장음표시 사용
91쪽
dem tandem sunt bona etiam utilia ; Nam illis utimur ad omnia , quae cognoscimus & volumus, I ) Omnia , . sic s. Augustinus ,
adscientiam eognoscimus , ratione cognoscimur , σ tan en etiam mina ratio inter illa numeratur , qua ratione cognoscimus , os eateris per liberam voluntatem utimur , etiam ipsa libera volunIate per eam ipsim uti nos possumus.
I3 I. Rursias Praemia , quae olim Grescia proposuit in tot celeberrimis diversi generis ludis & quae praeclaris operibus ad aliis
quam vel scientiam vel artem Pertinentibus hoc tempore pio mintur, relate ad illos , qui se exercent, ut illa consequantur , hahent rationem alicujus finis , adeoque boni , naturaliter saltem honesti & delectabilis, & utpote cono iacentia ad eorumdem honorem , etia in honi utilis: quae utilitatis ratio splendidius etiam apparet relate ad Respublicas vel Principes, qui ea constituerunt conferre ad facilius impetrandum ah hominibus exercitium , quale actscientiarum & artium incrementum expetunt. Ubi observare est exercitium, quod est finis quidam relate ad principem , sive agens universale&ui perius, esse medium relate ad homines singulares , sive agentia particularia R inferiora. Nisi placeat dicere exercitium , quod est respectu agentis particularis medium ad unum finem, scilicet praemium, teste respectu agentis universalis medium
ad alium finem , se licitatem Reipublicae. Quod satius est, quia
magis convenit finem universalioris agentis esse minus obvium, &quasi longius positum fine particularis agentis , ita ut siquid reo eiu hujus est medium , multo magis sit respectu alterius .i32. Praeterea tolerare labores militiae , & mortem ipsam in bello contra hostes Reipubscae, honesta moraliter sint militi-hus . & utilia pariter, tum sibi ad gloriam , tum Reipublicae alquietem , dc quatenus haec obversari illis animo assidue selent, ju. cunda etiam si ni. Hinc vel tui ax oma quoddam habetur illud Horatii, a Dulce o decorum es pro patria mori. Ubi animadvertere possitnriis actiones, quae redundant in communem generis humani util. tatem , generali & constanti ejusdem consensi e haberi ut honestas , & experiri homines quasi naturalem inclinationem ad illas exercendas, ut ad I beralitatem , justitiam , fidem, mise- ricordiam , uno verbo amorem proximi: S quando ad Reipublicae felicitatem tuendam opus sit aggredi aliquid difficile, allicinaue.
92쪽
habentur pro turpibus: nosque proinde ab illis ut ab avaritia . injustitia , perfidia, crudelitate, implicientia , sela pariter impet
I33. Τandem non solum certum est , actum aliquem moralitet honestum este etiam in se delectabilem . ut patet in desectatione , quam quis de suis bene di praeclare gestis se scipiat, quae non acquirit esse delectabile bonum per est tuam ipsi supervcnientem delectationem , sied per se ipsa tale bonum est, . nec negari Potest' eim simul honestam moraliter: sed assirmare Briaist gemmaliter possit. mus cum Pallavicinosus e id propugnante ci), omne id , qu sine controverita est bonum moraliter honestum, ut quaevis .virtutes Propriae vel intellectuq vel voluntatis, ceu scientia & pietas , euhetiam honum delectabile ea delectationis specie, quae rationalis est , quemadmodum docet experientia illos qui . his student, dc vulgus ipsum confirmat adprob3ns , ut sapienter excogitatam. a Prodico fabulam, quam ex parte refert Xenophon a , α ex laoe Tullius 3) de Hercule, qui in bivio constitutus aggreditur iter per viam ab omni sensibili de lectatione vacuam , &oppositam illi il ad quam Voluptas pelliciebat, sed eam tamen, iri qua missu laetari de praeclare gestis, di cum hominibus honestis vers ri , di . ad aetis simam beatitatem pervenire. Evidentius communis haec existimatio se manifestat in iis, qui alicuius vitam ad norinam Virtutis cli- rectam contemplantes, illum aut invident, aut laudant sero agnoscentes, & fatentes etiara Sardanapali & Heliogabali adesse delectationem intellectualem potiorem sensili, cujus gratia, cum hanc viderent abesse ab exercitio quarumdam virtutum , ut miserico diae, temperantiae, & sertitudinis, has imprudentes contempserunt aut neglexerunt. Quod autem bonum maraliter honestum sit simul etiam utile, non istum quisque jam lumine Fidei illustratus fatetur, agnoscens in hac Qta honestate conducentiam ad beatitatem tum naturalem tum sepematuralem, sed multi etiam ex Ethnicis Philisephis palam docuerunt. Sie Panaetius apud Tullium , qui eum sequitur . sa) se, restatui es nihil si' utile , quod non idem honesum , nihil honesum , quod non idem iniis fit , negavitque
