장음표시 사용
111쪽
enim sis de caussi accrescere ventriculo,intestini rite cinori δί venis excrement communes vocant materias. has utpote propriam morbi et se tricςm causam fouentes prilis in sinis tm soluendas esse iudican quae in inseriori sunt ventre clystcri, quae vcro in ventriculo,&Veni, ii subtili victu, tum medicamento purgante, quod non soli1 in communes,sed etiam leuientia. propriam morbi marcriam resipiciat. adaugent mox cibum,ut apud vigorem inquit; vires habeat natura, quibus morbo fiat superior. At oppositam sententiam medicinae parcns Hipp. prima sect. Aphor. nos docuit sententia octaua cum dicit, cum morbus in suo vigore conlitterit tenuissimo victu utendum est. Subdit in nona. Codiectari autem oportet, an aeger cum victu sufficiat perdurare ad morbi vigorem: & nunquid ille prius deficiat, x nec possit cum victu perdurate: vcl morbus antea deficiat Sc hebetescat. Gquitur quod in an festius rem omncm aperit. Quibus igitur statim morbus in vigore constiterit, iis etiam Ilatim tenuas vicitus adhibendus est: quibus vero posterius dcbet consistere, iis N in ipso consistendi temporc rarum ante illud cibus subtrahendus, prius vero uberitis victus adhibendus et , ut aeger sufficiat. ob hanc igitur rationcm quaerit Arist. praestet ne nutrimentum augere ab initio. 6c posterilis imminuere, an econtra, clim dicit. VI vero nutrimentum Oerre incipienti, i. morbo, melius es, anposieris 4 rc spondet, posteriorem hanc sententiam Hipp. amplectitur, cum dicit:
An incipientite iam debilitato auus instes aut superueniat. J pessime interpretes, quod Arist. dixit φλιγμ αμ, verterunt febris. quamuis enim dictio haec quandoque pro febre sum, q* ix tur-ardorem qui in ipsa persentitur, quoniam tamen hoc loco supponit febrem adesto sed dubium esse, quonam tempore uberius sit cibandum, dicitque id esse faciendum in οδ principio febris, ne debilitato iam aegrotante superueniat aut occurset, ut vertit Gaza, se . itidi,or bris, esset haec petitio principi j, cum non occursare aut superuenire febris dici possit, quae io ο- w- iam praesens est, sed interpretanda est vox illa proprie inflammatio siue aestus, qui solet in vigore superuenirccx ipso Hi p. I. seist. Aph. . inquit igitur in principio esse uberius alendum, ut aeger sufficiat, ut inquit Hip. io Aph. idem enim est ac quod hoc loco dicit Aristi
Ne debilitato occurset aestus, quibus verbis manifestum efficitur, formam victus ex te poribu sumi, quae ex symptomatis dc nominationcm sumunt, non autem quae a coctione pro qua re intelligenda obseruandum est, quatuor morbi tempora. principium, augmentum, statum & declinationem a tribus desumi, ab essentia morbi, a stymptomatis, & a co- Tempora ctione: tunc enim in statu sebrem dicemus penes cssentiam suam cum postquam incepit, seis. aut Una in Velizinentiam, anticipationem, Ac durationem, addit, maximὲ postea om-siimum ut . nia sunt aucta, vi docuit Gal. tum Aph. la tum lib. de quatuor morb.tem p quod etiam exemplo progrcssus phlegmonis doccbat. Penes autem symptomata distinguuntur te matibus ει POra, ut tunc erit vigor, cum est maximum morbi, & potissimum in symptomatibus tunde illud circa principia Si fines omnia imbecilliora,dicebata Symes eiis moi plomata omnia circa principia Ac fines esse imbecilliora, nempe paroxismos febrium, vi h 'R T'' gilias, dolores, fastidium , sitim. in statu vero omnia haec sum vehementiora, quamuis es- . movitia- sentia morbi multo melius se habeat in silubribus morbis. Distinguuntur postremo tem-TEωνota cum cruda cst materia, cst prinsium: cum vero signum inci- petieae pientis aut debilis coctionis adsit, principium iam transiisse colligemus, augmentumque principium sumere cum maxime coctio completur statum esse,cumque completae signuint,iage iam appareat, statum praetcriisse significatur. docuit hoc Gal. tum lib. de cii sibus, tum lib. de totius morbi temp. verum etiam symptomata in triplici sunt disserentia, prout a tribus causis solent procluci: vcl enim fiunt a morbo per se, vel a natura per se, vel 1 natura Δ morbo simul: quae morbum sequuntur symptomata, palognomonica dicuntur,i. per quos morbi cognoscuntur, bra' nascente morbo nascuntur, augescente augcntur, & i clinante minuuntur. Quae vero ab ipsa fiunt natura dicuntur crisima, qu bd crisim demonstrare soleant, quae sunt ubi natura insurgit disposita iam materia ad euacuationem criticam faciendam expe tendo cxtra corpus,vel ad ignobiliorem parecm materiam,vnde volsoluitur morbus, vel ad meliorem statum reducitur. tertio sunt symptomata naturae morbi, vel causarum eius simul, quae sequuntur pugnam naturae morbis cas causas debellantis, & prout pugna acerbiorcst, vehementiora etiam fiunt sympto-Ia, cumque natura vi sua maxi ina ultimoque conatu contra morbum pugnat,ad haec symptomata redu-ςuntur febrcs ἰQ dolores, quae augentur in generatione saniel. nam haec a duobus contrariis generat Hur,calore naturali concoquente,& piae te maturali putrefaciente,ex com .vit. .pIognost. haec igitur clim ita lint, unde nam Himendam esse de formam victus,puta an potionibus
112쪽
potionibus solis, an potius sorbitionibus,an classiusculo victu utendum sit, de quantitatem cibandita. dicemus. Hactenus omnes censuerunt a statu coctionis citisque vicinitate virtuti compa- '-rata, quod fallissimum esse vel saltem non perpetuum, vel ex iis quae docuit Hippoc. lii, de eoIouem'rat. Vict. in morb.acui. potissimum lib. I. pari. 22. Vbi cuin I. Aphor.8. dixisset,cum morbus in tuo vigore constitcrit, tenuissimo victu utendum cst,in pleuriticis crastiore iii victuna dc es esume- copiosiorem ministrat, quanto morbus magis ad Coctionem festinat, magis vero icnuem
