharingiae, laudato a Trevolitanis 9 & deinde iterum edito an. I s , in Primo tomo Commentariorum hujus Academiae: Hic enim cle-
finit gustum esse facilitatem primo quasi obtutu dignoscendi palchrituantem iniri, de qua agitur, scilicet inquit vim S alacritatem ingenii, quae comprehendit connexionem singularum par-eium cum singulis, & omnium OpΥrtunam distributionem ac formam, quae venitus satisfaciat intelligenti hus. 63. Confirmatur ex eo, quod non raro videamus homines mediocris vel minimi ingenii sibi plaudere cum aliorum risu
de bono gustu, ct contra homines ingenii singularis, nulli fere
447쪽
homo num hune concedere, quia nimirum primi incapaces fiant aeris judicii ad gustum requisiti: secundi vero quia plus nimio perspicaces sunt ia
Tulcbritudo non es objectum particularis potentia , qua disingvi debeat in bomine ab ipsius potentiis tam spiritualibus , ut intellectu ct voluntate , tum materialibus , ut quin-Me sensui vulgo notis .
M. D Ropositio est contra Hutchesbnium Plii Iosbphiae Mo- L ralis Professorem in Academia Glastvensi, qui statuit admittendam elle determinatam quamdam potentiam ratione nostra ab omni alia diistinctam, cuius proprium objectum sit pulchritudo: hanc ille vocat sensiam internum pulchri ἔ. quemadmodum pariter admittit aliam particularem potentiam , cuius objedium sit bonitas , quam ipse similiter distinguit. in anima , &vocat sensum internum boni. Haec ille habet in sitis inquisitioni- , bus in originem idearum , quas habemus . de Pulchritudine θ viriu- te, quas ipse Anglice protulit, & cuius versio Gallica sipra quartam editionem ficta prodiit in duobus tomis Amsteloda- mr anno II u. Ipsius doctrinae. quod pertinet ad pulchrum , ' epitomam quamdam asserunt Galli Eneyclopaedistae ci & Fo
6s. I. Probatur. Qui statuit pulchritudinem esse objectum particularis potentiae distinctae ab intellectu & voluntate , &quinque sensibus vulgo notis supponit opinionem illam aliquorum Platonicorum, quod pulchritudo sit particulare quoddamens, quod per modum sormae cujusilam inhaeret rebus & gratiam ipsis conciliar: ialtem incumbit illi onus assignandi attributa aliqua propria hujus obiecti, per quae appareat non posse esse objecturn neque intellectus neque voluntatis neque ullius ex Potentiis quinque sensuum, aliter temere illud statuit. Atqui ea Platonicorum opimo .est certo falsa, ut in serius ostendam : a tri Suta autem propria huius obiem non assignantur : ergo falsim est pulchritudinem ei Ie objectum particularis potentiae, vel saltem temere id statuitur. x 66. II. Pro
448쪽
aci struendi huiusmodi potentiam , cuius objecitiam sit Dalchritu- do, ut constabit per examen eorum , quae Per authore In Praecipua sunt. Primum sit . Ohielita faciunt in nobis impressiones neceΩsario gratas vel necessario ingratas, quin scilicet id directe pendeat a nostra voluntate, secl silum indirecte, quatenus volumus 9uae grata accidunt, & haec procuramus: contra vero nolumus ingrata , & ab his avertamur quantum Possumus : ergo Pul'
chrum eli obieetum sensus clijusdam particularis , qui est intra
scendit Consequentia legitima haec est, ergo objecta habent vel non habent in se , quod per sui cognitionem delectatione Ietcontra molestia aut horrore nos afficiat.