ullam psem maiorem. in istam hominum invasisse , quam eorum os
nionem , qVisa distraxerint . quesbus similia alibi dixerat . cs 13 . Ventiniam ad secundam propositionis partem , quod stiliscet possit aliquid esse actu honestum , quin actu sit, utile aut dele-
93쪽
ctabile . Haec pars statuitur contra veteres , quos sequutus est Tullius , qui, ut modo audi Ulmus , contrarium docuit. Ex philosophis, qui deinceps extiterunt , plures pariter usque ad no- ra haec tempora adversarios habemus . In his Dialia melius ex
prosem propugnat I , auicquid bonesum es , idaem e e utile : neextile quicquam , nisi idem honestum . Hei necti est haec propossitio ca inrum bonum ab apparente in eo dJert Mod illud simul jucundum , fmul honesum , fimul utile si . S. etiam Thomas, aliquando eam clem doctrinam visus est approbare docens vulgatam divisionem Doni in honestum defeetabile & utile non esse divisionem totius in Dartes ut arunt subiectivas , sive divisionem 3 , psr oppostar res , Ied per oppositas rationes, quae proinde rei convenire possunt. γ, ParS . Vivere juxta consilia Evangeliea est actu honestum : sed non est actu utile, nee delectabile; Ex si e enim suturae Post hanc vitam utilitatis & delectationis ea vita suscipitur & sustinetur : ergo non omne quod est acta honestum , est etiam aera utile & delectabile. II. Si omne quod actu moraliter honestum est , utile actu &delectabile etiam esset , plusquam rari essent, qui ab hac honestate discederent; sed contrarium quotidie evidenter castat et
III. Si nihil est utile, quod idem non sit honestum , jam dicendum erit vel fures mentiri, dum pecuniam per surtum stibi tam profitentur sibi utilem esse ad multa vitae commoda , vel si veraces habeantur, habenda erant furta inter actiones moraliter honestas : sed haec sunt contra ipsum communem sensum: ergo. ARTICU Lus II. objectiones.
136. Objicitur. N Raemia ab hominibus proposita aliquid
L praeclarum operantibus reducuntur in
Gloriam humanam; Sed haec vel non est bonum, vel certe non est bonum moraliter honestum t ergo probatio ex hujusmodi praemiis petita pro bono , quod habeat coniunctas in se rationes boni honesti delectabilis & utilis nulla est. Minor probatur , & primo quod gloria humana non sit bonum sic suadetur. Aliorum hominum laus, in quo consistit Gloria , est quid nobis prorsus extrinsecum, nec nos intrinsece perficiens: ergo cui bono Gloriam
94쪽
terrenam appetere Z Verum quod non sit bonum moraliter honestum plane demonstratur , quia operari ex fine acquirendi gloriam est culpa, quam Christus Dominus vehementer reprehendit O, & ipsi Philosophi contemnunt. Sic Chrysippus & Diogenes Babilonius ejus auditor ca) d tracta utilitale ne digitum qummbone fama causa Dorrigendum esse disebant , quibus ev vebementer Unsentior , inquit M. Cato apud Tullium . Sie Tullius ipse dat ι , nibri in se habere gloriam , cur emtatur : & hominibus im persectis tribuit i, qua habet formam bone satis o Amilitudinem . iuod si ipsam honestatem undique perseum cI absolutam pini με
viderant , qu'nam gaussio complerentur, cum tantopere ejus adumbrata
opinione latentur. Idemque narrans Demosthenem testatum fuisse
exporiri se delectationem quamdam ex sesurro mulierculae in aurem alteri dicentis, hic est ille Demosthenes , ipsem leviculum appellat, & aeriter mordet dicens s , apud alios loqui videlicet didicerat , non mutium ipsi secum .