quanto magis distat aegritudo a Coctione. at cum in hoc genere morborum , qui non scr. uant materiam ad unam criticam expultionem, sed paulatim concoctam excernunt, ut inpleuritide,cum os amarescit, oc siccus morbus fuerit, tum morbus pones symptomata est in vigore, ideo tcnuissimo victii Vtendum tunc est, merito dicemus formam victus de qua--0mν istitatem de sumi cx comparatione virtutis ad statum morbi pcncs sumpto mata : id est, a numero illo dierum, quibus aegrotantis robur morbi acumcn de eius symptomata ferre potest. Quod si ob scrvassent expositores Aptiorismorum, non limitassent, quod uniuersi, iit et protulit Hi p. quodque uniuersialiter verum est de vigore penes haec symptomata ad morbos los,qui seruant materiam ad Vnam criticam expulsionem. cum vero tympio mata haec triplicia constituerimus non a Crisimis, quod haec solum in sine status conspiciuntur, nec ab initio cognosci possunt, quod tamcn cst necessarium pro recta victus institutione, neque asymptomatibus ab actione naturiae circa materiam, ut iam docuimus quo fit ut censendum sit a symptomatis indicationem hanc sumi quae moibi peculiaria sunt, quaeque ex pugna naturae cum morbo dependent. haec enim quoniam statim ab initio apparere aliquando sol cnt,ut in acutissimis morbis, propterea ab initio tenuissimum victum inatum de- instituendum docet, ut docci I. de morb.Vulet sicct. r. in princ. unde Ga l. in com. 8. i. sest Ap . non totam causam illius lententia , quod ubi morbus in suo vigore constiterit, te- victusta
Duissimo victu utendum iit, retulit in coctionem, cum id no vniuersaliter esse verum opti- ζζ' me cognosse cret, scd solum in morbis servantibus ad unam criticam expulsionem, non in
aliis non seruantibus ad unam euacuationem ut docuimus ex 2t.& 12. pr. derat vict. finaci ideo primo & per se in castum magnitudinem retulit post aliam subdit a coctione ira telis desumptam, quod tunc non liceat distrahere naturam ad alteram coctionem cibi, cum eo tempore humorum morbum facientium vacet coctioni,& haud ita multἰ, pbst sit euictura. hoc eth quod nobis insinuauit Arist. in hoc problem cum dicit. Ne iam debilitato aestin instet. J dixit η-, quod inflammationem siue aestum fgnificat: est vel o ea caloris vehementia Naestuatio magna, quae siti iuncta, angustiae de agitationi corporis statum illum constituit, a quo formana N: quantitatem et bationis desumendam esse diximus: ex quibus omnibus sit manifestum, male Gazam vertisse subrem, cum in hoc loco φλεγε σια,sit sua moma ipsam subrem insequens. Subdit. Veligitur protinus exteηuandum est, vel ita inrendum. J hunc sensum habere haec verba meo quidem iudicio post uni, quod protinus dixit cile extenuandum , intelligit de iis morbis, qui cum acutissimi sint, statim primis dic bus summa habera accidontia, & summum vigorem,in quibus statim tenuissimo victu utcndum est, ex decreto Hipp. i. Aph io. quibus igitur statim morbus in vigore constiterit, iis etiam statim tenuis victus adhibendus eii quod vero subdita Velita osserendum. J alteram comprehendit partem eiusdem Aphor. quibus vero postetius debet consistere, iis & in ipsio consistendi tempore, & parum ante illud cibus subtrahendus: prius vero victus uberius adhibendus est, ut aeger liiniciat. In prima enim parte victum instituit acutorum& breuium morborum, in secunda diuturnorum, in quibus ab initio ita est offerendum alimentum, ut minus ab eo qui est sanorum, proprius, distinguatur, nisi forte in aliquem incidamus, qui ob ingluuiem ita repletum haberit ventriculum, ut pruno die oporteat ieiunum aut paulo minus detinere, sed haec dies nihil faciet ad formam uniuersa lem instituendi victus in tali febre. Sequitur. Reficerepo e orbitionibus, uuiores emmunisreser collis bilioressins, o exciperem mum Nutii iocrem Himentum ex eo faciat teis. J quoniam dixerat ita offerendum, ne quis censeret iis verbis omnino iissidem cibis esse persiitedum in acutis terminaturis in quartadecima die, quibus bitionem &utebatur proxime antequam in morbum incideret, nos admonet, a sblidiori cibo, qui sano. tum proprius est, transeundum nobis esse ad sorbitiones. quae vero lint sorbitiones, quomo- eodenda eo do parentur, & qua de causa inuectae in usum medicum sint, docuit Hippoc. multis in locis. nam lib. de veteri medicina dicebat: cadem materia est ex qua fit cibus, sorbitio, & potus: sed ciun quidam sint aegri irata habentes, ut neque modicos cibos superare possint, imbecil-
113쪽
iore sane quopiam tales indigete crediderunt medici , sorbitionesque inuenerum pauca exsortibus multa aqua permisccntes. robur ipsum temperatura SI coctura detrahentes:quod si qui ne sorbitiones etiam superare pollent, iis detraxerunt etiam ipsas, & ad potiones venerunt. Caeterum non in omnibus scbtibus, neque in totis siue per totum decursum, neque in eadem quantitate sorbitiones esse dandas colligere quilibet potest ex Hippoc. i. derat. viet.in morb.acui. perlongum decursum. Secundo tamen pari. I s. quaedam dicit, a quibus omnino Arist. videtur mutuatus. sic enim habet, melius siquidem esse dico, ut protinus a morbi initio sbibere incipias, quam inanitis & euacuatis venis vel die tertio, vel quarto, vel quinto, vel sexto, vel septimo, si ante hoc tempus morbus non iudicatus fuerit, sorbitionem inchoare. qua verba locum ubcris explicationis obtinere possunt. enim in ventricuti con cibos ab initio die hisque ac struere oportet, iam labore corpora afficiuntur. J reddit rationem, cur non liceat in febribus cibis uti potissimum in iis in quibus est aestus & phlegmasia, neque etiam in principio, quoniam cum labore afficitur corpus,non debet alio labore grauari cibi conficiendi,diffundendi&concoquendi. quod etiam coltcgit Arist. ex Hippoc. lib. de veteri medicina. poliquam enim sorbitionis V sum S potionum inuontionem docuit, subdit, Hoc autem probe scire oportet, quibus sol bitiones in morbis