his excitantur, sunt necesIario gratae vel ingratae, nec quod gratae sint vel ingratae . dependet a ratione propria cujuscunque sensias externi , ut a colore sonitu extensione & similibus , sed dependet ab ordine regularitate imitatione & simit bus proprietatibus vel harum contrariis , quae non stat objecta sensuum eXterno ivm : ergo hae proprietates sunt objecta alterins sensus interni. Resse. transeat prima antecedentis . pars, & omitto fecundam Nam vera illa est, si significet rationes coloris Enitus & silmi - lium abstracte sumptas non esse nec gratas nec ingratas; at in sensu. abstracto hae non sent obiecta sensium : Falsa autem est, si loquatur de tali colore, talisbia tu, & similibus; Nam hae sunt Teipsa per se occasio ideae gratae vel ingratae ex parte sua . Sscylacet color vividus bene videntibus , displicet lippis . Tertia tandem pars antecedentis sic dis inguitur, gratas esse vel ingra- . tas ideas illas dependet a praed et is proprietatibus . tamquama qu busdam par tral bus conuitionibus , condodo ; tamquam aselis conditioni hus illius jucunditatis vel molest ae, nego ; Nam ex dictis ipse color vel Qnitus est partialis caussa , quod illae gratae sint vel ingratae Et nego consequentiam ; Nam legitima consequentia est: ergo hae proprietates , ordo regularitas aliaeque similes, sunt obiecta ficilitatis intellectivae , quae reflediit DPra ea , quae per senius immediate Percipiunt r. . .
449쪽
Tertium sit . Non admissa in anima hominis saeuitate determinata ad percipiendum pulchrum in obiectis, non restat nisi facialias cognoscitiva utilitatis objectorum: eris quae non cogno. scentur utilia, contemnentur, & ingrata erant : Atqui hoc non aceidit : Nam ne barbari quidem solas amant casas , & regias sedes abhorrent, nec ea universaliter , quae deliciae via luxus
nuncupantur, negliguntur communiter aut contemnuntur. Ergo datur ea facultas.
Resp. nego antee. Restabit enim 'cialias intellectiva boni in se, & attributorum , quae ad ipsum quodammodo componendum amice conspirant, qua posita non relinquitur, id homine Iocus soli amori in bonum utile. Omitto alia , quae multo laxiora mita visa sum.
450쪽
iis quae pertinens ad notiones pulchritudinis piritualis st corpores .
PHebritudo spiritualis bene definitur bonitas intrinseca entis spirituissex pluribus diversi perfectionibus quodammodo coalescens , tua persevi cognitionem delectat. Robamr quia in proposita pulchritudinis spiritualis definitione characteres omnes supradicti q. a . , qui pertinent ad notionem pulchritudinis generieae, elare exprimuntur, α convenienter limitantur ad particularem speciem , pulchritudinem spiritualem. Illam confirmat S. Basilius dicens: I Pulchra es omnis anima qua in bene temperato tammensi propriarum facutiatum con-Aderatur, quandoquidem illa verba bene temPeratus commensis facultatum animae, prout ab intellecta consideratur , praese- serunt tum bonitalcm intrinsecam , tum plaralitatem persectionum, tum ordinem ad vim cognoscitivam . Eidem sit magatur
etiam S. Thornas, qui definit pulchritudinem spiritualem esse Proportionem inter actiones entis rationalis secundum ductam rationis peractas; dicit enini , a) Pulebritudo spiritualis in hoc eo n- fit, quod conversario hominis sive amo' us sit benσ ρroportionata δε-cundiam siritualem rationis claritatem, quibus similia habet alibi ca) . Apparent enim in illa sussilienter characteres citentiales pulchritudinis spiritualis, sui quoniam nobis non innotestunt nissper actiones externas, ideo de illis fit mentio. o. Definitio pulchritudinis spiritualis in genere contrahi potest per proprias climrentias ad finSulas illius species, ex quibus primariae sunt moralis , & n moralis ex supra sit . dictis. Ita ad definitionem pulchritudinis moralis actionum humanarum spectat ea illis intrinstea bonitas, quae constat ex qmnibus proprietatibus