I37. Resp. concedo vel permitto mai. : & nego min. Ad cuius primam probationem dist. antee. ; Gloria est qiud nobis extrinse-chm, secundum quod dicit de laude aliorum, qone antec. , se cundum 9uod dicit de possessione huius laudis per ejus cognitio'nem , dc inde provenientem delectationem ι, nego antec. , ct con seqm. Gloria humana oemsiderari potest , tum prout bonum a no his nondum possesIum , ichoc modo est quid nobis extrinsecum , quemadmodum sunt pleraque praemiar tum prout g nobis jam ac quisitum,& hoc modo est quid nos m gno re delectans, atque in trinsece proinde perficiens. Atque quia gloria, viae. secundam ratio nem expeti potest, est quae habet rationςm praemi, quatenus est i stificatio nostrae excellentiae in bene operando, ideo honeste appe
titur . Quare quando Tullius visus est sibi videre similitudinem honestatis in gloria , deceptus fuit ex eo , quod non distinxerit glo-r am , quae fundatur in nostra persessione intrinseca ab alia , quae hoc sundamento neglecto solis aliorum lau*bus coni ta est. Haec quidem similitudinem , sed illa praeter rationem boni delectabitis formam etiam habet & realitatem honestatis. 338. Atque si bene omnia pensemus , huiusmodi Gloriam primum dicemus esse ex bonis externis nobis a Deo authore naturae
propositis, & ad incitamentum virtutis ordinatis. Alia prosteri externa bona longe minus rationem praemii bonarum actionum habent, quam gloria. Illa enim inveniuntust possideri etiam ab
95쪽
immeritis r at haec sulos dignos sedula inquirit & comitatur. Illa pro ma paucitate non nisi paucis distribui possunt; & quando uni
concedantur , alteri adimuntur et haec inexhaustam habet ubertatem ad omnes ditandos. Illa e re communi generis humani non erat haberi a plurimis: haec quo plures assicit , eo beatiorem reddit humanam Rempublicam. Illa amitti pro renim humanarum vicitas udine facile postant: haec adversis ipsis Qrtunae casibus amplifi-catur potius & magis confirmatur. Illa tandem intra angustissimo ς hujus vitae limites coarctantur: haec vero laneri in memoria homi- aium Q perstes immortalitatem Gam seis possesseribus communicate Horum testes appello historias omnes tum fabulosas, tum profanas , tum sacras, suae qui uid fuit hominum virtute praestantium , etiamsi calamitatibus amicti fuerint & attriti, repraesentant non silum post mortem , sed etiam dum viverent ab omnibus, paucis sertalde exceptis, qui illos oppresserunt, amplissimis laudibus cm Iebratos, ita ut omnino verum sit, quod habet Tullius ci) Abee
Iarao gloria , etiams twid non aga, , virtutem coninavitur.