non conferunt: nam cum adfuerint febres, irritantur, & fiunt maiores E crescunt dolores clarumque fit, quod propinatur, NI insertur, morbo quidem nutrimentum S incrementum esse:corpori vero tabem,malum,& exitium . quibus autem sic habentibus solidus cibus,panis, placeruae, magave At si pusillum datur decuplo magis malum crescit, quam si sorbitio,nullam aliam ob causam, nisi vehementia, quae ad inatum quo quis assiciatur non facit. nam cui sorbere consert, comedere vero minime, hic si plusculum assumat, magis afficitur, cuius lautii, quadiuta guoris Causa huc referatur. Nam quae validae materiae sunt, maxime S apertissime sanum lae P ςx, ctam, dum, nedum languentem ex quo etiam loco triplex ratio victus colligitur, crassa, tenuis, &, tenuissima, per ea quae comeduntur, quae sorbentur, dc quae bibuntur. Gal. I. Com q. apta. i. x est. addit quartam ultimo tenuissimam omninrodam cibi & potus abstinentiam. de qua z. derat. vistinacui. ita ut totus victus quadrifariam diuidatur, nempe in ea quae Comeduntur, sorbentur, bibuntur , de in omnimodam cibi potus abstinentiam. verum si ea quae sorbentur, bifariam partiti suerimus, nempe in crassam & tenuem sorbitionem, habebimus differentias omnes, in quas Hipp. victum partitus est: verum quatuor ex iis sunt, quae acute aegrotantibus conueniunt,ncmpe crasa sorbitio,tenuis potus,& omnimoda abstinentia.qu,rummcminit Hippoc. lib. de rat vict. in morb.acu. quandoquidem crassae Sc tenuis sorbitionis in primo, cum de eo victu agit, mentionem facit, quem hordei substantia praestat, duplicem ex eo sorbitionem parans, nempe crassam NI tenuem, illam ab linE ptisanam aut totam vocat puianam, & est quae post integram hordei coctionem non Colour, hanc crem rem vel succum potius plicanae nuncupat,& est succus , qui post colaturam remanet. imo Cal. I. de rat. vict.in ac .in expositione illius. talia autem parte plurima prolunt iis, S c. dixit ea ergo quae comeduntur crassum sorbitiones crassae,ut tota ptisana icnuem,tenuis sorbitio, vi ptisanae cremor exacte tenuem idest potus ut meliciatum tenuissimum: omnimodo abstinentia ultimo tenuissimum victum constituunt.
114쪽
Problematum Aristotelis. io splendo urinam, potius quam continue mingendo. An quod signum quidem est concoctam esse, si rufa fuerit, hoc autem fit magis si seorsum excipiatur. an quia
conspicuum fit magis colore humidum omne , paucum quam multum existens. In multo enim humido figurae, in pauco autem colores conspiciuntur magis , vidi in rore,guttis & lacrymis palpebrarum. continue igitur emissu in
flotiumJ fit plus, disiunctum autem excipit magis. quare etiam sit ipsum tale
fuerit, per coctionem apparebit tamen etiam magis repercussione facta,& spe .culo conspicuum reddetur ob diuisionem.
Censeo quaestionis huius difficillimat ad intelligendum sensum hunc esse : Cur praestet, vittit in se dum signa exurinis potissimum ex earum colore colaCocti aut crudi humoris in febribus putridis,colligimus,utinam unica excretione expuliam, neque multam conleplari, quam a , L. y aut ex multis excretionibus cnllectam, aut multam per se cxcretam intueri. Neque enim videtur mihi censendum voluisse Aristotelcm, urinam colligi debere, ut inde colligantur signa coctionis humorum, paulatim aliqua parte excreta, alia suppressa, id enim neque Consuetum est, neque ab Hip. propositum, neque quasi possibile. videmus enim dilato collo vesicae laxato sphictere vix posse urinam nos supprimere, quin statim atque suppresese est,iterum emittamus. inspectionem autem urinarum maximi in re medica usus este, &Σ' antiquissimam , non est quod in controuersiam reuocemus. nam quamuis Crcdiderit luIinia & . Actuarii is lib. de differentiis urinarum, cap. I. prouidentiam ex urtinis non ita gen ralcmesse velut eam quae ex pulsibus constat, quod spiritus maximὸ qui in arteriis continentur, Communionem habeant cum omnibus corporis partibus, easque pervadant, humores ve-rh sbium ubi venae disseminatae sunt. tum praeterea quod vitalis facultas quae potistinatim arteriarum motu dignoscitur,& ad libellam ducitur, multo praestantior sis quam natur iis, quae utinis potissimum comprehcnditur, Galenus tamen qui post Herophilum de Archigenem pulsus notitiam afferre conatus est, quarto de tuend. valet. 4.&s. de Ctis. 7.visius est urinae cognitionem pulsus notitiae ante serre,nec fortasse immerito, quando negare n5 possumus urinae speculationem in medicina antiquissimam esse. habemus id apud At istophanem antiquissimum Comicum, qui antiquos medicos deridebat, quod stercora de urinas insipicerent. Hipp. etiam anti uissimus medicinae parens plerisque in locis, ubi aegrotantium e templa,& historias moiborum recensset, urinarum inspectionis meminit . quod etiam multis in locis fecisse videmus philosophum nostrum, quod vel ex hoc loco colligi potissimum potest: ubi pro dignolcenda coctione humorum inspiciendas esse censet urinas, docetque modum quo quis commode id facere possit. de pulii bus autem quamuis
aliquando mentionem secerit,yt 1. Meteor. cap. de terrae motu, & lib. dc respir. in fine et id equitu, tamen ita obscurE 3c frigide fecit, ut corum cognitionem eius aetate Ostenderit propemodum fuisse ignotam. inquit igitur.