Gloria igitur est Bonum in se, quod nabet rationem finis . oesus cum promium fit, ut appetatur propter se , & non pro 'pleraliud inepta quaeritur de illa i cui bono, ut Hsius declarat Palla vicinus , caussam gloriae egregie contra hujusinodi oriectioneri, propugnans ti& jam olim contra citatum Chrysippum aliij cle quibus issi meminit Tullius statuebant, ese hominis ingenui velis Kne 'aui, isnis. Habe=rop. er res, ipsem , non propter V m . Actsec clara Z-d nsebalionein clieo in prosequutione gloriae humatana idae ei Abnse intrinseca , nec rationem habeat internii demeriti quie hqn constituatur tanquam finis aisqnisi sed tam fiam fimi niti inuit: seu non ordinatus ad Deum e habetur culpa di vitium in operatione humana , quae malestialite etiarii Bbha fit, quemadmodum Propria vita. &ipia etiam cae-
est mollaudi , ehuetidi Dω auctori natura, . dum quae naturae conventutis e studemus ves- vel conservare . Pitisecto sine . hoc mestivbm heste non amari elatum est ex 'pueris . qui vitam
96쪽
I o. De iis igitur , quae fiunt unce propter gloriam terrenam adipiscendam est Evangelca.redargutio hypocritarum ; in qua tamen contra illos, qui a ratione boni exclud in t gloriam humanam, notandum est illam ibi affirmari ei se bonum a Nam vocatur merces operum , quae ex eo fine facta suerunt, etsi merces unica , quam scilicet non consequetur ulterior merces apud Iair m . qui in Calis. β , quia ad illum ordinata non fuerunt. Li limc Xaneti Patres . &alii Persectionis Magis ui , quorum aliquos profert Cornelius a I apide in citatum locum Marinaei, fugiendam esse docent humanam
glorjarmi, tamquam vanam, hoc eii non conci retente in ad aeternam
felicitatem, & etiam pernicios m , si inducat ad actus inuidiae, aliorumque vitiorum . Quoties enim scelera constituantur medium ad gloriae acquisitionem, dubitari non potest hanc simul cum illis detestabilem esse : si tamen gloria dicenda est Quaec timqtre hominum deceptorum laus, quae serius ocius non stilum conticescet, sed in maledicta & convicia commutabituro nominis infam .am sempiternam. 4 - Ceterum gloriam , quae ex virtute provenit esse bonum
delectabile verum & stabile, quod licet honestiis ine exquirere , eosque qui id faciant, magnanimos elle . pluribus demonstrari Potest, quae complexus est libris quinque de Gloria inscriptis Hiel o Nymus Osorius Tulliani sermonis celebris imitator . & pressius Layman ci). Brevi dicam id Paderi a sellieitudine communi homimum gentium omnium & aetatum eam acquirendi & conservandi. In quo Bumerius cain agnoscit effectum quemdam Divinae Provi dentiae , quae ad Peragendas praeclaras adtiones in bonum generis humani , hunc etiam stimulum adiecit , ghillum & desiderium gloriae apud homines , etiam pro tempore , suo certi stamus ain Plius nos cum illis non futuros . Quam opinionem iterum deinde Propugnavit 3 contra Auctorem Diarii Sapientum, qui de ea, ipsum reprehenderat . Tullius ipse est ex iis, qui in sua , quae extat epistola ad L. Lucceium cs historiarum scriptorem ardere se dicit cupiditate gloriae incredibili, ita ut audeat ab eo petere, ut in sitis gestis ivehementius etiam ornandis, quam sentiat, leges ipsas historiae negligat: quae quidem petitio iniqua est , non Vero consessio illa Demosthenis, utpote ingenua declaratio suae cujusdam affectionis necessariae . Melius idem alibi de gloria meditatus , cum viderit eam ce) esse consentientem Iaudem bonorum , incorruptam v9K c
97쪽
eem bens iussicantium de excellente virtute . quae conformis est Dei ipsius judicio rectissimo , conclusit , quia recte factorum plerumque comes est, non esse bonis viris repudiandam , quin i mino ad eius acquisitionem novos quasi stimulos admovit , ubi dedecus, quod est quid oppositu ni gloriae, ostendit longe majus malam esIe , quam quemvis dolorem, quem vult I n'n modo non recusianaeum . sed ultro appetendum ,subeundcim , exeipiend ιm Potius quam illud . Idem due plane persuadet ipsbs philoiplios, qui gloriam contemnenam praedicabant, stilla ejusdem opPetentes , quoniam observat a in bis imis libris, quos scribunt dr contemn rnda gloria , sura nomi na inseribere . Suadet rursiis lingularis admiratio , qua illos iuspicimus, qui eam , quae in terris acquiri potest , ex motivis superna- εturalibus aufugiunt: & methodus Ecclesiae Catholicae decernendi Publicos etiam in terris honores iis , qui beatitudine caelesti iam potiuntur: tandem rem omnino certam facit, quod striptum est 3 Curam habe de bono nomine, &promissio Divina publicae laudis inunsversali Judicio , ubi manifestatis ipsis consiliis cordium , Laur
1 a. Contra secundam partem propositionis I. obiicitur . Uti-litas quam sequuntur male operantes , falsa est & sucata utilitas 3Nam utilitas vera est , quae tendit in finem dignum natura rationali qua tali: ergo turpes operationes ex hoc ipso quod turpes sint , dici nequeunt vere & proprie utiles. Resp. nego an s. Notio utilis ex dictis q,sa. γ postulat in portiCnem medii ad finem intentum a natura cognoscente, qui utique debet esse at quid per se honum scilicet vel honestum vel o
lectabile, non vero necene est ut lit bonum tantummodo honestum .