quo sig/- quunm est, concociam ese,si rufi fuerit. J ex urinis praecipuὶ maximeque
cruditas vel concoctio nobis indicatur, ea, inquam , quae vcnosii generis est, quod urina eiussit excrementum coctionis, quae invenis epate celebratur. Medici nullam eo inmodiorem Certioremque viam ad coistiones dignoscendas reperiri arbitrati sunt, quam ea quae ab cx- Crementis petitur. Postulat enim necessitas exerementa coctionibus respondere , ut pro earum ratione vel iustam seruent qualitatem & quantitatem , vel multo recedant.
quemadmodum nobis bene valentibus ad hunc modum res se habet, similiter & in morbis , qui ex humoribus geniti sunt , unam vel alteram part cm aificiunt, ab excrementis huis morum, qui morbos effecerunt, concoctionis vel cruditatis indicia petenda sunt: idque di. stincte ab illis quae sunt eius partis, quam obsident humores qui morbos essecerunt. nam si
morbus aluum obsederit, ex eius excrementis notas colligemus, si iecur & uniuersum veno.
sum genus,ex urinis, si thoracem, ex sputis. Non est tamen etiam in aliis morbis negligenda urinarum obseruatio, quod non parum in quocunque morbo referat intelligere, quomodo facultas succorum procreatrix se habeat, ut optime nos Gal. sexcentis in locis dlicuit,potals- morbis spe-mium 2. in I. de morb vulg. l. 6. ubi Hipp. etiam in il eo, quae intestinorum est affectio , urinas considerabat. At primδ & per se urinae coctionem 3c cruditatem ostendunt, dc hac ratione i spiciendas esse hoe loco docet Arist. per aliud autem indicant sanitatem,& morbum, lutem aut interitum , iudicii celeritatem vel lai ditatem, quod haec ostendat medio coctionis aut cruditatis. docebat hoc Arist.quarto Meteor. . 2. dum scribit urinam,stercus,de excrementai 4 idcirco
115쪽
Vri et editormes ius in Duca qua
idcircb sinitatem demonstrare, quia ostendunt humidum natiuum 2 proprio calore re gulari:hoc eit optimam coctionem fieri: coctio vero ut docet Hipp. i. Epid falutis securiatatem de iudicij celeritalcm declarat dicit igitur Arist. Signum quidem,coctum ese lotium, εαν im ὀμ .lquamuis autem a tribus desiimeda esse signa in urinis docuerit Gai lib. de crisibus , a substantia urinae, a calore eiusdem, & a contentis in ea, placuit tamen At istoteli hoc loco solum problcma proponere, quod ad urinae co-Iores pertineret, quamuis, ut mox ostendam, nonnihil etiam de contentis colligi possit, substantia vero ipsa sub coloribus comprchendi aliquo modo potest, si vera sunt quae lib. de coloribus docuit auctor ille, qui sub Aristotelis nomine circumfertur. dixit autem de Iotio, quod aptum c Nicoctionem ostendere, quod rectum in dcx sit recti-obliqui, ut ius. . quia docebat Arist. lotium autem dcbet esse, ut id ostendat me , .vertimus rufum cum Plinio
Ai,stoixiu qui quod Arist. de regibus aptum scribit, o μάλας ς ποικωλε- τεμ, vertit, melior rufus quam niger variusque, qui est ex flauo aliquanto candicans color. ut si findaracham veram paucam ex multa aqua dilucr mus, ex flauo pallescens color produceretur,biondum dicimus nos in expasso puellarum crine veluti pudoris te ingenuitatis comitem maxime commendatum: quales puerorum capillos pubescentium ut plurimum esse docebat Gal. i. detcmper. Vertim de huius nominis vi &significatione abun-dE a nobis actum est in com ad lib. de aer. aq. lo C. Com. quinto pari. S cOm. 39. propterea ne eadem siepius repetentes videamur implere chartas, ad eum locum lector in remitic-mus. & qui plura de hac re voluerit, legat quae scripta sunt a viro doctissimo Anutio Foesio Mediomatrice , in laboriosissima illa sua-ab lutissima oeconomia Hippocratica ubi rem hanc diligenter inquirit, & docet: ad uberiorem etiam S diligentiorem hac de retractatum se remittens, in com . ad quintum lib. Epid. quae proxime edita sunt talis igitur utinat debet esse color, ut absolutam coctionem& persectam indicet. hoc autem potissimum in aetate consistenti Sc bene constituto corpore,ctiam si febri laboret, intelligi debet. pueris enim e valde senibus aliquanth dilutior color in urina conspici sol ci. subdit. Hoc aut 'magissiseorsum excipiatur. J cognoscitur Inclius color hic rusus in urina, meliusque colores in ea perspiciuntur, si singulis cxcretionibus colligatur 5 contempletur. color enim vetus cum sit in superficie perspicui terminati, urina vcro cum sit intcrminataeon ieitur. sed perlucida, colόrque in illa pcr mixtioncm quandam huius sat, quanto magi, Oculis nostris sese commonstrabit, facilius etiam a nobis discernetur. Si igitur de eo iudicium ferendum sit,tantae molis esse non dcbet, ut ex multa quantitate impediatur perspicuitas, subsequent εrque admixti coloris visio:quod fieret, si multa collecta uritia, S magna repleta matula consideretur.& hoc est quod dixit quia prassiceum colore ' humidum omne magis paucum quὼu molium existens. subdit In mulio enim humiaostgurae in pauco colores constitiuntur magis. J cum de colorc in v. ina consucrando E medico docuisset Arist. melius considerari, si non multa quantitas illi υ, Considi retur, & si parua fucrit matella, quod in parua mole existente humore colora O mclius discernantur colorum differentiae, docet aliud in arte medica verissinion, quod quamuis colores melius hoc modo discernantur, in figuris tamen contemplandis in humi cro pcr- spicuo secus esse. nam eae melius discernuntur,s humidum multum fueriti quod fit ἱ:bet in phialis aqua plenis per seipsum intelliget, qui in paruis vix figuras per Ic flexionem.p ieri . mea terit intueri, in magnis autem etiam integras contemplabitur. idipsum in urina etiam obliv iv vl seruamus, in qua etiam, quae non per reflexionem sed per in existentiam re vela contem- . . q. plamur contenta dicta, siue sint enaeoremata,vel nebulae,sive verae hypostes es, melius mulis p tb cognoscimus , fi maior sit urinae quantitas quam si parua. ex hac enim solum color qualitas substantiae,nempe an perspicua,an turbida, an crassa,an tenuis, cognoscimus, at si satis multa fuerit contenta. qualia sint optime commonstrabit. Dedi in rore sultia se lare mu oculorum, J Exemplo, quod dixerat confirmat. nam in roris, qui foliis arborum excipitur, guttis, quae alicubi colliguntur, & in lacrymis quae ex oculis defluunt,color optimh conspicitur, at figuras tanquam in speculo oculis nostris repraesentare non p3ssunt. nescio vero quid Gazae in mentem venerit, cum ri ν ξανιάων & fan-μ ιν guine vertit, Cum nomen quod a verbo quod roro,aspergo, rigo,humecto signi-Gii 'm, nisi guttam aquam pluviam de stillam significare possit, nec apud ulta lapsae. Ium sic riptorem reperiatur pro sanguino sumptum quin imb hoc loco ita interpretatum, nullo modo est ad propositum,eum inter perlucida non ponatur sanguis, nec in co figurae
per luminis reflexionem conspici possint.