l. lI obiicitur. Ratio utilitatis & deleetationis sita in animi tranquillitate, test mon o bonae conscientiae , dc ipsa iucundita e speratae gloriae sive terrenae . sive caelestis nunquam sejungitur ab exercitio viminim inciralium t ergo nihil est honestum mora-I.ter , quod non sit simul utile & iucundum . Resse nego ans. Aliud enim est quod exercitium virtutum moralium conducat ad tranquillitare in & jucunditatem; aliud est , quod hujusmodi rationes praesentes sint menti Omnibus, qui honeste operantur. Hoe secundum gratis affirmatur pro omni acta virtutis . Certe rigidi Stoici id de se negabant, qui ipsium boni nomen sisti honello concedentes , 'caete a non curabUt: Et sui mallent etiam aeternis cruciatibus addici, quam quicquam in Deum Peccare nullam ex praedictis rationibus videntur sibi relinquere . quam
98쪽
quam respiciant. Praeterea dato , quod hae utilis 2 iucundi rationes adsint animo honeste operant iam , quaero an adversema velint iisdem concedatur, par vis ad exercitium uirtutis, ac habrat ipsis ratio honeni, vel minor e Primum non potes t dici , quia jam - honesta amplius non esset operatio , quς non ueret, si non appareret par cum honesitate utilitas ac delectatio : Dicendum inmir est secundum , iamque hoc satis est ut propter excessiim ho laniatis qui est in mente operantis stipra quamcumque rationem drectaraonisecincludi jure possit , quicquid acta honestiun esit ilon eiIu actu utile etiam, & delectabile . .
Sola bonitas boue satis naturalis idem esae bonitas transcendi nIalis. I . Rohatur. Bonitas transcendentalis sq. ra est holaitas intrinseca omni emi , & Praesicina respectu ad naturam cognoscentem :atqui Bonitas tam honestatis moralis: quam delectabilitatis inon habet locum . Misi respectu naturae cognoscentis , Q iae s ita praedita est appetitia, qai tendat in non elltim morale vel delectabile: bonitas vero utilitatis non et intrinseca ullienti, sed ex extrinseca bonitate finis fit, ut quid boduna utile di- catur : ergo neque bonitas honestatis moralis, neque tibiaitas delectabilitatis, neque bonitas utilitatis sivit bonitas transcendentalis . Atqui his exclusis nulla alia restat bonitas, nili honestatis naturalis : ergo stla haec est bonitas transcendental s. I s. Aliter idem argumentum sic masis declar/tur. Bonitas transcendentalis dicitur illa, quae convenit omni omnino enti: sed bonitas honestatis natura I s , nec alla bonitas convenit omni omni no enti : ergo. Probatur prima minoris pars. Bonitas honestatis naturalis significat convenientiam, quam 'habet euat ente aliqua
se rsectio ab eo distin*a per nostrum modum cogitandi, si sermo
99쪽
sit de bonitate , perquam ens est honum in ser sin sermo sit de
illa , per quam est bonum alteri, significat convenientiam , qaam unum ens habet naturaliter cum alio, quemadmodum habet cauΩ1a cum effectu , vel esseditis cuin cauila , dc pars cum toto , vel totum cum parte et sed utraque praedieri convenientia convenit omni omnino enti; nam omne ens est bonum tam in se , quam alteri q. 93. . ergo bonitas honestatis naturalis convenit omni omnino enti. Probatur secunda minoris pars. Bonitas honestatis moralis ilicit respectum tantummodo ad ens rationale g. i : sed
non omne ens est rationale : ergo bonitas honestatis moralis non
convenit omni enti. Bonitas autem delertabilitatis dicitur Qtum de ente , quod aptum est ad producendam delectationem: sed non omne ens est sic aptum : ergo bonitas delectabilitatis non convenit omni enti . Tandem bonitas utilitatis est bonitas medii ad fi-Γem ergo est bonitas per denominationem a bono sibi extrinseco , honesto scilicet vel delectabili, ad quod altequendum detur in aliquo ratio medii : ergo quod non habet rationem medii apti ad bonum vel honestum vel delectabile , tamquam finem , non habet bonitatem utilitatis: sed sunt, quae non habent rationem medii ad aliquem finem , quem sibi proponat natura cognoscens: ergo sunt, quae non habent honitatem utilitatis: ergo bonitas utilitatas non convenit omni enti.