116쪽
C.--ὲ Φων-ὐ2mω- 8ce. J colligit conclusionem quam ab initio proposuerat explicandam, quod si urina multa colligatur, non optimὸ coloris sui notas ostendet, sin minori copia excipiatur certius sui coloris indicium praebebit. quoniam si ex coctione colorem eontraxit huiusmodi, talis etiam apparere magis poterit, ubi pauca fuerit, quod Iumen se refringat,& tanum per diaphanum perspicuum melius sese demonstret,ubi pau. ea collecta sit.
Quamobrem ad sanitatem carnem densare non oportet,sed rarefacere 3 An quemadmodum quidem ciuitas sina & lociis bene euentabilis quare ἐκ mare sanum in ita & corpus bene transpirabile magis est sanum. oportet enim aut nullum adesse excrementum,aut illud quam primum excerni, & ita semper se habere corpus, ut accipiens confestim superquitatem expurget, dcesse in motu, de non quiescere. Quod enim manet, putrefit, non secus quam aqua quae non
mouetur: putrescens vero morbum committit. quod autem excernitur, pritis- 'quam corrumpatur, secedit. hoc igitur condensata quidem carne non fit, ac si obstruantur pori, rarefacta autem accidit. quapropter etiam non oportet in sole nudum ambulare consistit enim caro,& valde coalescit, & humidius corpus fit: quod enim intus est, permanet: quod autem est in superficie, disce dit, sicut etiam carnes assatae elixis magis neque pectore nudo ambulandum,
ab optime enim disiposita sparteJ corporis sol auferet,quae nulla egeant ademptione, sed magis quae sunt intus. exinde igitur quod remota sint, non nisi cum labore sudor educitur: ab hoc autem quia prae manibus est,facile.
Pulcherrima, de scitu non modo iucunda sed etiam utilis in ea medicae facultatis par- te, quae ad tuendam valetudinem pertinet, est quaestio ab Arist. hoc loco proposita, quae est huiusmodi, quam ob causiam corpus, cui secundam conciliamus valetudinem , non densium reddere oporteat,sed rarum. Veritatem huius propositionis colligere nobis licet mili eor- ex libris Galeni tum de tuenda valetudine, tum de facultatibus naturalibus. rcpetiit autem hanc quaestionem Arist. tum 2. icct. probi. 3 . tum 37. sect.probi. . dixit autem ad sa- seruatur. nitatem, quoniam haec in mediocritate quadam posita est, tum primarum qualitatum, tum etiam consistentiae carnosarum partium si tamen in alterutram partem inclinandum Dura ea eest, praestat ut sani diutius conseruemur. potius aliquanto rariori habitu Praeditum csse: quamuis ad robur & validiora edenda opera solidius corpus magis commendetur, quod priores. in athle
117쪽
in athletis,& iis omnibus qui in laboribus vitam degunt, manifeste conspicimus. An admodum quidem civitas sana is locus bene eum ita quare er maresanum) ira σ corpus bene reanseruabile magus sanum. J Aggreditur iis verbis Arist. quaestionis solutionem inuestigare,
exemplo a locorum, urbium, & maris situ desiumpto. terrae autem situs proprius magis in eo vel atur in primis, edita ne ea sit an humilis. ca enim fere est montium natura,vt ventis magis perflentur: quo beneficio id assequuntur, ut incolumitas cunctis propu animanti bus inferatur: ventis enim assidue perflantibus potissimum si ita regio in altum attollatur, , ciuitas ita posita sit, ut ventos eos excipiat qui salubritatem secum inuehunt. fit enim
btiotia ut ambientis aeris beneficio loca corruptioncm non admittant, aut admissam reiectamquamprimum resipuant e ventorum enim vi aut acris circumuolutione quadam quae excelsa maxim E attingit,multorum malorum seminaria dissipantur ita, ut avolent. ccontra aua tem se habet locorum situs in vallibus, in quibus solis radiorum repercussione veheme tius Vrgentur, vcntorum autem perstatione commoda minime iuuantur: quinam autem
commodi sint locorum & ciuitatum situs & qui incommodi, explicati sunt a nobis in eo m. ad liti de Mir. aq.loc. Hipp. quod si etiam editiora non sint loca, sed plana, modo aliqua parte qua salubres venti perflare solent, montibus non obtegantur, salubriora etiam erunt, quam si ab iis obtegerentur. sic mare sanum dixit, quod undique perspirabile, nec . aliqua parte cauum, ventisque non peruium, ita inquit, & corpus bene tranipirabile ma-Exeremen- gis est sanum. subdit causam metenim aut nulgum adesse excrementum M ussis quamprimum 'L M. excerni is emerse habere tormis accipiens co estim superfuitatem expurges. J quoniam fierixis necuisi- omnino haud potuit, ut in deperditae de eo ore nostro substantiae locum alia eadem prorsus, & sine ulla penitus particulae decisione, tota abiret, essectum est, ut maxima excrementorum quae inde oriuntur, ratio habenda sit quod sicuti maxime necessat id i gesti alimenti coctionem, inque corpus omne distributionem insequitur, sic nisi did cendis educendisque eis,meatibusque per quos transire illa oporteat, expediendis, magna& diligens cura adhibeatur, in magnas & mani sestas noxas corpora incurrere necesse erit. Salubetii quod ri praestemus, quamuis multae sint rationes, plurimum tamen in eo lucri pone 44ἡ si-victus ratione aut temperati fuerint,aut omnino n6 intemperatis praet ea
exere menta corporaturae totius raritatem sortiti fuerint, & laxiores culancos meatus habuerint, praesertim vero resides,& qui pensum ab litere suum opusque perficere sedentes atque otiosi copuntur. non enim parum iis repositum in hoc ad sanitatis suae tutelam haberi compendium censendum est, si multum collectitiae necessario ex operibus suis iusseruiendique incommoditatibus seu plehctoricae seu cacochymicae materiae,unde morborum plurim riim semper eorundem,& periculosiorum fomes, exhalatum, perque e Tagientem sensiam transpirationem illam, disicussum transmissumque abierit de corpore: quod euenire solet in elusinodi constitutione perpetua quadam habitudinis uniuersae evaporatione. Sed --diamus Galenum nostrum hac de re disserentem I. de tuen. valet. cap. ita inare ad illum hominem potius qui optimo est habitu reuersi repetamus ea, quae inter initia demonstrauimus, nempe quod comesse bibereque nobis necesse est, propterea qubd E corpore nostro semper aliquid defluit. Quum veth edendum nobis bibendumque sit, necesse rursus
est, excrementorum excernendorem curam rationemque haberi. Horum vero clam variae
sint species, aliae eorum quae in ventriculo perficiuntur, aliae eorum quae in iecinor arte riis & venis, aliae eius quod per singula membra distribuitur alimenti,sane cuiusque suam esse v cuationem oportet: sequitur docens vias, per quas varia haec excrementa excernuntur et postquam de iis quae per intestina be per vesicam educuntur,egit,subdit. Reliquuexcrementorum genus in singulis animalis nascitur particulis,ex ipso unde aluntur succo,
aliud quidem, eeu semicoctae quaepiam reliquiae , quae assimilari matriendae particulae nequiuerunt: aliud quod prius transmittendi alimenti vehiculum, nunc functum officio humidum tenueque superest: quale nimirum serosum illud iam dictum, quod ex vasis,id est,
venis Ae arteriis in vesicam dcfluit. Huic excremento nullus certus a natura praescriptus meatus est, expellitur tamen partim actu per ipsa molliora corpora, quae fluentis eius vi lentiae cedunt, potissimum cum a spiritu maiore, maiore impetu impellitur, partim etiam
cutis ipsa plena est. Dictum est autem a nobis de horum generatione in libris. quos de
temperamentis edidimus. Ideb te nuissimum huius generis excrementum facile san) eiicitur, partim in speciem halitus ab insito calore solutum, partim violento motu erumpens, appellant vero quod 1ta excernitur, sudorem. Alterum verb cui nullum publice nomen est,
quod videlicet nec vulgo est cognitum,ut quod conspcctum prae tenuitate effugiat, ab iis
118쪽
qui id ratione contempl1ti sunt, transpiratio vel perspiratio , vel perflatus sensum latens
appellatur. In hoc insensibili perflatu etiam crassioris excrementi nonnihil excernitur. Mox sequenti eapite de causis retentionis horum excrementorum agit longa oratione: mox subsequenti,etiam modos, quibus si constipati sint meatus & cutis de uniuersae molis ' corporeae aperiri possint& exitus parari, optimc tradit. Quamuis autem quis rara texi ra praeditum est corpus, apertosque meatus habet, expositum magis sit forinsecus adsienientibus causis calori fiigotique, tolli tamen facilius etiam noxa inde poterit, minores. r i que morbos excitabit, tum M pauciores quam si solidius corpus laboret. simul consuetu- . i. es . t do quaedam vel paucorum dierum ferendi haec, tolerabilia cuncta cepius quo absque noxa omnino ulla reddet. quocirca laudanda semper erit magis in uniuersum habitudinis ita constitutio rara,atque poris patentibus magis reserta,quod in uniuersium excrementorum minorem copiam congerat, congestamque facilius cxpellat atque siccernat. Dese ιη ma dr nquiescere. J quamuis haec verba si de corporibus intelligantur, veritatem contineant, quod sanum magis redditur, robustum , mimisque morbis obnoxium illud Corpus, quod motu agitur,& debito icmpote exercctur,quam quod quiescit sidentariimque vitam degat, Ut ex lib. de sanit. menda colligi facile potest: cenico tamen ego veiba haec ad .