346. M. Cato apud Tullium credit se evincere Stoicam sententiam , Elam virtutem esse bonum, utens nomine honesti, & sic arguens:. i uod est bonum , omne laudabile est: quod utem laudabile est, omne Ponestum es : bonum igitur quod es , honestum es.
Sed hujusinodi argumentatio sane propositum non evincit : Omitto modum, quo I ullius illius impugnationem aggreditur exclamando , ca) O plumbeum pugionem l id ego planum secto rogando primo, an nomine honesti veniat honestum naturaliter , Mahoneflum moraliter. Si dicat Primum , accipio totum argumentum in confirmationem huius , d qita ago, propositionis. Sin dicat secundum , quod conλrmius est Stoicorum doectrinae, Pro qua arguitur, iam ulterius rogo , an laudabile per ipsum signi licet id , nod habet aliquam excell0ntiam in ordine ad aliquem finem, ut iupra ira definitum est . Si hoc dicat lim negatur major ar-primenti, cum enim honestum moraliter non sit bonum ordinatum ad finem, set ipsium mei sit finis . non est laudabile; adeo- qae salsum est , omne n mum esse lauda,ile . Q rod si ut Cato paul-IO infra explicat. laudabile significat idem ac expetendum, aut Placens, aut probandum, jam cum argumentum transmutetiar in
100쪽
dii a hoe aliud , omne bonum est placens aut expetendum r sed omneri y placens aut ex Detendum est honelium moraliter: ergo omne b ora num est honestum moraliter, manifestam est minorem esse taliam in voluptate sumpta propter se ipsam, & in bonis omnibus existia trinsecis.
n iis bonitas moralis per se , hoe es non dependens a Lego ulla , ne Divina quidem : nec ab hominum opinionibus : nee ab eorumdem conventionibus: nee ab Putilitate vel publica vel privata . I 7. TT AEc propositio planum sectet , cur definitio boni-II tatis moralis objectivae supra q. aa. tradita sit -- na . Illa in ipse sui expositione praeseieri partes distinctim suadendas duas , quia dari bonitatem hanc moralem , quae talis sit per se, M similiter malitiam moralem talem per se , duae Adversariorum classes negant contra communem Theologogum doctrinam duce S Thoma , quos citat Suareg i . Altera eorum , qui dicunt honitatem omnem moralem dependere a Lege Divina: altera eorum, qui dicunt dependere ab humanis opinionibus.
De adversantibus prima propositionis partii 48. G X Adversariis , qui dicebant, ut ait SuareZ a , om La nem malitiam pendere ex prohibitione extrinseca saltem Divina, multos ipse idem, & vasqueg 3) citant & im' pugnant . In his sunt Gersbn , Occamus, & alii Nominales , qui ut habet Pallavicinus omnia referunt in liberum arbiti tum Dei, iis ut adae potuerit Deus prae re odium Dei, ct prohibere a tum chari ratis. Ur se facere ut ovium Dei esset bonum , ct Maritas mala. Quibus ipse Pallavicinus nisi directe contra eos opinsitas proposi tiones cs ibidem statuisset , videri poterat accentim in suo trR-ctatu De Bono , ubi omissa definitione honesti moralis supra q. 33-