excrementa reduci,quae ubi quiestum, diutiusque alicubi immorantur, puri ediscin contra- - .hunt,si vero moueantur M agitentur, neque tam facile computrescunt, commodiusque per apertos meatus expurgantur. - enim innet purae' , nonserem quam aqua quae non mouetur. J quae enim mouentur, disi Motu pu-H.ire necesse est. dis latio autem a putredine corpora maxime conseruat. quemadmodtim ex
quieto obstructio lolci produci, putredinis omnino genitrix. quod vel ex aquis stagnantibus te. colligi potest,quae clim non agitentur, externa expurgare S expellere a se non valent, obductaque quadam veluti cuticula in supernis partibus ex pinguioribus quibusque partibus admixtis diffatu debito carenti a Putrefiens vero morbum commistit. J res enim unaquaeque putrestit,cum eius temperie sensim di luta, proprius nativusque calor qui omnia regit & contilici cuincitur Se deficit:si- quom oue ab ambiente calore dissipatus,sive a frigido, aut ab alienis qualitatibus extinctus. Refiige- gerato aut exincto calore aqueus 8c naturalis humor dominatur, undique redundat ac dis- .fluit: quippe nec iam aliunde coercitus, nec sicco temperatus. Neque vero Galenus dum partium aut humorum corporis putrestemium unam obsti uctionem causam statuit, ab hoc Aristotelico instituto quicquam recedit: nam obstructio caloris transpirationem ventilatio- Gil&Arist. nemque prohibet: prohibita ventilatione calor refrigerio destitutus trebescit & extinguitur: 'calore demum fracto & debilitato humor euagatur ac diffluit calorisque vi Ac dominio destitutus computrestit. Putredine magis ac magis inualescente proprius Calor elanguescit .srimique naturalis humor dissipatur, & partes sicciores evadunt, quasi marcore consutriptae, filii omnis putredinis finis existit. Omnia enim quae putrescunt, tandem in fimum de cinerein extabescunt.secus fit si porosa sit uniuers corporis moles, sique interni humores per apertos meatus transpirare pollunt.& hoc est quod dixit. excernuum uviquam corrumpatur ecia hoc iratas condenso qkidem earnem L Obstructio aes obbaamindirima acta autem accidit. hic obstructionis modos attingit, a qua putredinem Galenum promanare voluisse diximus.duobus distinctis nominibus insignivit Gal. e ei. lib. de morb. causis cap. 7 tum I.de tueri.vesci cap. I 3. distinxit enim constrictionem vel cois stipationem ab obstructione. constipatio enim est cutis densatio,& vicinae carnis quae fit ab externo stigore,vel ex rebus externis applicitis, quae adstringenti sint praedita facultate : hie enim meatus adstringunt, ac ita eos claudunt.1 sela ergo qualitate ait stringente, Vel refrigerante veΙ exiccante fit constipatio : obstructio stod fit, quando humofes in meatus truditntur,aut venas replent,atque ita eas occludunt duas has obstructionis species optime ob oculos nobis posuit Arist.cum dixit. .. . r
- litur condensata suidem earne, fit,as a Minu prei.J it hoc tanquam corollarium ex supra scriptis colligens. in Papropter etiam non ortu inste nudum a mures con it enim eam ct uec usi θ --d corres quod enim mim estpermanest quodaWem est in De cis δ' scut etiam carnes soli nudamasia elixis magis. J morbos mulios posissimum ex interna putredine promanantes in iis oriri vixerat,quibus constipata est& indurata mitis & externa caro: ex hoc coligit praeceptum ad I limum tuendam valetudinem apprimE utile, non debere homines se nudos seli exponere,quod inde caro consistat fic condensetur, exteriusque exiccetur: in internis autem partibus, humidius reddatur
119쪽
reddatur eorpus:quicquid enim humoris in superficie residet, absumitur: qu6d vero in penitioribus partibus consistit conseruatur: quinimb augetur magis, quod humiditate praeter tutam additamentum suscipiat, humidis superfluitatibus ob externarum partium exiccatio-e & condensationem retentis. unde Ga l. lib. de assuetudinibus calidum externum duplicem statue it, humidum alium,alium siccum. ac calorem quidem humidum laxare ac mea-ώς ςψε- tus aperire,quomodo calida balnea atque etiam hypocausta facere intuemur. Eum autem qui siccus est quamuis cum temperatus est Minitio, aperiat meatus , qui tamen vehementior est, qualis est ignis &sol aestiuo tempore, & tempore praecedente illos constringeresio eiores reddendo : siquidem contractius omne id redditur quod siccius. sic assarum rerum meatus ignis claudit de densati qui iidem in rebus elixis aperiuntur,ut qui calore humido concoquantur. Vnde in eodem lib. etiam Gal. docet calidam causam , ut lem, cum alicui Corribi pori diu inhaeserit, contrariam ei quae a principio assectionem in illud inducere, ac principio
quidem humores euocare,cutim deprimere, molliorem-rariorem carnem reddere,proce-
dente tempore duram de aridam, potissimum si nudus in eo quispiam diutius moretur: quod messoribus Mnautis accidere videmus, quorum dura siccaque fit cutis. Quamobrcmco stat solis calore siccitatem fieri perinde ac igneo. ,σ- , 'eium c mei elix i magis dbumulae. J repetit hoc, & manifestius seipse mise, hi iis explicat Arist. 4. Meteor. cum dictu Nam quod cst in sartagine,assatur: ab externo enim pa- sunt humi titur calore. Id autem homi dum in quo est, siccum potius reddit ad se attrahendo. od
vero elixatur: contrarium faciti nam a calore qui in externo inest humido, humor ex eo ses 3 r3xiφη cernitur. Quamobrem elixa omnia assis sunt sicciora: quae enim elixantur, in se humorem non attrahunt, proptereaqucid interiorem calor exterior euincat. quod si interior superaret nimirum ad te attraheret Post de assatione agens, dicit esse coctionem quae a calore sicco fit, cum persectum siccius redditur. horum itaque exteriores partes interioribus sunt sicciores Elixat um autem contrario modo. subdit: quae enim igni propiora sunt , celerius perpetuo exiccantur, quare magis. Coeuntibus itaque exterioribus meatibus, is qui inest humor, excerni non potest: sed, cum meatus conniverint, intercluditur. Haec cum adeo luculenter
ψ,iὰ . &praeter solitum manifesu docuerit S explicuerit Ariit. nescio quid Francisco Valesio vitiones pro- ro de medica sacultate optime merito in mentem venerit, cum in com. ad 4. Meteor. hanc Ariis sentcntiam tanquam minus veram,aut in propriam saltem conatus est conuellere,pri- Magaris nitim Galeni auctoritate I. de simpl. med. fac.c. 8. ubi dicit aqua vim humectandi nunquam usu, i. . deponit,-ea ipsa quae ab ea seruente exuruntur, haudquaquam fiunt sicciora, ut quae igne sellitur δέ uruntur. Sed haec etiam experimento Ec ratione eonfirmat: nam substantia ipsarum rerum
quae elixantur, si in seipsi mollior manifeste & laxior, quat e humidior quoqueatam mollities rerum signum est humoris. Quasi verb Arist.de substantifico humido interno & naturali non loquatur, qui succus est. certum autem est vel ipso monstrante sensia , alia nisi omnino
comburantur naturalis succi plus in se continere in intimis partibus. docuit autem Arist.non omnes assarum rerum partes exiccari, sed exteriores, cum interim humidiores internae r maneant. idque ob eam causam. quod exteriores propiores igni sunt. unde celerius exiccat tur, atque ita vehementius quibus etiam exiccatis, meatus, qui extra sunt,cocunt, ut humor inclusus effluere prohibeatur. At contrarium clixis rebus euenit, quae extrinsecus humidae sunt, intus siccae. cum vero internae partes maioris semper sint molis, si assatio vera fiat non adustio. verum utique etiam erit in aequo carnis pondere, puta in libris quatuor aut sex carnis assatae plus succi naturalis & humoris inesse, quam in tantumdem elixae. quod vcl oculis quilibet intueri potest quotidie. quamuis enim externae partes elixatae carnis humorum madescant, internae tamen Pasi exsuccae conspiciuntur; quinimo humiditas haec de qua loc . tum esse Arist. satis constat, in elixatione externa vi caloris petens , & humiditati cxternae admixta persunditur, atque aquam liquamine proprio inungit: quae verb assantur carnes,
quamuis externa parte succus quasi exprim litur &exiccetur, exiccatione tamen & condem satione condensatis externis partibus omnibus, succus, qui in penitioribus continetur,conseruatur atque remanet.quod etiam ex sapore praestantiori assatarum colligi potest manis ste. Verba autem Galeni nullo modo verissimam hanc Arist. sententialia conuellum. verisesmum enim est . aquam vim humectandi nunquam deponere di verum etiam mollitiem humoris sobolem esse. sed inde colligitur . externas partes elixatarum rerum humidiores, arsecus esse in internis. molliores enim assatarum carnium internae partes conspiciuntur. quam elixatarum. cum autem & de humiditate naturali loquatur Arist. quae in maiori copia conseruatur in assis , qu5d maior etiam sit internae partis substantia, propterea optime con
120쪽
s abit Alistotelis sententia, qua assa elixis humidiora esse scribit quod etiam magis proprium dictum esse dicemus , quam ubi elixa assis dicit cile sicciora, quod magis exsucca di liuiuido naturali destituta significat. Neque pectora nudo ambiatinaeum, ecc. J totam hanc partem desumptam videm us ab Hipp. lib. de aer aq. loc. sect. 3 .com. nostrae diuisionis xy. ubi habet. Et ex ipsis hominibus tenuiss-mum M leuissimum humorem sol educit. Maximum vero huius rei signum est, ubi homo in te ambulauerit, aut sederit vestibus indutus, quicquid corporis sol aspexerit, non exsudat Rapit enim sol quicquid sudoris elicitum est:quod vero sub veste contegitur, aut sub alia re,
exsudat r elicitur enim a ite&exprimitur: scruatur autem a tegumentis. , ne disperdatur sole. Cum vero in umbram v nerit, totum corpus similiter sudore aspergitur, non enim solamplius affulget. verum quoniam haec multa habent quae non ita recte a multis intelligim-tur longa oratione in explicatione illius loci a nobis sunt declarata, ad quae ne superflui sinpilis eadem repetentes reddamur, ad eum locum lectorem remittemus. Sensus igitur postremae huius sententiae, quae non ita facilis est, hic erit. propterea etiam pro bona valetudine concilianda non esse sanum, nudo pectore soli se exponere, quoniam fieri potcst, ut non ternae partes exiccatione,& excrementorum absumptione indigeant,sed internae quo fiet, ut ab ea parte ea auseramus quae ablatione nulla indigent: ab iis vero in quibus opus esset aliqua euacuatione,ut supcrflua educantur , quod sudore prolicito sol praestaret dcbcret, ex si eatis di subinde condensatis cxlcrnis partibus difficillime, NI non nisi magno labore id posset efficere.
amo irem pernionibus tam aqua seloida quam calida confert ρ An quoniam perniones excessu himai di sunt. frigida igitur conde iis at humorem de exasperat. calida vero in spiritum vertit,& exitum statui parat, carnem claxans.
Quod nos pernionibus diximus, Aristoteles dixit. est autem γα ετ λον sive . pro quo etiam alicubi scripturu est tumor vel ulcus ex hyber no frigore. Contrahunt aulcm potissimum hunc morbum digiti, manuum & pedum, nocnon & tali pernionem Latini vocant mendose caepius apud Dios quamuis Iu
lius Pollux in x. eodem modo scribat. melius tamen in A. cum λήωεθλα , ait γ ι.ε --'κρυuc οδάκτυλοιγοψιχνε Π ποδων - oom. cam haec scriptura metri etiam authoritate nitatur. ait namque Aristophanes in Vespis, καυδαδαων λη--ψαum. corrcptis primis duabus syllabis. itidem quidam apud Arist. lib. 3. Rhet. in hoc hemistichio γέλοιως ait-ες θ qui iocus - του est . altero enim expectante ut dic cretis ut apud Homerum, hic χιμε θυrisus mouendi& ludificandi gratia, dixit. quin imo apud Diose non modo χω, θλον cst seu χυε γλο , sed etiam ημεθλη foeminino genere, Ut lib. 2. cap. I99. M lib. I. cap. 184. ἐαL. dixit, pernionibus medetur. unde a. μετλιαω pcrnionibus laboro, manus pedesve frigore hyberno exulceratos habeo. unde malo antiqtius interpres χιιέτλοιι pustulis vcrtit, nec recipiendus est Gaza, qui cum optimc transtulisset pcrnionib. quasi explicans de suo niale addit, i ambustis a frigore. Quae tit igitur cur sit qubd pernionibus, id est, tu oribus ex frigore hyberno potissimum calcaneum , tum & digitos, tum manus tum pedum in fellantibus, aut sine ulcere, aut cliam viceratis quandoque aqua frigida medeamur,ali quando calida. . Poni nib. quoniam permones excessu humaistunt. J ea corpora, quae calida sint & humida,SI quae ,qua succi sunt plena cuteque tenui vestita solent maxime hyberno temporc vi frigoris permonibus laborare. quod ob scrvare licet in pueris , S in foeminis magis aetate tenera , in Permon b. quibus perniones maxime conspiciuntur, tum in digitis manuum, tum in calcancis, prae-ς cedente